Chapter L: LAUD 719, Bodleian Library, Oxford. Contains Vox Clamantis (11)

Cap^m. xix.
Heu! nimis infelix qui se viuens male gessit,
Quo grauis in morte pena vorabit eum:
Mors etenim duplex homini debetur iniquo;
Est mors prima grauis, altera feda magis.
Prima necans corpus de mundo segregat illud,
Nec valet vlterius quid sibi ferre mali;
Altera set grauior animam deducit ad yma,
Reddit et hanc Sathane, que solet esse dei: 1030
Ponit in ambiguum que sit mundana voluptas,
Et fore dat certum pena quod omnis adest,
Pena quidem baratri, dolor omnis quo vegetabit,
Quo semper moritur, nec valet ipse mori.
Non vox vlla valet miseras edicere penas,
Quorum tormenta languida fine carent:
Hinc timor atque tremor, labor et dolor inde sequetur,
Perpetue pene mors furit absque mori:
Iugi morte mori, seu iugi viuere morte,
Nil differt dicas, viuere siue mori. 1040
Heu! mortem repeto tociens, quia nil nisi mortis
Effigiem miseris inferet ille locus,
Ille locus quem dira fames, quem frigus et ardor,
Quem tenebre, quem nox, noctis et vmbra tegit.
Vermis ibi mentes corrodit, et ignis ab estu
Corpora consumet, pena timenda nimis:
Tortor ibi, qui semper habet torquere nec vnquam
Deficiet, tortum torrida pena teret.
Quicquid erat placitum carni subuertitur omne,
Quod fuit et dulce torquet amara lues: 1050
Quod fuerat pulcrum fedat turpissima forma,
Quod fuerat sanum, pena resoluit opus:
Quod fuerat forte tunc viribus expoliatur;
Est sapiens stultus, est ibi diues inops:
Quod fuerat luxus prius, est ibi vermis et ignis,
Fit, gula que fuerat, insaciata fames.
Sunt tenebre visus pungens et scorpio tactus,
Gressus et in laqueos mortis habebit iter:
Aures torquentur strepitu fetoreque nares,
Et que sunt pene gustus amara sapit: 1060
Est ibi flens oculus, dens stridens, omneque membrum
Soluitur in luctum, quo sine fine dolet.
Quod fuerat vita mors est, quod corpus eratque
Vt fax comburens semper in igne coquit.
Heu, set ymago dei nuper tam pura creata
Illa dolens anima demonis instar habet.
Non Thetis extinguit ibi fulmina, set neque morsus[630]
Vipereos medici compta medela iuuat:
Stans ibi continuus dolor est vt parturientis,
Tempora nec venie spectat habere locus. 1070
Perpetuum pene tormentum nemo gehenne
Mente capit, set ibi stat dolor absque pari:
Cor de mente tremit, de corde caro, quod in ista
Scribere materia plus nequit egra manus.
Quo vultu, vel qua facie, vel quo comitatu
Tunc apparebit iudicialis apex?
Terribilis vultus, facies quasi sit furibundi,
Horridus aspectus aspera queque minans:
Iudicis ille furor breuis, ira set absque remissa
Pena, nil venie nil pietatis habens. 1080
Mater et angelicus cetus, necnon duodenus
Iudicium faciens ordo sequetur eum:
Angelus hic et homo pariter tormenta subibunt,
Penam pro meritis soluet vterque suis;
Efficientque pares pene, quos nuper iniqus
Peccandi pariles efficiebat amor.
Distinguetur ibi malus et bonus, ille sinistram,
Ille tenens dextram, iudiciumque ferent.
O, quam tristis erit miseris sentencia danda,
Perpetue mortis perdicione mori. 1090
Hec erit illa dies domini, qua luce patebunt
Clarius occulta, que modo clausa latent:
Hec erit illa dies ire, lux illa tremenda,
Qua non subsistet angelus absque metu.
Cum vix si iustus puncto saluandus in illo,[631]
Impie, quo fugies? quae fuga? Nulla quidem.
Est igitur mentis prudentis, mentis honeste,
Mentis discrete tale timere malum.
O nimium felix, tales euadere clades
Qui valet, et meriti viuere laude sui! 1100
O nimium felix, o secla per omnia felix,
O preseruatus, oque beatus homo,
Qui poterit mortis tantas euadere penas,
Celica cumque deo gaudia ferre suo!
Nunc igitur sedeat sapiens et computet actus,
Quam prius adueniat iudicis illa dies.

=Postquam de gaudiis et penis que bonis et malis debentur tractauit, consulit vlterius quod unusquisque ad bonos mores se conuertat, et de hiis que negligenter omisit, absque desperacione contritus indulgenciam a deo confidenter imploret.=

Cap^m. xx.
Cumque repentinum casum breuis hora minatur,[632]
Dum tenuem flatum suscitat aura leuis,
Care, memento tui, quis sis, cur, vnde vel ad quid,
Vel cuius factus condicionis eras; 1110
Quod caro sit fragilis, fallax facilisque moueri,
Prona sit ad peius, pessima prompta sequi.
Spiritus hunc mundum spernat speretque futura,
Semper in auctoris fixus amore sui:
Quod caro spiritui subdatur eumque sequatur,
Spiritus auctori seruiat ipse suo;
Quod motus carnis moderetur, commemoranda
Est mors et pena mortis habenda malis.
Non poterit melius hominis caro viua domari,
Quam quod mente gerat mortua qualis erit. 1120
Fletibus assiduis, est dum data gracia flendi,
Penituisse iuuat estque salubre satis:
Nec deus ethereus hec crimina vendicat vlli,
Que confessa dolens non residiua facit.
Qui reus est igitur homo, penam temporis huius
Sustineat, donec diluat omne malum;
Vt sic purgatus, cum iudex venerit, illam
Effugiat penam, que sine fine manet:
Nam qui iussa dei non seruat et vltima vite
Spectat, ad infernum cogitur ille trahi. 1130
Scripture fallunt, aut certe noscere debes
Quod redit ad veniam vix animalis homo;
Victus enim vicio vicii fit seruus, et in se
Non habet admissum soluere posse iugum:
Ergo perpes ei debetur pena necesse,
Qui sibi peccandi velle perhenne facit.
Parcere nempe deo proprium tamen et misereri est,
Vnde, licet sero, te reuocare stude.
Figmentum nostrum nouit, set et ipse medetur
Tandem contritum, qui petit eius opem. 1140
Non te desperes, pius est deus, immo deumque
Qui negat esse pium, denegat esse deum:
Hic quasi fons viuus patet omnibus, et vacuari
Vt fons nescit aquis, hic pietate nequit.
Set quia spem nimiam presumpcio sepe fatigat,
Tu tibi spem pone sicut oportet agi:
Vt sapiens speres, tibi sit tua spes moderanda,
Eius habent sancto frena timore regi.
Non timor excedat, quo desperacio mentem
Polluat, immo deum mentis amore time: 1150
Nec spes presumat, set amet commixta timore,[633]
Sic timor est virtus spes et vterque salus.
Set meditando tamen tua mens de fine remorsa,
Semper amara timens speret habere bona:
Sanccius vt viuas, memorare nouissima semper,
Ledunt nam iacula visa perante minus.
Respice cotidie, mortis quia tempus adesse
Festinat, que simul prospera cuncta ruet.

=Hic loquitur quod sunt modo pauci, qui aut propter celi affectum aut gehenne metum huius vite voluptatibus renunciant; set quecumque caro concupiscit, omni postposita racione, ardencius perficere conantur.=

Cap^m. xxi.
Qui sibi commemorans, puto, singula ponderat eque,
Senciet a fine gaudia vana fore: 1160
Nunc tamen a viciis est quilibet infatuatus,
Quod de fine suo vix memoratur homo.
Quisque suum corpus colit, et de carnis amore
Gaudet, et est anime causa relicta sue:
Gloria nec celi mentes neque pena gehenne
A mundi labe iam reuocare queunt.
Sic caro, sic demon, sic mundus vbique modernos
Deuiat, vt Cristi vix sciat vnus iter:
Est caro que fragilis, demon versutus, iniqus
Mundus, in hoc hominum tempore regna colunt: 1170
Et sic bruta quasi perit humane racionis
Virtus, dum vicium corporis acta regit.
Est homo nunc animal dicam, set non racionis,
Dum viuit bruti condicione pari.
Nescia scripture brutum natura gubernat,
Iudicis arbitrium nec racionis habet:
Est igitur brutis homo peior, quando voluntas
Preter naturam sola gubernat eum.
Corporis, heu! virtus per singula membra revoluens
Naturam viciis seruit ad acta foris; 1180
Ac anime racio carnis viciata vigore
De virtute nichil interiore sapit.
Morigeri cicius modo sunt derisio plebis,
Et scola peccati iustificabit opus:
Que solet illa viros veteri de more beare,
Iam noua virtuti frena libido mouet.[634]
Inter eos mundi quibus est donata potestas,
‘Sic volo, sic iubeo,’ sunt quasi iura modo.
Succumbunt iusti clamantes, ‘Ve! quod in orbe
Impia pars hominum singula regna terit.’ 1190
Vis prohibet leges, euertunt crimina mores,
Virtus peccati turbine quassa perit:
Mundus turbatur, rerum confunditur ordo,
Involuitque simul omnia grande chaos.
Squalidus in terra sic stat genitor genitusque,
Quod natura suo vix stat in orbe loco.
Liuor et ambicio, gula, fraus, metuenda libido,
Ira, tumor mentis, scismata, laudis amor,
Ambiciosus honor, amor et sceleratus habendi,
Ipse voluptatis vsus et ecce malus, 1200
Furta, rapina, dolus, metus et periuria, testes
Sunt mundi quod erit ammodo nulla fides.

=Hic loquitur de variis vindictis occasione peccati in hoc seculo iam quasi cotidie[635] contingentibus, que absque iustorum virorum meritis et oracionibus nullatenus sedari poterunt.=

Cap^m. xxii.
Ecce dies veniunt, predixit quos fore Cristus,
Et patuere diu verba timenda dei.
Precessere fames, pestis, motus quoque terre,
Signaque de celo, stat quoque guerra modo:
Nititur aduersus regnum consurgere regnum,
Gens contra gentem, sic patet omne malum.
Vt pecoris sic est hominis fusus modo sanguis,
Victa iacet pietas, et sinit ista deus: 1210
Est et adhuc vindex extenta manus ferientis
Continuans plagas, nec timet vllus eas.
Longanimis domini sentencia sepe moratur,
Vir bonus inmunis nec malus vllus erit.
Quem deus ille ferit, nullo valet orbe tueri,
Si non contritum culpa relinquat eum.
Mortem peccantis non vult deus, immo misertus
Vult vt vertatur, quo sibi vita datur:
Est pius ipse deus, scripturis sicut habemus,
Pro Sodomis Abrahe dixerat ipse pie: 1220
‘Inter iniquorum tot milia tu populorum
Redde decem iustos, et miserebor eis.
Est michi nam soli proprium miseris misereri,
Multis pro paucis parcere curo libens.’
O deus, ergo tibi quid dicam, quomodo nostri
Luctus continui sunt tibi nuga quasi?
Nonne decem iusti modo sunt, meritis vt eorum
Stellifer ipse dies curet in orbe malos?
Aut deus oblitus est immemor ad miserandum,
Dormit vel fingit, aut sibi facta latent. 1230
Verius vt dicam, deus est accensus, et ignis
Fulminat inde Iacob, iraque lata furit:
Sic et plasma suum plasmator abhorret, et ipsum
Torquet pro factis que videt ipse malis.
O, qui mentali videt ex oculo mala nostra
Omnibus in gradibus continuare dies,
Dicere tunc poterit quod talia nullus ab euo
Impunita diu crimina vidit homo.
Quis status ille modo, quin sit transgressus, et ordo,
Quem iustum dicam, deficit vnde sciam. 1240
Hoc nisi gratis emat, dubito prope quod generalis
Decasus nostre prosperitatis adest:
Set quia de summis gradibus mala progrediuntur,
Est qui summus eos corrigat ipse deus.

=Hic loquitur sub compendio recapitulando finaliter de singulis mundi gradibus, qui singillatim a debito deuiantes ordine virtutes diminuendo extingunt, et ea que viciorum sunt augmentando multipliciter exercent.=

Cap^m. xxiii.
Dudum prelatus solum diuina gerebat,
Nunc propter mundum nescit habere deum:
Curatus cure dudum seruiuit, et ipse
Nunc vagus exterius circuit omne genus:
Dudum presbiteri casti, nunc luxuriosi;
Ocia que querunt plurima dampna fouent: 1250
Ex studio mores dudum didicere scolares,
Nunc tamen econtra stat viciata scola:
Indiuisus amor monachos sibi strinxit vt ardor,
Nunc petit inuidia claustra tenere sua:
Asperitas dudum fratres in carne domabat,
Regula set mollis ammodo parcet eis:[636]
Dudum milicia fuit et sibi gracia prompta,
Gracia nunc tarda stat, quia vita mala:
Mercator dudum iustum peciit sibi lucrum,
Nunc quoque fraude sua querit habere lucra: 1260
Simplicitas animi fuerat sociata coloni,
Nunc magis indomitum cor gerit ipse ferum:
Lex dudum iusta nulli parcebat amica,
Quam vigor argenti subdit vbique sibi.
Par status imparibus est actibus attenuatus,
Exceditque suum quisque viator iter.
Sic pietas humilis teritur, que superbia regnat;
Liuor adest agilis, torpet et omnis amor:
Permanet ira ferox, et abit paciencia suplex,
Viuit et accidia, sollicitudo perit: 1270
Ebrietas, non sobrietas, tenet ammodo mensas,
Feruet et in viciis crapula plena cibis:
Casta pudicicia dudum precingere lumbos
Affuit, et modo vult soluere luxus eos:
Nuper larga manus inopi sua munera spersit,
Nunc cupit et bursam claudit auara tenax.
Dic modo quot viciis modo sola superbia mundum
Ad varii sceleris precipitauit opus:[637]
Dic quot liuor edax acies sua signa sequentes
Subdidit imperio vique metuque suo: 1280
Dic quot auaricie manibus vel mente rapaci
Intendunt populi iura negando dei;
Quot gula deliciis torpet, quot torpor inanes
Carnis adulterio fedat in orbe suo.
Singula nempe vorat anime caro, sic quod vbique
Subdidit inmundam crimine mundus eam:
Singula fallacis mundi dulcedo subegit,
Nos tamen inmundos mundificare nequit.

=Iam in fine libri loquitur magis in speciali de patria illa in qua natus fuerat, vbi quasi plangendo conqueritur, qualiter honores et virtutes veteres a variis ibidem erroribus superuenientibus, vt dicitur, ad presens multipliciter eneruantur.=

Cap^m. xxiiii.
Singula que dominus statuit sibi regna per orbem,
Que magis in Cristi nomine signa gerunt, 1290
Diligo, set propriam super omnia diligo terram,
In qua principium duxit origo meum.
Quicquid agant alie terre, non subruor inde,
Dum tamen ipse foris sisto remotus eis;
Patria set iuuenem que me suscepit alumpnum,
Partibus in cuius semper adhero manens,
Hec si quid patitur, mea viscera compaciuntur,
Nec sine me dampna ferre valebit ea:
Eius in aduersis de pondere sum quasi versus;
Si perstet, persto, si cadat illa, cado. 1300
Que magis ergo grauant presenti tempore, saltem
Vt dicunt alii, scismata plango michi.
Vna meo sensu res est, que pessima cunctis
Iam poterit dici fons et origo mali.
Heu! quia iusticia procul abcessit fugitiua,
Cessit et est alibi pax sociata sibi:
Pax, que iusticie dudum solet oscula ferre,
Nunc fugit a terra, ius perit ecce quia.
Plures iam nocui sumunt sibi regna magistri,
Vis iubet et velle, iura nec vlla videt: 1310
Nunc vbi se vertit magnas, sine iure sequntur
Leges, set populus inde subibit onus:
Corpore sicque meo non tantum torqueor, immo
Sunt michi pro minimo res quibus vtar ego.
Non est de modicis quod adulterium modo ledit;
Que caro deposcit omnia namque licent.
In terris aliis Venus et si predominetur,
Exsoluunt meritis hoc aliunde suis;
Est ibi nam posita lex, que communis ad omnes
Iudicat, et causas terminat absque dolo: 1320
Non status aut sexus, non dona, preces, timor aut quid
Possunt a minimo tollere iura viro:
Et sic iusticia redimit quodammodo culpam
Carnis, que fragili condicione cadit.
Set nos in patria non solum vincimur ista
Ex carnis stimulo, quo stimulatur homo;
Immo suas metas lex transit nescia iuris,
Sicque per obliquas patria nostra vias
Deuiat in tanto, quod, dicunt, amplius ordo
Non erit in nostris partibus: vnde deus 1330
Visitat has partes vindicta, qualis ab euo
In nullo mundi tempore visa fuit.
Non tamen est terra que gaudet in omnibus vna,
Set magis in nostra fit modo virga fera:
Clamor vbique, vide, non solus conqueror ipse;
Culpas tam patulas est reticere nephas:
Sic fleo cum flente, lex fallit, fallor et ipse;
Stat mea nam grauibus patria plena malis.
Nos, quibus assueuit numquam crudeliter vti
Fatum, iam pressos sternit vbique reos. 1340
Que fuerat tellus omni preciosa metallo,
Iam nequit ex plumbo pondus habere suum;[638]
Dignior argento, fuluo quoque dignior auro,
Nobile que genuit, vix valet esse quadrans.
Nuper dixerunt quicumque venire solebant,
‘Venimus ad portus, vbera terra, tuos.’
Nunc tamen vt sterilis reputaris et es, quia mores
Nunc neque diuicie sunt aliquando tue.
Quo ferar, vnde petam mestis solacia rebus?
Anchora iam nostram non tenet vlla ratem. 1350
Sic mea, que stabilis fuit, infirmatur iniquis
Patria iudiciis, iura negando viris:
Sic gentis domina, quasi iam viduata, tributa
Reddit peccato, statque remota deo.
Sic que morigera fuerat, nunc est viciosa;
Dudum legifera, nunc sine lege fera:
Sic ea que larga fuerat, nunc tollit egena;
Que fuerat sancta, fit Venus ipsa dea:
Est sale iam spersa, fuerat que fructibus ampla,
Et velut vrtica, que solet esse rosa: 1360
Que fuerat pulcra, quasi monstrum stat reputata;
Fit caput in caudam, sic terit omnis eam.
Scandala feda parit nouiter transgressa nouerca,
Omnis que laudis mater et hospes erat:
Que fuit angelica nuper, nunc angulus extat,
Languet et in tenebris sorde repressa magis.
Patria, quam famam dicunt habuisse sororem,
Est magis infamis omnibus ipsa locis:
Que fuerat digne super omnes celsior orbe,
Nunc deus est alibi, subditur ipsa quasi: 1370
Ordine retrogrado quicquid sibi laudis habebat
Cedit, et instabilis vndique spreta iacet.
Firma mouet, ruit alta, terit modo forcia discors
Error, et innumera spergit vbique mala:
Torpescunt proceres, clerus dissoluitur, vrbes
Discordant, leges sunt sine iure graues:
Murmurat indomitus vulgus, concrescit abvsus
Peccati solitus; sic dolet omnis humus.
Hinc puto quod seuit pes terreus in caput auri,
Et lupus agnorum cornua vana timet.[639] 1380
In meritis hominum solum deus aspicit orbem,
Et sua de facto tempora causat homo.

O sterilis terra morum, sani viduata
Consilii, lesa nec medicamen habens,
Dic vbi fortuna latitat modo, qua reputabas
Nuper in orbe tuum non habuisse parem.
Si Lachesis sortem tibi contulit esse dolosam,
Iam venit ipsa tui ~reddere~ pacta doli:[640]
Nunc palletque tuis nigris Aurora venenis,
Cuius lux aliis fulsit in orbe magis; 1390
Nuncque iuuentutis flos que tibi creuit habunde
Aret, et a viciis inveterata peris;
Fedaque nunc volucris, venturi nuncia luctus,
Concinit in fatis bubo propheta tuis.
Scit deus hanc causam specialius esse notandam,
Qua locus iste modo distat honore suo:
Hoc scio, quod cunctis locus in prouerbia crescit,
Et quasi nunc speculum denotat omnis eum.
Talia per terras fatali lege geruntur,
Vt reputant, set ego non ita stare puto: 1400
Non est fortuna, que talia causat habenda,
Nec sors, set merita nostra per acta mala.
Qui tamen hanc stare modo credit et hanc reuocare
Vult, purget crimen, sic reuocabit eam:
Gracia prompta dei querentibus inuenietur,
Nam sibi conuersis vertitur ipse deus.
Dum pia pro pace cecinit processio terre,
Firmaque iusticia fecerat acta sua,
Dumque fides steterat et amor ~sine labe manebat~,[641]
~Tunc, quia pax viguit, sors bona cuncta tulit~. 1410
~Nunc~ igitur nostra ~sit vita deo~ renouata,[642]
Ne sors fortuita plus queat esse mala:
Vota vetusta precum redeant domino dominorum,
Vt redeat dominus cum pietate suis;
Per quem pax et honor et tempora sana redibunt,
Que pro peccato sunt fugitiua modo.
Prospera qui veteris vult temporis esse renata,
Reddat et emendet facta priora nouis.
Est deus ipse piis pius et seuerus iniquis,
Sic valet ob meritum quisquis habere deum. 1420
Nos igitur, domine, tua gracia, que solet olim
Ferre reis veniam, te miserante iuuet:
Anticipet pietas tua nos, ne dicat eorum
Gens, ‘Vbi sit dominus, qui solet esse pius?’
Da, precor, accessum lacrimis, mitissime, nostris,
Nam sine te nullum scis quod habemus opem:
Nunc tua pro lapsis nitatur gracia rebus,
Nostra nec anterior sit tibi culpa memor:
Numquam pigra fuit causis tua gracia nostris:
Est vbi nunc illa, que solet esse salus? 1430
Nos peccatores sumus, et tu plus miserator,
Scit bonitasque tua nos opus esse tuum:
Si plus peccaret vir, plura remittere posses,
Materiam venie sors tibi nostra dedit.
Si quociens homines peccant, tua fulmina mittas,
Exiguo presens tempore mundus erit:
A te pendentem sic cum circumspicis orbem,
Auctor, pacificum fac opus esse tuum.
Nos, deus alme, tui serui, quamuis modo tardi,
Te, non fortunam, credimus esse deum: 1440
Scimus te solum super omnes esse colendum;
Sic nostri solus tu miserere, deus!

=Hic loquitur qualiter ea que in hoc presenti libello quasi sompniando de mundi scripsit erroribus, non ex se tantum, set ex plebis voce communi concepit. Consulit tamen finaliter quod, si quis inde se culpabilem senciat, priusquam nobis peiora succedant tempora, suam ex humili corde culpam penitens emendet.=

Cap^m. xxv.
Hos ego compegi versus, quos fuderat in me
Spiritus in sompnis: nox erat illa grauis.
Hec set vt auctor ego non scripsi metra libello,
Que tamen audiui trado legenda tibi:
Non tumor ex capite proprio me scribere fecit
Ista, set vt voces plebis in aure dabant.
Quem sua mens mordet, de voce sit ille remorsus,
Curet vt in melius que tulit egra prius: 1450
Qui tamen inmunem se sentit, ab inde quietus[643]
Transeat, et meritis sic stet vterque suis.
Quem non culpa grauat mea non sentencia culpat,
~Leditur hinc nullus~, sit nisi forte reus:[644]
~Ne grauet ergo tibi~, gibbosus namque panelli[645]
Et non sanus equs ferre recusat onus.
Non tamen in specie quemquam de pondere culpe
Accuso, set eo se probet intus homo:
Non ego mordaci distrinxi crimine quemquam,
Nec meus vllius crimina versus habet. 1460
Que sompno cepi, vigilans mea scripta peregi,
Sint bona dicta bonis, et mala linquo malis:
Omnis enim mundum gemit esse dei laceratum
Vindicta nostri pro grauitate mali.
Ergo suam culpam contrito corde, priusquam
Consumpti simus, corrigat ipse malus.
Corrigit hic mundum, qui cor retinet sibi mundum:
Cor magis vnde regat, hec sibi scripta legat.
Quod scripsi plebis vox est, ~set et ista videbis~,[646]
~Quo clamat populus, est ibi sepe deus~. 1470
Qui bonus est audit bona, set peruersus obaudit,
Ad bona set pronus audiat ista bonus.
Hec ita scripta sciat malus, vt bonus ammodo fiat,
Et bonus hec querat, vt meliora gerat.
Mundus non ledit iustum, bene dummodo credit,
Quando set excedit, mundus ad arma redit:
Mundus erit talis, fuerit viuens homo qualis;
Obstet vitalis quilibet ergo malis.
~Culpa quidem lata, qua virtus stat viciata,~[647]
~Cum non purgata fuerit set continuata,~ 1480
~Que meruit fata sunt sibi fine data.~

[648]=Explicit libellus qui intitulatur Vox Clamantis, editus precipue super articulo primi infortunii, quod infortunato Ricardo secundo in primordiis regni sui, vt audistis, quasi ex dei virga[649] notabiliter in Anglia contingebat. Et nunc vlterius, quia ipse non inde remorsus, immo magis ad modum tiranni induratus, regnum suum assiduis oppressionibus incessanter flagellare non desistit, diuine vindicte flagellum vsque in sue deposicionis exterminium non inmerito assecutus est. Tres namque tunc regni nobiles super hoc specialius moti, scilicet Thomas Dux Glouernie, qui vulgariter dictus est Cignus, Ricardus Comes Arundellie, qui dicitur Equs, Thomas Comes de Warrewyk,[650] cuius nomen Vrsus, hii vero vnanimes cum quibusdam aliis proceribus sibi adherentibus, vt regie malicie fautores delerent, ad dei laudem regnique commodum in manu forti iusto animo viriliter insurrexerunt, prout in hac consequenti cronica, que tripertita est, scriptor manifestius declarare intendit.=

FOOTNOTES:

[590] 9 magnanimi CEHDL magnatum S

[591] 27 Consilium CEHDL

[592] 43 descessit SHG descescit L decessit CED

[593] 87 da pinguibus CE

[594] 125 circumprecordia SG

[595] 160 Est S Et CEHDL

[596] 167 grossantur S grassantur HDLT crassantur CEG

[597] 182 dolum SCGDL suum EHT

[598] 184 scelus] dolus EH

[599] 187 rutilans albedo set SCGDL albus paries tamen EHT

[600] 189f.

Sic foris ex auro tumulus splendescit, et intro
Fetet putredo, vermibus esca caro. EHT

DL _have both this couplet and that in the text_

[601] 192 falco SCGDL nisus EHT

[602] 218 pulchra C

[603] 237 ingenii H (_corr._) Ingenuu_m_ L assimulari CE

[604] 256 ipse SL ille CEHD

[605] 269 _Ordinary paragr. in_ CDL, _no paragr._ E

[606] 291 _Ordinary paragr._ CEDL

[607] 350 credet CEHGDL credit S

[608] 409 seruus CE

[609] 470 estatis C (_ras._)

[610] 490 Passebatq_ue_ S

[611] 535 set] et CEL

[612] 562 sunt] sint CE

[613] 599 sitis] satis D

[614] 611 tradidit] contulit CE

[615] 684 queris SGL mauis (mavis) CEHD

[616] 691 regno peccato EHL Regni peccato D

[617] 707 eum CEHDH₂ enim SGLT

[618] 721 perinterius GLT

[619] 767 spernens famam C fama_m_ serpens L

[620] 816 iuuat S iuuant EGDLTH₂

[621] Cap. xiii. _Heading_ 1 mortui corporis CH

[622] 843 redolens dudum CEHD

[623] 903 nisi] sibi C

[624] 918 et] est S

[625] 921 nostre D nostri SCEHGL

[626] 931 imparat C

[627] 961 fit S sit CEHGDL

[628] 997 et _om._ S

[629] Cap. xix. _Heading_ 1 duplici CEGL dupplici SHT duplice D

[630] 1067 Tethis D

[631] 1095 si SGL sit CEHD

[632] 1107 Cumq_ue_ ST Dumq_ue_ CEHGDL

[633] 1151 comixta H

[634] 1186 mouet] tenet EDLT

[635] Cap. xxii. _Heading_ 2 quotidie CED

[636] 1256 parcit CE

[637] 1278 opes S

[638] 1342 suum SG suo CEHDL

[639] 1380 Et lupus SHDL Pastor et CG (_ras._) Lupus et E

[640] 1388 reddere SEHG soluere CDLT

[641] 1409 f. commune regebat Perstitit in nobis tunc honor atque salus EDLTH₂ (gerebat E)

[642] 1411 Sint igitur nostra bona facta deo renouata EDLTH₂ (reuocata L)

[643] 1451 inmunen S

[644] 1454 _Text_ SCEG Sic precor vt nullus DLT

[645] 1455 _Text_ SCEG Detrahet inde michi DL Se trahit inde michi T

[646] 1469 f. _Text_ SCEHG (in ista E) per scripta cauebis Que mala sunt, ideo te dabis atque deo DLTH₂ (perscripta D)

[647] 1479-81 DLTH₂ _have two lines only, as follows_:--

Omnibus ipse tamen peior sum, sed releuamen
Det michi per flamen conditor orbis. Amen. 1480*

[648] EXPLICIT, &c. Explicit libellus qui intitulatur Vox Clamantis (_omitting the rest_) EDTH₂ Explicit liber intitulatus Vox clamantis (_omitting the rest_) L

[649] 4 virga dei CHG

[650] 12 Warwyk CH

CRONICA TRIPERTITA[651]

[Sidenote: Opus humanum est inquirere pacem et persequi eam.
Hoc enim fecerunt hii tres proceres de quibus infra fit
mencio, vbi fides interfuit.

Opus inferni est pacem turbare, iustosque regni interficere.
Hoc enim Ricardus ~capitosus~[652] dolosa circumvencione
facere non timuit.

Opus in Cristo est deponere superbos de sede et exal~tare
humiles. Hoc enim~ deus fecit; ~odios~um ~Ricar~dum de Solio
suo proiecit, et pium Henricum omni dileccione gratissimum
cum gloria sublimari constituit.]
Ista tripertita, sequitur que, mente perita
Cronica seruetur; nam pars que prima videtur
Est opus humanum, pars illa secunda prophanum
Est opus inferni, pars tercia iure superni
Est opus in Cristo. Vir qui bene sentit in isto
Scire potest mira, quid amor sit, quid sit et ira:
Est tamen hoc clamor, ‘Omnia vincit Amor.’

[Sidenote: Hic in prima parte[653] cronice com~positor~ tempora
distinguens,[654] causas vnde regnum fuit in se diuisum,
postmodum per singula tractabit.]
TOLLE caput mundi, C ter et sex lustra fer illi,
Et decies quinque cum septem post super adde:
Tempus tale nota, qui tunc fuit Anglia mota.
~Dum stat commotus Ricardus amore remotus,~
~Principio Regis oritur transgressio legis,~
~Quo fortuna cadit et humus retrogreda vadit.~
~Quomodo surrexit populus, quem non bene rexit,~
~Tempus adhuc plangit super hoc, quod cronica tangit.~
~Libro testante, stat cronica scripta per ante;~
~Est alibi dicta, transit nec ab aure relicta:~ 10
~Audistis mira, vulgaris que tulit ira:~
~Omnibus in villis timuit vir iustus ab illis.~
[Sidenote: Qualiter infortunatus rex Ricardus, virgam dei non
metuens, de malo in peius suam semper maliciam continuauit.]
Rex induratum cor semper habet, neque fatum
Tale remordebat ipsum, qui iure carebat:[655]
Stultorum vile sibi consilium iuuenile
Legerat, et sectam senium dedit esse reiectam:
Consilio iuuenum spirauerat ille venenum,
Quo bona predaret procerum, quos mortificaret:
Sic malus ipse malis adhesit, eisque sodalis
Efficitur, tota regis pietate remota. 20
Tunc accusare quosdam presumpsit auare,
Vnde catallorum gazas spoliaret eorum.
Tres sunt antiqui proceres, quos regis iniqui
Ira magis nouit, et eos occidere vouit:
Et sic qui cati pellem cupit excoriati,
[Sidenote: Nota de iudicibus illis, qui vt regis errorem
precipue contra illos tres proceres quos occidere vellet
iustificarent, literas sub eorum sigillis scriptas erronice
composuerunt.]
Fingebat causas fallaci pectore clausas.
Caucius vt factum sibi possit habere subactum,
Leges conduxit, pro parte suaque reduxit:
Munere corrupti suadente timoreque rupti
Legis in errorem regi tribuere fauorem: 30
Hii tunc legiste, quicquid rex dixerat iste,
Federa componunt, que sigilla sub ordine ponunt.
Tunc rex letatur, super hoc quod fortificatur,
Quo magis ad plenum diffundat ille venenum:[656]
Tunc aderant tales iuuenes, qui sunt speciales,
Laudantes regem, quia vertit sic sibi legem.
[Sidenote: Qualiter tres proceres predicti de regis malicia
secrecius premuniti in sui defensionem roborati sunt.]
Hoc concernentes alii, que dolos metuentes,
Ad defendendum statuunt cito quid sit agendum.
Tunc rex festinat, et ad hoc sua iussa propinat,
Vt tres querantur vbi sunt, et ibi capiantur. 40
Tunc tres, qui iusti fuerant et ad arma robusti,
Factum disponunt et ad hoc sua robora ponunt.
Qui fuerant isti proceres, in nomine Cristi
Expedit vt dicam referens, et eis benedicam.
Si non directe procerum cognomina recte,
Hec tamen obscura referam, latitante figura:
Scribere que tendo si mistica verba legendo
Auribus apportant, verum tamen illa reportant.
[Sidenote: Nota de nominibus trium procerum predictorum sub
figura. Comes Marescallus. Strenuissimus Comes Derbeie.]
Sunt Olor, Vrsus, Equs, stat eorum quilibet equs,
Non hii diuisi, set in vnum sunt quasi visi: 50
Penna coronata tribus hiis fuit associata:
Qui gerit S tandem turmam comitatur eandem,
Nobilis ille quidem probus et iuuenis fuit idem,
Sic quasi de celis interfuit ille fidelis:
[Sidenote: Comes Northumbrie, cuius Signum fuit luna
crescens.]
Hac sub fortuna presens aquilonica luna[657]
Non fuit ad sortem, sequitur set mente cohortem.[658]
[Sidenote: Qualiter rex, cuius Signum Sol erat, ciues
Londonienses pro auxilio ab eis contra dictos tres proceres
optinendo requisiuit; set illi regis maliciam perplectentes
eidem nullatenus consensierunt.]
Qui solem gessit tenebrosus lumina nescit,
In Troie metas dum vendicat ipse dietas.
Troia fuit prima, per quem sol tendit ad yma;
Pallet in eclipsi populus quia non fauet ipsi:
Obsistunt turbe Phebo, ne scandat in vrbe, 60
Dumque suis alis Cignus fuit imperialis.
[Sidenote: Qualiter rex Comitem Oxonie, qui per aprum
designatur, vt ipse contra tres proceres antedictos gentes
bellatrices secum duceret, in partes Cestrie vna cum regio
vexillo destinauit.]
Fraus tamen obliquas nubes commouit iniquas,
Extera dum rebus temptauit lumina Phebus:
Cestria surrexit, Aper in qua lumina rexit,
Regis vexillum fatue signauerat illum.
Set conspiranti deus obstat et insidianti,
Quo dolus exosos inuoluit fine dolosos:
Auxilio Cigni, regis pro parte maligni[659]
Si vis queratur, contraria vis operatur. 70
Querit Aper latebras, fraudes mortisque tenebras,[660]
Quo regnum periat regisque superbia fiat;
Cignus et expresse super hiis que cernit adesse
Prouidet, et curam regni colit ipse futuram:
Ducit Aper gentes, quas concitat arma gerentes,
Liber vt hiis pergat proceresque per omnia spergat.
[Sidenote: Qualiter quodam die Veneris Comes Oxonie cum suis
sequentibus in conspectu ducis Glouernie, qui tunc vulpis
caudam in lancea gessit, prope villam Oxonie in fugam se
vertit, et castra, que ipse familie sue pro signo gestanda
attribuerat, ad terram absque releuamine finaliter proiecta
sunt. Nam et ipse Comes, vt securiori modo vitam seruaret,
profugus vltra mare nauigio transiit.]
Cignus vt hoc sciuit, venientibus obuius iuit,
Belliger et purgat regnum, quo vita resurgat:
Cum Venus incepit lucem, sors bella recepit.
Stat Tetis a parte, cecidit dum Cestria Marte;[661] 80
Thamisie fluctus capiunt de sanguine luctus:
Vicit Olor pennis, sit ei quo vita perhennis.
Tunc Aper Oxonie cecidit de sede sophie;
Cum prope stat villam, maledixerat impius illam:
Non ibi permansit fugiens set Aper vada transit,[662]
Infortunatus fit ibi de fonte renatus.
De vulpis cauda velox Aper est vt alauda,
Cauda ruit castra, que sunt numero velut astra:
Sic quia deliquit, vacuus sua castra reliquit,
Pauper et exposcit foueam, qua viuere possit. 90
Set neque castrorum iuuat Aprum pompa suorum,
Nec sibi fossa datur, dum profugus inde fugatur:
Hec ita dum vidit, quod eum fortuna rescidit,[663]
Per mare transiuit, alibi quo viuere quiuit.
Sic Aper in leporem mutatus perdit honorem,
Amplius et certus locus est sibi nullus apertus.
[Sidenote: Qualiter statim post fugam dicti Comitis Oxonie
Alexander de Nevill tunc Eboracensis archiepiscopus, qui
eciam cum rege in suis erroribus particeps erat, tunc metu
ductus consimili fuga per mare reus euasit.]
Nil odor incensi tunc profuit Eboracensi,
Set nec mitra choris nec opes nec culmen honoris;
Ad regale latus cum plus sit ad alta leuatus,
Corruit a sede, sic transit presul ab ede. 100
Cure mercator primas fuit et spoliator,
Pauper et abcessit, quem preuia culpa repressit:
Sic fugit hic predo cleri Noua villa Macedo,
Quem, quia sic vixit, pater ecclesie maledixit.
[Sidenote: Qualiter Michael de la Pole, Comes Suffolcie, qui
tunc regis Cancellarius erat, dum se culpabilem senciit,
trans mare eciam nauigando ad salutem[664] alibi se muniuit.]
Est Comes elatus, fallax, cupidus, sceleratus;
Fraudes per Mille stat Cancellarius ille:
Hic proceres odit et eorum nomina rodit
Morsibus a tergo, fit tandem profugus ergo.
Sic deus in celis mala de puteo Michaelis
Acriter expurgat, ne plus comes ille resurgat. 110
[Sidenote: Qualiter eciam episcopus Cicestrie, tunc regis
confessor, conscius culpe extera loca petens propria fugiendo
reliquit.]
Alter et est talis, sub regis qui cubat alis,
Mollis confessor, blandus scelerisque professor:
Extitit hic frater, qui stat foris intus et ater,
Cuius nigredo fedat loca regia, credo.
Hic fuit obliqus procerum latitans inimicus,
Semper in augendo magis iram quam minuendo:
Hic tamen in fine fugit, et de sorte ruine
Que mala spondebat aliis prius ipse luebat.
Sunt ita predicti cordis formidine victi,
De propria viui terra quod sunt fugitiui. 120
[Sidenote: Qualiter tres proceres de querela antedicti
Londonias pariter aduenientes, cum rege, tunc apud Turrim
existente, pro remedio in premissis optinendo, seruata
regis reuerencia, colloquium pacificum habuerunt: vnde de
regis consensu parliamentum infra breue Londoniis tenendum
optinuerunt.]
Tunc tres persone, qui pleni sunt racione,
Iusticiam querunt, regem super hoc adierunt.
Rex fuit ad muros Turris proceresque futuros
Vidit, et ex visu cognouit se sine risu.
Armatis turbis portas intrantibus vrbis,
Intrant audaces proceres in pace sequaces;
Turrim ceperunt, vbi regis honore steterunt.
Eius vt a latere vicium poterint remouere,
Est iter inuentum, statuunt quo parliamentum,
Vt sic purgarent regnique statum repararent. 130
[Sidenote: Qualiter in principio parliamenti concordatum
est, quod absencia tunc illorum qui, vt premittitur, a regno
sponte fugierunt, in perpetuum exilium absque redempcione
iudicaretur.]
Terra covnata fuerat de lege vocata;
Rex sedet, et tutum fuit os commune locutum.
Dicit enim, tales qui regis collaterales[665]
Extiterant gentes, super hoc quod sunt fugientes,
Iudicium tale fuit exilium generale:
De terra dempti sic sunt, non ense perempti;
Est ita dilata procerum sentencia lata.
[Sidenote: Qualiter parliamentum gradatim processit, precipue
contra illos qui regis iniqui fautores iniqui fuerunt, quorum
Simon de Burle[666] miles, tunc regis Camerarius, in iudicio
conuictus mortis sentencia decollatus est.]
Hoc facto querunt alios, qui tunc latuerunt,
Quorum regalis Camerarius est capitalis.
Corruit in fata gladii vestis stragulata; 140
Stat quia non recta, magis est culpanda senecta:
Lacrima Regine dum poscit opem medicine,
Obrutus amittit caput et sua funera mittit.
Ecce Senescalli non tantum lucra catalli,
Que mala quesiuit, sceleris fortuna sitiuit,
[Sidenote: Qualiter etiam Iohannes Beauchamp miles, tunc
regis hospicii Senescallus, quem rex Baronem de Briggenorth
vocari constituit, amisso capite de Curia recessit.]
Set magis in mortem decreuit curia sortem:
Dum caput inclinat, gladius sibi iura propinat.
Ille quidem Cignum despexit, Aprumque malignum
Semper laudauit, cor regis et infatuauit;
Fallax, versutus, quasi vulpis fraude volutus, 150
Inuidus et paci lingua fuit ille loquaci.
Nomen Baronis cecidit sic Pons Aquilonis;
Hoc rex erroris posuit sibi nomen honoris.
[Sidenote: Qualiter Nicholaus Brembel, qui ciuis et Maior
Londoniarum fuerat, ad furcas tractus et ibi suspensus suam
vrbis libertatem turpiter amisit.]
Maior erat ville, Tribulus dictus fuit ille,
Qui proceres pungit regisque dolos magis vngit:
Hunc quasi consortem dilexit rex, quia sortem
Consilii cepit, quo mortem fine recepit:
Furcis pendebat, quem primo terra trahebat,
Ictum sic ensis non sentit Londoniensis.
[Sidenote: Qualiter eciam Robertus Tresilian miles, qui[667]
tunc de Banco regis iudex capitalis extitit, sub eadem
furcarum pena diem vite sue iudicialiter clausit extremum.]
In banco regis qui librat pondera legis, 160
Iuraque cognouit, aliis plus iura remouit,
Cornubiensis erat: si quis sua crimina querat,
Peior eo nullus, nec eo fallacior vllus.
Hic scelus instigat proceres, quos sepe fatigat,
Vnde fatigatus tandem perit hic sceleratus:
Crimine prestante super hoc quod fecerat ante,
Ad furcas tractus fit ibi pendendo subactus.
Pendula sors tristis morientibus accidit istis,
In manibus quorum pendebant iura virorum.
[Sidenote: Qualiter iudices alii, qui originales regis
excessus, vt prefertur, sigillis suis contra proceres
roborarunt, ad instanciam prelatorum absque mortis iudicio in
partes Hibernie exules ab Anglia transierunt.]
Iudicibus reliquis falsisque scienter amicis,[668] 170
Vt patet ante nota, conclamat curia tota:
Vrbs, ager et villa damnarunt falsa sigilla,
Que dederant causam sceleris regi, magis ansam.[669]
Non fuit hec pena, delictis que fore plena
Posset, et hoc certe vox plebis dixit aperte;[670]
Set nimis ornate penam ficta pietate
Pontifices regis moderantur ab ordine legis:
Sic non ense cadunt, set in exilium mare vadunt,
Quos inconsultos suscepit Hibernia stultos.
Legiferi tales super omnes sunt speciales, 180
Regis ad errorem qui plus tribuere fauorem.
Hic non sorte pari statuit sors fata parari,[671]
Vt reus incepit, sic de mercede recepit:
Exulat iste status, fuit alter decapitatus,
Hii, cum ceduntur, ad funera fune trahuntur.
Dispar erat munus, fuerat tamen exitus vnus;[672]
Quicquid homo voluit, tandem mors omnia soluit.
[Sidenote: Qualiter diuersi fratres, diuersarum curiarum tunc
confessores, vna cum aliis ministris quampluribus, quasi
palee invtiles per loca disperguntur.]
Vt rex purgetur, vt regnum clarificetur,
Restat adhuc queri, poterit quo culpa mederi.
Absque deo fratres fuerant hoc tempore patres, 190
Nec sibi confessa per eos est culpa repressa:[673]
In viciis arent, vicium qui mundificarent;
Morum more carent, mores qui multiplicarent.
Fraudis in exemplum sic errat ab ordine templum,
Nec cauet ille status solita de sorde reatus:
Sunt ita transgressi fratres ad sacra professi,
Quod personarum deus extitit vltor earum.
Ad regale latus non est status inmaculatus,
Quo plus quam Centum remouentur abinde clientum:
Lugent cantores, perdunt quia cantus honores, 200
Plangunt scriptores scriptos de fraude rigores:
Transit adulator, sceleratus et insidiator,
Consilii fautor, inuentor et inuidus auctor.
[Sidenote: Qualiter proceres predicti de querela principales,
si precibus aut donis flecti possent, sepissime blandiuntur;
set illi tanquam vere iusticie executores, vsque in sue
querele consummacionem vnanimes constanter astiterunt.]
Stat manus extenta, nec cessat Curia tenta,
Donec purgetur dolus omnis et euacuetur.
Falsi temptarunt iustos, set non superarunt,
Nec prece nec dono, Cristo mediante patrono.
Tempore quo stabant hii tres, regnum solidabant,
Legem firmabant viciataque iura fugabant:
Sic emendatum Regem faciunt renouatum, 210
Cercius vt credunt, et sic cum laude recedunt.
Concinit omne forum benefactaque laudat eorum,
Talia dicentes sunt vndique laude canentes.[674]
[Sidenote: Hic in fine compositor gesta dictorum trium
procerum laudabiliter commendans, pro eis apud altissimum
deuocius exorat.]
In Cristi signo sit semper gloria Cigno,
Laus et in hoc mundo sit Equo, quem signat hirundo,
Vrsus et ex ore populi fungatur honore.
Hii tres Anglorum fuerant exempla bonorum;
Regnum supportant alienaque pondera portant:
Reddat eis munus tribus est qui trinus et vnus. Amen.[675]

FOOTNOTES:

[651] CRONICA TRIPERTITA. _The_ MSS. _are_ SCHG, _as for the_ Vox Clamantis, _and also the Bodleian_ MS. _Hatton_ 92 (H₃).

[652] PREFACE _margin_ capitosus] obstinatus H₃

[653] 1 _margin_ In hac prima parte CHH₃

[654] 2 _margin_ p_rim_o tempora distinguens H p_ri_mo distingue_n_s temp_or_a H₃

[655] 14 ipsum qui iure carebat] semper mala quin faciebat H H₃ mala semper qui_n_ faciebat C

[656] 34 diffundat vbiq_ue_ CHH₃

[657] 55 presens] fallax H (_ras._)

[658] 56 Eclipsata dolis sequitur consorcia Solis H (_ras._)

[659] 69 parte CHH₃ parce SG

[660] 71 fraudis HH₃

[661] 80 tetis SH thetis CGH₃

[662] 85 t_ra_ncit C

[663] 93 dum] cum CH

[664] 109 _margin_ ad sui salutem CHH₃

[665] 133 legis H collat_er_ ales C

[666] 141 _margin_ Burlee CHH₃

[667] 161 _margin_ qui _om._ S

[668] 170 amicis] iniquis CHH₃

[669] 173 ausam (?) MSS.

[670] 175 Possit C

[671] 182 Sic CHH₃

[672] 186 munus] nimius C

[673] 191 sibi] ibi H

[674] 213 laude] verba CHH₃

[675] 219 eis] ei H

=Explicit prima Pars Cronice et Incipit Secunda.=

=Hic in Secunda parte Cronice declarat qualiter rex, sub vmbra ficte concordie pacem dissimilans, tres proceres predictos dolose circumuenit; ita quod vnum ex istis iugulari, alium decollari fecit,[676] tercium vero vna cum domino de Cobham, qui regni verus amicus semper extitit, in exilium mancipari tirannica potestate, prothdolor! destinauit. Insuper et, quod detestabile fuit, idem crudelissimus rex reuerendum in Cristo patrem Thomam Arundellie,[677] tunc Cantuariensem Archiepiscopum, de Sede sua penitus expulit, ~ipsumque pro perpetuo in exilium delegari crudel~issime constituit.=