Skip to content

Chapter IV: Part 4

Text size

Abouten Grece there ben many iles, as Calistre,[Footnote: Calliste, one of the Cyclades.] Calcas, [Footnote: Colchos.] Critige, [Footnote: Cerigo.] Tesbria, [Footnote: Resorio.] Mynea, [Footnote: Mynia is a town in the Island of Amorgos.] Flaxon, [Footnote: Flexos.] Melo, [Footnote: Milo.] Carpate, [Footnote: Carpathos, probably.] and Lempne. [Footnote: Lemnos.] And in this ile is the Mount Athos, [Footnote: Athos is on the main land, on a promontory S.E. of Solonica.] that passeth the cloudes. And there ben many dyvers langages and many contreys, that ben obedyent to the Emperour; that is to seyn Turcople, Pyneynard, Cornange, and manye othere, at Trachye, [Footnote: Thrace.] and Macedoigne, of the whiche Alisandre was kyng. In this contree was Aristotle born, in a cytee that men clepen Stragera, a lytil fro the cytee of Trachaye. And at Stragera lythe Aristotle; and there is an awtier upon his toumbe: and there maken men grete festes of hym every zeer, as thoughe he were a seynt. And at his awtier, thei holden here grete conseilles and here assembleez: and thei hopen, that thorghe inspiracioun of God and of him, thei schulle have the better conseille. In this contree ben righte hyghe hilles, toward the ende of Macedonye. And there is a gret hille, that men clepen Olympus, [Footnote: The altitude is 9753 feet.] that departeth Macedonye and Trachye: and it is so highe, that it passeth the cloudes. And there is another hille, that is clept Athos, [Footnote: It is only 6678 feet. This is the old Greek verse: [Greek: Athoos kaluptei pleura lemnias boos.]] that is so highe, that the schadewe of hym rechethe to Lempne, that is an ile; and it is 76 myle betwene. And aboven at the cop of the hille is the eir so cleer, that men may fynde no wynd there. And therefore may no best lyve there; and so is the eyr drye. And men seye in theise contrees, that philosophres som tyme wenten upon theise hilles, and helden to here nose a spounge moysted with watre, for to have eyr; for the eyr above was so drye. And aboven, in the dust and in the powder of the hilles, thei wroot lettres and figures with hire fingres: and at the zeres end thei comen azen, and founden the same lettres and figures, the whiche thei hadde writen the zeer before, withouten ony defaute. And therfore it semethe wel, that theise hilles passen the clowdes and joynen to the pure eyr.

At Constantynoble is the palays of the Emperour, righte fair and wel dyghte: and therein is a fair place for justynges, or for other pleyes and desportes. And it is made with stages and hath degrees aboute, that every man may wel se, and non greve other. And undre theise stages ben stables wel y vowted [Footnote: Vaulted.] for the Emperours hors; and alle the pileres ben of Marbelle. And with in the chirche of Seynt Sophie, an emperour somtyme wolde have biryed the body of his fadre, whan he was ded; and as thei maden the grave, thei founden a body in the erthe, and upon the body lay a fyn plate of gold; and there on was writen, in Ebreu, Grece and Latyn, lettres that seyden thus, _Jesu Cristus nascetur de Virgine Maria, et ego credo in eum_: That is to seyne, _Jesu Crist schalle be born of the Virgyne Marie, and I trowe in hym_. And the date whan it was leyd in the erthe, was 2000 zeer before oure Lord was born. And zet is the plate of gold in the thresorye of the chirche. And men seyn, that it was Hermogene the wise man.

And zif alle it so be, that men of Grece ben Cristene, zit they varien from our feithe. For thei seyn, that the Holy Gost may not come of the Sone; but alle only of the Fadir. And thei are not obedyent to the Chirche of Rome, ne to the Pope. And thei seyn, that here patriark hathe as meche power over the see as the Pope hathe on this syde the see. And therefore Pope Johne the 22'd sende letters to hem, how Christene feithe scholde ben alle on; and that thei scholde ben obedyent to the Pope, that is Goddis vacrie [Footnote: Vicar.] on erthe; to whom God zaf his pleyn power, for to bynde and to assoille: and therfore thei scholde ben obedyent to him. And thei senten azen dyverse answeres; and amonges other, thei seyden thus: _Potentiam tuam summam, circa tuos subjectos firmiter credimus. Superbiam tuam summam tolerare non possumus. Avaritiam tuam summam satiare non intendimus. Dominus tecum: quia Dominus nobiscum est_. That is to seye: _We trowe wel, that thi power is gret upon thi subgettes. We mai not suffre thi high pryde. We ben not in purpos to fulfille thi gret covetyse. Lord be with thi: for oure Lord is with us. Fare welle_. And other answere myghte he not have of hem. And also thei make here sacrement of the awteer of therf [Footnote: Unleavened. _Anglo-Saxon_, [thorn]eorf ('peorf' in source text--KTH)] bred: for oure Lord made it of suche bred, whan he made his mawndee. [Footnote: Last Supper.] And on the Scherethors [Footnote: Shrove Thursday.] day make thei here therf bred, in tokene of the mawndee, and dryen it at the sonne, and kepen it alle the zeer, and zeven it to seke men, in stede of Goddis body. And thei make but on unxioun, whan thei christene children. And thei annoynte not the seke men. And thei saye, that there nys no purgatorie, and the soules schulle not have nouther joye ne peyne, tille the day of doom. And thei seye, that fornicatioun is no synne dedly, but a thing that is kyndely: and the men and women scholde not wedde but ones; and whoso weddethe oftere than ones, here children ben bastardis and geten in synne. And here prestis also ben wedded. And thei saye also, that usure is no dedly synne. And they sellen benefices of Holy Chirche: and so don men in others places: God amende it, whan his wille is. And that is gret sclaundre. [Footnote: Scandal.] For now is symonye kyng crouned in Holy Chirche: God amende it for his mercy. And thei seyn, that in Lentone, men schulle nor faste, ne synge masse; but on the Satreday and on the Sonday. And thei faste not on the Satreday, no tyme of the zeer, but it be Cristemasse even on Estre even. And thei suffre not the Latines to syngen at here awteres: and zif thei done, be ony aventure, anon thei wasschen the awteer with holy watre. And thei seyn, that there scholde be but o masse seyd at on awtier, upon o day. And thei seye also, that oure Lord ne eet nevere mete: but he made tokene etyng. And also thei seye, that wee synne dedly, in schavynge oure berdes. For the berd is tokene of a man, and zifte of oure Lord. And thei seye, that wee synne dedly, in etynge of bestes, that weren forboden in the Old Testament, and of the olde lawe; as swyn, hares, and othere bestes, that chewen not here code. And thei seyn, that wee synnen, when wee eten flessche on the dayes before Assche Wednesday, and of that wee eten flessche the Wednesday, and egges and chese upon the Frydayes. And thei accursen alle tho, that absteynen hem to eten flessche the Satreday. Also the Emperour of Costantynoble makethe the patriarke, the erchebysschoppes and bisschoppes; and zevethe dygnytees and the benefices of chirches, and deprivethe hem that ben worthy, whan he fyndethe ony cause. And so is the lord bothe temperelle and spirituelle, in his contree, And zif zee wil wite [Footnote: Know.] of here A, B, C, what lettres thei ben, here zee may seen hem, with the names, that thei clepen hem there amonges them.

Alpha, Betha, Gamma, Deltha, Epsilon, Zeta, Eta, Theta, Iota, Kappa, Lambda, My,Ny, Xi, Omicron, Pi, Rho, Sigma, Tau, Upsilon, Phi, Chi, Psi, Omega. [Greek letters removed for pain-text edition--KTH]

And alle be it that theise thinges touchen not to o way, nevertheles thei touchen to that, that I have hight zou, to schewe zou a partie of custumes and maneres, and dyversitees of contrees. And for this is the first contree that is discordant in feythe and in beleeve, and variethe from our feythe, on this half the see, therefore I have sett it here, that zee may knowe the dyversitee that is betwene our feythe and theires. For many men han gret lykynge to here speke of straunge thinges of dyverse contreyes.

CAPVT. 4.

Via tam per terras quam per aquas a Constantinopoli vsque Acharon. [Marginal note: Vel Achon.]

A Constantinopoli qui voluerit ire pedes, transibit statim nauigio Brachium Sancti Georgij quod satis est strictum, ibique ad Ruphinal quod est forte castrum, inde ad Puluereal, et hinc ad castrum Synopulum. Ex tunc intrat Cappadociam, terram latam sed plenam altis montibus, deinde Turciam ad portum Theueron, et ad Ciuitatem ita dictam, nunc munitam firmis turribus, ac muris, per quam transit fluuius Reglay. Postea transitur sub Alpibus Noyremont, et per valles de Mallenbrinis in districto Rupium, ac per villam Doronarum, et alias villas adiacentes fluuijs Reglay, et Granconiae, sicque peruenitur ad Antiochiam minorem super Reglay, quae vocatur nobilior Ciuitas Syriae: Notandum autem quod Regnum olim dictum Syria, modo communiter vocatur Suria. [Sidenote: Antiochia.] Ista vero Antiochia, est magna, pulchra, ac firma, licet quandoque maior, pulchrior, ac firmior fuerit. Tunc autem transitur per Ciuitates Laonsam, Gibellam, Tortusiam, Toruplam, et Berythum super mare vbi sanctus Georgius fertur occidisse Draconem. Hinc pergitur in Ciuitatem nunc dictam Acon, quondam Ptolomaidem, antiquitus Acharon, quae tempore quo eam vltimo Christiani tenebant circa annum incarntionis Domini 1280. erat Ciuitas valde fortis, sed modo apparent eius magnae ruinae. Porro a Constantinopoli poterit peregrinus facilius versus Hierosolymorum partes per mare nauigare quam per terras peregrinare praedictas, si deus illi propitius fuerit, et mare fidem conseruauerit. [Sidenote: Sio.] Qui ergo a Constantinopoli iter transire nauigando disponit, tendat ad Ciuitatem [Marginal Note: Vel Smyrnam.] Myrnam vbi nunc ossa Sancti Nicholai venerantur, et sic procedendo per multa maritima loca veniet ad Insulam Sio vbi crescit gummi mastix lucidum: Inde ad Insulam Pathmos Sancti Ioannis Euangelistae, et ad Ephesum vbi idem noscitur sepultus: hanc totam minorem Asiam tenent nunc pessimi Turci, et eam appellant minorem Turciam. Post Ephesum nauigatur per plures Insulas vsque Pataram Ciuitatem, vnde oriundus fuit beatus Nicholaus, ac per Myrrheam vbi stetit Ephesus, vbi nascuntur fortia vina valde, deinde ad Insulam Cretae, hinc Coos postea Lango, vnde Hypocrates Medicus dicitur natus: [Sidenote: Rhodus Insula.] tuncque ad grandem Insulam Rhodum; et sciendum quod a Constantinopoli vsque Rhodum, per mare dicuntur ducentae octuaginta leucae. Hanc insulam totam tenent, et gubernant Christiani Hospitalarij nunc temporis, quae quondam Colosse dicebatur: nam et multi Saracenorum adhuc eam sic appellant, vnde et Epistola, quam beatus Paulus ad habitatores huius Insulae scripsit, intitulabatur ad Colossenses. Ab hoc loco nauigando in Cyprum, aspicitur absorptio Ciuitatis Sathaliae, quae sicut olim Sodoma dicitur perijsse, propter vnicum crimen contra naturam a quodam Iuuene petulante commissum. [Sidenote: Cyprus Insula.] Sciendum quod a Rhodo ad Cyprum feruntur plene quingentae quinquaginta leucae: Cyprus magna, et pulchra est Insula habens Archiepiscopatum, cum quinque Episcopatibus suffraganeis: Illuc Famagosta, est vnus de principalibus portibus mundi, in quo fere omnium mercatores conueniunt nationum, tam Christianorum, quam multorum Paganorom, et similiter apud portum Limechon. Est ibi et Abbatia ordinis sancti Benedicti, in monte sanctae Crucis, vbi dicitur saluati latronis seruari crux, qui in eadem cruce audiuit a Christo, Hodie mecum eris in Paradiso. [Sidenote: Fortis Cypri vina.] Corpus etiam sancti Hylarionis seruatur ibi, in castro Damers quod Rex Cypri facit diligentissime custodiri: Vltra modum fortia vina nascuntur in Cypro, quae primo rubra, post annum albescunt, et quo vetustiora, eo albiora ac magis odorifera, ac fortia efficiuntur. Vlterius paucissimae villae, aut Ciuitates sunt Christianorum, sed fere omnia Saraceni possident infideles: et proh dolor, ab Anno 1200. incarnationis Domini aut circa, pacifice tenuerunt. [Sidenote: Ioppa, vel Iaffe.] Qui autem a Cypro prospere legit spacia maris, poterit in duobus naturalibus diebus peruenire in portum Ioppae, qui Iaffe nunc nuncupatur, et proximus est a Ireusalem, distans 16, tantum leucas, hoc est dieta cum dimidia. [Sidenote: Portus Tyri, alias Sur.] Et sciendum quod circa medium, inter Cyprum, et Iaffe est portus Tyri quondam munitissimae Ciuitatis, hanc dum vltimo Saraceni a Christianis ceperunt turpissime destruxerunt, custodientes iam curiose portum, timore Christianorum. Iste portus non vocatur modo Tyrus, sed Sur. Nam et ab illa parte est ibi introitus terrae Suriae. Ante istam Ciuitatem Tyrum habetur quidam lapis, super quem dominus noster Iesus Christus sedendo suis discipulis vel populis praedicauit. Vnde, et Christiani olim super hunc locum construxerunt Ecclesiam in nomine Saluatoris. Peregrinus vero qui ab hoc loco vult peregrinari, morose sciat, quod ad octo leucas a Tyro in orientem est Sarepta Sydoniorum, vbi olim Elias Propheta filium viduae suscitauit a morte. Itemque sciat, quod a Tyro in vnica dieta pergere potest in Achon, siue Acharon supra scripta. [Sidenote: Achon, olim Acharon. Mons Carmeli.] Circa Acon versus mare, ad 120. stadia, quorum 16. leucam constituunt, est mons Carmeli, vbi morabatur praefatus Elias, et super alium montem Villa Saffra vbi sanctus Iacobus, et Ioannes germani Apostoli nascebantur, et in quorum natiuitatis loco pulchra habetur Ecclesia. [Sidenote: Fossa Beleon.] Item prope Acon ad ripam dictam Beleon, est fossa multum vtilis, et mirabilis quae dicitur fossa Mennon, haec est rotunda circumferentia, cuius diameter continet prope 100. cubitos, plena alba et resplendente arena, et mundi ex qua conficitur mundum et perlucidum vitrum. Pro hac arena venitur per aquas, et per terras, et exportatur manibus et vehiculis prope et procul, et quantumcunque de die exhauritur, repleta mane altero reperitur: Et est in fossa ventus grandis et iugis, qui mirabiliter arenam commouere videtur. Si quis autem vitrum de hac arena factum in fossa reponeret, conuerteretur iterum in arenam, et qui imponeret frustum metalli, verteretur in vitrum: nonnulli reputant hanc fossam esse spiraculum maris arenosi, de quo mari aliquid locuturus sum in sequentibus. Ab Acon via versus Jerusalem bifurcatur: nam qui tenet vnum latus potest ire secus Iordanem fluuium, in Ciuitatem Damascum, qui vero aliud, ibit in tribus aut quatuor dietis Gazam, de qua olim fortis Samson asportauit nocte fores portarum: deinde in Caesaream Philippi, et Ascalonem, et Ioppam portum supradictum, Hincque in Rama, et Castellum Emaus, et sic in Ierusalem vrbem sacrosanctam.

CAPVT. 5.

Via a Francia aut Flandria per solas terras vsque Ierusalem.

Itineribus, quae per terras, et per mare a nostris partibus ducunt in terram promissionis descriptis, restat breuiter dicendum de alia via, per quam omnino mare transeundum non est, videlicet per Almaniam, per Bohemiam, per Prussiam, et hinc per terram Paganorum regni Lituaniae, et sic per longam, et pessimam terram primae Tartariae vsque in Indiam: Dico autem Tartariae primae, quoniam de hac exijt primus Imperator totius Tartariae, qui semper vocatur Grand Can, quo vix maiorem mundus habet terrenum Dominum, excepto Imperatore superioris Indiae, de quibus in secunda et tertia huius tractatus partibus, aliquanto est diffusius narrandum. Cuncti principes huius primae Tartariae, quorum summus semper vocatur Bachu, et moratur in Ciuitate Horda, [Marginal note: Horda est multitudo riuens in agris.] reddunt Imperatore Grand Can, magna tributa. [Sidenote: Mores Tartarorum.] Est autem haec prima Tartaria terra misera et sabulosa, et infructuosa: hoc enim scio, quod per aliquod tempus steti in ea, et perambulaui Insulas, regiones, et terras circumiacentes, scilicet, Russiae, Inflau, Craco, Latton, Restau, et alias nonnullas: crescunt namque in ista Tartaria modica blada, pauca vina, et fructuum, ac frugum parua copia, exceptis herbis pro pastu Bestiarum, quarum ibi est abundantia: nam carnibus illarum vescuntur pro omnibus cibarijs, ius earum sorbentes, et pro potu bibentes lac de omni genere bestiarum. Quin etiam pauperiores manducant canes, lupos, catos, ratos, talpas, ac mures, ac huiusmodi bestiolas omnes: sed nec aliquis Princeps aut praelatus comedit vltra semel in die, et hoc parce, vel parcissime: et sunt homines valde immundi, quia non nisi bene diuites vtuntur mappis, linteaminibus, aut lineis indumentis: sed nec habent copiam lignorum, vnde et fimum boum, ac omnium bestiarum desiccatum ad solem accipiunt pro ignis materia, vbi se calefaciunt, et coquendo coquunt. Aestiuo tempore, cadunt ibi frequenter tempestates, tonitruorum, fulminum, et grandinum, quibus domus, arbores, bestiae, et homines, comburuntur, euelluntur, et occiduntur. Nam et quandoque subrepente oritur ibi calor immoderatus, et improuiso frigus immoderatum. Denique cum terra illa, se multum inclinet ad polum Septentrionalem, fortius ibi gelare solet, et frequentius, ac diutius quam ad partes nostras, vnde et quasi omnes habent ibi stupas, in quibus manducant, et operantur. [Sidenote: Hyeme praecipue iter faciunt per terram.] Nec valet a nostris partibus ingredi ad illam nisi tempore gelicidij, quod ad introitum eius sunt tres dictae, de via molli, aquatica, et profunda, in qua dum viator putaret se stare securum, profunderetur in lutum ad tibias, ad genua, ad femora vel ad renes: hoc ergo sciendum quod paucissimi tendunt per hanc viam in terram promissionis: Nam iter est graue, distortum, longum, et periculosum sicut audistis, imo periculosius quam scribo.

CAPVT. 6.

Via de Cypro vel Ierusalem vsque in Babyloniam AEgypti.

Descripto sicut potui tripliciter itinere in terram sanctam, restat videre de duabus alijs vijs, quae incidenter solent contingere peregrinis: Multi namque illorum ex speciali deuotione desiderant visitare ossa beatissimae Virginis Catharinae in monte Sinay: [Sidenote: Babylonia Aegypti.] Cum igitur ipsis sit necessarius Soldani Babyloniae conductus eo quod Imperator sit, et dominus omnium illarum terrarum, quidam postquam perueniunt in Cyprum tendunt primo in Babyloniam AEgypti, pro impetrando conductu securo, atque inde pergentes in Sinay vadunt in Ierusalem. Quidam vero postquam perfecerunt peregrinationem Hierosolymitanam, pergunt per terras ad Soldanum pro conductu, et tum in Sinay, propter quod vtramque viam breuiter describo. [Sidenote: Damiata portus Aegypti.] De Cypro in AEgyptum itur per mare relinquendo Hierosolymorum terram ad manum sinistram, et accipitur primus portus AEgypti, dictus Damiata: ibi quondam fuit Ciuitas valde munita, sed quod Christiani illam, primi et altera vice ceperunt, Sarraceni vltimo destruxerunt, et aliam remotius a mari eiusdem nominis Ciuitatem aedificauerunt: [Sidenote: Alexandria.] Hinc venitur in portum Alexandriae AEgypti, quae est Ciuitas magna, pulchra, et fortis valde, sed absque aquis potabilibus. Adducit tamen sibi per longos ductus aquam Nili fluminis in cisternis ad potandum. Alexandria nobilis, 30. stadia habet longitudinis decemque in latum. In ea restant adhuc plures Ecclesiae a tempore Christianorum, sed Sarraceni non sustinentes picturas Sanctorum omnes parietes albauerunt. De Alexandria per terras venitur in Babyloniam AEgypti, quae etiam fundata iacet supra praedictum Nilum fluuium: Dicitur autem haec Babylonia minor ad differentiam magnae Babyloniae, siue Babel, vbi Deus linguas confudit olim, quae tendendo inter Orientem et Septentrionem distat ab ista dietas circiter 40. nec est sub potestate Soldani, sed Imperatoris Persarum, qui illam tenet in homagio ab Imperatore Cathay, dicto, Grand Can. [Sidenote: Cayr ciuitas.] Haec autem Babylonia AEgypti est Ciuitas grandis et fortis, tamen valde prope eam est alia maior dicta Cayr, in qua vt saepius residet Soldanus, quanquam Babylonia nomen per seculum diffusius est cognitum: Altera autem via peregrinorum de Hierosolymis pro conducta tendentium ad Soldanum talis esse potest. [Sidenote: Abilech desertum.] Primo tendant de Ierusalem in supra dictam Gazam Palestinorum, inde ad Castellum Dayre, atque ex tunc exitur de terra Syriae, et intratur a superiori parte in desertum longum arenosum, et sterile, prope ad septem dietas, quod lingua eorum vocatur Abilech; tamen per illud inueniantur plura hospitia, vbi haberi possunt ad victum nccessaria. Et qui in eundo rectum iter tenet, veniet in Ciuitatem dictam, Balbes, quae est ad finem Regni Halapiae: Sicque expleto Deserto, intratur terra AEgypti, quam ipsi Canopat vocant, et aliqui Mersur, atque ex tunc in Babyloniam, et Cayr, praefatam: In ista vero Babylonia habetur pulchra Ecclesia Mariae virginis, in loco vbi morabatur cum filio suo, et Ioseph tempore suae fugae, et creditur ibi contineri corpus Virginis Barbarae.

CAPVT. 7.

De Pallatio Soldani, ac numero, et nominibus praeteritorum Soldanorum.

Cayr ciuitas Imperialis et Regalis est valde munita, et grandis, decorata sede propria Sarracenorum Regni, vbi dominus eorum Soldanus communiter residere solet, in suo Calahelick, id est, castro forti, et lato, ac in euecta rupe statuto. Siquidem Soldanus eorum lingua sonat nomen similis maiestatis, quo nos in Latino dicimus Caesarem, aut Imperatorem. Pro custodia huius Castri sunt ibidem omni tempore morantes sex millia personarum, et pro, seruiendo, dum ibi residet, ipsi Soldano, qui omnes de Curia eadem accipiunt necessaria, et donatiua. Iste Imperator Soldanus, est Rex, Dominusque quinque Regnoram magnorum: Canopat, hoc est, AEgypti: totius Iudeae, sicut olim Dauid, et Salomon; Halapiae, in terra Machsyriae, cuius ciuitas Damascus olim erat principalis; Arabiae, quod est regnum valde protensum, et cum his possidet dominatus omnium Caliphorum: ad quod sciendum, quod quaundoque fuerunt tres Caliphorum dominatus: Ex quibus primus Caliphus qui dicebatur Chaldaeorum, et Arabum, cuius erat sedes in Ciuitate Baldac. Alter Barbarorum et Affricorum, cuius erat sedes in Maroco super Mare Hispaniae. Tertius Aegypti: [Sidenote: Caliphus quid sit.] Est autem Caliphus inter eos, velut inter nos Imperator, et Papa simul, scilicet, Dominus temporalium et spiritualium. [Sidenote: Series Soldanorum Aegypti.] Exactis igitur Caliphis circa annum incarnationis Christi 1150, primus Soldanorum fuit nominatus Saracon: secundus filius eius, Saladin, qui anno 1190. cum Turcis totam fere terram promissionis abstulit a Christianis. Et sub quo Richardus Rex Angliae cum alijs principibus Christianis custodiebat passum Rupium, ne ille sicut proposuerat transire, profecisset vltra. Tertius Melachsala, a quo sanctus Ludouicus rex Franciae captiuabatur in bello. Quartus Turquenna, qui Regem praedictum redemi dimisit pro pecunia. Quintus Meleth. Sextus Melethemes. Septimus Melec dayr, sub quo Edwardus Rex Angliae intrauit cum nostris Syriam, damnificans plurimum Sarracenos. [Sidenote: Edwardus princeps Angliae, Regis Hen. 3. filius.] Octauus Melec salle. Nonus Elphi, qui Anno Incarnationis Domini 1289. destruxit in illis partibus enormiter Christianos, et penitus omnes inde fugauit, atque recepit Tripolim Ciuitatem. Decimus Melethasseras: hic cepit Anno Domini 1291. in octaua paschae Accharon, fugatis vel occisis ex ea omnibus Christianis. Exinde amissis succedentium nominibus, sextus decimus dicebatur vel dicitur Melec Mandibron: sub isto steti ego per aliquod tempus stipendiarius in guerris suis contra Bedones, qui ei tunc temporis rebellabant. Horum etiam mores, et continentiam populorum, in sequentibus declarabo: sicut veraciter fateri possum, ipse ad filiam cuiusdam sui Principis me obtulit vxorare, et magnis dotari possessionibus, dummodo Christianitati resignassem: Eumque dimisi Soldanum, quando de partibus illis recessi. [Sidenote: Potentia Soldani Aegypti.] Soldanus praeter homines ad sua castra seruanda deputatos, potest educere quoties velit in exercitum de hominibus de ipsius stipendijs viuentibus et ad eius iugiter mandata paratis, 20. millia armatorum, ex sola AEgypto: Et ex Syria, et Turcia, et alijs terris, 50. millia exceptis ruralibus, et Ciuitatem comitatibus, qui sunt velut innumerabiles. Miles quidem stipendiarius recipit de Curia pro anni Tempore 121. aureos, et sub tali stipendio seruit cum tribus equis et vno Camelo. Quadringenti vel Quingenti horum militum ordinati sunt sub vno rectore, que vocatur Admirabilis: Et ille solus recipit de curia tantum, sicut omnes sibi subditi: Notandum quod nunquam extraneus Nuncius ire permittitur ad Soldanum nisi auratis indutus vestibus, vel panno Tartarico aut camoleoto ad modum nobilium Sarracenorum: [Sidenote: Reuerentia exhibita Soldano.] et oportet vt vbicunque primum nuncius Soldanum aspiciat, siue ad fenestras, siue alibi, vt cadat ad genua, vel protinus osculetur terram, quia talem reuerentiam facere, signum est quod ille desiderat ei loqui. Quamdiu autem tales loquuntur sibi, aut literas ostendunt, circumstant Apparitores extensis brachijs leuatos tenentes mucrones, gladios, gezas, et mackas ad feriendum, et occidendum, si quid dictum vel nunciatum fuerit, quod Imperatori displiceat, quam cito ille signauerit trucidari. Veruntamen sciendum est quod nullius hominis personaliter ab ipso quidquam petentis consueuit repellere preces rationabiles, et contra eorum leges aut mores non venientes. Porro ego in Curia manens, vidi circa Soldanum vnum venerabilem, et expertum medicum, de nostris partibus oriundum: [Marginal note: Cuius nomen erat M. Ioannes ad Barbam.] solet namque circa se retinere diuersarum medicos nationum, et quos nominandae audierit esse famae: Nos tamen raro inuicem conuenimus ad colloquium, eo quod meum seruitium cum suo modicum congruebat: longo autem postea tempore, et ab illo loco remote, videlicet in Leodij ciuitate, composui hortatu et adiutorio eiusdem venerabilis viri hunc tractatum, sicut in fine operis totius enarrabo. Itemque in Cayr ciuitate ducuntur ad forum communitur tam viri quam mulieres aliarum legum, et nationum venales, et ad modum bestiaram venduntur pro pecunia ad seruiendum in suis artificijs. [Sidenote: Mos oua furnis fouendi.] Habetur quoque ibi domus plena furnis paruis, in quibus per custodes domus tam hyeme quam aestate fouentur oua gallinarum, anatum, aucarum, et columbarum, vsque ad procreationem suorum pullorum, et hijs intendunt, pro certo pretio accipiendo a mulierculis illic oua ferentibus.

CAPVT. 8.

De Campo Balsami in Egypto.

[Sidenote: Balsamum.] Extra hanc ciuitatem Cayr, est Campus seu ager Balsami: circa quod sciendum, quod optimum totius mundi Balsamum in magno crescit Indiae deserto, vbi Alexander Magnus dicitur quondam locutus fuisse arboribus Solis et Lunae, de quo in sequentibus aliquid est scribendum. Illo itaque Indiae Balsamo duntaxat excepto, non est liquor in vniuerso orbe, qui huic creditur comparari. Has arbores seu arbusta Balsami fecit quondam quidam de Caliphis Aegypti de loco Engaddi inter mare mortuum, et Ierico, vbi Domino volente excreuerat, eradicari, et in argo praedicto plantari: est tamen hoc mirandum, quod vbicuncque alibi siue prope, siue remote plantantur, quamuis forte virent, et exurgant, non tamen fructificant. Et e contrario apparet hoc miraculosum, quod in hoc agro Cayr non se permittant coli per Sarracenos, sed solummodo per Christianos, vel aliter non fructificarent: Et dicunt ipsi Sarraceni hoc saepius se tentasse: sunt autem arbusta trium vel quatuor pedem altitudinis, velut vsque ad renes hominis, et lignum eorum aspiciendum, sicut vitis syluestris. Folia non marcescunt, quin prius marcescant fructus, cernitur ad formam Cubebae, et gummi eorum est Balsamum. Ipsi appellant arbores Enochkalse, fructum Abebifau, et liquorum gribalse. Extrahitur vero gummi de arbusculis per hunc modem: De lapide acuto, vel de osse fracto dant scissuras per cortices in ligno, et ex vulneribus Balsamum lachrymatur, quod in vasculis suscipiunt, cauentes quout possunt, ne quid de illo labatur in terram: Nam se de ferro, vel alio metallo fieret incissura, liquor Balsami corrumperetur a sua virtute. [Sidenote: Virtutes veri Balsami.] Veri Balsami virtutes sunt magnae quidem, et innumerosae: nam vix aliquis mortalium scire potuit omnes, quamuis inter Physicos quinquaginta scribantur. Raro vtique Sarraceni vendunt Christianis purum et verum Balsamum, quin prius commisceant, et falsificant sicut ego ipse frequenter vidi. Nam aliqui tertiam, seu quartam partem immiscent terrebynthinae. [Sidenote: Sophisticationes Balsami.] Alii ramusculos arbustarum, et fructus eorum coquunt in oleo, quod vendunt pro Balsamo: et quidam (quod pessimam est) nil Balsami habentes, distillant oleum, per clauos gariophillos, et spicum nardum, et similes odoriferas species, hoc pro Balsamo exponentes, atque aliis pluribus modis deludunt ementes. [Sidenote: Probatio veri Balsami.] Sed et Mercatores inuicem nonnunquam sophisticant altera vice: probatio autem veri Balsaml potest haberi pluribus modis, quorum aliquos hic describo. Est enim Citrini coloris, valde clarum, et purum, et fortissimum in odoris fragrantia: si ergo apparet alterius quam Citrini coloris sciatur non simplicis, sed cuiuscunque commixtae substantiae, vel ita spissum, vt non possit fluere, scitote sophisticatum. Item si posueris modicum veri Balsami in manus palma, non poteris sustinere eam linialiter in feruore splendentis Solis ad spacium recitandae Dominicae orationis. Item si in clara flamma ignis vel candeliae cereae miseris punctum cultelli cum gutta puri Balsami, ipsa gutta de facile comburetur. Item si in scutella munda cum puro lacte caprino posueris modicum veri Balsami, statim, miscebit se, et vnietur cum lacte, ita vt Balsamum non cognoscetur. Item e contra, si posueris verum Balsamum cum aqua Lympida, nunquam miscebit se aquae, etiamsi aquam moueris vehementer, imo Balsamum semper tendit ad fundum vasis, nam est in sui quanitate valde ponderosam, et iuxta quod minus ponderosum inueneris, amplius falsificatum noueris.

CAPVT. 9.

De Nile fluuio, et Aegypti territorio.

Nilus supra dictus fluuius Aegypti appellatus est alio nomine Gyon, cuius origo est a Paradiso terrestri. Hic venit currens per deserta Indiae Maioris, hincque per meatus subterraneos transit plures terras: exiens sub Monte Aloth, inter Indiam et Aethiopiam, et Mauritaniam intra deserta Aegypti, irrigans totam longitudinem Aegypti vsque ad Alexandriam, ibique se perdit in mare. [Sidenote: Inundatio Nilo.] Sole intrante signum Cancri omni anno hoc est, ad quindenam ante Festum Natiuitatis Ioannis Baptistae incipit paulatim fluuius crescere, et inundare, quousque sol intret Virginem, quod est circa Festum Laurentij, atque ex tunc decrescere, et minui, donec Sole veniente in Lybram intra suos alueos se conseruet: Dumque per inundationem nimis effluit, damnificat terrae culturas, et fit Charistia in Aegypto. [Sidenote: Raro in Aegyptio pluuia.] Et similiter dum parum exundat, ingruit esuries, quoniam in Aegypto rarissime pluit, aut apparent nubes, quoniam si quandoque pluerit in aestate, terra muribus adimpleur. [Sidenote: Nubia.] Terra Aegypti continet in longitudine dietas quindecim, in latitudine fere tres, et habet triginta dietas deserti: a finibus Aegypti vsque Nubiam, duodecim sunt dietae. Hi Nubij sunt Christiani, sed nigri, velut Aethiopes, vel Mauri.

[Sidenote: Phoenix visa a Mandeuillo.] Phoenix auis, de qua dicitur, quod semper vnica sit in mundo, viuens per annos quingentos, quae et seipsam comburit, ac de cineribus eius, siue per naturam, siue per miraculum alia creatur, haec interdum apparet in Aegypto, et sicut mihi monstrabatur, vidi duabus vicibus. Modicum est maior Aquila, cristam in capite maiorem pauonis, collum habens croceum, dorsum Indicum, alas purpureas, caudam duobus coloribus, per transuersum croceo et rubeo regulatam, qui singuli colores sunt ad splendorem Solis delectabiliter videntibus resplendentes. In Aegypto multae habentur arbores sexcies aut septies in anno fructificantes, ibique frequenter inueniuntur in terra Smaragdi, et circa oram Nili alij lapides pretiosi. [Sidenote: Mecha.] A Babylonia Aegypti, vsque ad ciuitatem Meccam, (quam Pagani ibidem appellant Iacrib, et est in magnis desertis Arabiae) sunt triginta duae dietae. In ea veneratur detestandum cadauer Machon siue Machometi honorabiliter et reuerenter in Templo eius, quod ibi vocatur Musket, de cuius vita aliquid infra narrabo. Per praedicta itaque apparet, quod Imperator Sarracenorum Soldanus Babyloniae, valde potens est Dominus.

CAPVT. 10.

De couductu Soldani, et via vsque in Sinay.

Prius dictum est de reuerentia Soldani, quando ad ipsum intratur exhibenda. Sciendum ergo, cum ab eo petitur securus conductus, nemini denegare consueuit, sed datur petentibus communiter sigillum eius, in appenditione absque literis: hoc sigillum, pro vexillo in virga aut hasta dum peregrini ferunt, omnes Sarraceni videntes illud flexis genibus in terram se reuerenter inclinant, et portantibus omnem exhibent humanitatem. Verumtamen satis maior fit reuerentia literis Soldani sigillatis, quod et Admirabiles, et quicunque alij Domini, quando eis monstrantur, antequam recipiant, se multum inclinant: Deinde ambabus manibus eas capientes ponunt super propria capita, postea osculantur, et tandem legunt inclinati cum magna veneratione, quibus semel aut bis perlectis, offerunt se promptos ad explendum quicquid ibi iubetur, ac insuper exhibent deferenti, quicquid possint commodi, vel honoris: sed talem conductum per literas Soldani vix quisquam peregrinorum accipit, qui non in Curia illius stetit, vel notitiam apud illum habuerit. [Sidenote: Literae Soldani in gratiam Mandeuilli concessae.] Ego autem habui in recessu meo, in quibus etiam continebatur ad omnes sibi subiectos speciale mandatum, vt me permitterent intrare, et respicere singula loca, pro meae placito voluntatis, et mihi exponerent quorumcunque locorum mysteria distincte et absque vllo velamine veritatis, ac me cum omni sodalitate mea benigne reciperent, et in cunctis rationalibus audirent, requisiti autem si necesse foret de ciuitate conducerent in ciuitatem. Habito itaque peregrinis conductu, ad Montem Sinay potest a Cayr vnam duarum incipere semitarum, vsque vallem Helim, vbi adhuc sunt duodecim fontes aquarum. Nam vna viarum est, vt pertranseat passagium maris rubri, non longe ab eodem loco, vbi olim populus Israel Duce Mose, Deo iubente, siccis pedibus transiit idem mare. [Sidenote: Ratio, cur Rubrum mare sic appellatur.] Quod quidem, licet aqua sit satis clara, dicitur ibi Rubrum propter lapillos, et arenas subrufi coloris: et continet ibi nunc temporis passus maris in latitudine fere sex leucas. Transmissoque mari, ibit super hanc longe ab oris eiusdem per dietas quatuor, atque ex tunc relinquens mare, tendit per deserta sex aut septem dierum, vsque in vallem praefatam. Alia est autem via, vt de Babylonia intret Dyrcen deserta, tendens ad quendam fontem, quem dicitur Moses [Marginal note: Vel Maus.] fecisse: et hinc ad riuulum Marach, qui quondam, Mose imponente lignum, ab amaritudine dulcescebat, et sic tandem in premissam vallem perueniant. Et restat via grandis dietae ad Montem Sinay ab hac valle. Nam a Babylonia vsque in Sinay, aestimatur esse via duodecim dictarum, quamuis nonnulli citius perueniunt. Hoc vere sciendum, neminem peregrinorum per haec deserta sine ductore posse tendere, cui notae sunt viae, sed nec equi valent transire, praecipue quod non inuenirent in desertis quid bibere. [Sidenote: Abstinentia Camelorum ab aquis.] Aliquo tamen modo transitur per Camelos, eo quod se continere possunt de potu duobus aut tribus diebus: Et oportet vt itinerantes ferant secum per viam necessaria ad victum proprium, et Camelorum, nisi quod interdum forte Cameli aliquid sibi abrodere possunt circa cortices arbustorum, et folia ramusculorum.

CAPUT. 11.

De Monasterio Sinay, et reliquijs beatae Catherinae.

Mons Sinay appellatur ibi desertum Syn: quasi in radice montis istius habetur Coenobium Monachorum pergrande, cuius clausura in circuitu est firmata muris altis, et portis ferreis, pro metu bestiarum deserti. Hi Monachi sunt Arabes, et Graeci, et in magno conuentu multum Deo deuoti: viuunt in magna abstinentia, vtentes simplicibus cibariis, de lotis et dactylis, et huiusmodi, nec vinum potantes, festis acceptis. Illic in Ecclesia Beatae Virginis et matris Catherinae semper lampades plurimae sunt ardentes, nam habetur ibi plena copia olei oliuarum. A posteriori parte magni altaris monstratur locus, vbi Moysi apparuit Dominus in rubo ardente, ipsum rubum adhuc seruans, quem dum monachi intrant, semper se discalceant gratia illias verbi, quo Deus iussit Moysi ibidem, Solue calciamentum de pedibus tuis, locus enim in quo stas, terra sancta est: hunc locum appellant Bezeleel, id est, vmbra Dei. Et prope altare tribus gradibus in altitudine, habetur capsa, seu Tumba Alabastri, sanctissima continens ossa Virginis. Christiani qui ibidem morantur, cum magna reuerentia aduenientibus peregrinis, a Monachorum praelato, seu ab alio in hoc instituto, excipiuntur. Is quodam instrumento argenteo consueuit ossa defricare, siue linire, vt ex iis exeat modicum olei, velut parumper sudoris, quod tamen non apparet in colore sui tanquam olei seu Balsami, sed aliquantulum pluris magnitudinis. Et ex isto traditur interdum aliquid petentibus peregrinis, sed parum, quia nec multum exudat. Ostendere solent et caput ipsius Catherinae cum inuolumento sanguinolento, et multas praeterea sanctas, et venerabiles reliquias, quae omnia intuitus sum diligentur et saepe, oculis indignis. Habent quoque in ista Ecclesia propriam Lampadem quilibet Monachorum, quae imminente illius discessu lumen per diuinum miraculum variat vel extinguit. [Sidenote: Monarchorum sophismata.] Ego etiam curiosius super vno dubio quod prius audieram, plures interrogationes feci ab aliquibus Monachorum, vtrum scilicet praelato eorum decedente semper successor per diuinum signum eligetetur: et vix tandem ab eis recepi responsum, quod per vnum istorum miraculorum habetur successor, videlicit in missa sepulturae defuncti omnibus Monachorum lampadibus extinctis, illius sola Dei nutu reaccenditur, quem fieri vult praelatum, vel de coelo inuenitur missus breuiculus super altare, inscriptum habens nomen praelati futuri. Intra hanc Ecclesiam nunquam musca, vel aranea, aut huiusmodi immundi vermiculi nascuntur, quod similiter per diuinum accidit miraculum: nam ante replebatur Ecclesia talibus immunditiis, et totus conuentus recederet ad construendum Ecclesiam in alio loco. Et ecce Dei genetrix virgo beata eis visibiliter obuiauit, iubens reuerti, et dicens nunquam Ecclesiam similibus infestari. In cuius obuiationis loco in ascensu procliuo huius montis per multos gradus construxerunt Ecclesiam, aedificium excellens, in honorem eiusdem virginis. Et alibuanto altius, per eiusdem montis ascensum est vetus Capella, quam vocant Eliae Prophetae, et locum specialiter appellant Horeb. A cuius latere in montis appendentia colitur vinea, quam nominant Iosuae scophis, de qua quidam putare volunt, quod Sanctus Ioannes Euangelista eam primo plantauit. In superiori vero montis vertice, est Capella, quam dicunt Moysis, et illic rupis seruans adhuc corporis eius formam impressam dum se abscondit, viritus dominum respicere in facie. Locus quoque ibi ostenditur, in quo Deus tradidit ei decem mandata, siue legem proprio digito scriptam, et sub rupe cauerna in qua mansit ieiunus diebus 40. Ab hoc monte qui vocatur Mosi, restat via producta ad quartam Leucae, vsque in montem qui dicitur Sanctae Catherinae per vallem speciosam, ac multum frigidam. Circa eius medium habetur Ecclesia, nomine 40. Martyrum constructa, vbi interdum veniunt Monachi cantare missam: Hic mons est satis altior Monte Moysis, in cuius vertice Angeli Dei pie creduntur attulisse, et sepeliisse corpus sanctissimae Martyris Catherinae cum inuolumento capitis supra dicto. Attamen in ipso certo sepulturae loco, licet quandoque stetit Capella, modo non est habitaculum, sed modicus aceruus petrarum. Notandum, quod vterque horum montium potest vocari mons Sinay, eo quod totus circumiacens locus deserti Sin appellatur. Sur desertum inter mare Rubrum, et solitudinem Sinay. Desertum Sur idem Scriptura quod et Cades. Visitatis igitur a peregrinis his sacrosanctis memorijs, et valefacto Monachis, recommendant se eorum orationibus, et meritis: tuncque solet aliquid victualium offerri peregrinis, pro inchoanda via deserti Syriae versus Ierusalem. Et sicut dixi de priori deserto, sic nec istud secure est peragrandum absque Drogemijs; id est, semitarum ductoribus, propter vastitudinem deserti.

CAPVT. 12.

Iter a deserto Sinay vsque ad Iudeam.

Per istud latum et longum desertum, moratur vel potius vagata maxima multitudo malorum, et incompositorum hominum, qui non manent in domibus, sed sub pellium tabernaculis, quemadmodum et olim filij Israel in eodem deserto ambulauerunt, quoniam aquae non manent ibi diu in locis certis: et ideo mutant tabernacula sequentes aquas: non colunt terras, raro manducant panem, sed tantum carnes bestiarum deserti quas venantur, coquentes super petras calefactas ad Solem: fortes sunt et feroces, et velut desperati de vita propria non curantes, qui licet non habeant arma praeter lanceam, et tarchiam, et caput grandi albo linteolo inuolutum, tamen non verentur exercere guerras, et inire proelia contra Dominum suum Soldanum: nam et ego stipendiarius in expeditione Soldani contra eos saepius fui. Isti sunt quidem Arabes, sed notiori nomine appellantur Bedoyns et Acopars, et quamuis plurima mala agunt per desertum, raro tamen nocent peregrinis beatae Virginis Catharinae. [Sidenote: Ioannes Mandeuil militans contra Arabes. Beersheba.] Itaque peregrinus qui debitum tenuit iter, veniat a finibus deserti in primam ciuitatem Iudeae, quae dicitur Berseba: est vicus grandis Hebron inde miliario vergens ad Austrum: Hieronymus. Notandum, Theros Mons Dei in regione Maglaw iuxta Montem. Notandum similiter, Arabiam in deserto esse, cui iungitur Mons et desertum Sarracenorum, quod vocatur Phaaran. Mihi autem videtur, quod dupliei nomine, nupe Mons Sinay, nunc Oreb vocatur. Hieronymus. Phaaran nunc oppidum trans Oreb, iam iunctum Sarracenis, qui in solitudine vagi pererrant. Hos interfecerunt filij Israel, cum de Monte Sinay castra mouissent. Est ergo, vt dixi, trans Jordanem contra Australem plagam, et distat ab Helyn, contra Orientem, itinere dierum trium. In deserto autem Phaaran, Scriptura commemorat habitasse Ismaelem, vade et Ismaelitae, qui nunc Sarraceni. Legimus quoque Chederlaomer percussisse eos qui erant in deserto Phaaran quod nunc dicitur Ascalon, et circa eam Regio Palestinorum. Hieronymus. Haec Bersheba erat bona et spectabilis, vltimo tempore Christianorum, et adhuc ibi restant nonnullae Ecclesiae.

[Sidenote: Ciuitas Hebron.] Hinc ad Leucas duas venitur in ciuitatem Hebron, et Hebron ab Helyn distat ad Meridianam plagani millibus circiter 39. de qua legitur, quod primis temporibus fuerit habitatio maximorum Gigantium, Regumque, postea Dauidis. In hac est illa spelunca duplex, quae seruat ossa sanctorum Patriarcharum, Abrahae, Isaac, et Jacob, Sarae, et Rebeccae, consistitque ad radicem montis, et habetur super istam cum propugnaculis ad modum castri constructa pulchra Ecclesia. Sarraceni appellant istam speluncam Kariackaba, custodienies locum diligenter ac reuerenter propter honorem Patriarcharum, et non permittentes quenquam Christianorum aut Iudaeorum ingredi, nisi ostenderit super haec specialem gratiam a Soldano. Nam ipsi communiter reputant tam Christianos quam Iudaeos pro canibus, et quando despectiue eos volunt appellare, dicunt Kylp, id est, canis.

[Sidenote: Vallis Mambrae Quercus arida.] Ab Hebron incipit vallis Mambrae, quae protenditur fere vsque Ierusalem: haud remote ad Hebron est mons Mambre, et in ipso monte arbor quercus aridae quae pro antiquitate sui, speciale sibi nomen meruit in mundo vniuerso, vt vocetur arbor sicca: Sarraceni autem eam dicunt Dirp: haec creditur stetisse ante tempora Abrahae, tamen quidam volunt putare a mundi initio, virens donec passionis Christi tempore siccaretur. Hoc autem certum est haberi eam ob omnibus nationibus in venerationem.

[Sidenote: Gambil species Aromatis] In quodam loco praefatae vallis est planicies, vbi per plures fossas effodiunt homines Gambil, quod comeditur loco specierum aromaticarum, et per villas defertur venale, sed et hoc audiui, quod nulla ibi fossa ita valet exhauriri, si dimittatur per annum, quin inueniatur de praedicta Gambil impleta.

Ad duas leucas de Hebron, monstratur sepultura Loth filii fratris Abraham. Item de ciuitate Hebron per quinque leucas amoeni itineris, hoc est in medio die, venitur in Bethleem Iudeae. [Sidenote: Kiriath Arbe.] Notandum, Arbe, id est, quatuor, primum dicum de eo quod ibi tres Patriarchae Abraham, Isac, et Iacob sepulti sunt, et Adam magnus, vt in Iudaeorum libro scriptum est, licet eum quidam conditum in loco Caluariae suspicentur. Corrupte in nostris codicibus Arboth scribitur, alibi erat arbor cum in Hebraeis legatur Arbe, haec est autem eadem Hebron olim Metropolis Philistinorum, ab vno filiorum Caleb sortita vocabulum.

The English Version.

Of the Weye fro Costantynoble to Jerusalem. Of Seynt John the Evaungelist;
and of Ypocras Daughter, transformed from a Woman to a Dragoun.

[Sidenote: Cap. IV] Now returne I azen, for to teche zou the way from Costantynoble to Jerusalem. He that wol thorghe Turkye, he gothe toward the cytee of Nyke, and passethe thorghe the gate of Chienetout, and alle weyes men seen before hem the hille of Chienetout, that is righte highe: and it is a myle, and an half from Nyke. And whoso will go be watre, be the brace of Seynt George, and by the see, where Seynt Nycholas lyethe, and toward many other places: first men gothe to an ile, that is clept Sylo. [Footnote: Chios] In that ile growethe mastyck on smale trees: and out of hem comethe gomme, as it were of plombtrees or of cherietrees. And aftre gon men thorghe the ile of Pathmos, and there wrot Seynt John the Evaungelist the Apocalips. And zee schulle undrestonde, that Seynt Johne was of age 32 zeer, whan oure Lord suffred his passioun; and aftre his passioun, he lyvede 67 zeer, and in the 100th zeer of his age he dyede. From Pathmos men gone unto Ephesim, a fair citee and nyghe to the see. And there dyede Seynte Johne and was buryed behynde the highe awtiere, in a toumbe. And there is a fair chirche. For Cristene men weren wont to holden that place alweyes. And in the tombe of Seynt John is noughte but manna, that is clept aungeles mete. For his body was translated into paradys. And Turkes holden now alle that place, and the citee and the chirche. And alle Asie the lesse is y cleped Turkye. And zee schulle undrestonde, that Seynt Johne leet [Footnote: Let.] make his grave there in his lyf, and leyd himself there inne alle quyk. And therefore somme men seyn, that he dyed noughte, but that he restethe there till the day of doom. And forsothe there is a great marveyle: for men may see there the erthe of the tombe apertly many tymes steren and meven, [Footnote: Stir and move.] as there wern quykke thinges undre.

And from Ephesim men gon throghe many iles in the see, unto the cytee of Paterane, [Footnote: Patera.] where Seynt Nicholas was born, and so to Martha, [Footnote: Myra.] where he was chosen to ben bisschoppe; and there growethe right gode wyn and strong; and that men callen wyn of Martha. And from thens gone men to the ile of Crete, that the Emperour zaf somtyme to Janeweys. [Footnote: The Genoese.] And thanne passen men thorghe the isles of Colos and of Lango; [Footnote: Cos.] of the whiche iles Ypocras [Footnote: Hippocrates.] was lord offe. And some men seyn, that in the ile of Lango is zit the doughtre of Ypocras, in forme and lykeness of a gret dragoun, that is a hundred fadme of lengthe, as men seyn: for I have not seen hire. And thei of the isles callen hire, lady of the lond. And sche lyethe in an olde castelle, in a cave, and schewethe twyes or thryes in the zeer. And sche dothe none harm to no man, but zif men don hire harm. And sche was thus chaunged and transformed, from a fair damysele, into lyknesse of a dragoun, be a goddesse, that was clept Deane. [Footnote: Diana.] And men seyn, that sche schalle so endure in that forme of a dragoun, unto the tyme that a knyghte come, that is so hardy, that dar come to hire and kiss hire on the mouthe: and then schall sche turne azen to hire own kynde, and ben a woman azen: but aftre that sche schalle not liven longe. And it is not long siththen, that a knyghte of the Rodes, that was hardy and doughty in armes, seyde that he wole kyssen hire. And whan he was upon his coursere, and wente to the castelle, and entred into the cave, the dragoun lifte up hire hed azenst him. And whan the knyghte saw hire in that forme so hidous and so horrible, he fleyghe awey. And the dragoun bare the knyghte upon a roche, mawgre his hede; and from that roche, sche caste him in to the see: and so was lost bothe hors and man. And also a zonge man, that wiste not of the dragoun, wente out of a schipp, and wente thorghe the ile, til that he come to the castelle, and cam in to the cave; and wente so longe, til that he fond a chambre, and there he saughe a damysele, that kembed hire hede, and lokede in a myrour: and sche hadde meche tresoure abouten hire: and he trowed, that sche hadde ben a comoun woman, that dwelled there to resceyve men to folye. And he abode, tille the damysele saughe the schadewe of him in the myrour. And sche turned hire toward him, and asked hym, what he wolde. And he seyde, he wolde ben hire limman or paramour. And sche asked him, zif that he were a knyghte. And he seyde, nay. And then sche seyde, that he myghte not ben hire lemman: but sche bad him gon azen unto his fellowes, and make him knyghte, and come azen upon the morwe, and sche scholde come out of the cave before him; and thanne come and kysse hire on the mowthe, and have no drede; for I schalle do the no maner harm, alle be it that thou see me in lyknesse of a dragoun. For thoughe thou see me hidouse and horrible to loken onne, I do the to wytene, [Footnote: Know.] that it is made be enchauntement. For withouten doubte, I am non other than thou seest now, a woman; and therfore drede the noughte. And zif thou kysse me, thou schalt have alle this tresoure, and be my lord, and lord also of alle that ile. And he departed fro hire and wente to his felowes to schippe, and leet make him knyghte, and cam azen upon the morwe, for to kysse this damysele. And whan he saughe hire comen out of the cave, in forme of a dragoun, so hidouse and so horrible, he hadde so grete drede, that he fleyghe azen to the schippe; and sche folewed him. And whan sche saughe, that he turned not azen, sche began to crye, as a thing that hadde meche sorwe: and thanne sche turned azen, in to hire cave; and anon the knyghte dyede. And siththen hidrewards, myghte no knyghte se hire, but that he dyede anon. But whan a knyghte comethe, that is so hardy to kisse hire, he schalle not dye; but he schalle turne the damysele in to hire righte forme and kyndely schapp, and he schal be lord of alle the contreyes and iles aboveseyd.

And from thens men comen to the Ile of Rodes, the whiche ile Hospitaleres holden and governen; and that token thei sumtyme from the Emperour: and it was wont to be clept Collos; and so callen it the Turks zit. And Seynt Poul, in his Epistles, writeth to hem of that Ile, _ad Colossenses_. [Footnote: The truth is the Epistle was written to the Church of Collosae in Phrygia Major.] This ile is nyghe 800 myle from Costantynoble.

And from this ile of Rodes, men gon to Cipre, where bethe many vynes, that first bene rede, and aftre o zeer, thei becomen white: and theise wynes that ben most white, ben most clere and best of smelle. And men passen be that way, be a place that was wont to ben a gret cytee and a gret lond: and the cytee was clept Cathaillye: the which cytee and lond was lost thorghe folye of a zonge man. For he had a fayr damysele, that he loved wel, to his paramour; and sche dyed sodeynly, and was don in a tombe of marble: and for the grete lust, that he had to hire, he wente in the nyghte unto hire tombe and opened it, and went in and lay be hire, and wente his way. And whan it came to the ende of nine monethes, there com a voys to him, and seyde, Go to the tombe of that woman, and open it and beholde what thou hast begotten on hire: and if thou lette to go, thou schalt have a gret harm. And he zede [Footnote: Went.] and opened the tombe; and there fleyghe out an eddere righte hidous to see; the whiche als swythe fleighe aboute the cytee and the contree; and sone after the cytee sank downe. And there ben manye perilouse passages.

Fro Rodes to Cypre ben 500 myle and more. But men may gon to Cypre, and come not at Rodes. Cypre is righte a gode ile and a fayr and a gret, and it hathe 4 princypalle cytees within him. And there is an erchebysshoppe at Nichosie, and 4 othere byschoppes in that lond. And at Famagost is on of the princypalle havenes of the see, that is in the world: and there arryven Cristene men and Sarazynes and men of alle naciouns. In Cipre is the hille of the Holy Cros; and there is an abbeye of monkis blake; and there is the cros of Dismas the gode theef, as I have seyd before. And summe men trowen, that there is half the crosse of oure Lord: but it is not so: and thei don evylle, that make men to beleeve so. In Cipre lythe Seynt Zenomyne: of whom men of that contree maken gret solempnytee. And in the Castelle of Amours lythe the body of Seynt Hyllarie: and men kepen it right worschipfully. And besyde Famagost was Seynt Barnabee the apostle born. In Cipre men hunten with papyonns, that ben lyche lepardes: and thei taken wylde bestes righte welle, and thei ben somdelle [Footnote: Somewhat.] more than lyouns; and thei taken more scharpely the bestes and more delyverly [Footnote: Deliberately.] than don houndes. In Cipre is the manere of lordis and alle othere men, alle to eten on the erthe. For thei make dyches in the erthe alle aboute in the halle, depe to the knee, and thei do pave hem: and whan thei wil ete, thei gon there in and sytten there. And the skylle is, for thei may ben the more fressche: for that lond is meche more hottere than it is here. And at grete festes and for straungeres, thei setten formes and tables, as men don in this contree: but thei had lever sytten in the erthe.

From Cypre, men gon to the lond of Jerusalem be the see: and in a day and in a nyghte, he that hathe gode wynd may come to the haven of Thire [Footnote: Tyre.], that now is clept Surrye. There was somtyme a gret cytee and a gode, of Crystene men: but Sarazins han destroyed it a gret partye; and thei kepe that havene right welle, for drede of Cristene men. Men myghte go more right to that havene, and come not in Cypre: but thei gon gladly to Cypre, to reste hem on the lond, or elles to bye thingis, that thei have nede to here lyvynge. On the see syde, men may fynde many rubyes. And there is the welle, of the whiche Holy Writt spekethe offe, and seythe, _Fons ortorum, et puteus aquarum viventium_: that is to seye, _The welle of gardyns, and the dyche of lyvynge watres._ In this cytee of Thire, seyde the woman to oure Lord, _Beatus venter qui te portavit, et ubera quae succisti_: that is to seye, _Blessed be the body that she baar, and the pappes that thou sowkedest._ And there oure Lord forzaf the woman of Chananee hire synnes. And before Tyre was wont to be the ston, on the whiche oure Lord sat and prechede: and on that ston was founded the Chirche of Seynt Savyour.

And 8 myle from Tyre, toward the est, upon the see, is the cytee of Sarphen, in Sarept [Footnote: Zarephath.] of Sydonyeus. And there was wont for to dwelle Helye the prophete; and there reysed he Jonas the wydwes sone from dethe to lyf. And 5 myle fro Sarphen is the cytee of Sydon: of the whiche cytee, Dydo was lady, that was Eneas wyf aftre the destruccioun of Troye; and that founded the cytee of Cartage in Affrick, and now is cleped Dydon Sayete. And in the cytee of Tyre regned Agenore the fadre of Dydo. And 16 myles from Sydon is Beruthe. [Footnote: Beyrout.] And from Beruthe to Sardenare is 3 journeys. And from Sardenar is 5 myle to Damask.

Comments

Log in to leave a comment.