Chapter XXVI: Section 3: The Objects Of Merit (4)

800 “_Nonnisi fides unius Dei necessaria videtur necessitate medii, non
autem explicita remuneratoris._” _Prop. Damn. ab Innocenti XI._,
prop. 22, in Denzinger-Bannwart, n. 1172.

801 Heb. XI, 6.

802 Cfr. Wirceburg, _De Gratia_, n. 120: “_Quia tamen qui credit et
sperat remuneratorem supernaturalem, satis hoc ipso etiam credit
animae perpetuitatem et necessitatem auxilii melioris ad salutem,
fides horum explicita et per distinctos conceptus non semper in re
et actualiter necessaria existimatur._”

803 Gregory of Valentia, Becanus, Thomas Sanchez, and many Thomists.

804 Suarez, De Lugo, and a large number of other theologians.

805 Cfr. Rom. III, 22.

806 Cfr. John III, 18.

807 Cfr. Acts IV, 12.

808 Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 2a 2ae, qu. 2, art. 7, ad 3: “_Si
qui salvati fuerunt, quibus revelatio non fuit facta, non fuerunt
salvati absque fide mediatoris, quia, etsi non habuerunt fidem
explicitam, habuerunt tamen fidem implicitam in divina providentia,
credentes Deum esse liberatorem hominum secundum modos sibi
placitos._”

809 The practical bearing of this question on the heathens is treated
_supra_, pp. 179 sqq.

810 “_Missionarium teneri adulto etiam moribundo, qui incapax omnino non
sit, explicare fidei mysteria, quae sunt necessaria necessitate
medii, ut sunt praecipue mysteria Trinitatis et Incarnationis._”
Cfr. _Prop. Damn. ab Innocentio XI. a._ 1679, prop. 64
(Denzinger-Bannwart, n. 1214). For a full explanation of the topics
treated in the present Section consult Suarez, _De Fide_, disp. 12,
sect. 4; De Lugo, _De Fide_, disp. 12, sect. 4 sq.; W. Liese, _Der
heilsnotwendige Glaube_, Freiburg 1902.

811 Cfr. _Solid. Declar._, art. 3: “_Neque contritio neque dilectio
neque ulla virtus, sed sola fides [=fiducia] est medium et
instrumentum, quo gratiam Dei, merita Christi et remissionem
peccatorum apprehendere possumus._”

_ 812 Instit._, III, 11, § 19: “_Dicimus hominem solâ fide iustificari._”
For a classic exposition of the Lutheran and Calvinistic views of
faith, see Möhler, _Symbolik_, § 16; English tr. by James Burton
Robertson, 5th ed., London 1906, pp. 124 sqq.

813 Sess. VI, can. 9: “_Si quis dixerit, solâ fide impium iustificari,
ita ut intelligat nihil aliud requiri quod ad iustificationis
gratiam consequendam cooperetur et nullâ ex parte necesse esse, eum
suae voluntatis motu praeparari atque disponi, anathema sit._”
(Denzinger-Bannwart, n. 819.)

814 Sess. VI, cap. 6. The passage is quoted _infra_, p. 296.

815 He contemptuously called it “_ein ströherne Epistel_,” a letter of
straw.

816 Matth. VII, 21: “_Non omnis, qui dicit mihi, Domine, Domine,
intrabit in regnum caelorum: sed qui facit voluntatem Patris mei,
qui in caelis est, ipse intrabit in regnum caelorum._”

817 Jas. II, 24: “_Videtis quoniam ex operibus iustificatur homo, et non
ex fide tantum (ἐξ ἔργων δικαιοῦνται ἄνθρωπος, καὶ οὐκ ἐκ πίστεως
μόνον)._”

818 1 Cor. XIII, 2: “_Et si habuero omnem fidem (πάσαν τὴν πίστιν), ita
ut montes transferam, caritatem (ἀγάπην) autem non habuero, nihil
sum._”

819 Ecclus. I, 28: “_Qui sine timore est, non poterit iustificari._”

820 Rom. VIII, 24: “_Spe enim salvi facti sumus._”

821 Luke VII, 47: “_Remittuntur ei peccata multa, quoniam (ὅτι) dilexit
multum._”

822 Luke XIII, 3: “_Nisi poenitentiam habueritis, omnes similiter
peribitis._”

823 Jac. II, 17: “_Fides, si non habet opera, mortua est in semetipso._”

824 Gal. V, 6: “_In Christo Iesu neque circumcisio aliquid valet neque
praeputium, sed fides quae per caritatem operatur_ (πίστις δι᾽
ἀγάπης ἐνεργουμένη).”

825 Jac. II, 26: “_Sicut enim corpus sine spiritu mortuum est, ita et
fides sine operibus mortua est._”

826 Rom. III, 28: “_Arbitramur enim hominem iustificari per fidem sine
operibus legis._”

_ 827 De Fide et Lib. Arbitrio_, c. 7, n. 18.

828 On the misinterpretation of other Scripture texts by the Reformers
see Bellarmine, _De Iustificatione_, I, 19-24.

_ 829 Ep. ad Philipp._, 3.

830 Serm., XVI, c. 6: “_A fide incipit homo, sed et daemones credunt et
contremiscunt; adde ergo fidei spem speique ipsi adde caritatem._”

_ 831 De Trinit._, XXV, 18: “_Sine caritate quippe fides potest quidem
esse, sed non et prodesse._”

_ 832 Hom. in Evang._, 29: “_Fortasse unusquisque apud semetipsum dicat:
Ego iam credidi, salvus ero. Verum dicit, si fidem operibus tenet.
Vera etenim fides est, quae in hoc quod verbis dicit moribus non
contradicit._” As to the sense in which some of the Fathers speak of
faith as the only thing that can save men, cfr. Bellarmine _De
Iustificat._, I, 26.

833 Cfr. St. Thomas Aquinas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 113, art. 5:
“_Iustificatio impii est quidam motus, quo humana mens movetur a Deo
a statu peccati in statum iustitiae.... Unde oportet quod mens
humana, dum iustificatur, per motum liberi arbitrii recedat a
peccato et accedat ad iustitiam. Recessus autem et accessus in motu
liberi arbitru accipitur secundum detestationem et desiderium....
Oportet igitur quod in iustificatione impii sit motus liberi
arbitrii duplex: unus quo per desiderium tendat in Dei iustitiam, et
alius quo detestetur peccatum._”

_ 834 De Libertate Voluntatis Humanae_, Leipzig 1555.

835 “_Klotz-, Stock- und Stein-theorie._”

836 “_Das Torgische Buch_,” A. D. 1576.

837 “_Articulus stantis et cadentis ecclesiae._” Cfr. Newman, _Lectures
on Justification_, p. 113.

_ 838 Geschichte der protestantischen Theologie_, p. 583, München 1867.

_ 839 Die Gnadenlehre und die stille Reformation_, Christiania 1894. Not
long after writing this book Dr. Krogh-Tonning became a Catholic.

840 How Luther came to adopt the _sola fides_ theory is exhaustively
explained by H. Grisar, S. J., _Luther_, Vol. I, Freiburg 1911;
English tr., Vols. I and II, London 1913. Cfr. also F. Hettinger,
_Die Krisis des Christentums_, pp. 72 sqq., Freiburg 1881.

841 Cfr. Pohle, art. on “Tradition” in Herder’s _Kirchenlexikon_, 2nd
ed., Vol. XI, 1933 sqq., Freiburg 1899.

842 “_Pecca fortiter, crede fortius._” Cfr. Möhler, _Symbolism_ (English
tr., p. 130).

843 Cfr. Heinrich-Gutberlet, _Dogmatische Theologie_, Vol. VIII, §455,
Mainz 1899. The “orthodox” Lutheran teaching is strongly stated by
the famous convert Dr. Edw. Preuss in his work, still regarded as a
classic by “orthodox” Lutherans, _Die Rechtfertigung des Sünders vor
Gott_, Berlin 1868.

844 Sess. VI, cap. 8.

845 Sess. VI, cap. 6.

846 Sess. VI, cap. 8: “_Fides est humanae salutis initium, fundamentum
et radix omnis iustificationis._” (Denzinger-Bannwart, n. 801.)

_ 847 V. supra_, pp. 100 sq.

848 Sess. VI, cap. 6: “_Disponuntur autem ad ipsam iustitiam, dum
excitati divinâ gratiâ et adiuti, fidem ex auditu concipientes,
libere moventur in Deum, credentes vera esse, quae divinitus
revelata et promissa sunt, atque illud in primis, a Deo iustificari
impium per gratiam eius, per redemptionem, quae est in Christo Iesu,
et dum peccatores se esse intelligentes, a divinae iustitiae timore,
quo utiliter concutiuntur, ad considerandam Dei misericordiam se
convertendo, in spem eriguntur fidentes, Deum sibi propter Christum
propitium fore, illumque tamquam omnis iustitiae fontem diligere
incipiunt: ac propterea moventur adversus peccata per odium aliquod
et detestationem, hoc est, per eam poenitentiam, quam ante baptismum
agi oportet: denique dum proponunt suscipere baptismum, inchoare
novam vitam et servare divina mandata._”

849 “_Diligere incipiunt._” (_ibid._)

_ 850 Contritio cum proposito novae vitae._

_ 851 Contritio caritate perfecta._

_ 852 Votum sacramenti, sacramentum in voto._

853 Cfr. _Conc. Trid._, Sess. VI, cap. 4 and 14.

854 Cfr. Ez. XVIII, 30; Joel II, 12; Luke XIII, 3; Acts II, 38. Cfr.
_Conc. Trid._, Sess. XIV, cap. 4: “_Contritio, quae primum locum
inter dictos poenitentis actus habet, animi dolor ac detestatio est
de peccato commisso cum proposito non peccandi de cetero. Fuit autem
quovis tempore ad impetrandam veniam peccatorum hic contritionis
motus necessarius._”

855 Cfr. _Summa Theol._, 3a, qu. 87, art. 1: “_Exigitur autem ad
remissionem peccati mortalis perfectior poenitentia, ut scil. homo
actualiter pecoatum mortale commissum detestetur, quantum in ipso
est, ut scil. diligentiam adhibeat ad memorandum singula peccata
mortalia, ut singula detestetur. Sed hoc non requiritur ad
remissionem venialium peccatorum.... Unde sequitur quod requiratur
quaedam virtualis displicentia, ... quod tamen non sufficit ad
remissionem peccati mortalis, nisi quantum ad peccata oblita post
diligentem inquisitionem._”

856 Cfr. Tepe, _Inst. Theol._, Vol. III, pp. 204 sqq., Paris 1896.

_ 857 Fides mortua_ in contradistinction to _fides viva_.

858 Gal. V, 6.

_ 859 Conc. Trid._, Sess. VI, can. 28: “_Si quis dixerit, amissâ per
peccatum gratiâ simul et fidem semper amitti aut fidem, quae
remanet, non esse veram fidem, licet non sit viva, aut eum qui fidem
sine caritate habet, non esse Christianum, anathema sit._”
(Denzinger-Bannwart, n. 838.) The Scriptural argument for this
thesis is developed by Bellarmine, _De Iustificatione_, I, 15.

_ 860 Conc. Trid._, Sess. VI, cap. 4: “_Iustificatio impii [est]
translatio ab eo statu, in quo homo nascitur filius primi Adae, in
statum gratiae et adoptionis filiorum Dei per secundum Adam Iesum
Christum Salvatorem nostrum._” (Denzinger-Bannwart, n. 796.)

861 Cfr. Pohle-Preuss, _God the Author of Nature and the Supernatural_,
pp. 221 sq.

862 Cfr. the second on the list of Lutheran propositions condemned by
Leo X, A. D. 1520: “_In puero post baptismum negare remanens
peccatum est Paulum et Christum simul conculcare._”
(Denzinger-Bannwart, n. 742.)

_ 863 Form. Conc._, p. 2, c. 3: “_Quando autem docemus, quod per
operationem Spiritus Sancti regeneramur et iustificamur, non ita
accipiendum est quod iustificatis et renatis nulla prorsus
iniustitia substantiae ipsorum et conversationi adhaereat, sed quod
Christus perfectissimâ obedientiâ suâ omnia ipsorum peccata tegat,
quae quidem in ipsa natura infixa haerent. Nihilominus tamen per
fidem propter obedientiam Christi boni et iusti pronuntiantur et
reputantur, etiamsi ratione corruptae naturae suae sint maneantque
peccatores, dum mortale hoc corpus circumferunt._”

_ 864 Antid. Conc. Trid._, ad Sess. V: “_Manet vere peccatum in nobis
neque per baptismum statim uno die extinguitur._” Cfr. Möhler,
_Symbolik_, § 14 (Robertson’s translation, 5th ed., pp. 110 sqq.).

_ 865 Conc. Trid._, Sess. V, can. 5: “_Si quis per Iesu Christi D. N.
gratiam, quae in baptismate confertur, reatum originalis peccati
remitti negat aut etiam asserit, non tolli totum id quod veram et
propriam peccati rationem habet, sed illud dicit tantum radi aut non
imputari, anathema sit._” (Denzinger-Bannwart, n. 792.)

866 Sess. VI, cap. 14; Sess. XIV, cap. 2. See Pohle-Preuss, _The
Sacraments_, Vol. II, _Penance_.

867 “_Dele iniquitatem meam._”

868 Is. XLIII, 25: “_Ego sum ipse, qui deleo iniquitates tuas._”

869 Is. XLIV, 22: “_Delevi ut nubem iniquitates tuas et quasi nebulam
peccata tua._”

870 Acts III, 19: “_Poenitemini igitur et convertimini, ut deleantur
peccata vestra._”

871 2 Kings XII, 13: “_Dominus quoque transtulit peccatum tuum._”

872 1 Paral. XXI, 8: “_Obsecro, aufer iniquitatem servi tui._”

873 Mich. VII, 18 sq.: “_Quis, Deus, similis tui, qui aufers
iniquitatem?... Deponet [Deus] iniquitates nostras et proiiciet in
profundum maris omnia peccata nostra._”

874 Ps. X, 15: “_Quaeretur peccatum illius, et non invenietur._”

875 Ps. CII, 12: “_Quantum distat ortus ab occidente, longe fecit a
nobis iniquitates nostras._”

876 Luke VII, 47: “_Remittuntur ei peccata multa._”

877 Ps. L, 4: “_Amplius lava me ab iniquitate mea et a peccato meo munda
me._”

878 Is. I, 16: “_Lavamini, mundi estote._”

879 Ez. XXXVI, 25 sq.: “_Effundam super vos aquam mundam et mundabimini
ab omnibus inquinamentis vestris.... Et dabo vobis cor novum._”

880 1 Cor. VI, 11: “_Et haec quidam [fornicarii etc.] fuistis, sed
abluti estis, sed sanctificati estis, sed iustificati estis._”

881 Ps. L, 9: “_Asperges me hyssopo et mundabor, lavabis me et super
nivem dealbabor._”

882 Is. I, 18: “_Si fuevint peccata vestra ut coccinum, quasi nix
dealbabuntur, et si fuerint rubra quasi vermiculus, velut lana alba
erunt._”

883 Apoc. I, 5: “_... dilexit nos et lavit nos a peccatis nostris in
sanguine suo._”

884 1 John I, 7: “_Sanguis Iesu Christi ... emundat nos ab omni
peccato._”

885 1 John III, 14: “_Translati sumus de morte ad vitam, quoniam
diligimus fratres: qui non diligit, manet in morte._”

886 Col. II, 13: “_Et vos, quum mortui essetis in delictis, ...
convivificavit cum illo donans vobis omnia delicta._”

887 Eph. V, 8: “_Eratis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in
Domino._”

888 Acts XXII, 16: “_Exsurge et baptizare et ablue peccata tua._”

889 Rom. VIII, 1: “_Nihil ergo nunc damnationis est iis, qui sunt in
Christo Iesu._” Cfr. on this point the dogmatic treatise on the
Sacrament of Baptism.

890 Cfr. Becanus, _Theol. Scholast._, P. II, tr. 5, cap. 1, qu. 1.

891 Ps. XXXI, 1 sq.: “_Beati quorum remissae sunt iniquitates et quorum
tecta sunt peccata; beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum
nec est in spiritu eius dolus._”

892 Heb. IV, 13. Cfr. St. Augustine, _Enarr. in Ps._, II, 31, n. 12:
“_Deus tegat vulnera, noli tu. Nam si tu tegere volueris erubescens,
medicus non curabit. Medicus tegat et curet; emplastro enim tegit.
Sub tegmine medici curatur vulnus, sub tegmine vulnerati celatur
vulnus._”

893 Rom. VII, 17: “_Nunc autem iam non ego operor illud, sed quod
habitat in me peccatum._”

_ 894 Peccatum_, ἁμαρτία.

895 Sess. V, can. 5: “_... ex peccato est et ad peccatum inclinat._”
Cfr. Pohle-Preuss, _God the Author of Nature and the Supernatural_,
pp. 242 sqq., 261 sqq. On Jas. I, 14 sq., St. Augustine observes:
“_Profecto in his verbis partus a pariente discernitur. Pariens enim
est concupiscentia, partus peccatum. Sed concupiscentia non parit
nisi conceperit, nec concipit nisi illexerit, h. e. ad malum
perpetrandum obtinuerit volentis assensum. Quod ergo adversus eam
dimicamur, hoc agitur, ne concipiat pariatque peccatum._” (_Contra
Iulian._, VI, 15, 47.) For a more exhaustive discussion of this
subject see Bellarmine, _De Justif._, II, 9.

_ 896 Dial. c. Tryph._, n. 141.

_ 897 Strom._, l. II.

_ 898 Or._, 40.

_ 899 Contra Duas Epistolas Pelagian._, I, 13, 26: “_Quis hoc adversus
Pelagianos nisi infidelis affirmet? Dicimus ergo baptisma dare
omnium indulgentiam peccatorum et auferre crimina, non radere; nec
ut omnium peccatorum radices in mala carne teneantur, quasi rasorum
in capite capillorum, unde crescunt iterum resecanda peccata._”

_ 900 Ep._, l. II, ep. 45: “_Si qui vero sunt qui dicunt, peccata in
baptismate superficie tenus dimitti, quid est hac praedicatione
infidelius?... Qui dicit peccata in baptismate funditus non dimitti,
dicat in mari rubro Aegyptios non veraciter mortuos. Si autem
fatetur, Aegyptios veraciter mortuos, fateatur necesse est, peccata
in baptismate funditus mori._” Other confirmatory texts _apud_ Alb.
a Bulsano, _Instit. Theol. Dogmat. Specialis_, ed. P. Gottfr. a
Graun, O. Cap., Vol. II, pp. 226 sq., Innsbruck 1894.

901 Apoc. XXI, 27: “_Non intrabit in coelum aliquod coinquinatum._”

_ 902 Privatio_, στέρησις.

903 Cfr. St. Thomas, _De Veritate_, qu. 28, art. 1 sqq.; IDEM, _Summa
Theol._, 1a 2ae, qu. 113, art. 2.

904 Cfr. Bellarmine, _De Iustificatione_, II, 1 and 6.

_ 905 Apol. Confess. August._, c. 3, art. 6: “_Iustificare veto hoc loco
(Rom. VIII, 1) forensi consuetudine significat reum absolvere et
pronuntiare iustum, sed propter alienam iustitiam, videl. Christi,
quae aliena iustitia nobis communicatur per fidem._”

_ 906 Solida Declar._, III, “_De Fide Iustif._,” § 11: “_Vocabulum
iustificationis in hoc negotio significat iustum pronuntiare, a
peccatis et aeternis peccatorum suppliciis absolvere propter
iustitiam Christi, quae a Deo fidei imputatur._”

907 The Lutheran doctrine is fully and lucidly set forth by Dr. Edward
Preuss in his work, _Die Rechtfertigung des Sünders vor Gott_
(Berlin 1868), which he retracted at his conversion, in 1872. Cfr.
also Newman’s _Lectures on Justification_, Lecture I (8th
impression, London 1900).

908 Sess. VI, cap. 7: “_Iustificatio non est sola peccatorum remissio,
sed et sanctificatio et renovatio interioris hominis per voluntariam
susceptionem gratiae et donorum...._” (Denzinger-Bannwart, n. 799.)

909 Sess. VI, cap. 11: “_Si quis dixerit, homines iustificari vel solâ
imputatione iustitiae Christi vel solâ peccatorum remissione,
exclusâ gratiâ et caritate, quae in cordibus eorum per Spiritum
Sanctum diffundatur atque illis inhaereat, aut etiam gratiam quâ
iustificamur esse tantum favorem Dei, anathema sit._”
(Denzinger-Bannwart, n. 821.)

910 Sess. VI, cap. 7: “_Huius iustificationis causae sunt: formalis
quidem gloria Dei et Christi ac vita aeterna; efficiens vero
misericors Deus, qui gratuito abluit et sanctificat; ... meritoria
autem dilectissimus Unigenitus suus D. N. Iesus Christus, qui ...
suâ sanctissimâ passione in ligno crucis nobis iustificationem
meruit; ... instrumentalis item sacramentum baptismi, quod est
sacramentum fidei, sine quâ nulli unquam contigit iustificatio;
demum unica formalis causa est iustitia Dei, non quâ ipse iustus
est, sed quâ nos iustos facit, quâ videl. ab eo donati renovamur
spiritu mentis nostrae et non modo reputamur, sed vere iusti
nominamur et sumus._” (Denzinger-Bannwart, n. 799).

911 Sess. VI, can. 10: “_Si quis dixerit, homines sine Christi iustitia,
per quam nobis meruit iustificari aut per eam ipsam formaliter
iustos esse, anathema sit._” (Denzinger-Bannwart, n. 820.)

_ 912 V. supra_, Article 1.

913 Cfr. Eph. II, 5; Col. II, 13; 1 John III, 14.

914 Cfr. Eph. IV, 23 sq.

915 Cfr. 2 Cor. V, 17; Gal. VI, 15; Jas. I, 18; Ps. L, 12.

916 Cfr. John III, 5; Tit. III, 5.

917 Cfr. Rom. VIII, 29; 2 Cor. III, 18; 2 Pet. I, 4.

918 John III, 5.

919 Tit. III, 5 sqq.: “_Non ex operibus iustitiae quae fecimus nos, sed
secundum suam misericordiam salvos nos fecit (ἔσωσεν ἡμᾶς) per
lavacrum regenerationis et renovationis (διὰ λυτροῦ παλιγγενεσίας
καὶ ἀνακαινώσεως) Spiritus Sancti, quem effudit (ἐξέχεεν) in nos
abunde per Iesum Christum Salvatorem nostrum, ut iustificati
(δικαιωθέντες) gratiâ ipsius haeredes simus secundum spem vitae
aeternae._”

920 Cfr. John I, 12 sq.; Rom. VIII, 16; Gal. III, 7; IV, 6 sq.; 1 John
III, 1.

921 Cfr. Eph. IV, 22 sqq.

922 Cfr. Col. III, 9 sq.

923 Cfr. Acts II, 38; X, 45 sqq.; Rom. V, 5.

924 Cfr. J. Pohle, article “Regeneration” in the _Catholic
Encyclopedia_, Vol. XII, and A. Rademacher, _Die übernatürliche
Lebensordnung nach der paulinischen und johanneischen Theologie_,
pp. 41 sqq., Freiburg 1903.

925 2 Cor. V, 17: “_Si qua ergo in Christo nova creatura (καινὴ κτίσις),
vetera transierunt; ecce facta sunt omnia nova._” Cfr. Eph. II, 10.

926 Jac. I, 18: “_Voluntarie enim genuit (ἀπεκύησεν) nos verbo
veritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius._”

927 Gal. VI, 15: “_In Christo enim Iesu neque circumcisio aliquid valet
neque praeputium, sed nova creatura (καινὴ κτίσις)._”

928 Gal. V, 6: “_Nam in Christo Iesu neque circumcisio aliquid valet
neque praeputium, sed fides quae per caritatem operatur_ (πίστις δι᾽
ἀγάπης ἐνεργουμένη).”

929 On the argument from Rom. V, 15 sqq. cfr. Pohle-Preuss, _God the
Author of Nature and the Supernatural_, pp. 247 sqq.

_ 930 Iustificare,_ δικαιοῦν.

_ 931 E.g._, Rom. V, 15 sqq. and Gal. III, 8 sqq.

932 Ps. CXVIII, 8: “_Iustificationes tuas custodiam._”

933 Ps. CXVIII, 26: “_... doce me iustificationes tuas._”

934 Apoc. XXII, 11: “_Qui iustus est, iustificetur adhuc, et sanctus
sanctificetur adhuc_.” On the different meanings of the term
justification in Scripture see Bellarmine, _De Iustific._, I, 1; II,
3.

935 Gal. III, 27: “_Quicunque enim in Christo baptizati estis, Christum
induistis._”

936 Cfr. Eph. IV, 22 sqq.; Col. III, 8 sqq.

937 1 Cor. I, 30: “_Qui factus est nobis sapientia a Deo et iustitia
(δικαιοσύνη) et sanctificatio (ἁγιασμός) et redemptio_.”

938 Other objections are refuted by Bellarmine, _De Iustif._, II, 9 sqq.

939 Cfr. Calvin, _Instit._, III, 11, § 15: “_Ac nec Augustini quidem
sententia recipienda est, qui gratiam ad sanctificationem refert,
quâ in vitae novitatem per Spiritum Sanctum regeneramur._”

940 On the Epistle of Barnabas see Bardenhewer-Shahan, _Patrology_, p.
24. The passage quoted will be found _Ep. Barn._, VI, 11.

_ 941 Hom. ad Illumin._, I, n. 3.

942 ὡς ἄν εἰ ἄνωθεν ἐγεννήθημεν.

943 καὶ γὰρ ἄνωθεν ἡμᾶς δημιουργεῖ καὶ κατασκευάζει.

_ 944 De Myst._, c. 7: “_Accepisti post haec vestimenta candida [scil.
post baptismum], ut sint indicium quod exueris involucrum peccati,
indueris innocentiae casta velamina._”

_ 945 De Iustific._, II, 8.

_ 946 De Spiritu et Litera_, c. 9, n. 15: “_Non dicit iustitia
hominis,... sed iustitia Dei, non quâ Deus iustus est, sed quâ
induit hominem, quum iustificat impium.... Iustitia autem Dei per
fidem Iesu Christi, hoc est, per fidem quâ creditur in Christum.
Sicut autem ista fides Christi dicta est, non quâ credit Christus,
sic et illa iustitia Dei, non quâ iustus est Deus. Utrumque enim
nostrum est; sed ideo Dei et Christi dicuntur, quod eius nobis
largitate donatur._”

_ 947 De Gratia Christi_, c. 13: “_Si data est nobis iustitia, non
dicitur iustitia nostra, sed Dei, quia sic fit nostra, ut sit nobis
ex Deo._”

_ 948 Serm._, 131: “_Dei gratia per Dominum nostrum Iesum Christum
iustitia Dei dicitur, non quâ iustus est Dominus, sed quâ iustificat
eos, quos ex impiis iustos facit._”

_ 949 De Spir. et Lit._, c. 32, n. 56: “_Caritas Dei dicta est diffundi
in cordibus nostris, non quâ ipse nos diligit, sed quâ, nos facit
dilectores suos, sicut iustitia Dei, quâ nos iusti eius munere
efficimur._”

_ 950 De Trinit._, XV, 8, 14: “_Quod vero ait_ (2 Cor. III, 18): ___In
eandem imaginem transformamur,____ utique imaginem Dei vult
intellegi, eandem dicens istam ipsam, scil., quam speculamur ...
atque transimus de forma obscura in formam lucidam.... Quae natura
[humana] in rebus creatis excellentissima, quum a suo Creatore ab
impietate iustificatur, a deformi forma formosam transfertur in
formam._”

951 Other Patristic texts can be seen in Ripalda, _De Ente Supernal._,
disp. 132, sect. 7; Petavius, _De Trinit._, VIII, 4-7; Bellarmine,
_De Gratia et Lib. Arbitrio_, I, 4.

952 For a more detailed treatment of this point we must refer the reader
to Heinrich-Gutberlet, _Dogmat. Theologie_, Vol. VIII, pp. 537 sqq.

953 Quoted by De Wette, II, 37.

_ 954 V. infra_, Section 3.

955 Sess. IV, cap. 7.

_ 956 V. infra_, Sect. 2, Art. 2.

957 Cfr. Bellarmine, _De Iustific._, II, 1.

958 Seripando, Albertus Pighius, Gropper, and others.

959 On the discussion referred to in the text see Pallavicini, _Hist.
Conc. Trid._, VIII, 11, 12; Aug. Theiner, _Acta Genuina Concil.
Trid._, tom. I, pp. 222 sqq., Leipzig 1874.

960 Eph. V, 8; 2 Cor. VI, 14.

961 Col. II, 13; 1 John III, 14.

962 Eph. IV, 22 sqq.; Col. III, 9.

_ 963 V. supra_, No. 2.

964 On the history of the Tridentine decree regarding justification cfr.
J. Hefner, _Die Entstehungsgeschichte des Trienter
Rechtfertigungsdekretes_, Paderborn 1909.

965 Ockam, Gabriel Biel, _et al._

966 Henno, Mastrius, _et al._

967 Suarez, _De Gratia_, 1. VII, c. 20, n. 7: “... _non obstante illâ
oppositione et repugnantiâ connaturali potest Deus de suâ absolutâ
potentiâ eam vincere et conservare gratiam in eo, qui peccavit, non
remittendo illi peccatum._”

968 Vasquez, Sardagna, Antoine, Mazzella, Tepe, _et al._

969 Col. II, 13; 1 John III, 14.

970 2 Cor. VI, 14 sqq.

971 Cfr. 1 John III, 9: “_Omnis, qui natus est ex Deo, peccatum non
facit, quoniam semen ipsius_ (σπέρμα αὐτοῦ) _in eo manet et non
potest peccare_ (οὐ δύναται ἁμαρτάνειν), _quoniam ex Deo natus
est._”

_ 972 V. infra_, Sect. 2, Art. 1.

973 For the solution of other difficulties consult Tepe, _Inst. Theol._,
Vol. VIII, pp. 152 sqq. On the whole subject of this subdivision
cfr. Billuart, _De Gratia_, diss. 7, art. 2 sq. On certain
incidental questions, _e.g._ whether justification takes place _in
instanti_, whether the infusion of sanctifying grace _in ordine
naturae_ precedes or follows the forgiveness of sins, whether
justification is the greatest of God’s works, whether it is to be
regarded as a miracle, etc., see St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae,
qu. 113, art. 7-10; cfr. also Scheeben, _Die Mysterien des
Christentums_, 3rd ed., pp. 543 sqq., Freiburg 1912.

_ 974 Conc. Trid._, Sess. VI, cap. 7: “_Per spiritum sanctum caritas Dei
diffunditur in cordibus eorum, qui iustificantur, atque ipsis
inhaeret._” (Denzinger-Bannwart, n. 800.)

975 Sess. VI, cap. 16: “_Quae enim iustitia nostra dicitur, quia per eam
nobis inhaerentem iustificamur, illa eadem Dei est, quia a Deo nobis
infunditur per Christi meritum._” (Denzinger-Bannwart, n. 809.)

976 Sess. VI, can. 11: “_Si quis dixerit, homines iustificari ...
exclusâ gratiâ et caritate, quae in cordibus eorum per Spiritum
sanctum diffundatur atque in illis inhaereat, ... anathema
sit._”(Denzinger-Bannwart, n. 821.)

977 Sess. VI, cap. 4: “_[Iustificatio est] translatio ... in statum
gratiae et adoptionis filiorum Dei._” (Denzinger-Bannwart, n. 796.)

978 Cfr. Pallavicini, _Hist. Conc. Trid._, VIII, 14, 3: “_Postulantibus
quibusdam, ut expressius declararetur fieri iustitiam per habitum
infusum, delecti Patres ad id responderunt, id satis explicari per
vocem ____inhaeret,____ quae stabilitatem significat et habitibus
congruit, non actibus._” It was on the same ground that Pius V
censured the forty-second proposition of Baius, _viz._: “_Iustitia
quâ iustificatur per fidem impius, consistit formaliter in
obedientia mandatorum, quae est operum iustitia; non autem in gratia
aliqua animae infusa, quâ adoptatur homo in filium Dei, et secundum
interiorem hominem renovatur ac divinae naturae consors efficitur._”
(Denzinger-Bannwart, n. 1042.)

979 Cfr. the _Cap. Maiores_ of Pope Innocent III (_Decret._, l. 3, tit.
42, _De Bapt._): “_Aliis asserentibus, per virtutem baptismi
parvulis quidem culpam remitti, sed gratiam non conferri; nonnullis
dicentibus, dimitti peccatum et virtutes infundi quantum ad habitum,
non quoad usum._”

_ 980 De Summa Trinit. et Fide Cath._: “_Quantum ad effectum baptismi in
parvulis reperiuntur doctores quidam theologi opiniones contrarias
habuisse, quibusdam ex ipsis dicentibus, per virtutem baptismi
parvulis quidem culpam remitti, sed gratiam non conferri, aliis e
contra asserentibus, quod et culpa eisdem in baptismo remittitur et
virtutes ac informans gratia infunduntur quoad habitum, etsi non pro
illo tempore quoad usum. Nos attendentes generalem efficaciam mortis
Christi, quae per baptisma applicatur pariter omnibus baptizatis,
opinionem secundam tamquam probabiliorem et dictis sanctorum et
modernorum theologorum magis consonam et conformem sacro approbante
concilio duximus eligendam._”

981 Cfr. _Conc. Trid._, Sess. V, can. 4; Sess. VII, can. 13. For a
fuller treatment consult Suarez, _De Gratia_, VI, 3; Vasquez,
_Comment. in S. Th._, I, 2, disp. 203, cap. 6. The false views of
Hermes and Hirscher are refuted by Kleutgen, _Theologie der
Vorzeit_, Vol. II, 2nd ed., pp. 254-343, Münster 1872.

_ 982 Libri Quatuor Sent._, I, dist 17, § 18.

_ 983 Summa Theol._, 2a 2ae, qu. 23, art. 2.

_ 984 Conc. Trid._, Sess. VI, can. 24.

985 Cfr. Schiffini, _De Gratia Divina_, pp. 263 sq.

986 Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 110, art. 1; _Summa
contra Gentiles_, III, 150.

987 Cfr. Pohle-Preuss, _God the Author of Nature and the Supernatural_,
p. 193.

_ 988 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 110, art. 2, ad 2: “_Omnis substantia
vel est ipsa natura rei, cuius est substantia, vel est pars naturae,
secundum quem modum materia vel forma substantia dicitur. Et quia
gratia est supra naturam humanam, non potest esse quod sit
substantia aut forma substantialis, sed est forma accidentalis
ipsius animae. Id enim quod substantialiter est in Deo,
accidentaliter fit in anima participante divinam bonitatem._”

989 Cfr. Billuart, _De Gratia_, diss. 6, art. 2.

990 This theory was based on such texts as Ps. L, 12: “_Cor mundum crea
in me._”

_ 991 Cat. Rom._, P. II, c. 2 _de Bapt._, qu. 49: “_Est autem gratia ...
divina qualitas in anima inhaerens ac veluti splendor quidam et lux,
quae animarum nostrarum maculas omnes delet ipsasque animas
pulchriores et splendidiores reddit._” On the supernatural character
of sanctifying grace see Pohle-Preuss, _God the Author of Nature and
the Supernatural_, pp. 191 sqq.

_ 992 Categ._, 6.

993 “_... qualitas difficile mobilis, secundum quam res bene vel male se
habet in ordine ad suam naturam et ad operationem vel finem eius._”
Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 19, art. 2; S.
Schiffini, _Principia Philosophica ad Mentem Aquinatis_, pp. 574
sqq., Turin 1886; A. Lehmen, _Lehrbuch der Philosophie auf
aristotelisch-thomistischer Grundlage_, Vol. I, 3rd ed., pp. 398
sqq., Freiburg 1904.

_ 994 De Veritate_, qu. 27, art. 2, ad 7: “_Gratia est in prima specie
qualitatis, quamvis non proprie possit dici habitus, quia non
immediate ordinatur ad actum, sed ad quoddam esse spiritale, quod in
anima facit._”

_ 995 De Gratia_, VI, 4, 1: “_Abstinuimus ab hac voce, quia per habitum
solet intelligi principium actus; quamvis, si vox illa latius
sumatur, pro quacumque qualitate perficiente animam, quae non sit
actus secundus, eadem certitudine, quâ ostendimus dari gratiam
permanentem, concluditur esse qualitatem habitualem._”

_ 996 De Gratia et Libero Arbitrio_, I, 3.

997 Cfr. Ripalda, _De Ente Supernaturali_, disp. 30. Under these
circumstances Suarez was justified in saying, in regard to the
degree of certitude to be attributed to this teaching: “_Si quis
negaret gratiam sanctificantem esse habitum, licet esse temere
dictum, non posset tamen ut haereticum damnari._”

998 Cfr. Pohle-Preuss, _God the Author of Nature and the Supernatural_,
pp. 190 sqq.

999 Cfr. 1 John, III, 9: “σπέρμα αὐτοῦ [scil. Θεοῦ] ἐν αὐτῷ μένει.”

1000 Cfr. 2 Cor. IV, 7: “_... thesaurum in vasis fictilibus._”

1001 Cfr. John XIV, 23: “_Mansionem apud eum faciemus._”

1002 Cfr. 1 Cor. III, 16.—On the subtle question whether habitual grace
is to be regarded as a real or merely as a modal accident of the
soul, see Tepe, _Inst. Theol._, Vol. III, pp. 154 sqq., Paris 1896;
Chr. Pesch, _Prael. Dogmat._, Vol. V, 3rd ed., pp. 181 sqq.,
Freiburg 1908. An extreme and altogether unacceptable view is that
of Billuart (_De Gratia_, diss. 6, art. 2), who regards sanctifying
grace as an absolute accident, _i.e._ one which the omnipotence of
God could miraculously sustain if the soul ceased to exist. Cfr.
Suarez, _De Gratia_, VII, 15; Schiffini, _De Gratia Divina_, p. 259;
Tepe, _Inst. Theol._, Vol. III, pp. 164 sqq.

_ 1003 Comment. in Quatuor Libros Sent._, II, dist. 27.

_ 1004 E.g._, Mastrius, _De Iustif._, disp. 7, qu. 6.

_ 1005 De Gratia et Libero Arbitrio_, I, 6.

1006 Luke VII, 47: “_Remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit
(ἠγάπησεν) multum._”

1007 1 Pet. IV, 8: “_Caritas (ἀγάπη) operit multitudinem peccatorum._”

1008 1 John IV, 7: “_Omnis qui diligit (πᾶσ ὁ ἀγαπῶν) ex Deo natus est._”

_ 1009 De Natura et Gratia_, c. 70, n. 84: “_Caritas ergo inchoata,
inchoata iustitia est, ... caritas magna, magna iustitia est,
caritas perfecta, perfecta iustitia est._”

_ 1010 Conc. Trid._, Sess. VI, cap. 7: “_... dum caritas Dei diffunditur
in cordibus eorum qui iustificantur atque ipsis inhaeret._”

1011 Preëminently Suarez, Tanner, Ripalda.

_ 1012 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 110, art. 3 sq.; _De Veritate_, qu. 27,
art. 2.

_ 1013 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 110, art. 4, ad 1: “_Sicut ab essentia
animae effluunt eius potentiae, quae sunt operum principia, ita
etiam ab ipsa gratia effluunt virtutes [theologicae] in potentias
animae, per quas [virtutes] potentiae moventur ad actus._”

_ 1014 De Dono Perseverantiae_, c. 16, n. 41: “_Gratia praevenit
caritatem._”

1015 2 Cor. XIII, 13: “_Gratia Domini nostri Iesu Christi et caritas
Dei._”

1016 1 Tim. I, 14: “_Superabundavit autem gratia Domini nostri cum fide
et dilectione._”

1017 Cfr. _Conc. Viennense_, A. D. 1311: “_... gratiam informantem et
virtutes._” _Conc. Trid._, Sess. VI, cap. 7: “_... per voluntariam
susceptionem gratiae et donorum._” Sess. VI, can. 11: “_... exclusâ
gratiâ et caritate._”

1018 For a fuller treatment of this topic consult Billuart, _De Gratia_,
diss. 4, art. 4.

1019 Ripalda justly observes (_De Ente Supernaturali_, disp. 132, n. 132,
n. 53): “_Haec controversia olim Celebris fuit. Nunc facile
dirimitur, quum iam constiterit nullius partis argumenta plane
convincere._” On the theological aspects of Herbart’s philosophy,
which denies the existence of qualities and faculties in the soul,
see Heinrich-Gutberlet, _Dogmatische Theologie_, Vol. VIII, p. 560,
Mainz 1897.

1020 2 Pet. I, 4: “_... per quem [i.e. Christum] maxima et pretiosa nobis
promissa donavit, ut per haec efficiamini divinae consortes naturae_
(θείας κοινωνοὶ φύσεως).”

1021 John I, 13: “_... qui non ex sanguinibus, ... sed ex Deo nati
sunt._”

1022 John III, 5: “_Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto,
non potest introire in regnum Dei._”

1023 Jac. I, 18: “_Voluntarie enim genuit nos verbo veritatis._”

1024 1 John III, 9: “_Omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit._”

_ 1025 Or. contr. Arian._, I, 39.

1026 ἵνα μᾶλλον ἡμᾶς θεοποιήση.

_ 1027 In Psalmos_, 49, n. 2: “_Ille iustficat, qui per seipsum, non ex
alio iustus est; et ille deificat qui per seipsum non alterius
participatione Deus est. Qui autem iustificat, ipse deificat, quia
iustificando filios Dei facit.... Filii Dei facti sumus et dii facti
sumus; sed hoc gratia est adoptantis, non natura generantis. Unicum
enim Dei Filius Deus, ... ceteri qui dii fiunt, gratiâ ipsius fiunt,
non de substantia ipsius nascuntur, ut hoc sint quod ille, sed ut
per beneficium perveniant ad eum et sint cohaeredes Christi._” Many
other cognate Patristic texts in Ripalda, _De Ente Supernaturali_,
disp. 132, sect. 7-9.

1028 See, _e.g._, the Offertory and Preface for the festival of the
Ascension of our Lord and the _Secreta_ for the fourth Sunday after
Easter.

1029 Cfr. Ripalda, _De Ente Supernaturali_, disp. 132, sect. 7: “_Per
gratiam vero habitualem fieri hominem participem divinae naturae
ideoque gratiam esse participationem deitatis, adeo frequens est et
constans theologorum assertum, ut absque temeritate negari non
possit._” On the teaching of St. Thomas and the Thomists see
Billuart, _De Gratia_, diss. 4, art. 3.

1030 Cfr. _Prop. Ekkardi a. 1329 damn. a Ioanne XXII_, prop. 10, quoted
in Denzinger-Bannwart’s _Enchiridion_, n. 510.

1031 Cfr. _Prop. Mich. de Molinos a. 1687 damn, ab Innocentio XI_, prop.
5, in Denzinger-Bannwart, n. 1225.

1032 The Fourth Council of the Lateran (A. D. 1215) calls it “_doctrina
non tam haeretica quam insana_.” (Denzinger-Bannwart, n. 433.)

1033 St. Augustine, _De Peccatorum Meritis et Remissione_, II, 8, 10:
“_Nunc ergo et similes esse iam coepimus primitias spiritus
habentes, et adhuc dissimiles sumus per reliquias vetustatis.
Proinde inquantum similes, in tantum regenerante Spiritu filii Dei;
inquantum autem dissimiles, in tantum filii carnis et saeculi._”

1034 Quoted by Ripalda, _De Ente Supernaturali_, disp. 132, sect. 9.

1035 Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae qu. 112, art. 1: “_Donum
autem gratiae excedit omnem facultatem naturae creatae, quum nihil
aliud sit quam quaedam participatio divinae naturae, quae excedit
omnem aliam naturam._”

1036 Cfr. Pohle-Preuss, _God: His Knowability, Essence, and Attributes_,
pp. 165 sqq.; _Christology_, pp. 85 sqq.

1037 Cfr. St. John of Damascus, _De Fide Orthodoxa_, II, 12 “[ἄνθρωπον]
θεούμενον δὲ μετοχῇ τῆς θείας ἐλλάμψεως καὶ οὐκ εἰς τὴν θείαν
μεθιστάμενον οὐσίαν.”

1038 Cfr. Pohle-Preuss, _God: His Knowability, Essence, and Attributes_,
pp. 165 sqq.

_ 1039 Clyp. Thomist._, tom. VI, disp. 2, § 10.

1040 Cfr. Suarez, _De Gratia_, VII, 1, 27: “_Eo ipso quod divinum esse
participatur, non participatur ut imparticipatum est._”

_ 1041 De Ente Supernaturali_, disp. 20, sect. 14.

_ 1042 S. Theol._, 1a, qu. 93, art. 4.

1043 Cfr. Suarez, _De Gratia_, VII, 1, 30: “_Vera ergo excellentia
gratiae habitualis, propter quam dicitur esse singularis
participatio divinae naturae, est ... quia, quum natura divina sit
quaedam intellectualis natura altioris ordinis quam sit vel esse
possit ulla substantia intellectualis creata, ille gradus
intellectualitatis, qui est in divina natura, divino quodam et
supernaturali modo participatur per habitualem gratiam, quo quidem
modo a nulla substantia creata per se ipsam vel per potentiam sibi
connaturalem participari potest.... Divina enim essentia in ratione
obiecti intelligibilis in se et per visionem intuitivam ad ipsam Dei
essentiam immediate terminatam adeo est elevata et excellens ratione
purissimae actualitatis et immaterialitatis suae, ut a nulla
substantia intellectuali possit connaturaliter videri, nisi a
seipsa. Per gratiam vero et dona supernaturalia elevatur natura
creata intellectualis ad participationem illius gradus
intellectualitatis divinae, in quo possit obiectum illud
intelligibile divinae essentiae in se intueri._”

1044 John III, 6; cfr. 2 Cor. III, 18; Eph. V, 18.

_ 1045 De Spiritu Sancto_, c. 9, n. 23.

1046 πνευματικαί.

1047 ἡ πρὸς Θεὸν ὁμοίωσις.

1048 θεὸν γενέσθαι.

1049 1 John III, 2: “_Nunc filii Dei sumus et nondum apparuit, quid
erimus; scimus quoniam, quum apparuerit, similes ei erimus (ὅμοιοι
αὐτῷ ἐσόμεθα), quoniam videbimus eum sicuti est._” On this passage
see Pohle-Preuss, _God: His Knowability, Essence, and Attributes_,
pp. 96 sq. On the whole subject treated in this subdivision consult
Heinrich-Gutberlet, _Dogmatische Theologie_, Vol. VIII, pp. 588
sqq.; A. Rademacher, _Die übernatürliche Lebensordnung nach der
paulinischen und johanneischen Theologie_, pp. 88 sqq., Freiburg
1903; A. Prumbs, _Die Stellung des Trienter Konzils zu der Frage
nach dem Wesen der heiligmachenden Gnade_, Paderborn 1910.

1050 For a fuller treatment we must refer the reader to Scheeben, _Die
Herrlichkeiten der göttlichen Gnade_, 8th ed., Freiburg 1908;
English translation by a Benedictine monk of St. Meinrad’s Abbey,
_The Glories of Divine Grace_, 3rd ed., New York _s. a._

1051 Eph. IV, 24: “_Induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est
in iustitia et sanctitate veritatis._” On this text see
Pohle-Preuss, _God the Author of Nature and the Supernatural_, p.
197.

1052 Sess. VI, cap. 7: “_... non est sola peccatorum remissio, sed et
sanctificatio et renovatio interioris hominis per voluntariam
susceptionem gratiae et donorum, unde homo ex iniusto fit iustus._”

1053 On the concept of sanctity see Pohle-Preuss, _God: His Knowability,
Essence, and Attributes_, pp. 251 sqq.

1054 Gal. II, 20: “_Vivo autem iam non ego, vivit vero in me Christus._”
On the life of the soul in and through grace cfr.
Heinrich-Gutberlet, _Dogmatische Theologie_, Vol. VIII, § 466.

1055 Cfr. 2 Cor. VII, 4: “_Superabundo gaudio in omni tribulatione
nostra._”

1056 Is. XLIX, 16: “_Ecce in manibus meis descripsi te._”

1057 Rom. VIII, 28: “_Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum._”

_ 1058 In Ps._, 25: “_Gratia divina pulchrificat sicut lux._”

_ 1059 Cat. Rom._, P. II, Ch. II, qu. 49: “_Est autem gratia ... splendor
quidam et lux, quae animarum maculas delet ipsasque animas
pulchriores et splendidiores reddit._” On the aptness of this simile
see Schiffini, _De Gratia Divina_, p. 268. Freiburg 1901.

1060 Ἄνθρωπος μέτρον πάντων.

1061 Θεὸς μέτρον πάντων.

1062 On the notion of beauty see Pohle-Preuss, _God: His Knowability,
Essence, and Attributes_, pp. 265 sqq.

_ 1063 V. supra_, Art. 1, No. 4.

1064 On the divine appropriations see Pohle-Preuss, _The Divine Trinity_,
pp. 244 sqq.

1065 Rom. VIII, 29: “_... praedestinavit conformes fieri imaginis Filii
sui._”

1066 Gal. IV, 19: “_Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur
Christus in vobis._”

_ 1067 V. infra_, No. 4.

_ 1068 V. infra_, Art. 3, No. 4. On the whole subject cfr.
Heinrich-Gutberlet, _Dogmatische Theologie_, Vol. VIII, § 465; H.
Krug, _De Pulchritudine Divina_, pp. 53 sqq., 144 sqq., 241 sqq.,
Freiburg 1902.

1069 Sess. VI, cap. 7: “_... unde homo ex iniusto fit iustus et ex
inimico amicus._”

1070 Sess. VI, cap. 10: “_Sic ergo iustificati et amici Dei ac domestici
facti...._”

1071 Wisd. VII, 14: “_Participes facti sunt amicitiae Dei._”

1072 John XV, 14 sq.: “_Iam non dicam vos servos, ... vos autem dixi
amicos._”

1073 Matth. IX, 15: “_Numquid possunt filii sponsi lugere, quamdiu cum
illis est sponsus?_”

1074 Apoc. XIX, 7: “_Venerunt nuptiae Agni et uxor eius praeparavit se._”
Cfr. John III, 29; Eph. V, 23 sqq.; 2 Cor. XI, 2; Cant. IV, 1 sqq.;
Ps. XLIV, 22 sqq. On the teaching of the Fathers see Cornelius a
Lapide, _Comment. in 2 Cor._, XI, 2.

_ 1075 Eth. ad Nichom._, VIII sq.

1076 Cfr. St. Thomas, _Comment. in Quatuor Libros Sent._, III, dist. 27,
qu. 2, art. 1, ad 1: “_Amicitia vera desiderat videre amicum et
colloquiis mutuis gaudere facit, ad quem principaliter est amicitia;
non autem ita, quod delectatio ex amici visione et perfruitione,
finis amicitiae ponatur._”

1077 Cfr. St. Thomas, _Summa Theologica_, 1a 2ae, qu. 28, art. 1: “_Quum
aliquis amat aliquem amore amicitiae, vult ei bonum, sicut et sibi
vult bonum, unde apprehendit eum ut alterum se, inquantum scil. ei
vult bonum, sicut et sibi vult bonum. Et inde est, quod amicus
dicitur esse alter ipse. Et Augustinus dicit in l. 4 Confess.: Bene
quidam dixit de amico suo, ____dimidium animae meae____._”

1078 “_Amicitia pares aut invenit aut facit._” _In Mich._, 7.

1079 Prov. VIII, 31: “_Deliciae meae esse cum filiis hominum._”

_ 1080 V. supra_, Art. 1, No. 3.

1081 Cfr. St. Thomas, _Comment. in Quatuor Libros Sent._, III, dist. 37,
qu. 2, art. 1, ad 10: “_Amicitia dicitur esse non latens, non quod
per certitudinem amor amid cognoscatur, sed quia per signa
probabilia amor mutuus habentium coligitur. Et talis manifestatio
potest esse de caritate, inquantum per aliqua signa potest aliquis
probabiliter aestimare se habere caritatem._”

1082 Cfr. Ecclus. XXXIV, 14 sqq.

1083 Cfr. St. Thomas, _op. cit._, III, dist. 29, qu. 1, art. 3, ad 4:
“_Si esset possibile, quod ex nostris operibus aliquid Deo
accresceret, habens caritatem multo plura faceret propter
beatitudinem ei conservandam, quam propter eam sibi adipiscendam._”

1084 1 John III, 17: “_Qui habuerit substantiam huius mundi et viderit
fratrem suum necessitatem habere et clauserit viscera sua ab eo,
quomodo caritas Dei_ (ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ) _manet in ea?_”

_ 1085 V. supra_, Art. 1, No. 4.

1086 The singular opinion of Ripalda (_De Caritate_, disp. 33), that such
a relation would be possible even in the state of pure nature, is
rejected by Suarez as incorrect (_De Caritate_, disp. 3, sect. 5, n.
4). On the whole question cfr. Schiffini, _De Gratia Divina_, pp.
305 sqq.

_ 1087 Conc. Trident._, Sess. VI, cap. 4: “_... status gratiae et
adoptionis filiorum Dei._”

1088 Rom. VIII, 15 sqq.: “_Accepistis ... spiritum adoptionis filiorum,
in quo clamamus Abba, Pater; ipse enim Spiritus testimonium reddit
spiritui nostro, quod sumus filii Dei; si autem filii, et haeredes:
haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi._”

1089 1 John III, 1 sq.: “_Videte, qualem caritatem dedit nobis Pater, ut
filii Dei nominemur et simus ... Carissimi, nunc filii Dei sumus._”

1090 Gal. IV, 5: “_... ut adoptionem filiorum reciperemus._”

1091 John I, 12 sq.: “_... dedit eis potestatem filios Dei fieri, qui ...
ex Deo nati sunt_ (ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς
... ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν).”

_ 1092 Summa Theol._, 3a, qu. 23, art. 1: “_Adoptio est personae extraneae
in filium et haeredem gratuita assumptio._”

1093 Cfr. Gal. IV, 7: “_Itaque iam non est servus, sed filius; quod si
filius, et haeres per Deum._”

1094 Cfr. Rom. VIII, 17; Gal. IV, 7.

1095 Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 3a, qu. 23, art. 1, ad 2.

1096 Cfr. _Conc. Trident._, Sess. VI, cap. 7: “_... per voluntariam
susceptionem gratiae et donorum._”

1097 Cfr. Pohle-Preuss, _The Divine Trinity_, pp. 49 sqq.

1098 Cfr. John III, 5 sq.; 2 Cor. III, 18; Tit. III, 5 sqq.

1099 Cfr. St. Thomas, _Summa Theologica_, 3a, qu. 23, art. 2, ad. 2: “For
He [God the Father] is Christ’s father by natural generation; and
this is proper to him: whereas He is our Father by a voluntary
operation, which is common to Him and to the Son and the Holy Ghost:
so that Christ is not the Son of the whole Trinity, as we are.”

1100 Cfr. St. Thomas, _l.c._, ad 2.

1101 Suarez, _De Incarnatione_, disp. 49, sect. 2, n. 5.

1102 This heresy is called Adoptionism; for a refutation of it see
Pohle-Preuss, _Christology_, pp. 196 sqq.

1103 1 John III, 1.

1104 Cfr. Pohle-Preuss, _Soteriology_, pp. 15 sqq.

_ 1105 Or. in Is._, II, 4.

_ 1106 V. infra_, Art. 3, No. 4.

1107 Cfr. J. Scheeben, “_Kontroverse über die Formalursache der
Kindschaft Gottes_,” in the _Katholik_, of Mayence, 1883, I, pp. 142
sqq., II, pp. 561 sqq.; 1884, I, 18 sqq. II, 465 sqq., 610 sqq.;
Granderath, “_Kontroverse über die Gotteskindschaft_,” in the
Innsbruck _Zeitschrift für kath. Theologie_, 1881, pp. 283 sqq.,
1883, pp. 491 sqq., 593 sqq., 1884, pp. 545 sqq.

_ 1108 De Trinitate_, VIII, 4 sqq.

_ 1109 Comment. in S. Theol._, 3a, qu. 23, art. 3.

1110 Cfr. Gal. IV, 7. On the subject of the adoptive sonship of the just
the student may profitably consult A. Rademacher, _Die
übernatürliche Lebensordnung nach der paulinischen und johanneischen
Theologie_, pp. 97 sqq., Freiburg 1903.

_ 1111 V. supra_, p. 340.

_ 1112 Cat. Rom._, P. II, c. 1, n. 51: “_Huic [gratiae sanctificanti]
additur nobilissimus omnium virtutum comitatus, quae in animam cum
gratia divinitus infunduntur._”

_ 1113 Conc. Trident._, Sess. VI, cap. 7: “_Unde in ipsa iustificatione
cum remissione peccatorum haec omnia simul infusa accipit homo per
Iesum Christum, cui inseritur, fidem, spem et caritatem._”
(Denzinger-Bannwart, n. 800.) The question whether the three
theological virtues are genuine _habitus operativi_, must be
answered in the affirmative; but its denial incurs no censure so
long as the distinction existing between these habitual virtues and
actual grace is left intact. It is of faith that habitual charity is
infused simultaneously with habitual grace. Cfr. _Conc. Trident._,
Sess. VI, can. 11: “_Si quis dixerit, homines iustificari ...
exclusâ gratiâ et caritate, quae in cordibus eorum per Spiritum
Sanctum diffundatur atque illis inhaereat, anathema sit._” On the
bearing of this definition see Tepe, _Instit. Theol._, Vol. III, pp.
175 sq., Paris 1896; Schiffini, _De Gratia Divina_, pp. 315 sqq.,
Freiburg 1901.

1114 Rom. V, 5: “_Caritas Dei (ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ) diffusa est (ἐκκέχυται)
in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis._”

1115 1 Cor. XIII, 2: “_Et si habuero omnem fidem, ita ut montes
transferam, caritatem autem non habuero, nihil sum._”

1116 1 Cor. XIII, 13: “_Nunc autem manent fides, spes, caritas (πίστις,
ἐλπίς, ἀγάπη), tria haec; maior autem horum est caritas._”

_ 1117 Quaestiones Disputatae de Virtutibus in Communi_, art. 12: “_Ad hoc
autem, quod moveamur recte in finem [scil. Deum], oportet finem esse
et cognitum et desideratum. Desiderium autem finis duo exigit, scil.
fiduciam de fine obtinendo, quia nullus sapiens movetur ad id quod
consequi non potest; et amorem finis, quia non desideratur nisi
amatum. Et ideo virtutes theologicae sunt tres, scil. fides quâ Deum
cognoscimus, spes quâ ipsum nos obtenturos esse speramus, et caritas
quâ eum diligimus._”

1118 Sess. VI, cap. 7.

1119 This thesis is not, however, so certain that it would be wrong to
contradict it, as has actually been done by Scotus, Durandus, and
others. Cfr. Suarez, _De Gratia_, VI, 9, 12.

1120 Cfr. St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 57 sqq. That the
cardinal virtues are four in number, St. Thomas proves as follows:
“_[Bonum rationis] potest dupliciter considerari: uno modo, prout
habet rationein consiliabilis et eligibilis, secundum quam ratio
circa illud operatur et sic est prudentia, quae est media inter
intellectuales et morales; ... alio modo, secundum quod habet
rationem boni appetibilis. Ad appetitum autem duo pertinent, scil.
actio et passio; passio autem est in irascibili et concupiscibili.
Circa actiones ergo est iustitia, circa passiones irascibiles est
fortitudo, circa passiones concupiscibiles est temperantia. Et sic
sunt quatuor virtutes cardinales._” (_Comment. in Quatuor Libros
Sent._, III, dist. 33, qu. 2, art. 1, solut. 3.)

1121 Wis. VIII, 7: “_Et si iustitiam quis diligit, labores huius magnas
habent virtutes; sobrietatem enim et prudentiam docet [Deus] et
iustitiam et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus._”

1122 Ez. XI, 19 sq.: “_Et auferam cor lapideum de came eorum et dabo eis
cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent et iudicia mea
custodiant._”

1123 Cfr. Jer. XXXI, 33; Col. I, 10 sq.; 1 John II, 27.

_ 1124 In Ps._, 83: “_Istae virtutes nunc in convalle plorationis per
gratiam Dei donantur nobis._”

_ 1125 Hom. in Ezech._, I, 5, n. 11: “_In fide enim, spe atque caritate,
et in aliis bonis, sine quibus ad coelestem patriam non potest
perveniri, ... perfectorum corda [Spiritus Sanctus] non deserit._”

_ 1126 Summa Theol._, 1a 2ae, qu. 63, art. 3: “_Oportet effectus esse suis
causis et principiis proportionatos. Omnes autem virtutes tam
intellectuales quam morales, quae ex nostris actibus acquiruntur,
procedunt ex quibusdam naturalibus principiis in nobis
praeexistentibus.... Loco quorum naturalium principiorum conferuntur
nobis a Deo virtutes theologicae, quibus ordinamur ad finem
supernaturalem.... Unde oportet quod his etiam virtutibus
theologicis proportionaliter respondeant alii habitus divinitus
causati in nobis, qui sic se habent ad virtutes theologicas sicut se
habent virtutes morales et intellectuales ad principia naturalia
virtutum._” For further information on this subject consult
Heinrich-Gutberlet, _Dogmatische Theologie_, Vol. VIII, § 471, Mainz
1897; Schiffini, _De Gratia Divina_, pp. 319 sqq., Freiburg 1901;
Van Noort, _De Gratia Christi_, pp. 161 sqq., Amsterdam 1908.

1127 Cfr. Gregory of Valentia, _Comment. in S. Theol._, 1a 2ae, disp. 5,
qu. 8, p. 1: “_Dona Spiritus S. potentias animae perficiunt ad
actiones quasdam heroicas, ... quâ ratione peculiariter procedunt ex
divino quodam Spiritus S. instinctu, quo mens nostra plerumque
mirabiliter solet agi et impelli ad quaedam opera praestantia et
rara.... Atque ita in usu donorum homo potius agitur, in usu autem
virtuturn se habet potius ut agens._” Cfr. Simar, _Dogmatik_, Vol.
II, 4th ed., pp. 641 sqq., Freiburg 1899; Van Noort, _De Gratia
Christi_, pp. 174 sqq.

1128 Rom. VIII, 9 sqq.

1129 Cfr. Is. XI, 1 sqq.; LXI, 1; Luke IV, 18.

1130 “_Da tuis fidelibus, in te confitentibus, sacrum septenarium._”
(_Missale Rom._, Sequence for Whit Sunday.) For a more detailed
treatment of the subject dealt with in Thesis III consult J.
Kleutgen, _Theologie der Vorzeit_, Vol. II, 2nd ed., pp. 365 sqq.,
Münster 1872; C. Weiss, _S. Thomae Aquinatis de Septem Donis
Spiritus S. Doctrina_, Vienne 1895; J. Regler, _Die sieben Gaben des
Hl. Geistes in ihrer Bedeutung für das christliche Leben_, Ratisbon
1899; Schiffini, _De Gratia Divina_, pp. 337 sqq., Freiburg 1901. On
the connection of the gifts of the Holy Ghost with the beatitudes
(cfr. Matth. V, 3 sqq.) and the “twelve fruits of the Holy Ghost”
(cfr. Gal. V, 22 sq.), see St. Thomas, _Summa Theol._, 1a 2ae, qu.
69 and 70. The student may also consult Suarez, _De Gratia_, VI, 10,
and Vasquez, _Comment. in S. Theol._, III, disp. 44, cap. 2.

1131 Cfr. St. Bonaventure, _Compendium Theol. Verit._, I, 9: “_In
iustificatione duplex caritas nobis datur, scil. creata et increata:
illa quâ diligimus, et illa quâ diligimur.... Ex his colligitur,
quod licet Deus sit in omnibus per essentiam, praesentiam et
potentiam, non tamen habetur ab omnibus per gratiam._”

1132 John XIV, 16 sq.: “_... alium Paraclitum dabit vobis, ut maneat
vobiscum in aeternum.... Vos autem cognoscetis eum, quia apud vos
manebit et in vobis (ἐν ὑμῖν) erit._”

1133 Rom. V, 5: “_Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per
Spiritum sanctum, qui datus est nobis._”

1134 Rom. VIII, 11: “_Quodsi Spiritus eius, qui suscitavit Iesum a
mortuis, habitat in vobis (οἰκεῖ ἐν ὑμῖν), qui suscitavit Iesnm
Christum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra propter
inhabitantem Spiritum eius in vobis (διὰ τοῦ ἐνοικοῦντος αὐτοῦ
πνεύματος ἐν ὑμῖν)._”

1135 “_Nescitis, quia templum Dei (ναὸς Θεοῦ) estis et Spiritus Dei
habitat in vobis (οἰκεῖ ἐν ὑμῖν)?... Templum enim Dei sanctum est,
quod estis vos._”

1136 1 Cor. 6, 19: “_An nescitis, quoniam membra vestra templum sunt
Spiritus S., qui in vobis est, quem habetis a Deo et non estis
vestri?_” Cfr. Rom. VIII, 9; Gal. IV, 6; 2 Cor. VI, 16.

_ 1137 Ep. ad Serap._, I, n. 24.

1138 θεοποιοῦνται.

_ 1139 Contra Eunom._, I, V.

_ 1140 Dialog._, VII, _per totum_.

_ 1141 De Trinitate_, XV, n. 36: “_Ita enim datur sicut donum Dei, ut
etiam seipsum det sicut Deus._”

_ 1142 Serm._, 144, c. 1: “_Gratia quippe Dei donum Dei est; donum autem
maximum ipse Spiritus Sanctus est, et ideo gratia dicitur._”

_ 1143 Enchiridion_, c. 37: “_Et utique Spiritus Sanctus Dei donum est,
quod quidem et ipsum est aequale donanti; et ideo Deus est etiam
Spiritus Sanctus, Patre Filioque non minor._” Additional Patristic
texts of like tenor in Petavius, _De Trinitate_, l. VIII, cap. 4
sq.: Franzelin, _De Deo Trino_, thes. 43; J. Kleutgen, _Theologie
der Vorseit_, Vol. II, 2nd ed., pp. 369 sqq.

1144 Cfr. Pohle-Preuss, _The Divine Trinity_, pp. 230 sqq.

1145 John XIV, 23: “_Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater
meus diliget eum, et ad eum veniemus et mansionem (μονήν) apud eum
faciemus._”

_ 1146 Ep. 1 ad Serap._, n. 30: “_Ex his una Trinitatis ἐνέργεια
ostenditur ... profecto quum Dominus ait: Veniemus ego et Pater,
simul venit Spiritus, non alio modo quam ut Filius in nobis
habitaturus._”

_ 1147 De Trinit._, XV, 18, 32: “_Dilectio igitur, quae ex Deo est et Deus
est, proprie Spiritus S. est, per quem diffunditur in cordibus
nostris Dei caritas, per quam nos tota inhabitat Trinitas._”

1148 For a more detailed treatment see Franzelin, _De Deo Trino_, thes.
43-48, Rome 1881.

1149 Cfr. Pseudo-Dionys. Areop., _De Hier. Eccl._, 1, § 3 (Migne, _P.
G._, III, 376): Ἡ δὲ θέωσις ἐστιν ἡ πρὸς Θεὸν ἀφομοίωσίς τε καὶ
ἕνωσις.

1150 Cfr. Petavius, _De Trinit._, VIII, 7, 12: “_Ostendimus enim non
semel, coniunctionem illam Spiritus S. neque φυσικήν neque
ὑποστατικήν esse, h. e. neque naturalem neque personalem, quasi una
fiat ex ambobus natura vel persona. Non enim quia et illi per
adoptionis gratiam filii Dei sunt, ait Augustinus (In Ps. 67), ideo
quisquam illorum est unigenitus. Neque enim ex personarum duarum
copulatione unum aliquid per sese, sed κατα συμβεβηκός potest
effici._”

1151 Cfr. Pohle-Preuss, _The Divine Trinity_, pp. 244 sqq.

1152 Cfr. Scheeben, _Die Mysterien des Christentums_, 2nd ed., p. 165,
Freiburg 1898.

1153 Cfr. John XIV, 23; XVII, 20 sqq.

1154 Gutberlet takes middle ground between the two theories and tries to
reconcile them. Cfr. Heinrich-Gutberlet, _Dogmatische Theologie_,
Vol. VIII, § 468. See also A. Rademacher, _Die übernatürliche
Lebensordnung nach der paulinischen und johanneischen Theologie_,
pp. 193 sqq., Freiburg 1903.

1155 Cfr. R. F. Clarke, S. J., _Logic_, p. 174.

1156 “_Fides fiducialis_,” _v. supra_, pp. 255 sqq.

1157 Sess. VI, cap. 9; Denzinger-Bannwart, n. 684.

1158 Sess. VI, can. 13-15; Denzinger-Bannwart, n. 823 sqq.

1159 1 Cor. IV, 4: “_Nihil enim mihi conscius sum, sed non in hoc
iustificatus sum; qui autem iudicat me, Dominus est._”

1160 1 Cor. IX, 27: “_Castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne
forte, quum aliis praedicaverim, ipse reprobus (ἀδόκιμος)
efficiar._”

1161 Phil. II, 12: “_Cum metu et tremore vestram salutem operamini._”
Other Scriptural texts in Bellarmine, _De Iustificatione_, III, 4
sqq. For the solution of certain exegetical difficulties see the
same author, _op. cit._, III, 9, and Tepe, _Instit. Theol._, Vol.
III, pp. 210 sqq., Paris 1896.

_ 1162 Hom. in I. Epist. ad Cor._, 2.

1163 Eccles. IX, 1 sq.: “_Nescit homo, utrum amore an odio dignus, etc._”

_ 1164 Hieronymus in h. l._ (Migne, _P. L._, XXIII, 1080): “_In futuro
igitur scient omnia et in vultu eorum sunt omnia, i.e. antecedet
eos, quum de hac vita decesserint, notitia istius rei quia tunc est
iudicum et nunc certamen. Et quicunque adversa sustinent, utrum per
amorem Dei sustineant, ut Iob, an per odium, ut plurimi peccatores,
nunc habetur incertum._”