Chapter XIII: Appendix: II

Fondo Vaticano 4428, ms. perg. in fol. saec. xiii. cum min.

p. 1 recto. ‘Incipit Logica Avicennae. Studiosam animam meam
ad appetitum translationis lib. avicennae quem asschiphe i.
sufficientiam nuncupavit invitare cupiens, et quaedam capitula
… in latinum eloquium ex arabico transmutare.’ Then follows
a column and a half commencing: ‘Dixit abunbeidi filius ab,’
(? avicennae) which seems to give an account of the manner in
which he was wont to compose. At the middle of col. 2 begins a
new paragraph:—‘Dixit princeps abualy alhysenni filius abdillei
filius sciue’ noted in the margin as: ‘Vita avicennae.’ This
closes at the middle of the first col. of p. 1, verso.

p. 8 recto. A footnote says ‘translatus ab auendbuch de libro
avicennae de logico.’

p. 9 recto. ‘Incipit collectio secundi libri sufficientiae a
principiis ph’ici prologus. Dixit princeps Avicenna. Postquam
expedivimus nos auxilio dei.’ A short prologue follows extending
to three-quarters of a col. Then follows the treatise: ‘Iam nosti
ex tractatu.’ It closes on p. 20 _recto_ with the words ‘per se
notae sunt. Explicit liber phisicorum avicennae Amen.’

p. 20 verso. ‘Incipit liber Avicennae de celo et mundo, seu
collectiones expositionum ab antiquis graecis in librum
Aristotelis. Expositiones autem istae in quatuordecim continentur
capitulis. Per unum quod corpus perficiens.’ This tract closes on

p. 27 recto. with the words ‘completum xv capitulum, et ideo
completione completus est liber totus, et laus sit creatori
nostro et largitori … et sic pax et salus omni animae modestae et
benignae. Amen.

p. 27 verso. ‘Incipit particula prima Methaᶜᵉ avicennae cap.
1. de inquisitione … ad hoc ut ostendatur ipsam esse de numero
scientiarum liberalium. Avicenna de philosophia prima, sive
scientia prima divina. Postquam autem auxilio Dei explevimus
tractatum scientiarum logicalium et naturalium et doctrinalium,
convenientius est accedere ad cogitationem intentionum
spiritualium.’

p. 78 recto. The Metaphysica end here with the words:—‘quia
ipse est rex terreni mundi, et vicarius dei in illo. Completus
est liber. Laudetur deus super omnia … quem transtulit diaconus
gundissalui archidyaco’ tholeti de arabico in latinum.’

p. 78 verso. ‘Incipit liber primus Avicennae de anima et
dicitur sextus de naturalibus. Reverentissimo tholetanae sedis
archiepiscopo et yspaniarum primati Johannes Avendaut israelita
philosophus gratiam et vitae futuris obsequium.’ … ‘Incipiunt
capitula totius libri. Liber iste dividitur in partes.’ …
‘Ordinatio librorum Avicennae. Iam explevimus in primo libro.’ …

p. 79 recto. ‘Capitulum 1. Dicemus ergo …’ The De Anima closes on

p. 114 verso. with these words: ‘sicut postea scies cum loquitur
de animalibus. Explicit sextus naturalium Avicennae. Deo gratias
et nunc et semper Amen. Qui scripsit hunc librum Dominus
benedicat illum. Ffinito libro sit laus et gloria Christo.
Incipit sermo de generatione lapidum Avicennae. Terra pura non
fit lapis quia continuationem non facit.’ The second chapter is:
‘De generatione montium’ and the third ‘De generatione corporum
mineralium.’ In the latter chapter occurs the curious passage:
‘Sciant autem artifices alkimiae … et salem amoniacum’ which we
have translated on p. 74.

p. 115 recto. The short tract on minerals closes at the foot
of this page with the words: ‘exhibere res quaedam extraneae.
Explicit vere.’

p. 115 verso. is blank.

p. 116 recto. ‘De animalibus Avicennae. Frederice, romanorum
imperator, domine mundi, suscipe devote hunc librum michaelis
scoti ut sit gratia capiti tuo et torques collo tuo. Incipit
abbreviatio avicennae super librum animalium aristotelis. Et
animalia quaedam communicant in membris, sicut equus et homo.’
The treatise closes on

p. 158 recto, in the usual way: ‘sed de dentium utilitatibus jam
scis ex alio loco. Completus est liber avicennae de animalibus
scriptus per magistrum henricum coloniensem ad exemplar magnifici
imperatoris domini frederici apud meffiam civitatem Apuliae ubi
dominus imperator eidem magistro hunc librum permissum comodavit
anno domini mº ccº xxxijº in vigilio beati laurentii in domo
magistri volmari medici imperialis liber iste inceptus est et
expletus cum adiutorio iesu christi qui vivit.…

Frenata penna, finito nunc avicenna
Libro Caesario gloria summa Deo
Dextera scriptoris careat gravitate doloris.’

In the second col. of this page commences the arabo-latin
glossary (_see_ facsimile):—

‘Ex libro animalium aristotelis domini imperatoris in margine.’
‘Passer dicitur pscipsci,’
‘Rumbus. sciathi.’
‘Delfinis, delfinus.’
…
‘Fehed. leopardus.’
…
‘Ex libro secundo.’
…
‘Ex tertio libro.’
…
‘Glosa magistri al.’ ‘Explicit anno domini mº ccº x.’
…

Fondo Vaticano 2089 ms. in fol. perg. finiss. saec. xiii. The first 265 pages of this volume contain the _De Causis_ (pp. 1-5) and the following commentaries by Averroës: _De coelo et mundo_ (pp. 6-195); _De generatione et corruptione_ (pp. 195-254); on the fourth book of the _Meteora_ (pp. 254-260); _De substantia orbis_, (pp. 260-265). Then follow the commentaries by Avicenna in this order:—

p. 266 recto. ‘Titulus, Collectio secunda libri sufficientiae
avicennae principis philosophi. Prologus. Dixit princeps,
Postquam expedivimus nos auxilio dei ab eo quod opus fuit.’ …
‘Liber primus de quaestionibus et principiis naturalium Capitulum
de affligenda via qua pervenitur ad scientiam naturalium per
principia eorum. Iam scisti ex tractatu.’

p. 282 verso. ‘et consummate certo fine cessabit interrogatione.
Completus est primus tractatus de naturalibus cum auxilio Dei et
gratia. Incipit tractatus secundus de motu et de quiete et de
consimilibus. Capitulum de motu. Postquam perfecimus librum de
principiis.’

p. 306 verso. ‘cuius tempus non habet (?) esse initium. Completa
est pars secunda de collectione naturalium. Et ei qui dedit
intelligere gratiae sint infinitae. Pars tertia de hiis quae
habent naturalia ex hoc quod habent quantitatem. Prologus de
qualitate tractandi precipue in hoc libro. Naturalia sunt
corpora.’

p. 307 recto. ‘et haec propositiones per se notae sunt. Explicit
liber sufficientiae avicennae. Prologus in sextum naturalium
Avicennae. Reverentissimo toletanae sedis archiepiscopo et
yspanorum primati auendeueth israelita philosophus gratiam et
vitae futuris obsequium.… Quapropter, domine, jussum vestrum
de transferendo librum avicenae (cod. 4428 p. 78 verso reads
_aristotelis_) philosophi de anima effectui mancipare curavi
ut vestro munere et meo (4428 _nostro_) labore latinis fieret
certum quod hactenus extitit incognitum scilicet an sit anima,
et quid et qualis sit, secundum essentiam rationibus verissimis
comprobatum. Haberis (4428 _habes_) ergo librum vobis precipiente
(4428 _percipientibus_) et me (4428 omits _me_) singula verba
vulgariter proferente et dominico archidiacono singula in latinum
convertente ex arabico translatum quo quidquid aristotelis dixit
in libro suo de anima et de sensu et sensato et de intellecto et
intellectu ab auctore libri scias esse collectum. Unde postquam
deo volente hunc habes. In hoc illos tres plenissime vos habere
non dubiteris.’

p. 307 verso. ‘Incipit sextus de naturalibus auicenae translatus
a magistro Girardo cremonensi de arabico in latinum in toleto.
Iam explevimus in primo libro.’ … ‘Capitulum in quo affirmatur
esse anima et diffinitur secundum quod est anima. Dicemus igitur
quia quod primum.’

p. 315 verso. ‘Expleta est pars prima sexti libri de collectione
naturalium. Incipit pars secunda eius. Capitulum de certificando
virtutes quae sunt propriae animae vegetabilis. Incipiemus nunc
notificare sigillatim.’

p. 322 recto. ‘Completa est pars secunda sexti libri de
collectione naturalium. Deo sit gratia. Incipit pars eius tertia
de visu. Debemus loqui de visu.’

p. 335 recto. ‘non habet sensum communem ullo modo. Completa est
pars tertia sexti libri de naturalibus, Deo sint gratiae. Incipit
iiij vj libri de naturalibus. Capitulum in quo est verbum commune
de sensibilibus interioribus quos habent animalia. Sensus autem
qui est communis.’

p. 344 verso. ‘et hic est finis eius quod transtulit Auohaueth
ex capitulis illius libri ad hunc locum huius libri de anima.
Completa est quarta pars sexti libri de naturalibus auxilio Dei.
Incipit pars quinta libri eiusdem. Capitulum de proprietatibus
actionum et passionum hominis, et de assignatione contemplationis
et actionis. Quoniam jam explevimus tractatum de virtutibus
sensibilibus.’

p. 356 verso. ‘quorum quaedam attrahunt materiam et quaedam
expellunt sicut postea scies cum loquitur de animalibus.
Completus est liber de anima qui est sextus liber collectionis
secundae de naturalibus. Et ei qui dedit intelligere sint gratiae
infinitae. Post hunc sequitur liber septimus de vegetabilibus et
viijº de animalibus qui et finis scientiae naturalis. Post ipsum
autem sequitur collectio tercia de disciplinalibus in quatuor
libris, seu arismetica, geometria, musica, astrologia, et post
hunc sequitur liber de causa causarum.’ Then follows an index to
the chapters of the _De Anima_ which ends the whole codex on p.
357 recto.

I have thought it well to give this complete account of these two remarkable manuscripts not only because they show the exact place held by the _De animalibus_ in the body of commentaries written by Avicenna, but also on account of the view they give of the translations made by the early Toledan school. In this respect they serve in some measure to correct and extend the conclusions of Jourdain. It is evident, for instance, that Avendeath did not finish translating the _De Anima_, but only proceeded in it as far as the end of the fourth part.