Chapter IV: The Death of Balder

Þat er upphaf þessar sǫgu, at Baldr inn gōða dreymði drauma stōra ok hættliga um līf sitt. En er hann sagði āsunum draumana, þā bāru þeir saman rāð sīn, ok var þat gǫ̈rt at beiða griða Baldri fyrir alls konar hāska; ok Frigg tōk svardaga til þess, at eira skyldu Baldri eldr ok vatn, jārn ok alls konar mālmr, steinar, jǫrðin, viðirnir, sōttirnar, dȳrin, fuglarnir, eitr, ormar. En er þetta var gǫ̈rt ok vitat, þā var þat skęmtun Baldrs ok āsanna at hann skyldi standa upp ā þingum, en allir aðrir skyldu sumir skjōta ā hann, sumir hǫggva til, sumir bęrja grjōti. En hvat sem at var gǫ̈rt, sakaði hann ekki, ok þōtti þetta ǫllum mikill frami. En er [*] þetta sā Loki Laufeyjar-son, þā līkaði honum illa er Baldr sakaði ekki. Hann gekk til Fęn-salar til Friggjar, ok brā sēr ī konu līki; þā spyrr Frigg ef sū kona vissi hvat æsir hǫfðusk at ā þinginu. Hon sagði at allir skutu at Baldri, ok þat, at hann sakaði ekki. Þā mælti Frigg: 'eigi munu vāpn eða viðir granda Baldri; eiða hęfi ek þęgit af ǫllum þeim.' Þā spyrr konan: 'hafa allir hlutir eiða unnit at eira Baldri?' Þā svarar Frigg: 'vęx viðar-teinungr einn fyrir vestan Val-hǫll; sā er Mistilteinn kallaðr; sā þōtti mēr ungr [*] at kręfja eiðsins.' Þvī næst hvarf konan ā braut; en Loki tōk Mistiltein ok sleit upp, ok gekk til þings. En Hǫðr stōð utarliga ī mannhringinum, þvī at hann var blindr. Þā mælti Loki við hann: 'hvī skȳtr þū ekki at Baldri?' Hann svarar: 'þvī at ek sē eigi, hvar Baldr er, ok þat annat, at ek em vapnlauss.' Þā mælti Loki: 'gǫ̈r-ðu þō ī līking annarra, manna, ok veit Baldri sœmð sem aðrir męnn; ek mun vīsa þēr til, hvar hann stęndr; skjōt at honum vęndi þessum.' Hǫðr tōk Mistiltein, ok skaut at Baldri at tilvīsun Loka; flaug skotit ī gęgnum hann, ok fell hann dauðr til jarðar; ok hęfir þat mest ū-happ verit unnit með goðum ok mǫnnum. [*] Þā er Baldr var fallinn, þā fellusk ǫllum āsum orð-tǫk, ok svā hęndr at taka til hans; ok sā hvęrr til annars, ok vāru [*] allir með einum hug til þess er unnit hafði verkit; en engi mātti hęfna: þar var svā mikill griða-staðr. En þā er æsirnir freistuðu at mæla, þā var hitt þō fyrr, at grātrinn [*] kom upp, svā at engi mātti ǫðrum sęgja með orðunum frā sīnum harmi. En Ōðinn bar þeim mun vęrst þenna skaða, sem hann kunni mesta skyn, hvęrsu mikil af-taka ok missa āsunum var ī frā-falli Baldrs. En er goðin vitkuðusk, þā mælti Frigg ok spurði, hvęrr sā væri með āsum, er eignask vildi allar āstir hennar ok hylli, ok vili hann rīða ā hęl-veg [*] ok freista ef hann fāi fundit Baldr, ok bjōða Hęlju ūt-lausn, ef hon vill lāta fara Baldr heim ī Ās-garð. En sā er nęfndr Hęrmōðr inn hvati, sonr Ōðins, er til þeirar farar varð. Þā var tękinn Sleipnir, hestr Ōðins, ok leiddr fram, ok steig Hęrmōðr ā þann hest, ok hleypði braut.

En æsirnir tōku līk Baldrs ok fluttu til sævar. Hring- horni hēt skip Baldrs, hann var allra skipa mestr; hann vildu goðin fram sętja, ok gǫ̈ra þar ā bāl-fǫr Baldrs; en skipit gekk hvęrgi fram. Þā var sęnt ī Jǫtunheima ęptir gȳgi þeiri er Hyrrokin hēt; en er hon kom, ok reið vargi, ok hafði hǫgg-orm at taumum, þā hljōp hon af hestinum, en Ōðinn kallaði til ber-sęrki fjōra at gæta hestsins, ok fengu þeir eigi haldit, nema þeir fęldi hann. Þā gekk Hyrrokin ā [*] fram-stafn nǫkkvans, ok hratt fram ī fyrsta við-bragði, svā at eldr hraut ōr hlunnunum, ok lǫnd ǫll skulfu. Þā varð Þōrr reiðr, ok greip hamarinn, ok mundi þā brjōta hǫfuð hęnnar, āðr en goðin ǫll bāðu hęnni friðar. Þā var borit ūt ā skipit līk Baldrs; ok er þat sā kona hans, Nanna, Neps dōttir, þā sprakk hon af harmi, ok dō; var hon borin ā bālit, ok slęgit ī eldi. Þā stōð Þōrr at, ok vīgði bālit með Mjǫllni; en fyrir fōtum hans rann dvergr nakkvarr, sā er Litr nęfndr; en Þōrr spyrndi fœti sīnum ā hann, ok hratt honum ī eldinn, ok brann hann. En at þessi bręnnu sōtti margs konar þjōð: fyrst at sęgja frā Ōðni, at með honum fōr Frigg ok valkyrjur ok hrafnar hans; en Freyr ōk ī kęrru með gęlti þeim er Gullin-bursti heitir eða Slīðrug-tanni; en Heimdallr reið hesti þeim er Gull-toppr heitir; en Freyja kǫttum sīnum. Þar kömr ok mikit fōlk hrīmþursa, ok berg- risar. Ōðinn lagði ā bālit gullhring þann er Draupnir heitir; honum fylgði sīðan sū nāttūra, at hina nīundu hvęrja nātt drupu af honum ātta gullhringar jafn-hǫfgir. Hestr Baldrs var leiddr ā bālit með ǫllu reiði.

En þat er at sęgja frā Hęrmōði, at hann reið nīu nætr dökkva dala ok djūpa, svā at hann sā ekki, fyrr en hann kom til ārinnar Gjallar, ok reið ā Gjallar-brūna; hon er þǫkð lȳsi-gulli. Mōðguðr er nęfnd mær sū er gætir brūar- innar; hon spurði hann at nafni eða ætt, ok sagði at hinn fyrra dag riðu um brūna fimm fylki dauðra manna; 'en eigi dynr brūin minnr undir einum þēr, ok eigi hęfir þū lit dauðra manna; hvī rīðr þū hēr ā hęlveg?' Hann svarar at 'ek skal rīða til hęljar at leita Baldrs, eða hvārt hęfir þū nakkvat sēt Baldr ā hęlvegi?' En hon sagði at Baldr hafði þar riðit um Gjallarbrū; 'en niðr ok norðr liggr hęlvegr.' Þā reið Hęrmōðr þar til er hann kom at hęl-grindum; þā steig hann af hestinum, ok gyrði hann fast, steig upp, ok keyrði hann sporum, en hestrinn hljōp svā hart, ok yfir grindina, at hann kom hvęrgi nær. Þā reið Hęrmōðr heim til hallar- [*] innar, ok steig af hesti, gekk inn ī hǫllina, sā þar sitja ī ǫndvegi Baldr, brōður sinn; ok dvalðisk Hęrmōðr þar um nāttina. En at morgni þā beiddisk Hęrmōðr af Hęlju at Baldr skyldi rīða heim með honum, ok sagði hvęrsu mikill grātr var með āsum. En Hęl sagði at þat skyldi svā reyna, [*] hvārt Baldr var svā āst-sæll sem sagt er; 'ok ef allir hlutir ī heiminum, kykvir ok dauðir, grāta hann, þā skal hann fara til āsa aptr, en haldask með Hęlju, ef nakkvarr mællr við, eða vill eigi grāta.' Þā stōð Hęrmōðr upp, en Baldr leiðir hann ūt ōr hǫllinni, ok tōk hringinn Draupni, ok sęndi Ōðni til minja, en Nanna sęndi Frigg ripti ok ęnn fleiri gjafar, Fullu fingr-gull. Þā reið Hęrmōðr aptr leið sīna, ok kom ī Āsgarð, ok sagði ǫll tīðindi þau er hann hafði sēt ok heyrt.

Þvī næst sęndu æsir um allan heim örind-reka, at biðja at Baldr væri grātinn ōr hęlju; en allir gǫ̈rðu þat, męnninir, ok kykvendin, ok jǫrðin, ok steinarnir, ok trē, ok allr mālmr; svā sem þū munt sēt hafa, at þessir hlutir grāta, þā er þeir koma ōr frosti ok ī hita. Þā er sęndi-męnn fōru heim, ok hǫfðu vel rekit sīn örindi, finna þeir ī hęlli nǫkkurum hvar [*] gȳgr sat; hon nęfndisk Þǫkk. Þeir biðja hana grāta Baldr ōr hęlju. Hon svarar:

'Þǫkk mun grāta þurrum tārum
Baldrs bālfarar;
kyks nē dauðs naut-k-a-k karls sonar; [*]
haldi Hęl þvī es hęfir!'

En þess geta męnn, at þar hafi verit Loki Laufeyjar-son, er flest hęfir ilt gǫ̈rt með āsum.