Chapter XXXIII: Section IX: Reflections Upon Gnosticism (4)

459 Chrysost. _Contra Judæos_, III. § 4. p. 611. Τίνος οὖν ἕνεκεν
νηστεύομέν, φησι, τὰς τεσσαράκοντα ταύτας ἡμέρας; Πολλοὶ τὸ παλαιὸν
τοῖς μυστηρίοις προσῄεσαν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε, καὶ μάλιστα κατὰ τὸν
καιρὸν τοῦτον, καθ᾽ ὃν ὁ Χριστὸς αὐτὰ παρέδωκε. Συνειδότες οὖν οἱ
πατέρες τὴν βλάβην τὴν γινομένην ἐκ τῆς ἠμελημένης προσόδου,
συνελθόντες ἐτύπωσαν ἡμέρας τεσσαράκοντα νηστείαις, εὐχῶν,
ἀκροάσεως, συνόδων· ἵν᾽ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις καθαρθέντες μετ᾽
ἀκριβείας ἅπαντες καὶ δι᾽ εὐχῶν, καὶ δι᾽ ἐλεημοσύνης, καὶ διὰ
νηστείας, καὶ διὰ παννυχίδων, καὶ διὰ δακρύων, καὶ δι᾽
ἐξομολογήσεως, καὶ διὰ τῶν ἄλλων ἁπάντων, οὕτω κατὰ δύναμιν τὴν
ἡμετέραν μετὰ καθαροῦ συνειδότος προσίωμεν.

460 Fragm. iii. See p. 45, note 4.

461 III. xv. 2. Hi enim ad multitudinem, propter eos qui sunt ab
ecclesia, quos communes ecclesiasticos ipsi dicunt, inferunt
sermones per quos capiunt simpliciores.

462 Bingham, _Antiquities_, XX. ii. 3. “St. Austin, or whoever was the
author of the _Sermons de Tempore_, (_Hom._ 251, _de Tempore_, T.
10, p. 307.) says, ‘The Apostles transferred the observation of the
Sabbath to the Lord’s day.’ ”——Clement of Alexandria gives
indications of the same idea, where he says that “to all appearance
the eighth day is likely to become the proper seventh day, and the
seventh the sixth; so that the former will be the proper sabbath,
and the seventh a working day.”—Κινδυνεύει γὰρ ἡ μὲν ὀγδοὰς ἑβδομάς
εἶναι κυρίως, ἑξὰς δὲ ἡ ἑβδομὰς κατά γε τὸ ἐμφανές· καὶ ἡ μὲν κυρίως
εἶναι σάββατον, ἐργάτις δὲ ἡ ἑβδομάς.

463 IV. xvi. 2. See p. 119, note 4. See also Justin Martyr, _Dial. cum
Tryph._ 19. 27. 43.

464 _Dial. cum Tryph._ 10. He represents Tryphon charging the Christians
with neglecting circumcision, the feasts, and the sabbath; which
charge he admits, and argues against the necessity of them.

465 Bingham’s _Antiquities_, XX. iii. 1.

466 Can. 29. Ὅτι οὐ δεῖ Χριστιανοὺς Ἰουδαΐζειν, καὶ ἐν τῷ σαββάτῳ
σχολάζειν, ἀλλὰ ἐργάζεσθαι αὐτοὺς ἐν τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ· τὴν δὲ Κυριακὴν
προτιμῶντες, εἴγε δύναιντο, σχολάζειν ὡς Χριστιανοί. εἰ δὲ εὑρεθεῖεν
Ἰουδαïσταὶ, ἔστωσαν ἀνάθεμα παρὰ Χριστῷ.

467 Can. 49. Ὅτι οὐ δεῖ τῇ τεσσαρακοστῇ ἄρτον προσφέρειν, εἰ μὴ ἐν
Σαββάτῳ καὶ Κυριακῇ μόνον.

468 Gen. viii. 10. 12. xxix. 27.

469 See pp. 118, 119.

470 IV. xvi. 1. Hoc idem de sabbatis Ezechiel Propheta ait: “Et sabbata
mea dedi eis, ut sint in signo inter me et ipsos, ut sciant quoniam
ego Dominus, qui sanctifico eos.” Et in Exodo Deus ait ad Moysem:
“Et sabbata mea observabitis: erit enim signum apud me vobis in
generationes vestras.” In signo ergo data sunt hæc: non autem sine
symbolo erant signa, id est, sine argumento, neque otiosa, tanquam
quæ a sapiente Artifice darentur; sed secundum carnem circumcisio
circumcisionem significabat spiritalem. Etenim “nos,” ait Apostolus,
“circumcisi sumus circumcisione non manufacta.” Et Propheta ait:
“Circumcidite duritiam cordis vestri.” Sabbata autem perseverantiam
totius diei [i. e. _omni tempore_. See below] erga Deum
deservitionis edocebant. “Æstimati enim sumus,” ait Apostolus
Paulus, “tota die ut oves occisionis;” scilicet consecrati, et
ministrantes omni tempore fidei nostræ, et perseverantes ei, et
abstinentes ab omni avaritia, non acquirentes, nec possidentes
thesauros in terra. Manifestabatur autem et tanquam de [post] ea quæ
facta sunt requietio Dei; hoc est, Regnum, in quo requiescens homo
ille qui perseveraverit Deo adsistere, participabit de mensa Dei.

471 V. xxviii. 3. Ὅσαις enim ἡμέραις ἐγένετο ὁ κόσμος, τοσαύταις
χιλιοντάσι συντελεῖται. καὶ διὰ τοῦτό φησιν ἡ γραφή· Καὶ
συνετελέσθησαν ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ, καὶ πᾶς ὁ κόσμος αὐτῶν. καὶ
συνετέλεσεν ὁ Θεὸς τῇ ἡμέρᾳ τῇ εʹ τὰ ἔργα αὐτοῦ ἅ ἐποίησε, καὶ
κατάπαυσεν ὁ Θεὸς ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ζʹ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ.
Τοῦτο δ᾽ ἔστι τῶν προγεγονότων διήγησις, καὶ τῶν ἐσομένων προφητεία.
ἡ γὰρ ἡμέρα Κυρίου ὡς α͵ ἔτη· ἐν ἓξ οὖν ἡμέραις συντετελέσται τὰ
γεγονότα· φανερὸν οὖν, ὅτι ἡ συντέλεια αὐτῶν τὸ δ͵ ἔτος ἐστίν. See
the Epistle of Barnabas, § 11. quoted p. 250.

472 V. xxviii. 2. Referring to Luke xiv. 12, 13, and Matt. xix. 29, he
says, “Hæc sunt in Regni temporibus, hoc est, in septima die quæ est
sanctificata, in qua requievit Deus ab omnibus operibus quæ fecit;
quæ est verum justorum sabbatum; in qua non facient omne terrenum
opus, sed adjacentem habebunt paratam mensam a Deo, pascentem eos
epulis omnibus.”

473 IV. viii. 2. Manifestum est igitur, quoniam eos qui similiter ut
Abraham credebant ei, solvit et vivificavit, nihil extra Legem
faciens, curans in die sabbatorum. Non enim prohibebat Lex curari
homines sabbatis, quæ et circumcidebat eos in hac die, et pro populo
jubebat ministeria Sacerdotibus perficere; sed et mutorum animalium
curationem non prohibebat. Et Siloa etiam sæpe sabbatis curavit: et
propter hoc assidebant ei multi die sabbatorum. Continere enim
jubebat eos Lex ab omni opere servili, id est, ab omni avaritia, quæ
per negotiationem, et reliquo terreno actu agitur: animæ autem
opera, quæ fiunt per sententiam et sermones bonos, in auxilium eorum
qui proximi sunt, adhortabatur fieri. Et propter hoc Dominus
arguebat eos, qui injuste exprobrabant ei, quia sabbatis curabat.
Non enim solvebat, sed adimplebat Legem, summi Sacerdotis operam
perficiens, propitians pro hominibus Deum, et emundans leprosos,
infirmos curans, et ipse moriens, uti exsiliatus homo exiret de
condemnatione, et reverteretur intrepide ad suam hæreditatem.—3. Sed
et esurientes accipere sabbatis escam ex his quæ adjacebant, non
vetabat Lex: metere autem et colligere in horreum vetabat. Et ideo
Dominus his, qui incusabant discipulos ejus, quoniam vellentes
spicas manducabant, dixit: “Nec hoc legistis, quod fecit David, cum
esurisset, quemadmodum introivit in domum Dei, et panes
propositionis manducavit, et dedit eis qui cum eo erant, quos non
licebat manducare, nisi solis Sacerdotibus?” per Legis verba suos
discipulos excusans, et significans licere Sacerdotibus libere
agere. Sacerdos autem scitus fuerat David apud Deum, quamvis Saul
persequutionem faceret ei. Πᾶς enim βασιλεὺς δίκαιος ἱερατικὴν ἔχει
τάξιν. Sacerdotes autem sunt omnes Domini Apostoli, qui neque agros,
neque domos hæreditant hic, sed semper altari et Deo serviunt.... Et
Sacerdotes in Templo sabbatum prophanabant, et rei non erant. Quare
ergo rei non erant? Quia cum essent in Templo, non sæcularia sed
Dominica perficiebant ministeria, Legem adimplentes, non autem
prætereuntes Legem, quemadmodum is qui a semetipso arida ligna
attulit in castra Domini; qui et juste lapidatus est.

474 We have various indications of the observance of the Lord’s day in
early writers. Thus Ignatius (_Ad Magnes._ 9.) speaks of “the
ancient prophets leading lives in harmony with the Lord’s day.”
Μηκέτι σαββατίζοντες, ἀλλὰ κατὰ Κυριακὴν ζωὴν ζῶντες, ἐν ᾗ καὶ ἡ ζωὴ
ἡμῶν ἀνέτειλεν δι᾽ αὐτοῦ. Here there is an evident allusion to
_some_ way in which that day was spent, in contradistinction to the
Jewish Sabbath.—The Epistle of Barnabas, written not far from
Apostolical times, speaks of it as a festival: Ἀγομεν τὴν ἡμέραν τὴν
ὀγδόην εἰς εὐφροσύνην, ἐν ᾗ καὶ ὁ Ἰησοῦς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν.—Justin
Martyr, again, (_Apol._ II. 67.) describes the practice of
assembling for instruction, worship, and communion on that day, and
affirms that our Lord, when he appeared to his disciples on Easter
day, taught them to observe the day in this manner. Καὶ τῇ μετὰ τὴν
Κρονικὴν, ἥτις ἐστιν Ἡλίου ἡμέρα, φανεὶς τοῖς ἀποστόλοις αὐτοῦ καὶ
μαθηταῖς, ἐδίδαξε ταῦτα.—A little later Dionysius of Corinth speaks
of “celebrating the Lord’s holy day.” Τὴν σήμερον οὖν Κυριακὴν ἁγίαν
ἡμέραν διηγάγομεν.—So Clement, as I showed above (p. 211, note 1),
informs us that in his time the Lord’s day appeared likely to be
regarded as the proper sabbath.—Further on we find the Council of
Laodicea (see p. 213, note 5) directing Christians to rest by
preference on the Lord’s day, and not on the Sabbath.—Finally, we
may see in Bingham (_Antiq._ XX. ii. 2, 3, 4.) how, as Christianity
became established, business, labour, and public sports were
forbidden by public authority; which proves of course what had been
the practice of Christians themselves before their religion obtained
the sanction of the civil power.

475 IV. xxxiv. 4. “Vide enim,” inquit, “quomodo justus perit, et nemo
intuetur; et viri justi tolluntur, et nemo excipit corde.” Hæc autem
in Abel quidem præmeditabantur, a prophetis vero præconabantur, in
Domino autem perficiebantur.

476 Frag. xvii. Ἐν μὲν τῷ Ἰωσὴφ προετυπώθη.

477 IV. xxiv. 1. Primogenitum mortuorum, et principem vitæ Dei, eum qui
per extensionem manuum dissolvebat Amalech, et vivificabat hominem
de serpentis plaga per fidem, quæ erat in eum.——Justin Martyr
(_Tryph._ 90.) expresses the same idea more fully; and remarks as
confirmatory of the typical signification of the posture of Moses,
that it was altogether unusual as a posture of prayer, and indeed
adopted by him on no other occasion, nor by any one since his time.

478 Ibid.

479 IV. xx. 12. Sic autem et Moyses Æthiopissam accipiebat uxorem, quam
ipse Israelitidem fecit; præsignificans, quoniam oleaster inseritur
in olivam, et participans pinguedinis ejus erit. Quoniam enim is qui
secundum carnem natus est Christus, a populo quidem habebat inquiri
ut occideretur, liberari vero in Ægypto, id est, in Gentibus,
sanctificare eos qui ibi essent infantes, unde et Ecclesiam ibi
perfecit; (Ægyptus enim ab initio gentilis, quemadmodum et Æthiopia)
propter hoc διὰ τοῦ γάμου Μωüσέως ὁ τοῦ Ἰησοῦ νοητὸς γάμος
ἐδείκνυτο, καὶ διὰ τῆς Αἰθιοπικῆς νύμφης, ἡ ἐξ ἐθνῶν ἐκκλησία
ἐδηλοῦτο· ἣν οἱ καταλαλοῦντες, καὶ ἐνδιαβάλλοντες, καὶ διαμωκώμενοι,
οὐκ ἔσονται καθαροί. λεπρήσουσι γὰρ, καὰ ἐξαφορισθήσονται τῆς τῶν
δικαίων παρεμβολῆς.

480 IV. xxv. 2. Hoc et per alia quidem multa, jam vero et per Thamar
Judæ nurum typice ostenditur. Cum enim concepisset geminos, alter
eorum prior protulit manum suam: et cum obstetrix putaret eum
primogenitum esse, coccinum alligavit signum in manu ejus. Cum hoc
autem factum esset, et abstraxisset manum suam, prior exivit frater
ejus Phares; sic deinde secundus ille, in quo erat coccinum, Zara:
clare manifestante Scriptura eum quidem populum qui habet coccinum
signum, id est, eam fidem quæ est in præputio, præostensam quidem
primum in Patriarchis, post deinde subtractam, uti nasceretur frater
ejus; deinde sic eum, qui prior esset, secundo loco natum, qui est
cognitus per signum coccinum, quod erat in eo; quod est passio
Justi, ab initio præfigurata in Abel, et descripta a Prophetis,
perfecta vero in novissimis temporibus in Filio Dei.

481 IV. xxxi. 1. Quemadmodum et Lot, qui eduxit de Sodomis filias suas,
quæ conceperunt de patre suo, et qui reliquit in circumfinio uxorem
suam statuam salis usque in hodiernum diem. Etenim Lot non ex sua
voluntate, neque ex sua concupiscentia carnali, neque sensum neque
cogitationem hujusmodi accipiens, consummavit typum. Quemadmodum
Scriptura dicit: “Et intravit major natu, et dormivit cum patre suo
illa; et non scivit Lot cum dormiret illa, et cum surgeret:” et in
minore hoc idem: “Et non scivit,” inquit, “cum dormisset secum, nec
cum surrexisset:” μὴ εἰδότος τοῦ Λὼτ, μηδὲ ἡδονῇ δουλεύσαντος,
οἰκονομία ἐπετελεῖτο, δι᾽ ἧς αἱ δύο filiæ, id est, duæ συναγωγαὶ ἀπὸ
ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ πατρὸς τεκνοποιησάμεναι ἐμηνύοντο ἄνευ σαρκὸς
ἠδονῆς. Οὐ γὰρ ἦν ἄλλος οὐδεὶς σπέρμα ζωτικὸν καὶ τέκνων ἐπικαρπίαν
δυνάμενος δοῦναι αὐταῖς, καθὼς γέγραπται· “Dixit autem major ad
minorem; Pater noster senior est, et nemo est super terram qui
intret ad nos, ut oportet omni terræ: veni, potionemus patrem
nostrum vino, et dormiamus cum eo, ut suscitemus de patre nostro
semen.”—2. Illæ quidem filiæ secundum simplicitatem et innocentiam
putantes universos homines perisse, quemadmodum Sodomitas, et in
universam terram iracundiam Dei supervenisse, dicebant hæc.
Quapropter et ipsæ excusabiles sunt, arbitrantes se solas relictas
cum patre suo ad conservationem generis humani, et propter hoc
circumveniebant patrem. Per verba autem earum significabatur,
neminem esse alterum qui possit filiorum generationem majori et
minori synagogæ præstare, quam Patrem nostrum. Pater autem generis
humani Verbum Dei; quemadmodum Moyses ostendit dicens: “Nonne hic
ipse Pater tuus possedit te, et fecit te, et creavit te?” Quando
igitur hic vitale semen, id est, Spiritum remissionis peccatorum per
quem vivificamur, effudit in humanum genus? Nonne tunc cum
convescebatur cum hominibus, et bibebat vinum in terra? “Venit”
enim, inquit, “filius hominis manducans et bibens:” et cum
recubuisset, obdormivit, et somnum cepit. Quemadmodum ipse in David
dicit: “Ego dormivi et somnum cepi.” Et quoniam in nostra
communicatione et vita hoc agebat, iterum ait: “Et somnus meus
suavis mihi factus est.” Totum autem significabatur per Lot, quoniam
semen patris omnium, id est, Spiritus Dei, per quem facta sunt
omnia, commixtus et unitus est carni, hoc est, plasmati suo: per
quam commixtionem et unitatem duæ synagogæ, id est, duæ
congregationes fructificantes ex patre suo filios vivos vivo Deo.

482 Justin Martyr expresses the same sentiment: _Tryph._ 134. Οἰκονομίαι
τινὲς μεγάλων μυστηρίων ἐν ἑκάστῃ τινὶ τοιαύτῃ πράξει ἀπετελοῦντο.

483 Justin M. _Tryph._ 134, ad finem, draws the same parallel. Τὸν
χρόνον πάντα ἐμισεῖτο ὑπὸ τοῦ ἀδελφοῦ ὁ Ἰακώβ· καὶ ἡμεῖς νῦν, καὶ
αὐτὸς ὁ Κύριος ἡμῶν μισεῖται ὑφ᾽ ὑμῶν καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων ἁπλῶς
ἀνθρώπων, ὄντων πάντων τῇ φύσει ἀδελφῶν.

484 Justin, ibid. Ἐδούλευσεν Ἰακὼβ τῷ Λάβαν ὑπὲρ τῶν ῥαντῶν καὶ
πολυμόρφων θρεμμάτων· ἐδούλευσε καὶ τὴν μέχρι σταυροῦ δουλείαν ὁ
Χριστὸς ὑπὲρ τῶν ἐκ παντὸς γένους ποικίλων καὶ πολυειδῶν ἀνθρώπων,
δι᾽ αἵματος καὶ μυστηρίου τοῦ σταυροῦ κτησάμενος αὐτούς.

485 Justin, ibid. Ἀλλὰ Λεία μὲν ὁ λαὸς ὑμῶν καὶ ἡ συναγωγή· Ῥαχὴλ δὲ
ἐκκλησία ἡμῶν.

486 Justin, ibid. Εἰς ἀποκατάστασιν ἀμφοτέρων τε τῶν ἐλευθέρων τέκνων
καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς δούλων Χριστὸς ἐλήλυθε, τῶν αὐτῶν πάντας καταξιῶν
τοὺς φυλάσσοντας τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ· ὃν τρόπον καὶ οἱ ἀπὸ τῶν
ἐλευθέρων καὶ οἱ ἀπὸ τῶν δούλων γενόμενοι τῷ Ἰακὼβ πάντες υἱοὶ καὶ
ὁμότιμοι γεγόνασι.

487 IV. xxi. 3. Si quis autem et actus qui sunt Jacob addiscat, inveniet
eos non inanes, sed plenos dispositionum. Et imprimis in nativitate
ejus, quemadmodum apprehendit calcaneum fratris, et Jacob vocatus
est, id est, supplantator; tenens, et qui non tenetur; ligans pedes,
sed qui non ligatur; luctans, et vincens; tenens in manu calcaneum
adversarii, id est, victoriam. Ad hoc enim nascebatur Dominus, cujus
typum generationis præstabat, de quo et Joannes in Apocalypsi ait:
“Exivit vincens, ut vinceret.” Deinde autem primogenita accipiens,
quando vituperavit ea frater ejus: quemadmodum et junior populus eum
primogenitum Christum accepit, cum eum repulit populus ætate
provectior, dicens: “Non habemus Regem, nisi Cæsarem.” In Christo
autem universa benedictio: et propter hoc benedictiones prioris
populi a Patre subripuit posterior populus, quemadmodum Jacob
abstulit benedictionem hujus Esaü; ob quam causam fratris patiebatur
insidias et persecutiones frater suus, sicut et Ecclesia hoc idem a
Judæis patitur. Peregre nascebantur XII tribus, genus Israel,
quoniam et Christus peregre incipiebat duodecastylum firmamentum
Ecclesiæ generare. Variæ oves, quæ fiebant, huic Jacob merces: et
Christi merces, qui ex variis et differentibus gentibus in unam
cohortem fidei convenientes fiunt homines, quemadmodum Pater
promisit ei: “Postula,” dicens, “a me, et dabo tibi Gentes
hæreditatem tuam, et possessionem tuam terminos terræ.” Et quoniam
multitudinis filiorum Domini Prophetæ fiebat Jacob, necessitas omnis
fuit ex duabus sororibus eum filios facere; quemadmodum Christus ex
duabus Legibus unius et ejusdem Patris: similiter autem et ex
ancillis; significans quoniam secundum carnem ex liberis et ex
servis Christus statueret filios Dei, similiter omnibus dans munus
Spiritus vivificantis nos. Omnia autem ille faciebat propter illam
juniorem, bonos oculos habentem, Rachel, quæ præfigurabat Ecclesiam,
propter quam sustinuit Christus: qui tunc quidem per Patriarchas
suos et Prophetas præfigurans et prænuntians futura, præexercens
suam partem dispositionibus Dei, et assuescens hæreditatem suam
obedire Deo, et peregrinari in sæculo, et sequi verbum ejus, et
præsignificare futura. Nihil enim vacuum, neque sine signo apud
Deum.

488 IV. xx. 12. Sic autem et Raab fornicaria semetipsam quidem
condemnans, quoniam esset gentilis, omnium peccatorum rea, suscepit
autem tres speculatores, qui speculabantur universam terram, et apud
se abscondit, Patrem scilicet et Filium cum Spiritu sancto. Et cum
universa civitas, in qua habitabat, concidisset in ruinam,
canentibus septem tubicinis, in ultimis Raab fornicaria conservata
est cum universa domo sua, fide signi coccini: sicut et Dominus
dicebat his, qui adventum ejus non excipiebant, Pharisæis scilicet,
et coccini signum nullificant, quod erat pascha, redemptio et exodus
populi ex Ægypto, dicens: “Publicani et meretrices præcedunt vos in
Regno cœlorum.”

The same type is acknowledged by Clement of Rome, in his _First
Epistle to the Corinthians_, § 12. Καὶ προσέθεντο αὐτῇ δοῦναι
σημεῖον, ὅπως κρεμάσῃ ἐκ τοῦ οἴκου αὐτῆς κόκκινον, πρόδηλον
ποιοῦντες ὅτι διὰ τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου λύτρωσις ἔσται πᾶσι τοῖς
πιστεύουσιν καὶ ἐλπίζουσιν ἐπὶ τὸν Θεόν.——Likewise by Justin,
_Tryph._ 111. Καὶ γὰρ τὸ σύμβολον τοῦ κοκκίνου σπαρτίου, οὗ ἔδωκαν
... οἱ κατάσκοποι Ῥαὰβ τῇ πόρνῃ, ... ὁμοίως τὸ σύμβολον τοῦ αἵματος
τοῦ Χριστοῦ ἐδήλου, δι᾽ οὗ οἱ πάλαι πόρνοι καὶ ἄδικοι ἐκ πάντων τῶν
ἐθνῶν σώζονται, ἄφεσιν ἁμαρτιῶν λαβόντες.

489 Frag. xix. Λάβε πρὸς σεαυτὸν τὸν Ἰησοῦν υἱὸν Ναυῆ. Ἔδει γὰρ ἐξ
Αἰγύπτου Μωüσῆν τὸν λαὸν ἐξαγαγεῖν, τὸν δὲ Ἰησοῶν εἰς τὴν
κληροδοσίαν εἰσαγαγεῖν· καὶ τὸν μὲν Μωüσῆν, ὡς νόμον, ἀνάπαυλαν
λαμβάνειν, Ἰησοῦν δὲ, ὡς Λόγον, καὶ τοῦ ἐνυποστάτου Λόγου τύπον
ἀψευδῆ, τῷ λαῷ δημηγορεῖν· καὶ τὸν μὲν Μωüσῆν τὸ μάννα τοῖς πατράσι
τροφὴν διδόναι, τὸν δὲ Ἰησοῦν τὸν νέον ἄρτι [rather ἄρτον], τὴν
ἀπαρχὴν τῆς ζωῆς, τύπον τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ· καθά φησι καὶ ἡ
γραφὴ, ὅτι τότε ἐπαύσατο τὸ μάννα Κυρίου μετὰ τὸ φαγεῖν τὸν σῖτον
λαὸν ἀπὸ τῆς γῆς.

Clement of Alexandria, _Protrept._ 9. § 85. & _Pædag._ I. 7. § 60,
makes Joshua a type of Christ, but draws other parallels than those
of Irenæus.

490 Frag. xxiii. Καὶ οὗτος ἐπεβεβήκει ἐπὶ τῆς ὄνου αὐτοῦ. Ἡ μὲν ὄνος
τύπον εἶχε σώματος Χριστοῦ· ἐφ᾽ ὃν πάντες οἱ ἄνθρωποι ἐκ καυμάτων
ἀναπαυόμενοι, ὡς ὑπὸ ὀχήματος βαστάζονται. τὸ γὰρ φορτίον τῶν
ἡμετέρων ἁμαρτημάτων ὁ Σωτὴρ ἀνεδέξατο.

491 Frag. xxvii. Τὸ μὲν οὖν παιδάριον χειραγωγοῦν τὸν Σαμψὼν
προτυπωθήσεται εἶς Ἰωάννην τὸν Βαπτιστὴν, ἐπιδεικνύντα τῷ λαῷ τὴν
εἰς Χριστὸν πίστιν. ὁ δὲ οἶκος, εἰς ὃν ἦσαν συνηγμένοι, σημαίνεται
εἶναι ὁ κόσμος, ἐν ᾧ κατῴκει τὰ ἀλλόφυλα ἔθνη καὶ ἄπιστα, θυσιάζοντα
τοῖς εἰδώλοις αὑτῶν· οἱ δὲ δύο στύλοι, αἱ δύο διαθῆκαι. τὸ οὖν
ἐπαναπαυθῆναι τὸν Σαμψὼν ἐπὶ τοὺς στύλους, τὸν διδαχθένται λαὸν
ἐπιγνῶναι τὸ τοῦ Χριστοῦ μυστήριον.

492 Acts ii. 31.

493 Luke xvi. 22. xxiii. 43.

494 Phil. i. 23.

495 1 Pet. iii. 19. iv. 6.

496 IV. ii. 4. Non autem fabulam retulit nobis pauperis et divitis.

497 II. xxxiv. 1. Plenissime autem Dominus docuit, non solum
perseverare, non de corpore in corpus transgredientes, animas; sed
et characterem corporis, in quo etiam adaptantur, custodire eundem,
et meminisse eas operum, quæ egerunt hic, et a quibus cessaverunt,
in ea relatione, quæ scribitur de divite et de Lazaro eo, qui
refrigerabat in sinu Abrahæ: in qua ait, divitem cognoscere Lazarum
post mortem, et Abraham autem similiter, et manere in suo ordine
unumquemque ipsorum, et postulare mitti ei ad opem ferendam Lazarum,
cui ne quidem de mensæ suæ amicis communicabat: et de Abrahæ
responso, qui non tantum ea, quæ secundum se, sed et quæ secundum
divitem essent, sciebat; et præcipiebat Moysi assentire et Prophetis
eos, qui non mallent pervenire in illum locum pœnæ, et recipientes
præconium ejus, qui resurrexerit a mortuis. Per hæc enim manifeste
declaratum est, et perseverare animas, et non de corpore in corpus
transire, et habere hominis figuram, ut etiam cognoscantur, et
meminerint eorum, quæ sint hic; et propheticum quoque adesse Abrahæ,
et dignam habitationem unamquamque gentem percipere, etiam ante
judicium.

498 V. xxxi. 2. Si ergo Dominus legem mortuorum servavit, ut fieret
primogenitus a mortuis, et commoratus usque in tertiam diem in
inferioribus terræ; post deinde surgens in carne, ut etiam fixuras
clavorum ostenderet discipulis, sic ascendit ad Patrem; quomodo non
confundantur, qui dicunt inferos quidem esse hunc mundum, qui sit
secundum nos; interiorem autem hominem ipsorum derelinquentem hic
corpus, in supercœlestem ascendere locum? Cum enim Dominus “in medio
umbræ mortis abierit,” ubi animæ mortuorum erant, post deinde
corporaliter resurrexit, et post resurrectionem assumptus est;
manifestum est quia et discipulorum ejus, propter quos et hæc
operatus est Dominus, Αἱ ψυχαὶ ἀπέρχονται εἰς τὸν τόπον invisibilem
τὸν ὡρισμένον αὐταῖς ἀπὸ τοῦ Θεοῦ, κἀκεῖ μέχρι τῆς ἀναστάσεως
φοιτῶσι, περιμένουσαι τὴν ἀνάστασιν· ἔπειτα ἀπολαβοῦσαι τὰ σώματα,
καὶ ὀλοκλήρως ἀναστᾶσαι, τουτέστι σωματικῶς, καθὼς καὶ ὁ Κύριος
ἀνέστη, οὕτως ἐλεύσονται εἰς τὴς ὄψιν τοῦ Θεοῦ. “Nemo enim est
discipulus super magistrum: perfectus autem omnis erit sicut
magister ejus.” Quomodo ergo Magister noster non statim evolans
abiit, sed sustinens definitum a Patre resurrectionis suæ tempus,
(quod et per Jonam manifestatum est,) post triduum resurgens
assumptus est; sic et nos sustinere debemus definitum a Deo
resurrectionis nostræ tempus, prænuntiatum a Prophetis, et sic
resurgentes assumi, quotquot Dominus ad hoc dignos habuerit.——So
Clement of Rome (_Ad Corr._ I. 50) affirms that “they who have
departed, fully established in love, enjoy the place of the
just”—χώραν εὐσεβῶν.

499 V. v. 1. Ὅπουγε Ἐνὼχ εὐαρεστήσας τῷ Θεῷ, ἐν σώματι μετετέθη, τὴν
μετάθεσιν τῶν δικαίων προμηνύων· καὶ Ἡλίας, ὡς ἦν, ἐν τῇ τοῦ
πλάσματος ὑποστάσει ἀνελήφθη, τὴν ἀνάληψιν τῶν πνευματικῶν
προφητεύων, κ.τ.λ. ... Διὸ καὶ λέγουσιν οἱ πρεσβύτεροι, τῶν
ἀποστόλων μαθηταὶ, τοὺς μετατεθέντας ἐκεῖσε [that is, to paradise]
μετατεθῆναι· (δικαίοις γὰρ ἀνθρώποις καὶ πνευματοφόροις ἠτοιμάσθη ὁ
παράδεισος, ἐν ᾧ καὶ Παῦλος ἀπόστολος εἰσκομισθεὶς ἤκουσεν ἄρῥητα
ῥήματα, ὡς πρὸς ἡμᾶς ἐν τῷ παρόντι·) κἀκεῖ μένειν τοὺς μετατεθέντας
ἕως συντελείας, προοιμιαζομένους τὴν ἀφθαρσίαν.

500 III. xix. 3. Ut quemadmodum caput resurrexit a mortuis, sic et
reliquum corpus omnis hominis, qui invenitur in vita, impleto
tempore condemnationis ejus, quæ erat propter inobedientiam,
resurgat.

501 V. ix. 2. Quotquot autem timent Deum, et credunt in adventum Filii
ejus, et per fidem constituunt in cordibus suis Spiritum Dei, hi
tales juste homines dicentur, et mundi et spiritales et viventes
Deo; quia habent Spiritum Patris, qui emundat hominem et sublevat in
vitam Dei.... Infirmitas enim carnis absorpta potentem ostendit
spiritum; spiritus autem rursus absorbens infirmitatem, hæreditate
possidet carnem in se: et ex utrisque factus est vivens homo; vivens
quidem propter participationem Spiritus, homo autem propter
substantiam carnis.——3. Ubi autem Spiritus Patris ibi homo vivens,
sanguis rationalis ad ultionem a Deo custoditus, caro a Spiritu
possessa, oblita quidem sui, qualitatem autem spiritus assumens,
conformis facta Verbo Dei.

502 V. vii. 1. Et iterum ad Romanos ait: “Si autem Spiritus ejus qui
suscitavit Jesum a mortuis habitat in vobis, qui suscitavit Christum
a mortuis vivificabit et mortalia corpora vestra.”——2. Hæc sunt enim
corpora mortalia, id est, participantia animæ, quam cum amiserint,
mortificantur; deinde per Spiritum surgentia fiunt corpora
spiritualia, uti per Spiritum semper permanentem habeant vitam.

503 IV. xxvii. 2. Et propter hoc Dominum in ea, quæ sunt sub terra,
descendisse, evangelizantem et illis adventum suum; remissione
peccatorum exsistente his qui credunt in eum. Crediderunt autem in
eum omnes qui sperabant in eum, id est, qui adventum ejus
prænuntiaverunt, et dispositionibus ejus servierunt, justi et
prophetæ et patriarchæ; quibus similiter ut nobis remisit peccata.

Clem. Alex. _Strom._ VI. 6. § 44. Διόπερ ὁ Κύριος εὐηγγελίσατο καὶ
τοῖς ἐν Ἅιδου.——45. Φησὶ γοῦν ἡ γραφή· Λέγει ὁ Ἅιδης τῇ ἀπολείᾳ·
Εἶδος μὲν αὐτοῦ οὐκ εἴδομεν, φωνὴν δὲ αὐτοῦ ἠκούσαμεν.... Τί δ᾽ οὐχὶ
δηλοῦσιν εὐηγγελίσθαι τὸν Κύριον τοῖς τε ἀπολωλόσιν ἐν τῷ
κατακλυσμῷ, μᾶλλον δὲ πεπεδημένοις καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ τε καὶ φρουρᾷ
συνεχομένοις.——Tertullian _de Anima_, 55. Christus Deus, quia et
homo, mortuus secundum Scripturas, et sepultus secus easdem, huic
quoque legi satisfecit, forma humanæ mortis apud inferos functus;
nec ante ascendit in sublimiora cœlorum, quam descendit in inferiora
terrarum, ut illic patriarchas et prophetas compotes sui
faceret.—See also Cyril of Jerusalem, _Catech._ xiv. 18, 19.

504 V. xxiv. 4. See p. 107, note 1.

505 Book V. chapter xxv. to the end.

506 The five last chapters of the Fifth Book are wanting in all but two
MSS.

507 V. xxv. 1. Et non tantum autem per ea quæ dicta sunt, sed et per ea
quæ erunt sub Antichristo, ostenditur, quoniam existens apostata et
latro, quasi Deus vult adorari; et cum sit servus, Regem se vult
præconari. Ille enim omnem suscipiens diaboli virtutem, veniet non
quasi Rex justus, nec quasi in subjectione Dei legitimus; sed impius
et injustus et sine lege, quasi apostata et iniquus et homicida,
quasi latro, diabolicam apostasiam in se recapitulans: et idola
quidem seponens, ad suadendum quod ipse sit Deus; se autem extollens
unum idolum, habens in semetipso reliquorum idolorum varium errorem:
ut hi qui per multas abominationes adorant diabolum, hi per hoc unum
idolum serviant ipsi, de quo Apostolus in epistola, quæ est ad
Thessalonicenses secunda, sic ait: “Quoniam nisi venerit abscessio
primum, et revelatus fuerit homo peccati, filius perditionis, qui
adversatur et extollit se super omne quod dicitur Deus, aut colitur;
ita ut in templo Dei sedeat, ostendens semetipsum tanquam sit Deus.”
Manifeste igitur Apostolus ostendit apostasiam ejus, et quoniam
extollitur super omne quod dicitur Deus, vel quod colitur, hoc est,
super omne idolum, (hi enim sunt qui dicuntur quidem ab hominibus,
non sunt autem, Dii,) et quoniam ipse se tyrannico more conabitur
ostendere Deum.

508 V. xxv. 2. Super hæc autem manifestavit et illud, quod a nobis per
multa ostensum est, quoniam in Hierosolymis templum dispositione
veri Dei factum est. Ipse enim Apostolus ex sua persona diffinitive
templum illud dixit Dei. Ostendimus autem in tertio libro, nullum ab
Apostolis ex sua persona Deum appellari, nisi eum qui vere sit Deus,
Patrem Domini nostri: cujus jussu hoc, quod est in Hierosolymis,
factum est templum, ob eas causas quæ a nobis dictæ sunt: in quo
adversarius sedebit, tentans semetipsum Christum ostendere, sicut et
Dominus ait: “Cum autem videritis abominationem desolationis, quod
dictum est per Danielem Prophetam, stantem in loco sancto, (qui
legit, intelligat,) tunc qui in Judæa sunt, fugiant in montes: et
qui in tecto est, non descendat tollere quidquam de domo. Erit enim
tunc pressura magna, qualis non est facta ab initio sæculi usque
nunc, sed neque fiet.”—4. Et Dominus autem hoc item non credentibus
sibi dicebat: “Ego veni in nomine Patris mei, et non recepistis me;
cum alius venerit in nomine suo, illum recipietis:” alium dicens
Antichristum, qui alienus est a Domino. Et ipse est “iniquus judex,”
qui a Domino dictus est, quoniam “Deum non timebat, neque hominem
reverebatur,” ad quem fugit vidua oblita Dei, id est, terrena
Hierusalem, ad ulciscendum de inimico. Quod et faciet in tempore
regni sui: transferet regnum in eam, et in templo Dei sedet
[sedebit], seducens eos qui adorant eum, quasi ipse sit Christus.
Quapropter ait Daniel iterum: “Et sanctum desolabitur: et datum est
in sacrificium peccatum, et projecta est in terra justitia, et
fecit, et prospere cessit.”——xxviii. 2. Et propter hoc Apostolus
ait: “Pro eo quod dilectionem Dei non receperunt, ut salvi fierent,
et ideo mittet eos Deus in operationem erroris, ut credant mendacio,
ut judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt
iniquitati.” Illo enim veniente, et sua sententia apostasiam
recapitulante in semetipsum, et sua voluntate et arbitrio operante
quæcumque operabitur, et in templo Dei sedente, ut sicut Christum
adorent illum qui seducentur ab illo; quapropter et juste “in
stagnum projicietur ignis:” Deo autem secundum suam providentiam
præsciente omnia, et apto tempore eum, qui talis futurus erat,
immittente, “ut credant falso, et judicentur omnes, qui non
crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati.”

509 V. xxv. 4.

510 V. xxv. 3. Daniel autem novissimi regni finem respiciens, (id est,
novissimos decem Reges, in quos dividitur regnum illorum, super quos
filius perditionis veniet,) cornua dicit decem nasci bestiæ; et
alterum cornu pusillum nasci in medio ipsorum, et tria cornua de
prioribus eradicari a facie ejus. “Et ecce,” inquit, “oculi quasi
oculi hominis in cornu hoc, et os loquens magna, et aspectus ejus
major reliquis. Videbam, et cornu illud faciebat bellum adversus
sanctos, et valebat adversus eos; quoadusque venit vetustas dierum,
et judicium dedit sanctis altissimi Dei, et tempus pervenit, et
regnum obtinuerunt sancti.” Postea in exsolutione visionum dictum
est ei: “Bestia quarta regnum quartum erit in terra, quod eminebit
super reliqua regna, et manducabit omnem terram, et conculcabit eam,
et concidet. Et decem cornua ejus, decem Reges exsurgent: et post
eos surget alius, qui superabit malis omnes qui ante eum fuerunt, et
Reges tres deminorabit, et verba adversus altissimum Deum loquetur,
et sanctos altissimi Dei conteret, et cogitabit demutare tempora et
Legem: et dabitur in manu ejus, usque ad tempus temporum et dimidium
tempus,” hoc est, per triennium et sex menses, in quibus veniens
regnabit super terram.——xxvi. 1. Manifestius adhuc etiam de
novissimo tempore, et de his qui sunt in eo decem Regibus, in quos
dividetur quod nunc regnat imperium, significavit Joannes Domini
discipulus in Apocalypsi, edisserens quæ fuerint decem cornua, quæ a
Daniele visa sunt, dicens sic dictum esse sibi: “Et decem cornua quæ
vidisti decem Reges sunt, qui regnum nondum acceperunt, sed
potestatem quasi reges una hora accipient cum bestia. Hi unam
sententiam habent, et virtutem et potestatem suam bestiæ dant. Hi
cum Agno pugnabunt, et Agnus vincet eos, quoniam Dominus Dominorum
est, et Rex Regum.” Manifestum est itaque, quoniam ex his tres
interficiet ille qui venturus est, et reliqui subjicientur ei, et
ipse octavus in eis; et vastabunt Babylonem, et comburent eam igni,
et dabunt regnum suum bestiæ, et effugabunt Ecclesiam: post deinde
ab adventu Domini nostri destruentur. Quoniam enim oportet dividi
regnum, et sic deperire, Dominus ait: “Omne regnum divisum in se,
desolabitur: et omnis civitas vel domus divisa in se, non stabit.”
Dividi igitur et regnum, et civitatem, et domum oportet in decem: et
propterea jam partitionem et divisionem præfiguravit.

511 V. xxv. 3.

512 V. xxv. 4. Et Gabriel Angelus exsolvens ejus visionem, de hoc ipso
dicebat: “Et in novissimo regni ipsorum exsurget Rex improbus facie
valde, et intelligens quæstiones; et valida virtus ejus et
admirabilis; et corrumpet, et diriget, et faciet, et exterminabit
fortes et populum sanctum, et jugum torquis ejus dirigetur: dolus in
manu ejus, et in corde suo exaltabitur, et dolo disperdet multos, et
ad perditionem multorum stabit, et quomodo ova manu conteret.”
Deinde et tempus tyrannidis ejus significat, in quo tempore
fugabuntur Sancti, qui purum sacrificium offerunt Domino: “Et in
dimidio hebdomadis,” ait, “tolletur sacrificium et libatio, et in
Templum abominatio desolationis, et usque ad consummationem temporis
consummatio dabitur super desolationem;” dimidium autem hebdomadis
tres sunt anni et menses sex.

513 V. xxvi. 1. Et diligenter Daniel finem quarti Regni digitos ait
pedum esse ejus imaginis, quæ a Nabuchodonosor visa est, in quos
venit lapis sine manibus præcisus; et quemadmodum ipse ait: “Pedes,
pars quidem aliqua ferrea, et pars aliqua fictilis; quoadusque
abscissus est lapis sine manibus, et percussit imaginem in pedes
ferreos et fictiles, et comminuit eos usque ad finem.” Post deinde
in exsolutione ait: “Et quoniam vidisti pedes et digitos, partem
quidem fictilem, partem autem ferream, regnum divisum erit, et a
radice ferrea erit in eo, quemadmodum vidisti ferrum commixtum
testæ. Et digiti pedum, pars quidem aliqua ferrea, pars autem aliqua
fictilis.” Ergo decem digiti pedum, hi sunt decem Reges, in quibus
dividetur regnum: ex quibus quidam quidem fortes et agiles, sive
efficaces; alii autem pigri et inutiles erunt, et non consentient:
quemadmodum et Daniel ait: “Pars aliqua regni erit fortis, et ab
ipsa pars erit minuta. Quoniam vidisti ferrum commixtum testæ,
commixtiones erunt in semine hominum, et non erunt adjuncti invicem,
quemadmodum ferrum non commiscetur cum testa.” Et quoniam finis
fiet, inquit: “Et in diebus Regum illorum excitabit Deus cœli
Regnum, quod in æternum non corrumpetur, et Regnum ejus alteri
populo non relinquetur. Comminuet et ventilabit omnia regna, et
ipsum exaltabitur in æternum. Quemadmodum vidisti, quoniam de monte
præcisus est lapis sine manibus, et comminuit testam, ferrum, et
æramentum, et argentum, et aurum. Deus magnus significavit Regi, quæ
futura sunt post hæc: et verum est somnium, et fidelis interpretatio
ejus.”—2. Si ergo Deus magnus significavit per Danielem futura, et
per Filium confirmavit; et Christus est lapis, qui præcisus est sine
manibus, qui destruet temporalia Regna, et æternum inducet, quæ est
justorum resurrectio: “Resuscitabit,” ait, “Deus cœli Regnum, quod
in æternum nunquam corrumpetur.” See also xxvi. 1. p. 243, note.

514 V. xxviii. 2. Cujus adventum Joannes in Apocalypsi significavit ita:
“Et bestia quam videram, similis erat pardo.... Si quis gladio
occiderit, oportet eum in gladio occidi. Hic est sustinentia et
fides sanctorum.” Post deinde et de armigero ejus, quem et
pseudoprophetam vocat: “Loquebatur,” inquit, “quasi draco, et
potestatem primæ bestiæ omnem faciebat in conspectu ejus: et facit
terram, et qui habitant in ea, ut adorarent bestiam primam, cujus
curata est plaga mortis ejus. Et faciet signa magna, ut et ignem
faciat de cœlo descendere in terram in conspectu hominum, et seducet
inhabitantes super terram.” Hæc ne quis eum divina virtute putet
signa facere, sed magica operatione. Et non est mirandum, si
dæmoniis et apostaticis spiritibus ministrantibus ei, per eos faciat
signa, in quibus seducat habitantes super terram. “Et imaginem,”
ait, “jubebit fieri bestiæ, et spiritum dabit imagini, uti et
loquatur imago, et eos qui non adoraverint eam, faciet occidi. Et
characterem autem,” ait, “in fronte, et in manu dextra faciet dari,
ut non possit aliquis emere vel vendere, nisi qui habet characterem
nominis bestiæ, vel numerum nominis ejus; et esse numerum sexcentos
sexaginta sex, quod est, sexies centeni, et deni sexies, et
singulares sex;” in recapitulationem universæ apostasiæ ejus, quæ
facta est in sex millibus annorum.

515 V. xxx. 1. Καὶ πρῶτον μὲν ζημία ἐν τῷ ἀποτυχεῖν τῆς ἀληθείας, καὶ τὸ
μὴ ὂν ὡς ὂν ὑπολαβεῖν· ἔπειτα δὲ τοῦ προσθέντος ἢ ἀφελόντος τι τῆς
γραφῆς, ἐπιτιμίαν οὐ τὴν τυχοῦσαν ἔχοντος, εἰς αὐτὴν ἐμπεσεῖν ἀνάγκη
τὸν τοιοῦτον. ἐπακολουθήσει δὲ καὶ ἕτερος οὐχ ὁ τυχὼν κίνδυνος τοῖς
ψευδῶς προειληφόσιν εἰδέναι τὸ τοῦ ἀντιχρίστου ὄνομα· εἰ γὰρ ἄλλο
μὲν οὗτοι δοκοῦσιν, ἄλλο δὲ ἐκεῖνος ἔχων ἐλεύσεται, ῥᾳδίως
ἐξαπατηθήσονται παρ᾽ αὐτοῦ· ὡς μηδέπου παρόντος ἐκείνου, ὃν
φυλάσσεσθαι προσήκει.

516 V. xxx. 2. Oportet itaque tales discere, et ad verum recurrere
nominis numerum; ut non in pseudoprophetarum loco deputentur. Sed
scientes firmum numerum qui a Scriptura annuntiatus est, id est,
sexcentorum sexaginta sex, sustineant primum quidem divisionem Regni
in decem: post deinde, illis regnantibus, et incipientibus corrigere
sua negotia et augere suum regnum; qui de improviso advenerit regnum
sibi vindicans, et terrebit prædictos, habens nomen continens
prædictum numerum, hunc vere cognoscere esse abominationem
desolationis. Hoc et Apostolus ait: “Cum dixerint, Pax et munitio,
tunc subitaneus illis superveniet interitus.” Hieremias autem non
solum subitaneum ejus adventum, sed et tribum, ex qua veniet,
manifestavit dicens: “Ex Dan audiemus vocem velocitatis equorum
ejus: a voce hinnitus decursionis equorum ejus commovebitur tota
terra: et veniet, et manducabit terram, et plenitudinem ejus, et
civitatem, et qui habitant in ea.” Et propter hoc non annumeratur
tribus hæc in Apocalypsi cum his quæ salvantur.

517 V. xxx. 3. Ἀσφαλέστερον οὖν καὶ ἀκινδυνέτερον, τὸ περιμένειν τὴν
ἔκβασιν τῆς προφητείας, ἢ τὸ καταστοχάζεσθαι, καὶ καταμαντεύεσθαι
ὀνόματος· τυχὸν δὲ ἐπὶ πολλῶν ὀνομάτων εὑρεθῆναι δυναμένου τοῦ αὐτοῦ
ἀριθμοῦ, et nihilominus quidem erit hæc eadem quæstio. Εἰ γὰρ πολλά
ἐστι τὰ εὑρισκόμενα ὀνόματα, ἔχοντα τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν, ποῖον ἐξ
αὐτῶν φορέσει ὁ ἐρχόμενος, ζητηθήσεται. Quoniam autem non propter
inopiam nominum habentium numerum nominis ejus dicimus hæc, sed
propter timorem erga Deum et zelum veritatis: ΕΥΑΝΘΑΣ enim nomen
habet numerum de quo quæritur: sed nihil de eo affirmamus. Sed et
ΛΑΤΕΙΝΟΣ nomen habet sexcentorum sexaginta sex numerum: et valde
verisimile est, quoniam novissimum regnum hoc habet vocabulum.
Latini enim sunt qui nunc regnant: sed non in hoc nos gloriabimur.
Sed et ΤΕΙΤΑΝ, prima syllaba per duas Græcas vocales ε et ι scripta,
omnium nominum quæ apud nos inveniuntur, magis fide dignum est.
Etenim prædictum numerum habet in se, et literarum est sex, singulis
syllabis ex ternis literis constantibus, et vetus, et semotum; neque
enim eorum Regum, qui secundum nos sunt, aliquis vocatus est Titan;
neque eorum, quæ publice adorantur, idolorum apud Græcos et barbaros
habet vocabulum hoc: et divinum putatur apud multos esse hoc nomen,
ut etiam sol Titan vocetur ab his qui nunc tenent: et ostentationem
quandam continet ultionis, et vindictam inferentis, quod ille
simulat se male tractatos vindicare. Et alias autem et antiquum, et
fide dignum et regale, magis autem et tyrannicum nomen. Cum igitur
tantum suasionum habeat hoc nomen Titan, tamen habet
verisimilitudinem, ut ex multis colligamus ne forte Titan vocetur,
qui veniet. Nos tamen non periclitabimur in eo, nec asseverantes
pronuntiabimus, hoc eum nomen habiturum: scientes, quoniam si
oporteret manifeste præsenti tempore præconari nomen ejus, per ipsum
utique editum fuisset, qui et Apocalypsim viderat.

518 V. xxx. 4. Cum autem vastaverit Antichristus hic omnia in hoc mundo,
regnans annis tribus et mensibus sex, et sederit in templo
Hierosolymis; tunc veniet Dominus de cœlis in nubibus in gloria
Patris, illum quidem et obedientes ei in stagnum ignis mittens;
adducens autem justis Regni tempora, hoc est, requietionem, septimam
diem sanctificatam; et restituens Abrahæ promissionem hæreditatis:
in quo Regno ait Dominus, multos ab Oriente et Occidente venientes,
recumbere cum Abraham, Isaac, et Jacob.——Ibid. xxxiii. 2. See p.
215, note 2.

519 V. xxviii. 3. See p. 215, note 1.

The very ancient writer under the name of Barnabas, contemporary at
least with Justin Martyr, says, (_Epist._ § 11.) Προσέχετε, τέκνα,
τί λέγει τό· Συνετέλεσεν ἐν ἓξ ἡμέραις. Τοῦτο λέγει ὅτι συντελεῖ
Κύριος ἐν ἑξακισχιλίοις ἔτεσι τὰ πάντα.

520 V. xxx. 4. xxxiii. 2.

521 V. xxxii. 1. Quoniam igitur transferuntur quorundam sententiæ ab
hæreticis sermonibus, et sunt ignorantes dispositiones Dei et
mysterium justorum resurrectionis et Regni quod est principium
incorruptelæ, per quod regnum qui digni fuerint paulatim assuescunt
capere Deum; necessarium est autem dicere de illis quoniam oportet
justos primos in conditione hac quæ renovatur, ad apparitionem Dei
resurgentes, recipere promissionem hæreditatis quam Deus promisit
patribus, et regnare in ea; post deinde fieri judicium. In qua enim
conditione laboraverunt sive afflicti sunt, omnibus modis probati
per sufferentiam, justum est in ipsa recipere eos fructus
sufferentiæ.... Oportet ergo et ipsam conditionem, reintegratam ad
pristinum, sine prohibitione servire justis.——xxxiii. 4. Hæc ergo
tempora prophetans Esaias ait: “Et compascetur lupus cum agno, et
pardus conquiescet cum hædo, et vitulus et taurus et leo simul
pascentur, et puer pusillus ducet eos. Et bos et ursus simul
pascentur, et simul infantes eorum erunt: et leo et bos manducabunt
paleas. Et puer infans in cavernam aspidum, et in cubile filiorum
aspidum manum mittet; et non male facient, nec poterunt perdere
aliquem in monte sancto meo.” Et iterum recapitulans ait: “Tunc lupi
et agni pascentur simul, et leo quasi bos vescetur paleis, serpens
autem terram quasi panem: et non nocebunt neque vexabunt in monte
sancto meo, dicit Dominus.” Non ignoro autem, quoniam quidam hæc in
feros, et ex diversis gentibus et variis operibus credentes, et cum
crediderint consentientes justis, tentent transferre. Sed etsi nunc
hoc sit in quibusdam hominibus, ex variis gentibus in unam
sententiam fidei venientibus, nihilominus in resurrectione justorum
super iis animalibus, quemadmodum dictum est: dives enim in omnibus
Deus. Et oportet conditione revocata, obedire et subjecta esse omnia
animalia homini, et ad primam a Deo datam reverti escam,
(quemadmodum autem in obedientia subjecta erant Adæ,) fructum terræ.
Alias autem et non est nunc ostendere leonem paleis vesci. Hoc autem
significabat magnitudinem et pinguedinem fructuum. Si enim leo
animal paleis vescitur; quale ipsum triticum erit, cujus palea ad
escam congrua erit leonum?

Theophilus _ad Autolycum_, II. 25. Ὁπόταν οὖν πάλιν ὁ ἄνθρωπος
ἀναδράμῃ εἰς τὸ κατὰ φύσιν, μηκέτι κακοποιῶν; κακεῖνα (i. e. τὰ
θηρία) ἀποκατασταθήσεται εἰς τὴν ἀρχῆθεν ἡμερέτητα.

522 V. xxxii. 2. “Semini tuo dabo terram hanc, a flumine Ægypti usque ad
flumen magnum Euphratem.” Si ergo huic [Abraham] promisit Deus
hæreditatem terræ non accepit autem in omni suo incolatu; oportet
eum accipere cum semine suo, hoc est, qui timent Deum et credunt in
eum, in resurrectione justorum. Semen autem ejus Ecclesia, per
Dominum adoptionem quæ est ad Deum accipiens.... Neque Abraham neque
semen ejus, hoc est, qui ex fide justificantur, nunc sumunt in ea
hæreditatem; accipient autem eam in resurrectione justorum.

523 V. xxxiii. 1. Promisit bibere de generatione vitis cum suis
discipulis; utrumque ostendens, et hæreditatem terræ in qua bibitur
nova generatio vitis, et carnalem resurrectionem discipulorum ejus:
quæ enim nova resurgit caro, ipsa est quæ et novum percipit poculum.
Neque autem sursum in supercœlesti loco constitutus cum suis potest
intelligi bibens vitis generationem; neque rursus sine carne sunt,
qui bibant illud: carnis enim proprium est, et non spiritus, qui ex
vite accipitur potus.——2. See p. 215, note 2.

524 V. xxxiii. 2. supra.—3. Prædicta itaque benedictio ad tempora Regni
sine contradictione pertinet, quando regnabunt justi surgentes a
mortuis: quando et creatura renovata, et liberata, multitudinem
fructificabit universæ escæ, ex rore cœli, et ex fertilitate
terræ.—See p. 131, note 5.

525 V. xxxv. 1. Regnabunt justi in terra, crescentes ex visione Domini,
et per ipsum assuescent capere gloriam Dei Patris, et cum sanctis
Angelis conversationem et communionem, et unitatem spiritalium in
Regno capient: et illos quos Dominus in carne inveniet, exspectantes
eum de cœlis, et perpessos tribulationem, qui et effugerint iniqui
manus.

526 V. xxxv. 2. In Regni temporibus, revocata terra a Christo, et
reædificata Hierusalem, secundum characterem quæ sursum est
Hierusalem.

527 V. xxxiii. 4. supra.—xxxv. 1. Si autem quidam tentaverint
allegorizare hæc, quæ ejusmodi sunt; neque de omnibus poterunt
consonantes sibimetipsis inveniri, et convincentur ab ipsis
dictionibus.—2. Et nihil allegorizari potest, sed omnia firma, et
vera, et substantiam habentia, ad fruitionem hominum justorum a Deo
facta. Quomodo enim vere Deus est, qui resuscitat hominem; sic et
vere resurgit homo a mortuis, et non allegorice, quemadmodum per
tanta ostendimus. Et sicut vere resurgit, sic et vere præmeditabitur
[μελετήσεται—sese exercebit in] incorruptelam, et augebitur, et
vigebit in Regni temporibus, ut fiat capax gloriæ Patris. Deinde
omnibus renovatis, vere in civitate habitabit Dei.

528 V. xxxv. 2. His itaque prætereuntibus super terram, novam superiorem
Hierusalem ait Domini discipulus Joannes descendere, quemadmodum
sponsam ornatam viro suo; et hoc esse tabernaculum Dei, in quo
inhabitabit Deus cum hominibus. Hujus Hierusalem imago illa, quæ in
priori terra, Hierusalem, in qua justi præmeditantur incorruptelam,
et parantur in salutem. Et hujus tabernaculi typum accepit Moyses in
monte.

529 V. xxxvi 1. Παρελθόντος δὲ τοῦ σχήματος τούτου, καὶ ἀνανεωθέντος τοῦ
ἀνθρώπου, καὶ ἀκμάσαντος πρὸς τὴν ἀφθαρσίαν, ὥστε μηκέτι δύνασθαι
πέρα παλαιωθῆναι, ἔσται ὁ οὐρανὸς καινὸς, καὶ ἡ γῆ καινή· ἐν τοῖς
καινοῖς ἀναμενεῖ ὁ ἄνθρωπος ἀεὶ καινὸς, καὶ προσομιλῶν τῷ Θεῷ· ...
φησὶν γὰρ Ησαΐας· Ὅν τρόπον γὰρ ὁ οὐρανὸς καινὸς καὶ ἡ γῆ καινῆ, ἃ
ἐγὼ ποιῶ, μένει ἐνώπιον ἐμοῦ, λέγει Κύριος, οὔτω στήσεται τὸ σπέρμα
ὑμῶν καὶ τὸ ὄνομα ὑμῶν ... ὡς οἱ πρεσβύτεροι λέγουσι, τότε καὶ οἱ
μὲν καταξιωθέντες τῆς ἐν οὐρανῷ διατριβῆς, ἐκεῖσε χωρήσουσιν, οἱ δὲ
τῆς τοῦ παραδείσου τρυφῆς ἀπολαύσουσιν, οἱ δὲ τὴν λαμπρότητα τῆς
πόλεως καθέξουσιν· πανταχοῦ γὰρ ὁ Σωτὴρ ὁραθήσεται, καθὼς ἄξιοι
ἔσονται οἱ ὁρῶντες αὐτόν.

530 V. xxxvi. 3. Ut progenies ejus, primogenitus Verbum, descendat in
facturam, hoc est, in plasma, et capiatur ab eo; et factura iterum
capiat Verbum, et ascendat ad eum, supergrediens Angelos, et fiet
secundum imaginem et similitudinem Dei.

531 Justin Martyr, _Dial. cum Tryph._ 80, makes Tryphon ask the
question: Εἰπὲ δὲ μοι ἀληθῶς, ὑμεῖς ἀνοικοδομηθῆναι τὸν τόπον
Ἰερουσαλὴμ τοῦτον ὁμολογεῖτε, καὶ συναχθήσεσθαι τὸν λαὸν ὑμῶν, καὶ
εὐφρανθῆναι σὺν τῷ Χριστῷ ἅμα τοῖς πατριάρχαις καὶ τοῖς προφήταις
καὶ τοῖς ἀπὸ τοῦ ἡμετέρου γένους ἢ καὶ τῶν προσηλύτων, πρὶν ἐλθεῖν
ὑμῶν τὸν Χριστὸν, προσδοκᾶτε; And to this Justin replies, Ὡμολόγησα
οὖν σοι καὶ πρότερον, ὅτι ἐγὼ μὲν καὶ ἄλλοι πολλοὶ ταῦτα φρονοῦμεν,
ὡς καὶ πάντως ἐπίστασθε, τοῦτο γενησόμενον· πολλοὺς δ᾽ αὖ καὶ τῶν
τῆς καθαρᾶς καὶ εὐσεβοῦς ὄντων Χριστιανῶν γνώμης τοῦτο μὴ γνωρίζειν
ἐσήμανά σοι. And further on: Ἐγὼ δὲ, καὶ εἰ τινές εἰσιν ὀρθογνώμονες
κατὰ πάντα Χριστιανοὶ καὶ σαρκὸς ἀνάστασιν γενήσεσθαι ἐπιστάμεθα·
καὶ χίλια ἔτη ἐν Ἰερουσαλὴμ οἰκοδομηθείσῃ καὶ κοσμηθείσῃ καὶ
πλατυνθείσῃ οἱ προφῆται Ἰεζεκιὴλ καὶ Ησαΐας καὶ οἱ ἄλλοι
ὁμολογοῦσιν.—Perhaps I ought to notice, that some persons have
supposed Justin in this last passage to assert, that orthodox
Christians in general taught the doctrine of the personal reign, and
thence have imagined a discrepancy between the latter statement and
that immediately preceding: but a little attention will show, that
all he asserts concerning orthodox Christians in general is, that
they believe the resurrection of the flesh; and he further adds,
that _the prophets_ taught that Jerusalem was to be rebuilt, and to
remain a thousand years inhabited by the just.

Tertullian. _advers. Marcion._ III. 24. Nam et confitemur in terra
nobis regnum repromissum; sed ante cœlum, sed alio statu; utpote
post resurrectionem in mille annos, in civitate divini operis
Hierusalem cœlo delata.—See also Barnabas and Theophilus, quoted pp.
250 & 252.

532 III. xxii. 4. Maria virgo obediens invenitur, dicens: “Ecce ancilla
tua, Domine, fiat mihi secundum verbum tuum:” Eva vero inobediens;
non obedivit enim, adhuc cum esset virgo. Quemadmodum illa, virum
quidem habens Adam, virgo tamen adhuc existens ... inobediens facta,
et sibi et universo generi humano causa facta est mortis; sic et
Maria habens prædestinatum virum, et tamen virgo, obediens, et sibi
et universo generi humano causa facta est salutis.... Sic autem et
Evæ inobedientiæ nodus solutionem accepit per obedientiam Mariæ:
quod enim alligavit virgo Eva per incredulitatem, hoc virgo Maria
solvit per fidem.

533 Massuet, _Diss. Præv._ III. § 65. Nostræ salutis prima post Filium
mediatrix ... mediatricis conciliatricisque cum Deo.

534 And so Justin Martyr puts it in a parallel passage to this of
Irenæus: _Tryph._ 100. Παρθένος οὖσα Εὔα, τὸν λόγον τὸν ἀπὸ τοῦ
ὄφεως συλλαβοῦσα, παρακοὴν καὶ θάνατον ἔτεκε· πίστιν δὲ καὶ χαρὰν
λαβοῦσα Μαρία ἡ παρθένος, εὐαγγελιζομένου αὐτῇ Γαβριὴλ ἀγγέλου, ...
ἀπεκρίνατο· Γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου. Καὶ διὰ ταύτης γεγένηται
οὗτος ... δι᾽ οὗ ὁ Θεὸς τὸν ὄφιν ... καταλύει, ἀπαλλαγὴν δὲ τοῦ
θανάτου ... ἐργάζεται.

535 V. xix. 1. Quemadmodum enim illa per angeli sermonem seducta est, ut
effugeret Deum, prævaricata verbum ejus; ita et hæc per angelicum
sermonem evangelizata est, ut portaret Deum, obediens ejus verbo. Et
si ea inobedierat Deo, sed hæc suasa est obedire Deo, uti virginis
Evæ virgo Maria fieret advocata. Et quemadmodum adstrictum est morti
genus humanum per virginem, salvatur per virginem; æqua lance
disposita, virginalis inobedientia per virginalem obedientiam.

536 III. xxii. 4.

537 V. xix. 1. ... ut portaret Deum.

538 I. xxiii. 2. xxvii. 4. II. Præf. 1. III. Præf.

539 _Hær._ I. 1. He calls the Great Original a twofold Fire, hidden and
apparent, and he gives the names of the Pairs who proceeded from
this Fire, as Νοῦς καὶ Ἐπίνοια, Φωνὴ καὶ Ἔννοια, Λογισμὸς καὶ
Ἐνθύμησις.

540 Ad Gregor. Naz. _Orat._ xxiii. The names he gives are Βυθὸς καὶ
Σιγὴ, Νοῦς καὶ Ἀλήθεια, Λόγος καὶ Ζωὴ, Ἄνθρωπος καὶ Ἐκκλησία.

541 Ad ejusdem _Orat._ xliv.

542 I. xxiii. 2.

543 I. xxiii. 1. II. ix. 2.

544 I. xxiii. 2.

545 I. xxiii. 1. 3.

546 I. xxiii. 1.

547 I. xxiii. 1.

548 1. xxiii. 4.

549 I. xxiii. 1.

550 Clem. Alex. _Strom._ II. 20. § 118. III. 4. § 25.

551 I. xxvi. 3.

552 I. xxvi. 2.

553 _De Virg. Vel._ 6. _De Carne Christi_, 13.

554 _Hist. Eccl._ III. 27.

555 _Hær._ II. 1. Τὸν δὲ Σωτῆρα καὶ Κύριον ἐκ παρθένου γεγεννῆσθαι
φησίν.

556 I. xxiii. 5.

557 _Apol._ I. 26.

558 Euseb. _Hist. Eccl._ III. xxvi. 1.

559 I. xxiii. 5.

560 1 Tim. ii, 17, 18.

561 Justin. _Apol._ I. 26.

562 Euseb. _Hist. Eccl._ IV. vii. 2. Tertullian, _de Anima_, 23,
mentions Saturninus as the pupil of Menander.

563 I. xxiv. 1.

564 Ibid. 2.

565 Ibid. 1.

566 I. xxiv. 2.

567 Ibid. 1.

568 Ibid. 2.

569 Ibid.

570 I. xxiv. 2.

571 Clem. Alex. (_Strom._ VII. 17. § 106, 107.) speaks of Basilides as
being a good deal younger than Marcion, and about the same age as
Valentinus.

572 I. xxiv. 5.

573 I. xxiv. 3.

574 Ibid. 5.

575 Ibid. 7.

576 The Prophecies, like Simon, he attributed to the Angels in general,
but the Law to their Chief. § 5.

577 I. xxiv. 4.

578 Ibid. 5.

579 Ibid. 6.

580 Lib. V. cap. 5. See the Appendix to the Benedictine edition of
Irenæus.

581 Clem. Alex. _Strom._ IV. 12. § 83.

582 I. xxv. 1.

583 The writer of the Appendix to Tertull. _de Præscrip. Hær._ 48.
Epiphan. _Hær._ xxviii. 2. See also Lampe, _Proleg. in Joan._ II. 3.
2. p. 184, quoted in Burton’s _Bampton Lectures_, note 75.

584 I. xxv. 3.

585 Ibid. 4.

586 At least this is implied in § 4.

587 He said (§ 2) that they were in the same sphere as Jesus, who (§ 1)
was from the same as the Father.

588 I. xxv. 4.

589 Ibid. 1.

590 Ibid. 2.

591 Ibid. 5.

592 I. xxv. 6.

593 Ibid.

594 Ibid.

595 III. iii. 4. See p. 60.

596 I. xxvi. 1.

597 I. xxvii. 1. The Author of the Appendix to Tertullian’s Treatise _de
Præs._ (§ 51.) makes these two Primary Beings; but Irenæus declares
that the former was unknown, the latter known; the former good, the
latter merely just.

598 III. iv. 3.

599 Clement of Alexandria mentions Marcion as being in _time_ the
successor of Simon Magus, (_Strom._ VII. 17. § 107,) and predecessor
of Basilides and Valentinus; contemporary, but older.

600 I. xxvii. 2.

601 Ibid. 3. His opinions concerning Cain became the nucleus of another
sect, the Cainites.

602 Ibid. 2. The writer in the name of Tertullian, as quoted above, note
5, asserts that he received only some of St. Paul’s Epistles.

603 Tertull. l. c.

604 I. xxviii. 1.

605 From this treatise, which is still extant, we learn that he was an
Assyrian by birth, had been a heathen, and had been initiated into
most of the heathen mysteries, but had been converted (a rare
instance) by the reading of the Scriptures (§§ 64 & 46). In this
treatise he opposes the idea that matter had no beginning, and
declares that it was created by the (personal) Word of God (§ 8).
Perhaps he may be thought to lean to Gnosticism where he says that
the soul is naturally mortal, and that the unenlightened soul
perishes with the body. § 21, 22.

606 I. xxviii. 1.

607 See above, note 9.

608 I. xxxi. 1.

609 I. xxix. 1.

610 Ibid. 2.

611 I. xxix. 3.

612 I read _Harmogenes_ for _Monogenes_, because the latter name has not
occurred as the name of any of these supposed Beings, and because
Harmogenes is the first of them who is said to have an _attendant_,
which is the idea implied in _Angelos_, the word used by Irenæus.
Massuet suggests _Autogenes_, but gives no reason.

613 I. xxix. 4.

614 See pp. 286, 288.

615 I. xxx. 1.

616 Ibid. 2.

617 Ibid. 3.

618 I. xxx. 4.

619 Some of them said that Wisdom herself took the form of a serpent. §
15.

620 I. xxx. 5.

621 In some degree; for he was totally emptied of it by a different
process. See below, p. 291.

622 I. xxx. 6.

623 Those who called Wisdom the serpent, say that she inspired them with
knowledge.

624 I. xxx. 7.

625 Ibid. 8.

626 From leaving out Cain as joint progenitor of mankind, and deriving
all the human race from _Seth_, they seem to have been called
SETHITES.

627 I. xxx. 9.

628 Ibid. 10.

629 Ibid. 11.

630 Ibid.

631 These were, no doubt, Jaldabaoth and his six descendants, who (§ 5)
are called _heavens_, and are likewise spoken of as _per ordinem
sedentes in cœlo, secundum generationem ipsorum_.

632 I. xxx. 12.

633 Ibid. 12, 13.

634 I. xxx. 14.

635 I imagine this to be the meaning of _Christo sedente_; _sedeo_ being
taken in a transitive sense. Ἰδρύομαι was probably the original
word.

636 I. xxx. 14.

637 I. xi. 1. bis.

638 Epiphan. _Hær._ xxxi. 2.

639 _Adv. Valent._ 4.

640 Tertull. _de Præscr._ 7. 30. Epiphan. Πεπαιδεῦσθαι τὴν τῶν Ἐλλήνων
παιδείαν.

641 This appears from a fragment of his, preserved in a _Dialogue
against the Marcionites_, erroneously ascribed to Origen, (see Dupin
upon Origen,) in which it is quoted at length by one of the
speakers. See the fragment, in the Appendix to the Benedictine
edition of Irenæus, or in Grabe’s _Spicilegium_, II. p. 55.

642 Called _Theodas_, by Clement of Alexandria, _Strom._ VII. 17. § 106.

643 Tertull. _de Præscr._ 38.

644 _Apol._ I. 26. See Grabe’s _Spicilegium_, II. 44, 45.

645 _Adv. Valent._ 5.

646 III. iv. 3.

647 In his _Canon Chronicus_.

648 Dissert. 2. _de annis primorum Romæ Episcoporum_, cap. 12.

649 Tertull. _adv. Valent._ 4.

650 Epiphan. _Hær._ xxxi. 7.

651 Ibid.

652 I. _Præf._ 2.

653 I. xii. 1.

654 _Hær._ xxxi. 5. It is printed in the Appendix to the best editions
of Irenæus.

655 I. xi. 1. The Valentinians against whom Irenæus wrote made the first
pair the First Cause, First Father, or Depth, and Thought, Grace or
Silence. See I. i. 1.—Ptolemy placed the Depth first, but gave him
two consorts, Thought and Will. See I. xii. 1.

656 Called by his followers Mind, Only‐begotten, Father or Beginning of
all things.

657 I. xi. 1.

658 As Irenæus tells us some of the Valentinians did.

659 At least this is the account of Tertullian, _adv. Valent._ 4.

660 I. i. 2. The names are Βύθιος, Μίξις, Ἀγήρατος, Ἕνωσις, Αὐτοφυὴς,
Ἡδονὴ, Ἀκίνητος, Σύνκρασις, Μονογενὴς, Μακαρία· Παράκλητος, Πίστις,
Πατρικὸς, Ἐλπὶς, Μητρικὸς, Ἀγάπη, Ἀείνους, Σύνεσις, Ἐκκλησιαστικὸς,
Μακαριότης, Θελητὸς, Σοφία.

661 Πλήρωμα, I. i. 3.

662 I. xi. 1.

663 See the fragment above quoted.

664 I. ii. 1.

665 I. ii. 2.

666 I. xi. 1.

667 I. ii. 3.

668 I. ii. 4. Σταυρὸς, Λυτρωτὴς, Καρπιστὴς, Ὁροθέτης, Μεταγωγεύς.

669 I. ii. 4.

670 Ibid. 5.

671 Ibid. 6. It appears that he was likewise called the Paraclete or
Comforter (I. iv. 5), and Christ (I. iii. 1).

672 I. iv. 1.

673 I. iv. 1.

674 Ibid. 2.

675 See p. 300, note 5.

676 I. iv. 5. v. 1.

677 The term Irenæus uses (I. v. 1.) is ψυχικός. Its meaning is not easy
to express by another word. Valentinus, like the Platonists and
several of the early Christian writers, believed in three kinds of
substance, πνευματικὴ, ψυχικὴ, σωματικὴ, analogous to the three
parts of man, spirit, soul, and body; the first of which he
conceived to be naturally and necessarily immortal, the third
necessarily perishable, the second capable of either immortality or
destruction, but having a kind of life, as long as it existed, which
the third had not.

678 I. v. 1.

679 Ibid. 2.

680 Valentinus himself appears to have made man the joint work of the
Creator and the other Angels. See a fragment of one of his letters,
preserved by Clem. Alex. _Strom._ II. 8. § 36.

681 I. v. 3, 4.

682 Ibid. 5.

683 This was recognised by Valentinus in the fragment above cited.

684 I. v. 6.

685 I. vi. 1, 2.

686 Ibid. 3.