Skip to content

Chapter XII: Appendix: Containing Original Documents (1)

Text size

A

TESTIMONIALES ET REASSUMPTUM

Anno domini millesimo quingentesimo octuagesimo septimo et die decima tertia mensis aprilis comparuit in bancho actorum judicialium episcopatus Maurianne honestus vir Franciscus Ameneti scindicus et procurator procuratorioque nomine totius communitatis et parrochie Sancti Julliani qui in causa quam pretendunt reassumere prosequi aut de novo intentare coram reverendissimo domino Maurianne episcopo et principe seu reverendo domino generali ejus Vicario et Officiali contra Animalia ad formam muscarum volantia coloris viridis communi voce appellata Verpillions seu Amblevins facit constituit elegit et creavit certum ac legitimum procuratorem totius dicte communitatis et substituit vigore sui scindicatus de quo fidem faciet egregium Petremandum Bertrandi causidicum in curiis civitatis Maurianne presentem et acceptantem ad fines coram eodem reverendissimo Episcopo et ejus Vicario generali comparendi et faciendi quicquid circa negotiis ejusdem cause spectat et pertinet et prout ipse scindicus facere posset si presens et personaliter interesset cum electione domicillii et ceteris clausulis relevationis ratihabitionis et aliis opportunis suo juramento firmatis subque obligatione et hypotheca bonorum suorum et dicte communitatis que conceduntur in bancho die et anno premissis.

ORDINATIO

Anno domini millesimo quinquagesimo octuagesimo septimo et die sabatti decima sexta maii comparuerunt judicialiter coram nobis Vicario generali Maurianne prefato Franciscus Ameneti conscindicus Sancti Julliani cum egregio Petremando Bertrandi ejus procuratore producens testimoniales constitutionis facte eidem egregio Bertrandi die tertia decima aprilis proxime fluxi petit sibi provideri juxta supplicationem nobis porrectam parte scindicorum et communitatis Sancti Julliani exordiente _Divino primitus implorato auxilio_ signatum _Franciscus Faeti_ contra Animalia bruta ad formam muscarum volantia nuncupata Verpillions producens etiam acta et agitata superioribus annis coram predecessoribus nostris maxime de anno 1545 et die vicesima secunda mensis aprilis unacum ordinatione nostra lata octava maii millesimo quingentesimo octuagesimo sexto et ne contra Animalia ipsis inauditis procedi videatur petunt sibi provideri de advocato et procuratore pro defensione si quam habeant aut habere possent dictorum Animalium se offerentes ad solutionem salarii illis per nos assignandi. Inde et nos Vicarius generalis Maurianne ne Animalia contra que agitur indeffensa remaneant deputamus eisdem pro procuratore egregium Anthonium Fillioli licet absentem cui injungimus ut salario moderato attenta oblatione conquerentium qui se offerunt satisfacere teneatur et debeat ipsa Animalia protegere et defendere eorumque jura et ne de consilio alicujus periti sint exempta ipsis providemus de spectabili domino Petro Rembaudi advocatum (_sic_) cui similiter injungimus ut debeat eorum jura defendere salario moderato ut supra. Quamquidem deputationem mandamus eis notifficari et ipsis auditis prout juris fuerit ad ulteriora providebitur. Quo interim visa per nos quadam ordinatione fuit fieri certas processiones et alias devotiones in dicta ordinatione declaratas quas factas fuisse non edocetur ideo ne irritetur Deus propter non adempletionem devotionum in ipsa ordinatione narratarum dicimus ipsas devotiones imprimis esse fiendas per instantes et habitatores loci pro quo partes agunt quibus factis postea ad ulteriora procedemus prout juris fuerit decernentes literas in talibus necessarias per quas comittimus curato seu vicario loci quathenus contenta in dicta ordinatione in prono ecclesie publice declarare habeat populumque monere et exortari ut illas adimpleant infra terminum tam breve quam fieri poterit et de ipsis attestationem nobis transmittere. Datum in civitate Sancti Johannis Maurianne die anno permissis.

MEMORIALE

Anno premisso et die trigesima mensis maii comparuerunt judicialiter coram nobis Vicario generali Maurianne prefato honestus Franciscus Ameneti conscindicus jurat venisse cum egregio Petremando Bertrandi ejus procuratore producit et reproducit supplicationem nobis porrectam retroacta et agitata contra eadem Animalia maxime designata in memoriali coram nobis tento decima sexta maii literas eodem die curato Sancti Julliani directas unacum attestatione signata _Romaneti_ qua constat clerum et incolas dicti loci proposse satisfecisse contentis in eisdem literis ad formam ordinis in ipsis designato petit sibi juxta et in actis antea requisita provideri et alia uberius juxta cause merita et inthimari egregio Fillioli procuratori ex adverso. Hinc egregius Fillioli procurator dictorum Animalium brutorum petit communicationem omnium et singularum productionum ex adverso cum termino deliberandi defendendi et participandi cum domino advocato premisso. Indi et nos Vicarius generalis Maurianne prefatus communicatione superius petita concessa partibus premissis diem assignamus sabatti proximi sexta instantis mensis junii ad ibidem judicialiter coram nobis comparandum et tunc per dictum egregium Fillioli nomine quo supra quid voluerit deliberare et defendere deliberandum et defendendum. Datum in civitate Maurianne die et anno premissis.

R. D. GENERALI VICARIO ET OFFICIALI EPISCOPATUS MAURIANÆ

Divino primitus implorato auxilio humiliter exponunt syndici totius communitatis seu parrochie Sancti Julliani cæterique homines ac sua interesse putantes et infrascriptis adherere cupientes quod cum alias ob forte peccata et cætera commissa tanta multitudo bruti animalis generis convoluntium vulgo tamen vocabulo Amblevini seu Verpillion dicti per vineas et vinetum ipsius parrochie accessisset damna quamplurima ibi perpetrantis folia et pampinos rodendo et vastando ut ex eis nulli saltem pauci fructus percipi poterant qui juri cultorum satisffacere possint et quod magis et gravius erat illa macula ad futura tempora trahendo vestigia nulli palmites fructus afferentes produci poterant illi autem flagitio antecessores amputare viam credentes prout divina prudentia erat credendum porrectis precibus adversus eadem Animalia et in eorum defensoris constituti personam debitis sumptis informationibus ac aliis formalitatibus necessariis prestitis sententia seu ordinatio prolata comperitur cujus et divinæ potentiæ virtute præcibus tamen et officiis divinis mediantibus illud flagitium et inordinatus furor prefatorum brutorum Animalium cessarunt usque ad duos vel circa citra annos quod veluti priscis temporibus rediere in eisdem vineis et vineto et damna inextimabilia et incomprehensibilia afferre ceperunt ita ut pluribus partibus nulli fructus sperantur percipi possetque in dies deterius evenire culpa forte hominum minus orationibus et cultui divino vacantium seu vota et debita non vere et integre reddentium que tamen omnia divinæ cognitioni consistit et remittenda veniunt eo quod Dei arcana cor hominis comprehendere nequit.

Nihilominus cum certum sit gratiarum dona diversis diversimode fore collata hominibus et potissimum ecclesiastico ordini ut in nomine Jesu et virtute ejus sanctissime passionis possit in terris ligare solvere et flectere iterum ad R. V. recurrentes prius agitata reassumendo et quatenus opus fuerit de novo procedendo petunt in primis procuratorem aut defensorem ipsis Animalibus constitui ob defectum præcedentis vita functi quo facto et ut de expositis legitime constet debeatis inquisitiones et visitationes locorum fieri per nos aut alium idoneum commissarium cæterasque formalitates ad hæc opportunas et requisitas exerceri ipso defensore legitime vocato et audito nec non aliter prout magis equum visum et compertum de jure extiterit procedere dignetur ad expulsionem dictorum Animalium via interdicti sive excommunicationis et alia debita censura ecclesiastica et justa ipsius sanctas constitutiones ad quas et divinæ clementiæ et mandatis suorum ministrorum se parituros offerunt et submittunt omni superstitione semota quod si stricta excommunicatione processum fuerit sunt parati dare et prestare locum ad pabulum et escam recipiendos ipsis Animalibus quemquidem locum exnunc relaxant et declarant prout infra et alias jus et justitiam ministrari omni meliori modo implorato benigno officio.

FRAN. FAETI

Ego subsignatus curatus Sancti Julliani attestor quomodo sacro die Penthecostes decima septima mensis maij anno domini millesimo quingentesimo octuagesimo septimo ego accepi de manibus sindicorum mandatum exortativum sive ordinationem R{di} generalis Vicarii et Officialis curie diocesis Maurianne datum in civitate Sancti Johannis decima sexta mensis may anno quo supra quod cum honore et reverentia juxta tenorem illius die lune Penthecostes decima octava may in offertorio magne misse parochialis populo ad divina audienda congregato publicavi idem populum michi commissum ad contritionem suorum peccaminum et ad devotionem juxta meum posse et serie monui processiones missas obsecrationes et orationes in predicto mandato contentas per tres dies continuos videlicet vicesima vicesima prima vicesima secunda predicti mensis cum ceteris presbiteris feci in quibus processionibus scindici cum parrochianis utriusque sexus per majorem partem circuitus vinearum interfuerunt deprecantes Dei omnipotentis clementia pro extirpatione brutorum Animalium predictas vineas atque alios fructus terre devastantium vulgariter nuncupatas (sic) Verpilions seu Amblavins in predicto mandato mentionata sive nominata in quorum fidem ad requisitionem dictorum scindicorum qui hanc attestationem petierunt quam illis in exonus mei tradidi hac die vicesima quarta may anno quo supra.

ROMANET

Franciscus de Crosa Canonicus et Cantor ecclesie cathedralis Sancti Johannis Maurianne in ... et temporalibus episcopatus Maurianne generalis Vicarius et Officialis dilecto sive vicario Sancti Julliani s ... in domino. Insequendo ordinationem per nos hodie date presentium latam in causa scindicorum Sancti Julliani agentium contra Animalia bruta ad formam muscarum volantia coloris viridis nuncupata Verpillions supplicata per quam inter cetera contenta in eadem dictum et ordinatum extitit devotiones et processiones fieri ordinatas per ordinationem latam ab antecessore nostro die octava maii anni millesimi quingentesimi quadragesimi sexti in eadem causa in primis et ante omnia esse fiendas per instantes et habitatores dicti loci Sancti Julliani. Igitur vobis mandamus et injungimus quathenus die dominico Penthecostes in prono vestra ecclesie parrochialis contenta in dicta ordinatione declarare habeatis populumque monere et extortari ut illa adimpleant infra terminum tam breve quod fieri poterit et de ipsis attestationem nobis transmittere. Tenor vero dicte ordinationis continentis devotiones sequitur et est talis.

Quia licet per testes de nostri mandato et commissarium per nos deputatum examinatos apparet Animalia bruta contra que in hujusmodi causa parte prefatorum supplicantium fuit supplicatum intulisse plura dampna insupportabilia ipsis supplicantibus que tamen dampna potius possunt attribuenda peccatis supplicantium decimis Deo omnipotenti de jure primitivo et ejus ministris non servientium et ipsum summum Deum diversimode eorum peccatis non (_sic_) offendentium quibus causis causantibus dampna fieri supplicantibus predictis non ut fame et egestate moriantur sed magis ut convertantur et eorum peccata deffluant ut tandem abundantiam bonorum temporalium consequantur pro substentatione eorum vite vivere et post hanc vitam humanam salutem eternam habeant. Cum a principio ipse summus Deus qui cuncta creavit fructus terre et anime vegetative produci permiserit tam substentatione vite hominum rationabilium et volatilium super terram viventium quamobrem non sic repente procedendum est contra prefata Animalia sic ut supra damnificantia ad fulminationem censurarum ecclesiasticarum Sancta Sede Apostolica inconsulta sive ab eadem ad id potestatem habentibus superioribus nostris sed potius recurrendum ad misericordiam Dei nostri qui in quacumque hora ingenuerit peccata propitius est ad misericordiam. Ipsi quamobrem causis premissis et alliis a jure resultantibus pronunciamus et declaramus inprimis fore et esse monendos et quos tenore presentium monemus et moneri mandamus ut ad ipsum Dominum nostrum ex toto et puro corde convertantur cum debita contrictione de peccatis commissis et proposito confitendi temporibus et loco opportunis et ab eisdem de futuro abstinendi et de cetero debite persolvendum Deo decimas de jure debitas et ejus ministris quibus de jure sunt persolvende eidem Domino Deo nostro per meritata sue sacratissime passionis et intercessione Beate Marie Virginis et omnium Sanctorum ejus humiliter exposcendo veniam et quibuscumque peccatis delictis et offensis contra ejus majestatem divinam factis ut tandem ab afflictionibus prefatorum Animalium liberare dignetur et ipsa Animalia loca non it ... ipsis supplicantibus ceterisque christianis transferre et al ... secundem ejus voluntatem et aliter exting ......... ..... eisdem supplicantibus uno die dominico in offertorio ......... ut ipso die dominico ...... supplicantibus ...... ......... per circuitum vinearum ejusdem parrochie ...... et per loca cum aspersione aque benedicte pro effugandis prefatis Animalibus tribus diebus immediate sequentibus significationem et notificationem sic ut supra fiendas quibus processionibus durantibus decantari et celebrari mandamus tres missas altas ante sive post quamlibet earum processionum ad devot ... cleri et populi quarum prima primo die decantabitur de Sancto Spiritu cum orationibus de Beata Maria. ... _Deus Deus qui contritorum_ et _A cunctis nos quesumus Domine mentis et corporis_ etc. et una pro defunctis secundo die decantatis de Beata Maria Virgine cum orationibus Sancti Spiritus Beate Marie Virginis illis _Qui contritorum_ et pro deffunctis. In eisdem processionibus supra fiendis jubemus in eadem ecclesia genibus flexis dici et decantari integriter _Veni Creator Spiritus_ quo hymno sic finito et dicto verceleto _Emitte Spiritum tuum et creabuntur_ etc. cum orationibus _Deus qui corda fidelium_ singulis diebus sic prout supra fiat proces ... decantando septem psalmos penitentiales cum letaniis suffragii et orationibus inde sequentibus mandamus moneri supplicantes prout supra ut in eisdem missis processionibus et devotionibus sic ut supra fiendis ad minus d ... de qualibet domo devote intersint dicendo eorum Fidem catholicam et alias devotiones et orationes ...... cum fuerit humiliter et devote preces et effundendo Domino Deo nostro ut per merita sue sanctissime passionis et intercessionem Beatissime Virginis Marie et omnium Sanctorum dignetur expellere ipsa Animalia predicta a prefatis vineis ut de fructus earumdem non corrodant nec ...... et ibidem supplicantes a cunctis alliis adversitatibus liberare ut tandem de eisdem fructibus debite vivere possint et eorum necessitatibus subvenire et semper in omnibusque glorificare laudare eumdem Dominum et Redemptorem nostrum et in eodem fidem et spem nostram totaliter cohibenda a devastatione prefatarum vinearum et nos liberare a cunctis alliis adversitatibus dummodo sic ut supra ejus mandata servaverimus et hoc absque allia fulminatione censurarum ecclesiasticarum quas distulimus fulminare donec premissis debite adimpletis et alliud a prefatis superioribus nostris habuerimus in mandatis literas quatenus expediat in exequutionem omnium et singulorum premissorum decernentes ...... Post ...... insertionem dicte ordinationis dicti scindici Sancti Julliani petierunt sibi concedi literas quas concedimus datas in civitate Sancti Johannis Maurianne die decima sexta mensis maii millesimo quingentesimo octuagesimo septimo.

Franciscus de Crosa Vic.{s} et Off.{s} gen.{lis} Maurianne.

FAURE

Per eumdem R. D. Maurianne generalem Vicarium et Officialem.

(_locus sigilli._)

MEMORIALE

Anno premisso et die quinta mensis junii comparuerunt judicialiter coram nobis Vicario generali Maurianne Franciscus Ameneti consindicus Sancti Julliani asserens venisse a loco sancti Julliani ad fines remittendi in manibus egregii Anthonii Fillioli procuratoris Animalium brutorum cedulam signatam _Rembaud_ producendam pro deffensione dictorum Animalium quiquidem egregius Fillioli produxit realiter eandem cedulam incohantem _Approbando_ etc. signatam _Rembaud_ dicens concludens et fieri requirens pro ut in eadem cedula continetur. Hinc et egregius Petremandus Bertrandi procurator dictorum sindicorum Sancti Julliani agentium petiit copiam dicte cedule. Inde et nos Vicarius generalis Maurianne prefatus partibus premissis diem assignamus veneris proximam duodecimam presentis mensis junii nisi etc. ad ibidem coram nobis comparendum et tunc per dictum egregium Bertrandi nomine quo supra quid voluerit deliberare deliberandum eidem concedendo copiam dicte cedule per eum requisitam. Datum in civitate Sancti Johannis Maurianne die et anno premissis.

COPIA CEDULE

Approbando et in quantum de facta in medium adducendo ea que hoc in processu antea facto fuerunt et potissimum scedulam productam ex parte egregii Baudrici procuratoris Animalium signatam _Claudius Morellus_ egregius Anthonius Fillioli procurator et eo nomine a reverendo domino Vicario constitutus occasione tuendorum ac deffendendorum Animalium de quibus hoc in processo agitur ut in actis ad quæ impugn ...... super relatio habeatur et brevibus agendo ac realiter deffendendo excipit et opponit ac multum miratur de hujusmodi processu tam contra personas agentium quam contra insolitum et inusitatum modum et formam procedendi de eo saltem modo quo hactenus processum fuit maxime cum agitur de excommunicatione Animalium quod fieri non potest quia omnis excommunicatio aut fertur ratione contumaciæ _cap. primo_ et ibi Gr. _De sententiis excommunicationis lib._ 6. at cum certum est dicta animalia in contumacia constitui non posse quia legitime citari non possunt per consequens via excommunicationis Agentes uti non possunt nec debent eo maxime quod Deus ante hominis creationem ipsa Animalia creavit ut habetur Genesi ib. _Producat terra animam viventem in genere suo jumenta et reptilia et bestias terre secondum species suas benedixitque eis dicens crescite et multiplicamini et replete aquas maris avesque multiplicentur super terram_ quod non fecisset nisi sub spe quod dicta Animalia vita fruerentur tum quod ipse Deus optimus maximus creator omnium Animalium tam rationabilium quam irrationabilium cunctis Animalibus suum dedit esse et vesci super terram unicuique secondum suam propriam naturam certum est et potissimum plantas ad hoc creavit ut animalibus deservirent est enim ordo naturalis quod plante sunt in nutrimentum Animalium et ...... quedam in nutrimentum aliorum et omnia in ...... hominis. Genes: 9: ibi _Quasi olera virentia tradidi vobis omnia a Deo_ quod dicta Animalia de quibus Adversantes conqueruntur modum vivendi a legi ordinatum non videtur egredi tum quia bruta sensu et usu rationis carentia que non secondum legem divinam gentium canonicam vel civilem sed secondum legem naturæ primordialis qua Animalia cuncta docuit vivere solo instinctu naturæ vivunt et ut ait Philosophus _actus activorum non operantur in patienti_ ...... tum quia jura naturalia sunt immutabilia § _Sed naturalia Instit.: de jur natur. gent. et civili._ ergo cum dicta Animalia solo instinctu naturæ dicantur per consequens excommunicanda non veniunt. Et quamvis dicta Animalia hominibus subjecta esse dicantur ut habetur Ecclesiast: 17. ibi _Posuit timorem illius super omnem carnem et bestiarum ac volatilium_ non idcirco adversus talia Animalia licet subjecta uti non debent excommunicatione nec ullo modo veniunt petita executioni mandanda saltem modo petito presertim cum ratio et æquitas dicta Animalia non regat. Et licet juribus divino antiquo civili et canonico promulgatum legitur _Qui seminat metet_ ut habetur Esai 37 ibi. _In anno autem tertio seminate et mettete et plantate vineas et commedite fructum earum_ non tamen cequitur (_sic_) quin dicta Animalia plantis non utantur quia sunt irrationabilia et carentia sensu neque ea posse dicernere quæ sunt usui hominum destinata vel non certissimum est quia solo instinctu nature ut supra dictum est vivunt non idcirco necesse habent Agentes adversus dicta Animalia uti excommunicatione sed ...... peccata eorum universus populus presertim quem hujusmodi flagella affligunt et prosequuntur et pœnitentiam agat exemplo Ninivitarum qui ad solam vocem Jone prophete austeriter pœnitentiam egerunt ad mittigandam et placandam iram Dei. Jon. 3. veniat populus et imploret misericordiam Dei optimi et sic maximi ut sua sancta gratia et per merita sanctissimæ passionis excessum dictorum Animalium compessere et refrenare dignetur et hoc modo dicta Animalia e vineis ejicient et non eo modo quo procedunt. Quibus universis consideratis evidentissime patet dicta Animalia e vitibus seu e vineis ejicienda non esse attento quod solo instinctu naturæ vivunt et ita per egregium Anthonium Fillioli eorumdem Brutorum legittimi actoris fieri instatur et ab ipso petitur ipsum monitorium requisitum in quantum concernit dicta Animalia revocari et annullari nec aliquo modo consentiendo quod dictum monitorium eis concedatur nec etiam aliqui visitationi vinearum ut est conclusum per Agentes in eorum supplicatione protestando de omni nullitate et hoc omni meliori modo via jure ac forma salvis aliis quibuscumque juribus ac deffentionibus competentibus aut competituris humiliter implorato benigno officio judicis.

PETRUS REMBAUDUS

MEMORIALE

Anno premisso et die duodecima mensis junii comparuerunt judicialiter coram nobis Vicario generali Maurianne prefato egregius Petremandus Bertrandi procurator dictorum Agentium petens alium terminum. Hinc et egregius Anthonius Fillioli procurator dictorum Animalium petiit viam precludi parti quidquiam ulterius deliberandi et producendi. Inde et nos Vicarius generalis Maurianne prefatus partibus premissis diem assignamus veneris proximam decimam nonam presentis mensis nisi etc. ad ibidem judicialiter coram nobis comparendum et tunc per dictum Bertrandi nomine quo suppra quid voluerit precise deliberare deliberandum. Datum Maurianne die et anno premissis.

MEMORIALE

Anno premisso et die veneris decima nona mensis junii preassignata comparuerunt judicialiter coram nobis Vicarium generalem Maurianne prefato egregius Petremandus Bertrandi procurator Sindicorum Sancti Julliani Agentium producens cedulam incohantem _Etiam si cuncta_ et signatam _Franciscus Fay_ dicens concludens et fieri requirens pro ut et quemadmodum in eadem cedula continetur.

Hinc et egregius Anthonius Fillioli procurator dictorum Animalium conventorum petiit copiam dicte cedulæ cum termino deliberandi et respondendi.

Inde et nos Vicarius generalis Maurianne prefatus copia prepetita concessa partibus premissis diem assignamus veneris proximam vigessimam sextam hujus mensis junii nisi etc. ad ibidem judicialiter coram nobis comparendum et tunc per dictum Fillioli nomine quo supra quid voluerit deliberare deliberandum. Datum Maurianne die et anno premissis.

MEMORIALE

Anno premisso et die sabatti vigesima septima mensis junii subrogata ob diem feriatum intervenientem comparuerunt judicialiter coram nobis Vicario generali prefato Catherinus Ameneti consindicus Sancti Julliani jurat venisse cum egregio Petremando Bertrandi ejus procuratore producens realiter cedulam signatam _Fay_ dicens concludens prout in eadem cedula continetur. Hinc et egregius Fillioli procurator Animalium petens copiam cedule cum termino deliberandi. Inde et nos Vicarius prefatus copia prepetita concessa partibus premissis diem assignamus sabbati proximi quartam instantis mensi jullii nisi etc. ad ibidem judicialiter coram nobis comprehendum est tunc per dictum egregium Fillioli quid voluerit deliberare deliberandum. Datum Maurianne die et anno premissis.

COPIA CEDULÆ

Etiamsi cuncta ante hominem sint creata ex Genesi non sequitur laxas habenas concessas fore immo contra ut ibidem colligitur et apud D... in I. par. q. 26. ar. I. et psal. 8. Corin. 5. hominem fore creatum ac constitutum ut cœteris creaturis dominaretur ac orbem terrarum in æquitate et justitia disponeret. Non enim homo contemplatione aliarum creaturarum habet esse sed contra. Nec reperitur illam dominationem circa bruta animantia ac eorum respectu suscipere limitationem verum in divinis cavetur omne genuflecti in nomine Jesu.

Sed cum circa materiam majores nostri satis scripserint in actis reassumptis et nihil novi adductum ex adverso inveniatur frustra resumerentur. Unde inherendo responsis spectabilis domini Yppolyti de Collo et postquam constat fore satisffactum ordinationi nihil est quod impediri possit fines supplicatos adversus Animalia de quorum conqueritur ad quod concluditur ac justitiam ministrari omni meliori modo implorato benigno officio.

FRANC FAETI

MEMORIALE

Anno premisso et die quarta mensis jullii comparuerunt judicialiter coram nobis Vicario generali Maurianne prefato egregius Anthonius Fillioli procurator dictorum Animalium producens cedulam incohantem _Licet multis_ signatam _Rembaudi_ dicens et concludens prout in eadem cedula continetur hinc et egregius Petremandus Bertrandi procurator dictorum Agentium petit copiam cedule cum termino deliberandi. Inde et nos Vicarius generalis Maurianne prefatus copia prepetita concessa partibus premissis diem assignamus sabbati proximam undecimam presentis mensis jullii nisi etc. ad ibidem judicialiter coram nobis comparendum et tunc per dictum egregium Bertrandi nomine quo supra quid voluerit deliberare deliberandum. Datum Maurianne die et anno premissis.

MEMORIALE

Anno premisso at die quarta jullii comparuerunt coram nobis Vicario prefato egregius Petremandus Bertrandi procurator Agentium petit alium terminum. Hinc et egregius Anthonius Fillioli procurator Conventorum inheret cedulatis suis et fieri petitis super quibus petit justitiam sibi ministrari. Inde et nos Vicarius generalis Maurianne prefatus partibus premissis diem assignamus sabbati proximam decimam octavam presentis mensis jullii nisi etc. ad ibidem judicialiter coram nobis comparendum et tunc per dictum Bertrandi nomine quo supra quid voluerit deliberare deliberandum. Datum Maurianne die et anno premissis.

COPIA CEDULÆ

Licet multis in locis reperiatur hominem creatum fuisse ut cæteris Animalibus et creaturis dominaretur non idcirco opus est ut Agentes adversus dicta Animalia excommunicatione utantur sed via usitata et ordinaria et præsertim ut dictum est quod dicta Animalia jus naturæ sequantur quod quidem jus nusquam immitatum (_sic_) reperitur nam jus divinum et naturale pro eodem sumuntur. Can. I. dist. I. at jus divinum mutari non potest quod est in preceptis moralibus et naturalibus per consequens nec jus naturale mutari potest nam jus naturale manat ab honesto nempe ac ratione immortali et perpetua, at ratio jubet ut dicta Animalia vivant potissimum hiis nempe plantis que ad usum dictorum Animalium videntur creata ut supra dictum est ergo Agentes nulla ratione debent uti via excommunicationis. Igitur ne in causa ulterius progrediatur potissimum cum cedula pro parte Sindicorum totius communitatis Sancti Julliani producta signata _Fran: Faeti._ nullam penitus mereatur responsionem obstante quod nihil novi in dicta cedula propositum comperitur etiam quod contentis cedulæ parte gregii (egregii) Anthonii Fillioli procuratorio nomine dictorum Animalium producte mimime sit responsum idcirco cum omnia que videbantur adducenda ex parte dictorum Animalium adducta et proposita fuerunt ut ample patet in dicta cedula superius producta signata: _P. Rembaudus._ ad quam impugnatus semper relatio habeatur non igitur alia ex parte dictorum Animalium adducenda nec proponenda videntur presertim ut dictum est quod ratio et equitas dicta Animalia non regat quapropter egregius Anthonius Fillioli nemine dictorum Animalium suppra relatorum suœ cedule et fieri recuisitis inhœrendo concludit super eis jus dici et deffiniri et justiciam sibi in hujusmodi causa adversam fieri et promulgari implorans benignum officium omni melliori modo.

P. REMBAUDUS

MEMORIALE

Anno premisso et die decima octava mensis jullii comparuerunt judicialiter coram nobis Vicario prefato egregius Petremandus Bertrandi procurator Agentium petens alium terminum. Hinc et egregius Fillioli procurator dictorum Animalium petit viam precludi parti quidquam ulterius articullandi et deducendi et inherendo suis cedulatis petit sibi justitiam ministrari. Inde et nos vicarius generalis Maurianne prefatus de consensu procuratorum dictarum partium ipsis partibus diem assignamus primam juridicam post messes ad ibidem coram nobis comparendum et tunc per dictum egregium Bertrandi nomine quo suppra quid voluerit precise deliberare deliberandum.

MEMORIALE

Anno premisso et die veneris vigesima quarta mensis juli comparuerunt judicialiter coram nobis Vicario generali Maurianne prefato egregius Petremandus Bertrandi procurator Sindicorum Agentium produxit testimoniales sumptas per communitatem Sancti Julliani congregatam coram visecastellano Maurianne continentes declarationem loci quem offerunt relaxare et assignare eisdem Animalibus pro eorum pabulo quathenus indigent ad formam earumdem testimonialium signatarum _Prunier_ adversus quas petit adverso viam precludi quicquam opponendi et exipiendi et deffendendi quominus dicta Animalia devastantia non debeant arceri ambigi cogi et in virtute sancte Dei obedientiæ vineta loci predicti Sancti Julliani relinquere et in locum assignatum accedere et divertire ne deimpceps (deinceps) officiant eisdem vineis que sunt usui humano pernecessariæ et alias ulterius super cause exigentia provideri benignum officium R. D. V. implorando et ita intimari egregio Fillioli procuratori ex adverso.

Quiquidem egregius Fillioli procurator dictorum Animalium petiit copiam et communicationem dictarum testimonialium cum termino deliberandi et deffendendi.

Inde et nos Vicarius generalis Maurianne prefatus copia et communicatione prepetitis concessis partibus premissis diem assignamus primam juridicam post ferias messium proxime venturam ad ibidem judicialiter coram nobis comparendum et hinc per dictum egregium Fillioli nomine quo suppra quid voluerit deliberare deliberandum. Datum Maurianne die et anno premissis.

EXTRAICT DU REGESTRE DE LA CURIALLITE DE SAINCT JULLIEN

Du penultiesme jour du moys de juing mil cinq cent huictante sept.

Ont comparu pardevant Nous Jehan Jullien Depupet notaire ducal et Vichastellain pour son Altesse au lieu de Sainct Jullien et Montdenix honnestes Francoys et Catherin Aimenetz conscindicz dudict lieu maistres Jehan Modere Andre Guyons Pierre Depupet notaires ducaulx maistre Reymond Thabuys honnestes Claude Charvin Jehan Prunier Claude Fay Françys Humbert et Vuilland Duc conseilliers dudict lieu avec des manantz et habitantz dudit lieu les deux partyes les troys faisantz le tout tous assembles au son de la cloche au Parloir damon place publicque dudit lieu de Sainct Jullien au conseil general suyvant la publication d’icelluy faicte cejoudhuy mattin a lyssue de la parocchielie dudit lieu et au lieu ce fere accoustume par Guilliaume Morard metral dudict lieu ce a Nous rapportant disantz les susnommez scindicz comme au proces pas eulx au nom de ladicte communaulte intenre et poursuyvy contre les Animaulx brutes vulgairement appelez Amblevins pardevant le Seigneur Reverendissime Evesque et Prince de Maurianne ou son Official est requis et necessayre syvant le conseil a eulx donne par le sieur Fay leur advocat de ballier ausdictz Animaulx place et lieu de souffizante pasture hors les vigniables dudict lieu de Sainct Jullien et de celle qu’il y en puissent vivre pour eviter de manger ny gaster lesdictes vignes. A ceste cause ont tous les susnommes et aultres y assembles delibere leur offrir la place et lieu appelle la Grand Feisse ou elle se treuvera souffizante pour les pasturer et que le sieur advocat et procureur diceulx Animaux se veuillent contempter laquelle place est assize sur les fins dudict Sainct Jullien audessus du village de Claret jouxte la Combe descendant de Roche noyre passant par le Crosset du levant la Combe de Mugnier du couchant ladicte Roche noyre dessus la Roche commencant a la Gieclaz du dessoubz laquelle place sus coufinee centient de quarent a cinquante sesteries ou environ peuplee et garnye de plusieurs espresses de boes plantes et feuillages comme foulx allagniers cyrisiers chesnes planes et aultres arbres et buissons oultre lerbe et pasture qui y est en asses bonne quantité a laquelle les susnommes au nom de ladicte communaulte lon offre ny prendre chose que ce soyt moing permettre a leur sceu y es tre prins et emporte chose que soyt dans lesdictz confins soyt par gens ou bestes saufz toutteffoys que ou le passaige des personnes y seroyt necessayre a quelque lieu ou endroit ou lon ne puisse passer par ledict lieu sans fere aulcung prejudice a la pasture desdicts Animaulx comme aussi dy pouvoir tirer mynes de colleurs et aultres si alcune en y a dequoy lesdictz Animaulx ne se peuvent servir pour vivre et par ce que le lieu est une seure retraicte en temps de guerre ou aultres troubles par ce quelle est garnye des fontaynes qui aussi servira ausdictz Animaulx se reservent sy pouvoir retirer au temps susdict et de necessite et de leur passer contract de ladicte piece aux conditions susdictes tel que sera requis et en bonne forme et vallable a perpetuyte a tel sy que ou le Sieur Advocat et Procureur desdicts Animaulx ne ce contenteroyent de ladite place pour la substentation et vivre diceulx animaux visitation prealablement faicte si elle y exchoict de leur en baillier davantage allieurs. Et de laquelle deliberation les susnommes Scindics conselliers et aultres Nous ont requis acte leur octroyer que leur avons concede audict lieu du Parloir damont place publique dudict Sainct Jullien en presence de Pierre Reymond de Montriond Urban Geymen de Sainct Martin de la Porte et de Janoct Poinct de la paroisse de Montdenix tesmoingtz a ce requis et a ce dessus assistantz les an et jour que dessus.

L. PRUMIER
_curial_

MEMORIALE CONTINUATIONIS

Anno premisso et die undecima mensis augusti comparuerunt im banco actorum judicialium episcopatus Maurianne procuratores ambarum partium qui citra prejudicium jurium ipsarum partium prorogaverunt et continuaverunt assignationem datam ipsis partibus usque ad vigesimam presentis mensis augusti. Datum die et anno premissis.

ALIA CONTINUATIO

Anno premisso et die vigesima mensis augusti comparuerunt in eodem bancho egregius Petremandus Bertrandi et Anthonius Fillioli procuratores partium lictigantium quiquidem de consensu eorumdem et citra prejudicium jurium partium et actento transitu armigerorum prorogaverunt assignationem ad hodie cadentem usque ad diem jovis proximam vigesimam septimam hujus mensis Augusti. Datum Maurianne die et anno premissis.

MEMORIALE REASSOMPTIONIS

Anno premisso et die jovis vigesimam septimam augusti comparuerunt judicialiter coram nobis Vicario prefato procuratores ambarum partium quiquidem citra derogationem jurium ipsarum partium prorogaverunt et continuationem ad hodie cadentem usque ad diem jovis proximam tertiam instantis mensis septembris. Datum die et anno premissis.

MEMORIALE AD JUS

Anno premisso et die tertia mensis septembris comparuerunt judicialiter coram nobis Vicario generali Maurianne prefato egregius Anthonius Fillioli procurator Animalium brutorum qui visis testimonialibus productis parte dictorum Agentium continentibus assignationem loci quem obtulerunt relaxare et assignare dictis Animalibus pro eorum pabulo dicit eumdem locum non esse sufficientem nec idoneum pro pabulo dictorum Animalium cum sit locus sterilis et nullius redditus. Et ampliando omnia et quecumque agitata in presenti processu parte dictorum Animalium petit Agentes repelli cum expensis et jus sibi ministrari. Hinc et egregius Petremandus Bertrandi procurator Scindicorum Sancti Julliani Agentium dicit locum destinatum et oblatum esse idoneum plenum virgultis et parvis arboribus prout ex testimonialibus oblationis constat et latius constare quathenus opus sit offert inherens suis conclusionibus petit jus dici et ordinari ac pronunciari. Inde et nos Vicarius generalis Maurianne prefatus mandamus nobis remitti acta ad fines providendi prout juris assignando partes ad ordinandum. Datum in civitate Sancti Johannis Maurianne die et anno premissis.

ORDINATIO IN CAUSA SCINDICORUM SANCTI JULLIANI SUPPLICANTIUM EX UNA

_contra Animalia bruta ad formam muscarum volantia coloris viridis Supplicata_

Visis actis dictorum Agentium signanter primo memoriali tento in eadem causa sub die vigesima secunda mensis aprilis anni 1545 coram spectabili domino Francisco Bonivardi jurium doctori--cedula producta parte egregii Petri Falconis procuratoris dictorum Animalium incipiente _Ut appareat_ etc. signata _Claudius Morellus_--tenore supplicationis porrecte parte dictorum Agentium--tenore monitorii abjecti desuper ipsa supplicatione sub die 25 aprilis anni predicti millesimi quingentesimi quadragesimi quinti signati _Daprilis_--ordinatione lata in eadem causa sub die duodecima mensis junii ejusdem anni--testimonialibus visitationis facte per egregium Matheum Daprili signatis _Daprili_--cedula producta nomine ipsorum Animalium incipiente _Visitatio_ et signata _Claudius Morellus_--allia cedula producta parte dictorum Agentium incipiente _Etsi rationes_ etc. signata _Petrus de Collo_--tenore ordinationis late in eadem causa sub die sabatti octava mensis maii anni 1546 signate Michaelis--memoriali reassumptionis tento sub die tresdecima mensis aprilis anni presentis 1587--ordinatione lata in eadem causa per reverendum dominum Franciscum de Crosa antecessorem nostrum sub die decima sexta mensis maii anni presentis--supplicatione porrecta parte dictorum Agentium signata _Franciscus Faeti_--litteris obtentis virtute dicte ordinationis sub die decima sexta dicti mensis--attestatione signata _Romanet_ sub die 24 ejusdem mensis maii--cedula producta pro parte dictorum Animalium incipiente _Approbando_ etc. signata _Petrus Rembaudus_--allia cedula producta parte Agentium signata _Franciscus Faeti_ incipiente _Etiam si cuncta_ etc.--allia cedula producta pro parte Animalium incipiente _Licet multis_ etc. signata _Petrus Rembaudus_--memoriali tento sub die vicesima quarta mensis jullii proxime fluxi--testimonialibus signatis _Prunier_ sumptis coram Vicecastellano Maurianne sub die penultima mensis junii anni presentis continentibus declarationem loci quem dicti Agentes obtulerunt relaxare pro pabulo dictorum Animalium--memoriale ad jus tento coram eodem domino Vicario antecessore nostro sub die tertia mensis septembris proxime fluxi--ceterisque videndis diligenter consideratis.

Nos Vicarius generalis Maurianne subsignatus antequam ad diffinitivam procedamus dicimus et ordinamus in primis et ante omnia esse inquirendum super statu

loci oblati p....
quem locum....
visitandum....
mensem ut f....
et nobis rem....
fuerit provid....
Mermetus vis....
generalis....
in civitate S....
die decima....
anno domini....
octuagesimo sep....
Petremandi Bertr....
dictorum Scind....
et egregii....
dictorum Animal.
ordinationem....
acceptandum....
facit die et....

(pro visitatione III flor)

_locus sigilli._

Solverunt Scindici Sancti Julliani incluso processu Animalium sigillo ordinationum et pro copia que competat in processu dictorum Animalium omnibus inclusis XVI flor.

Item pro sportulis domini Vicarii III flor--20 decembre 1587.

Published by Léon Ménebréa in the appendix to his treatise: _De l’Origine, de la forme et de l’esprit des jugements rendus au Moyen-âge contre les Animaux_, Chambery, 1846. Cf. _Mémoires de la Société Royale Académique de Savoie_, Tome xii. pp. 524-57, where it first appeared.

* * * * *

According to M. J. Desnoyers (_Recherches sur la coutume d’exorciser et d’excommunier les insectes et autres animaux nuisibles à l’agriculture_, p. 15), it is still the custom, in Provence, Languedoc, le Bordelais, and other provinces of France, for the peasants to ask the country curates for prayers, sprinklings with holy water, consecrated boughs, and extraordinary processions, for the purpose of expelling noxious insects from the vineyards and warding off disease from the grapes and the silkworms. These ceremonies are accompanied with adjurations and maledictions. In Protestant lands official days of fasting and prayer are supposed to produce the same results.

The form of exorcism given by an Antwerp canon, Maximilian d’Eynatten, in his _Manuale Exorcismorum_, is as follows:--“Exorcizo et adjuro vos, pestiferi vermes, per Deum patrem omnipotentem ✠, et per Jesum Christum ✠ filium ejus Dominum nostrum, et Spiritum Sanctum ✠ ab utroque procedentem, ut confestim recedatis ab his campis, pratis, hortis, vineis, aquis, si Dei providentia adhùc vitam vobis indulgeat, nec amplius in eis habitetis, sed ad illa ac talia loca transeatis, ubi nullis Dei servis nocere poteritis. Vobis, si per maleficium diabolicum hic estis, pro parte divinae majestatis, totius curiae coelestis, necnon ecclesiae hic adhùc militantis, impero, ut deficiatis in vobisipsis, ac decrescatis, quatenus reliquiae de vobis nullae reperiantur, nisi ad gloriam Dei et ad usum et salutem humanum conducibiles. Quod praestare dignetur qui venturus est judicare viros et mortuos et saeculum per ignem, Resp.--Amen.” _Thesaurus Exorcismorum, Coloniae_, 1626, p. 1204.

B

II[4]

DE L’EXCELLENCE DES MONITOIRES

PAR GASPARD BAILLY

Il ne favt pas mépriser les Monitoires, veu que c’est vne chose grandement importante, portant auec soy le glaiue, le plus dangereux dont nostre Mere sainte l’Eglise se sert, qui est l’Excommunication, qui taille aussi bien le bois sec que le verd, n’épargnant ny les viuans, ni les morts; et ne frappe pas seulement les Creatures raisonnables, mais s’attache aux irraisonnables, tels que sont les animaux. Les exemples en sont fréquens, pour preuue de cette verité. Car on a veu en plusieurs endroits qu’on a excommunié les bestioles et insectes, qui apportoient du dommage aux fruits de la terre, et obeïssans aux commandemens de l’Eglise se retiroient dans le lieu ordonné par la sentence de l’Euesque qui leur formoit leur procès. Au Siecle passé, il y auoit telle quantité d’Anguilles dans le Lac de Geneue, qu’elles gastoient tout le Lac: De sort que les Habitans de la Ville et enuirons, recoururent à l’Euesque pour les Excommunier, ce qu’ayant esté fait, le Lac fut deliuré de ces animaux.

Du temps de Charles Duc de Bourgogne fils de Philippe le Bon, il y eut telle quantité de Sauterelles en Bresse, en Italie qu’elles mirent presque la famine dans tout le Mantoüan, si on n’y eût apporté du secours par l’Excommunication, et de ce nous parle Altiat dans ses Emblémes, sous l’intitulation _nihil reliqui_.

_Scilicet hoc deerat post tot mala denique nostris,
Locustæ vt raperent, quidquid inesset agris.
Uidimus innumeras Euro Duce tendere turmas;
Qualia non Athilæ, Castrave Cersis erant.
Hæ fænum milium farra omnia consumpserunt;
Spes in Augusto est, stant nisi vota super._

On raconte en la vie de S. Bernard, qu’il se leua vne si grande quantité de Mouches, d’vne Eglise qu’on auoit basti à Loudun, que par le myen du bruit qu’elles faisoient, elles empéchoient à ceux qui entroient de prier Diev, ce que voyant le S. Personage il les Excommunia, de sorte qu’elles tomberent toutes mortes ayant couuert le paué de l’Eglise.

Nous lisons qu’en l’année 1541, il y eut vne telle quantité de Sauterelles en Lombardie, qui tomberent d’vne nuëé; qu’ayant mangé les fruits de la terre, elles causerent la famine en ces lieux-la. Elles estoient longues d’vne doigt, grosse teste, le ventre remply de vilenie et ordure; lesquelles estant mortes infecterent l’Air de si mauuaises odeurs, que les Courbeaux et autres animaux carnassiers ne les pouuoient supporter.

On dit aussi qu’en Pologne il y eut aussi telle quantité de ces animaux au commencement sans aisles, et apres ils en eurent quatre, qu’ils couuroient deux mille, et d’vne coudée d’auteur, et tellement épaisses qu’en volant elles leuoient la veüe de la clarté du Soleil, ces animaux firent un dégat non-pareil aux biens de la terre, et ne purent estre chassés par autre force ny industrie, que par la malediction Ecclesiastique.

Saint Augustin raconte au Liure de la Cité de Dieu, Chap. dernier, qu’en Afrique il y eut telle quantité de Sauterelles, et si prodigieuses, qu’ayans mangé tous les fruits, feüiles, et écorces des arbres iusques à la racine, elles s’éleuerent comme vne nuëe; et tombées en la Mer, causerent vne peste si forte, qu’en vn seul Royaume il y morut huit cens mille Habitans.

Du temps de Lotaire troisième Empereur apres Charlemagne, il y eut dans la France des Sauterelles en nombre prodigieux, ayans six aisles auec deux dents plus dures que de pierre, qui couurirent toute la terre, comme de la neige, et gasterent tous les fruits, arbres, blé, et foins, et tels animaux ayans esté jettés à la Mer; il s’ensuiuit vne telle corruption en l’Air, que la peste rauageât grande quantité de monde en ce pays là. Voilà quantité d’exemples quo nous font voir le dommage que nous apportent ces bestioles et insectes. Maintenant voyons comme on leur forme leur procés afin de s’en garantir par le moyen de la malédiction que leur donne l’Eglise.

Premièrement, sur la Requeste presentée par les Habitans du lieu qui souffrent le dommage, on fait informer sur le dégat que tels animaux ont fait, et estoient en danger de faire, laquelle information rapportée, le Juge Ecclesiastique donne vn Curateur à ses bestioles pour se présenter en jugement, par Procureur, et là deduire toutes leurs raisons, et se defendre contre les Habitans qui veulent leur faire quitter le lieu, où elles estoient, et les raisons veuës et considerées, d’vne part et d’autre il rend sa Sentence. Ce que vous verrez clairement par le moyen du plaidoyer suiuant.

_Requeste des Habitans_

Svpplie hvmblement N. Exposans comme riere le liieu de N. il y a quantité de Souris, Taupes, Sauterelles et autres animaux insectes, qui mangent les blés, vignes et autres fruits de la terre, et font vn tel dégat aux blés, et raisins qu’ils n’y laissent rien, d’où les pauures supplians souffrent notable prejudice, la prise pendante par racine estant consommée par ces animaux, ce qui causera vne famine insupportable.

Qui les fait recourir à la Bonté, Clemence et Misericorde de Dieu, à ce qu’il vous plaise faire en sorte que ces animaux ne gastent, et mangent les fruits de la terre qu’il a pleu à Dieu d’enuoyer pour l’entretient des hommes, afin que les supplians puissent vacquer, auec plus de deuotions au seruice Diuin, et sur ce il vous plaira pouruoir.

_Plaidoyer des Habitans_

Messievrs, ces pauures Habitans qui sont à genouy les larmes à l’œil, recourent à votre Iustice, comme firent autre-fois ceux des Isles Maiorque et Minorque, qui enuoyerent vers Aug. Cesar pour demander des Soldats, afin de les defendre, et exempter du rauage que les Lapins leur faisoient: vous aués des armes plus fortes que les Soldats de cette Empereur pour garantir les pauures supplians de la faim et necessité de laquelle ils sont menacés, par le rauage que font ces bestioles, qui n’épargnent ny blé, ny vignes; rauage semblable à celuy que faisoit vn Sanglier, qui gasta toutes les Terres, Vignes, et Oliuiers du Royaume de Calidon, dont parle Homere dans le premier Liure de son Hiliade, ou de ce Renard qui fut enuoyé par Themis à Thebes, qui n’épargnoit ny les fruits de la terre, ny le bestail attaquant les Paysans mesmes. Vous sçauez assez les maux que raporte la faim, vous aués trop de douceur, et de Iustice pour les laisser engager dans cette misere qui contraint à s’abandonner à des choses illicites, et cruelles, _nec enim rationem patitur, nec vlla æequitate mitigatur: nec prece vlla flectitur esuriens populus_: Témoins les Meres dont il est parlé au quatrième des Roys, qui pendant la famine de Samarie, mangerent les enfans, l’une de l’autre. _Da filium tuum, vt comedamus hodie, et filium meum comedimus cras: Coximus ergo filium meum, et comedimus. Quid turpe non cogit fames, sed nihil turpe, nihilve, vetitum esuriens credit, sola enim cura est, vt qualicumque sorte iuuetur._ La mort qui vient par la famine est la plus cruelle entant qu’elle est pleine de langueurs, débilités et foiblesses de cœur, qui sont autant de nouuelles, et diuerses especes de mort.

_Dura quidem miseris, mors est, mortalibus omnis,
At perijsse fame, Res vna miserrima longè est._

Et Auian Marcellin dit, _Mortis grauissimum genus, et vltimum malorum fame perire_. Ie crois que vous aurés compassion, de ce pauuve Peuple, si on vous le represente, par aduance en l’estat qu’il serait reduit si la faim l’accabloit.

_Hirtus erat crinis, cana lumina, pallor in ore,
Labia incana siti, scabri rubigine dentes.
Dura cutis, per quam spectari viscera possunt.
Ossa sub incuruis extabant arida lumbis;
Ventus erat, pro ventre locus._

Les Gabaonistes, reuestus d’habits dechirés, et des visages affamés, auec de contenances toutes tristes, firent pitié et compassion au grand Capitaine Iousë, et en cét estar obtiendrent grace et misericorde.

Les Informations et visites qui ont esté faites par vos commandements, vous instruisent suffisamment du dégat que ces animaux ont fait. Ensuite dequoy on a fait les formalités requises et necessaires, ne restant plus maintenant que d’adjuger les fins et conclusions prises par la Requeste des demandeurs, qui sont ciuiles et raisonnables, sur lesquelles il vois plaira de fairé reflection, et à cét effet leur enioindre de quitter le lieu et se retirer dans la place qui leur sera ordonnées en faisant les execrations requises et necessaires, ordonnées par nostre Mere Sainte l’Eglise, à quoy les pauures demandeurs concluent.

_Plaidoyer pour les Insectes_

Messievrs, dépuis que vous m’aués choisi pour la defense ces pauures bestioles, il vois plaira que je remontre leur droit, et fasse voir que les formalités, qu’on a faites contre elles, sont nulles: m’étonnant fort de la façon qu’on en vse, on donne des plaintes contre elles, comme si elles auoient commis quelque crime, on fait informer du dégat qu’on pretend qu’elles ayent fait, on les fait assigner par-deuant le Juge pour respondre, et comme on sçait qu’elles sont muettes, le Juge voulant suppleer à ce defaut, leur donne vn Aduocat, pour representer en Justice les raisons qu’elles ne peuuent deduire; et parceq; Messieurs, il vous a pleu de me donner la liberté de parler pour les pauures animaux, je diray pour leur defence en premier lieu.

Qve l’adiovrnement laxé contr’elles est nul comme laxé contre des bestes, qui ne peuuent, ny doiuent se presenter en jugement; la raison est, que celuy qu’on appelle, doit estre capable de raison, et doit agir librement, pour pouuoir connoitre vn delict. Or est-il que les animaux estans priués de cette lumiere qui a esté donnée au seul homme, il faut conclurre par necessaire consequence, que telle procedure est nulle; cecy est tiré de la Loi premieree, _ff. si quadrupes, pauper feciss. dicat_; et voyci les mots. _Nec enim potest animal, iniuriam fecisse, quod sensu caret._

La seconde raison est, que l’on ne peut appeller personne en jugement sans cause; car autrement celuy qui fait adjourner quelqu’vn sans raison, il doit subir la peine portée sous le tiltre des instituts _de pœn. tem. litig._ Mais ces animaux ne sont obligés par aucune cause, ny en aucune façon, _non tenentur enim ex contractu_, estans incapables de contracter, _neque ex quasi contractu, neque ex stipulatione, neque ex pacto_, moins _ex delicto, seu quasi_; parce que comme il a esté dit cy-deuant, pour commettre vn crime, il faut estre capable de raison, qui ne se rencontre pas aux animaux, qui sont priués de son vsage.

De plus dans la Iustice, on ne doit rien faire qui ne porte coup, la Iustice en cela imitant la Nature; laquelle, comme dit le Philosophe, ne fait rien mal à propos, _Deus enim, et Natura nihil operantur frustra_. Je laisse à penser quest-ce qu’on pretend de faire ayant adjourné ces bestioles, elles ne viendront pas respondre; car elles sont muettes, elles ne constitueront pas des Procureurs, pour defendre leur cause, moins leur donneront des memoires, pour deduire en jugement, leur raison: Car elles sont priuées de raisonnement, en sorte que tel adjournement ne pouuant auoir aucun effect, est nul. Si donc l’adjournement qui est la base de tous les actes judiciels est nul, le reste comme en dependant, ne pourra subsister _cum enim principalis causa non consistat, neque ea quæ consequuntur locum habent_.

On dira peut-estre que si bien tels animaux, ne peuuent constituer vn Procureur, pour la defense de leur droict, et instruction de leur cause que le Juge de son office le peut faire, et partant que le fait du Juge, est le fait de la partie. A cela on respond qu’il est vray lors qu’il le fait selon la disposition du droict, _In administratione suæ iurisdictionis_, mais non pas en ce cas, où la partie n’en pouuait constituer, le Juge aussi, ne le peut faire, cecy est décidé par la glose de la Loy 2 _ff. de administrat. res ad Civit. pertinent_, et pour preuue de cette proposition faite à propos L’axiaume qui dit _quod directè fieri prohibetur, per indirectum concedi non debet, cap. tuae de procuratoribus, gloss. c. 1. de consanguinibus, et affinibus_. Mais ce que je treuue plus estrange, on pretend faire prononcer contre ces pauures animaux vne Sentence d’Excommunication, d’Anathema et malediction, et à quel sujet vser contre des bestioles qui sont sans defense, du plus rigoureux glaiue que l’Eglise aye en sa main, qui ne punit et ne châtie que les Criminels; ces animaux estans incapables de faire faute, ni peché, parce que pour pecher il faut auoir la lumiere de la raison laquelle dicernant le bien d’auec le mal, nous monstre ce qu’il faut suiure, et ce qu’il faut fuir, et de plus il faut auoir la liberté de prendre l’vn et laisser l’autre.

On vovdra peut-estre dire qu’elles ont manqué en ce qu’elles ne se sont presentées ayant esté adjurnées, et partant que la Contumace et defaut estant vn crime, on peut faire rendre contre elles Sentence Contumaciale, à cause de leur desobeïssance: Mais à cela on respond qu’il ny a point de Contumace, ou il n’y a point d’adjournement, ou du moins qui soit valable _quia paria sunt non esse citatum, vel non esse legitimè citatum, ita dd. communiter Bartol., in l. ea quae C. quomodo_, etc.

De plus, si on prend garde à la définition de l’Excommunication, on verra qu’on ne peut prononcer telle Sentence contre ces animaux: car l’Excommunication est dite _extra Ecclesiam positio, vel è qualibet communione, vel è quolibet legitimo actu separatio_. Tellement que tels animaux ne peuuent estre dechassés de l’Eglise, n’y ayans jamais esté, d’autant qu’elle est pour les hommes qui ont l’ame raisonnable, non pas pour les brutes, qui ne sont doüées d’aucune raison, et l’Apostre S. Paul _ad Corinth._ 5 dit _quòd de iis quae foris sunt nihil ad nos quoad Excommunicationem, quia Excommunicare non possumus_, l’Excommunication _afficit animam non corpus, nisi per quandam consequentiam, cuius Medicina est_, cap. 1, _de sentent. Excomm. in_ 6. C’est pourquoy l’ame de ces animaux, n’estant immortelle, elle ne peut estre touchée par telle Sentence, _quae vergit in dispendium aeternae salutis_.

L’autre raison est, _quòd facienti actum permissum non imputatur, id quod sequitur ex illo, licét consecutiuum sit repugnans statui_ suo cap. _de occidendis_ 23 q. 5 cap. _sicut dignum extra de homicid_. Ces animaux font vn acte permis mesme par le droit Diuin. Car il est dit dans la Genese _fecit Deus bestias terrae iuxta species suas, iumenta, et omne reptile terrae in genere suo dixitque Deus, ecce dedi vobis, omnem herbam afferentem semen super terram, et vniuersa ligna, quae habent in semetipsis sementem generis sui, vt sint vobis in escam; et cunctis animalibus terrae, omnique volucri coeli, vniversis quae mouentur in terris, et in quibus est anima viuens; vt habeat ad vescendum_. Que si les fruits de la terre ont esté faits pour les animaux et pour les hommes, il leur est permis d’en manger et prendre leur nourriture, aussi Cicéron dit au premier des Offices _principio generi omnium animantium est à natura attributum, vt se vitam, corpusque tueantur, quaeque ad vescendum necessaria sunt inquirant_. Par ces raison on voit qu’ils n’ont commis aucun delict, ayant fait ce qui leur est permis par le droit Diuin et de Nature, et par ainsi ils ne peuuent estre punis, ny maudis, _cum etiam creaturae intellettuali, et rationali delinquenti seu damnum afferenti, eo quòd secundum solitum facit; non est Angelo licitum maledicere, multo minùs erit licitum homini_, veu qu’on lit dans l’Epistre de S. Iude, _cum altercaretur Michaël cum Diabolo de corpore Moysis non fuit ausus maledicere_ Cap. _Si igitur Michaël_, 23. _q._ 3. S. Thomas 2. 2. _q._ 76. dit que de donner des maledictions aux choses irraisonnables, estans Creatures de Dieu s’est peché de blasphemer et de les maudire, les considérans en eux mesmes, _est otiosum, et vanum, et per consequens illicitum_.

Que si toutes ces raisons ne vous touchent, peut-estre cette-cy vous féra donner les mains, et persuadera à vostre Esprit, qu’on ne peut donner aucune sentence d’Excommunication contre elles ny jetter aucun Anatheme. Car prononçant telle Sentence s’est s’en pendre à Dieu, qui par sa justice le enuoye pour punir les hommes et chastier leurs péchés, _immitamque in vos bestias agri quae consumant vos, et pecora vestra, et ad paucitatem cuncta redigant_, pouuant dire maintenant ce que Dieu a dit auant le Deluge _omnis Caro corrupit viam suam_. Et Ouide en ses Metamorphoses voyant que le vice auoit pris le haut bout, Triomphant, et faisant des conquestes par tout, au contraire la vertu estoit abaissée, exilée, et reduite en tel estat qu’elle ne treuuoit aucune demeure parmy les Hommes.

_Protinus irrupit venæ prioris in æuum,
Omne nefas, fugere pudor, verùmque fidésque,
In quorum subiere locum, fraudésque, dolùsque.
Insidiæque, et ars, et amor sceleratus habendi,
Uiuitur ex rapto, non hospes ab hospite tutus,
Non socer à genero, fratrum quoquè gratia rara est,
Imminet exitio vir, conjugis, illa mariti
Liuida terribiles miscent aconitæ nouercæ
Filius ante diem, patrios inquirit in annos,
Uita iacet pietas, et virgo cæde madentes.
Ultima Cilestum, Terras Astrea reliquit._

Par les quelles raisons on voit, que ces animaux sont en nous absolutoires, et doiuent estre mis hors de Cour et de Procès, à quoy on conclud.

_Replique des Habitans_

Comments

Log in to leave a comment.

The Criminal Prosecution and Capital Punishment of AnimalsChapter XII: Appendix: Containing Original Documents (1)

0%35 min left in chapter