Chapter XI: Introduction (10)

Gleannsith an gleann so ri m’thaobh, ’s am binne feidh agus loin,
Is minic a ruitheas an Fheinn, air an t-srath so an deidh an con,
An gleann so fo Bheinn Ghulbainn ghuirm, a’s àillidh tulaich
fo’n ghréin,
Na struthana a ruith gu dearg, an deidh shealg o Fhionn na Feinn.
Eisdibh beag mar dh’ fhalbh laoch, a chuideachd chaoimh so uam,
Air Bheinn Ghulbain ’us air Fionn fial, ’us air Mac O’Dhuinn,
sgeul truagh,
Gur le Fionn bu truagh an sealg, air Mhac O’Dhuinn a’s deirge lith,
Dhol do Bheinn Ghulbain do shealg, an tuirc nach faodain arm
a chaoidh.
Le Mac O’Dhuinn an airm àigh, do ’m b’e gun torchradh an torc,
Geillear roimhe bu dh’ fhoill Fhinn, is e esan a rinn do lochd.
Fhear fa tharladh an gaol, Mac O’Dhuinn gràdh nan sgoil,
Ach so an sgeul fa tursach mnathan, gabhar leis do làimh an torc,
Dionghal do laoch na Feinn, do chuir e as a chnoc,
An seann torc, is e bu ghairbhe, do fhac ballardaich na h-alla-muic.
Is subhach Fionn a’s deirge dreach, fa Bheinn Ghulbain ghlais
an t-seilg,
Do frìth d’imich leis an torc, mòr an t-olc a rinn a shealg,
Ri clàisdeachd co-ghàir nam Feinn, ’us an airm teachd fa a cheann,
Eireas a bhéisd o ’shuain, ’us gluaiseas uath air a ghleann,
Cuireas ri fàgail nan laoch, an seann torc ’us e air friodh borb,
Bu ghéire no gath nan sleagh, bu treine a shaigh no gath bolga.
Mac O’Dhuinn nan arm geur, freagras leis a bhéisd olc,
O a thaobh thriall tròm nimhneach gath, cuirear sleagh an dàil
an tuirc,
Brisear a crann leis fa thrì, ’s i a crann fa réir air a mhuc,
An t-sleagh o bhos bhàr-dhearg bhlaith, rait leis noch char e ’n
a chorp.
Tarruingear tan lann á truaill, do choisinn mòr bhuaidh nan arm,
Marbhas M’O’Dhuinn a bhéisd, do thainig e fhéin as slàn.
Tuiteas sprochd air Fionn na Feinn, ’us suidheas e ’s a chnoc;
Mac O’Dhuinn nach do dhiult daimh, olc leis a thighinn slàn
o’n torc.
Air bhi dha fada ’n a thosd, a dubhairt, ge b’olc ri ràdh,
Tomhais, a Dhiarmaid o ’shoc, cia meud troidh ’s an torc a ta,
Char dhiult e achuinge Fhinn, olc leinn gun a theachd d’a thigh,
Tomhaisidh an torc air a dhruim, Mac O’Dhuinn nach tròm troidh.
Tomhais ’n a aghaidh a rìs, A Dhiarmaid gu mìn an torc,
Fa leat is truagh dha chinn, a ghille nan arm roinn ghoirt.
Imicheas, bu thurus goimh, agus tomhaisidh dhoibh an torc,
Guinidh a fhriogh nimh garbh, bonn an laoich bu gharbh ’an trod.
Tuiteas ’an sin air an raon, M’O’Dhuinn nior aoibh feall;
’N a luidh do thaobh an tuirc, ach sin e dhuit gu doirbh;
A ta se an sin fa chreuchd, M’O’Dhuinn caomh an gleachd;
Aon mhacan fulangach nam Fiann, ’s an tulach so chi ’m fa ard,
Seabhag sùlghorm Easruaidh, fear le ’m beireadh buaidh gach air
An déigh a thorchairt le torc, fa thulchain a chnuic so a ta.
Diarmaid M’O’Dhuinn aibheil, a thuiteam troimh eud an òir.
Bu ghile a bhrù no gréin, bu deirg a bheul no blàth ...
Fa buidhe innis a fholt fad, rosg bar ghlan fa liosg,
Guirm ’us glaise ’n a shùil, maise ’us caise cùl nan cleachd,
Binneas ’us grinneas ’n a ghlòir, gile ’n a dhòid
bhàr-dhearg bhlàth,
Meud agus éifeachd ’s an laoch, seang ’us saor fo a chneas bàn,
Cothaich ’us mealltair bhan, M’O’Dhuinn bu mhòr buaidh,
An tùr cha thog a shùl, o chorruich ùr air a ghruaidh,
Immirdich fhaoghaid ’us each, fear an éigin chreach nar char,
Gille b’ fhearr gaisge ’us sith, ach truagh mar a theich ’s
a ghleann.
Gleannsith.

[Sidenote: ANCIENT.]

A houdir so seiss Allan M’Royre.

Mor in nocht my chow feyn a halgin a ta zim rair
Re smeinten a chaa chroy huggemir is carbryth cranroy
A maksen chormik ochwnni merga in nayn harlyth fa chung
Reith gin chass vin chaath di churri ris gin zrane royth boe
Kailswm gith ollith fame hwnni inni is clanni keive chwnn
Guss wyve sen charbre roye nir smeine seine oik na anweine
Di chan carbryth ranyth loyeth agus di be in nellith chroye
Gir bar less twttwm er mygh agus in nane la cheille
Nassyth reithre wea vir agus in nane a weith er nerrin
Di chan barrin gi prap cwneich mwkre agis art
Fir sinsir huttwm in sin di wreith fellith ni faynith
Cwneich a gessith chroye is cwneich in non oywir
Is nach reym cogeith rame linni ach na hoggeith vakkowle
Ba corle clonni cwne agus carbre a lay trome
Ead feyne a hawrt dar ginni agus sinni di zochin
Gow marreith na zey wleyg is gin nane a weith in nalwin
Is weadeist baiss fa zoem tra nach bedeis in mir zlee
Hug sen gi feich fergich in cathsin cacht zawraa
Di hut in nane bonni ri bonni is reithre olsa errin
Ne roygh o nynea nor gow fodleith earra in doythin
In reith nach roygh far smacht rar linni gwss a chaa sen a halgin.
O churre an sen r nar ner zoive rwneni keiss na kayn
Is ne roye ag dwn keith rwn ach far gwde di zea nerrin
Ymmi er fey in doyn worre nach lar wey in dey in tloye
Ni fonyeith la er lai a huttym la ny cheillith
Da deg feith awlwarreith in seu orrew in nerrin eazlyn
Ossin cred a zaneith finni agus ersemi far nerrin
Er a lave a cleyrre chaye ne royith si vanve vane
Beggane di leichre erse agus ogre gin darve
Ga bea reith heyssyth in sin zoive sai fodleith in nasgeith
Gin cath gin nirril gin nawg gin none gin achassen
Churr sin ir techta sorgow faa mayk v^c conni
Di hoith orrin nar genni di zowell reithreith errin
Mor in tysin dymith orweith a reith taureith fa mo torm
Twlleith owyr a tug gow dul di warwa er ollea
Ossin innis doive skail nor chorsew in nirril trane
Nor hutyth di waksi si chaa na drwg tow er er lawryth
Oskin mi vec osgir ayen hanyth miss er curreith in nar a
Id tanik keiltyth er sen oskir a hechtir clynni
Hanik in roze boa zar weane woskin in garrith dyth feyn
Drong zoe lawrrit or sin is weith drong ellith gin armyn
A cleyrreith na baichil bane ga bea zeith chewith in toyr
Byth vor in troye rar lin olsa errin di hwttim
Ymmeith caithraa codeith keive ymmi loereith heith her
Ymmeith skaith harsi si wygh agus a trea gin armin
Cha dewith sin din tloyg mirri baale er in roygh boye
Cha dwg sin lynni ass a chaa ach feve reith na ardlacht
Sanni a hor mo mi wag feyn na lea er a wllin claa
Is skaa nawriss er in layr agus a lanni na zess lawe
Donnwl allith er gith lea dea er bley a looreicha
Leggwm erla mi ley re lar is di bi rynis oss a chinni tawe
Sminum a healgin er sen cred a zanvin na zeye
Di hillith osgir rwmsyth soss agus bi lor lam a chross
Di hein a hwggwm a laave er wayn er ym choaailli
Di zoyve may lawe mi vec feyn is dyth hoeis ranyth crea
Is aon tw sin a lea char churreis caiss sin teil
Hurrt rwmsyth mi wak farryth agus a nar armyth
A woe riss ni dwllw sin di wesith slane a aythir
Ne zanwmsyth zewsytht gaeth ne roe aggwm fregreith zoe
Gin danik keilt worsin huggin a zeyzin oskir
A dowirt mak ronane in nawe ach keynis tazes a zrawg
A tame er oskir mir is dlee dul a gowar seil awzeive
Crachtea sley carbre roye fa ymlin oskir armroye
Lawe cheilt ga wllin doe reach in greachte nyth sley
Sirris keilta a knee er choyr id toyr a inni na zoee
It toyr a zrwme crechti kyn er a zerre din zorley
Skreddis makronane sin agus tuttis gow talwin
Id dowirt keiltyth ym meille trane er weith zoe er tryle in dyvenail
Feirane sen a oskir aile a skarris ranyth wane
Is skar raa caath ra fynni bae in keiss ag seil mor chwne
Gerrit a weith zone mir sin a vec alpin a chlerich
Gi waka a huggin wo nar ne roye boea zanew phail
Feichit keaid zonyth mir sin eddr ogre is arse
Ne roowe dwne slane dew sin aggin din neychit cadsin
Ach fer ix gonni gi reive fath low ag gin di chreactew
Togmir in tosgir arne er chrannew sley in nardew
Bermoyn e gu tullych zlin dyth howirt dea a heydyth
Lead nyth bossyth zane chorp cha royve slane wo na alt
Na gi ryg a wonyth lar ach a ygh na hynirrane
In nyith sin dwn sin naar geillingua churp gow laa
Gir hogsin clan v^c ne finni er chnokew ard evin
Neyr choneith neach a v^c fen nir chein a wrar fa zeyth
Re fegsin me vecsi mir sen kaach wllyth a kenyth oskir
Gerrit a wee zown mir sin er curryth in a churp cheive zil
Gow vaka chuggin fa nona fin m’kowle vic tranevor
Gow dugsidir annsyth nar drane boe di zanew phal
Er fyail clynni boissni neyr fa chassil chroo sin nirril
Di bi roye baekeith ni werri agus skranil ni meillyth
Gow vaggi sin merga finni re cranni sley voss er gin
Hugsaid huggin assin nar di hug sin na goaill
Di vannych sinn ullyth zinni agis char reggir a sinni
Dulli er in tullych na rane far in rowe oskir armzar
Nor a wowych oskir finni er tocht daa voss a chinni
Togissa nye neachla is bannythchis da hanathir
Id dowirt in tosgir in sin re m’murnaith sin nor sin
Mi chin fest riss in naik er haggin a inni armzar
Troyg a oskir arne a zey v^c mo v^c syth fen
Miss er a zey is fanne is er dye fane errin
Mallych art in r gym moye sai sa dwe tanyth reym loyith
Di leon a orrwm a her na gi reach ma in noeneith
Slane wome a zirril is di zawe slane di gi keiss di hoikwail
Slane di gi math woym in nossa ach ne waym zin chomso
Re clastin kelwein nyth finni a arrwm a hosgir zi ling
Di hein a woa in dai lawe is di zea a rosga rinwlaa
Di hynta finni runna a chwle di hilla deara gow dour
Ach fa osgir is fa wranna cha drin sai dar er talvin
Ach missi wane agis fin ne royve a zayn woss a chin
Hug ait tree zayryth sin noyr a class fa errin awoyr
Coyk fichit kead x is deich kead er in goayrren zin fen
Wa din nam marve er a wygh gyn nane dwn za essen
A zaa urdill sin is ne goe is reith errin skail fa moe
Wa marve er in teive ellith di loyg errin armylin
Neyn roye finni swllor na saive o hen gow hyig a wass
Woyn zloossin ne far da less reithre wea zi werrin
Woyn chath sen cath zawryth noch cha drone ma tyn nawryth
Cha rowe in oor roea na loo nar leg maa ossni lan wor
Mor noch.

[Sidenote: MODERN.]

An t-ùghdair so sios, Allan Mac Ruaraidh.

Mòr an nochd mo chumha féin a thailginn a tha do ’m réir,
Ri smuaintinn a chatha chruaidh thugamar ’us Carbair crann ruaidh,
Am mac sin Chormaig O’Chuinn, mairg an fheadhan a tharladh fo
’chuing,
Rìgh gun chàs o ’n chath do chuireadh leis gun ghrain roimh
beothaibh,
Cheangladh sinn gach uile Fiann, thun Fhinn ’us cloinne caoimh
Chuinn,
Gus do bhi sin Carbair ruadh, nior smuainich sinn olc no ainmhein.
Do chan Carbair ris an t-sluagh, agus do b ’e an ealaidh chruaidh,
Gur b’ fhearr leis tuiteam air magh, agus an Fheinn le chéile,
No na righre bhi fa ùir, agus an Fheinn a bhi air Eirinn.
Do chan Barruinn gu prap, cuimhnich Mucraidh agus Art,
Bhur sinnsreadh thuiteam an sin, de bhreith foill na Feinn,
Cuimhnich na geasan chruaidh, ’us cuimhnich an on uamhor,
’Us nach robh aon chogadh ri ’m linn, ach na thog Mac Cumhail.
B’e comhairle chlanna Chuinn, agus Charbair na laimhe truime,
Iad féin a thabhairt do ’r cinn, agus sinne a dhochainneadh,
Gu maireadh ’n a dheidh fleadh, ’us gun Fheinn a bhi ’n Almhainn,
’Us bhitheas bàs fa dhiomb, an trath nach bitheas ann mar dhlighe.
Thug sinn gu fiadhaich feargach, an cath sin cath Ghabhra.
Do thuit an Fheinn bonn ri bonn ’us righre uasal Eirinn.
Ni robh o ’n Innia an ear, gu Fodla iar an domhain,
Aon righ nach robh fo ’r smachd, r ’ar linn gus a chath sin,
a thailginn;
O chuireadh an sin ar n-àr nior ghabh dhuinn cìs no càin,
’Us ni robh aig duine cith ruinn ach far cuid de dh’ iath an Eirinn,
Iomadh bhi air feadh an domhain mhoir nach làthair bhi an deigh
an t-sloidh,
Ni faoin lamh air laimh a thuiteam le na chéile,
Da tig fiadhaich almharaich an sin orra ’an Eirinn iath-ghlan.
Ossiain, creud a dheanadh Fionn, agus iarsma far an Eirinn?
Air a laimh a chléirich chaidh, ni robh ’s a Bhanbha bhàin,
Beagan de laochraidh arsaidh agus oigridh gun dearbhadh;
Ge b’ e rìgh a sheasadh an sin gheabhadh se Fodla an nasgaidh,
Gun chath, gun iorghuill, gun agh, gun on, gun achmhasan.
Chuir sinn ar teachta saor gu fàth Mac mhic Cuinn.
Do chaidh uainn ’n ar cinn do ghabhail righre Eirinn,
Mor an tigh sin d’ imich oir bha rìgh Teamhra fa mòr toirm,
Tuilleadh aobhar a tug gu dol a mharbhadh ar n-uile.
Ossian, innis doibh sgeul ’n uair chuir sibh an iorghuill threun,
’N uair thuit do mhac-sa ’s a chath, an do rug thu air a labhradh?
Os cionn mo mhic Osgair aine thàinig mis air cur an àir,
Do thainig Caoilte air sin oscionn a sheachdnar cloinne,
Thainig na robh beò de ’r Feinn os cionn an cairdean fein,
Droing dhiubh labhradar sin ’us bhi droing eile gun anamain.
A chleirich a bhachuil bhàin, ge bith do chitheadh an t-àr,
Bu mhòr an truaighe ri ’r linn uailse Eirinn do thuiteam.
Iomadh cobhra codat caomh, iomadh luireach shitheach shaor
Iomadh sgiath tharsna ’s a mhagh, agus a triath gun anamain,
Cha dubhach sin do ’n t-sluaigh mar a b’ àl air an robh buaidh,
Cha tug sinn leinn as a chath ach faoibh rìgh no ardlaoich.
’S ann a fhuair mi mo mhac féin ’n luidhe air ’uilinn clì,
A sgiath ’n a bhris air an làr, agus a lann ’n a dheas laimh,
De ’n fhuil aille air gach leth, d’iadh air blaghaibh a luirich,
Leigeam earrlinn mo shleidh ri làr agus rinneas os a chionn tàmh,
Smuaineam a thailginn air sin creud a deanainn ’n a dheigh,
Do thill Osgar riumsa suas agus bu leòr leam a chrois,
Do shìn e thugam a làmh air mhiann air mo chòmhdhail,
Do ghabh mi làmh mo mhic féin ’us do thugas ràn cruaidh,
’Us o an taobh sin a leth nior chuireas càs ’s an t-saoghal,
Thubhairt riumsa mo mhac féin fear agus e an oir anamainn,
Fo ris na dùilibh sin do bhi-sa slàn a athair,
Ni dheanaimse innseadh ghò, ni robh agam freagradh dha,
Gu ’n tainig Caoilte mòr sin thugainn a dh’ fhaicinn Osgar.
A dubhairt Mac Ronain an aigh, ach cionnus tathas, a ghràidh;
A tathaim ar’ Osgar mar is dlighe ’dol an comhar saoghail aighe,
Chreuchd sleadh Charbair ruaidh fa imlinn Osgair armruaidh,
Lamh Chaoilte gu ’uilinn do rach an creuchdaibh na sleigh,
Sireas Caoilte an cneadh air choir, do fhuair gach ni ’na dhoigh,
Do fhuair a dhruim creuchta glan air a ghearradh le ’gheur shleadh.
Sgreadas Mac Ronain an sin agus tuiteas gu talmhainn;
Do thubhairt Caoilte am milidh treun air bhi dha air triall
an dubh neul,
Fìrinn sin a Osgar ail a sgarras ri na Feinn,
’Us sgaraidh cath ri Fiannaibh, bithidh an cìs aig siol mòr Chuinn.
Goirid a bhi dhuinn mar sin a Mhic Alpain, a chléirich,
Gu facadh thugainn o ’n àr na robh beò de Fhiannaibh Fail,
Fichead ceud dhaoine mar sin eadar oigridh ’us àrsaidh;
Ni robh duine slàn diubh sin againn de ’n fhichead ceud sin,
Ach fear naoi guine gu nimh, fath lugh aig gun de chreuchdadh.
Togamar an t-Osgar arnaidh, air chrannaibh sleidh an àirde,
Beirminn e gu tulach ghrinn, do thabhairt dheth ’éideadh;
Leud a bhoise dhe ’n chorp cha robh slàn o ’fholt,
No gu ruig a bhuinn làr ach ’aghaidh ’n a h-aonaran;
An inigh, ’s an dùin, ’s an àra, geilleachdainn d’a chorp gu la,
Gur thog sinn clann Mhic na Feinn, air chnocaibh ard aoibhinn,
Nior chaoin neach a mhac féin, nior chaoin a bhràthair fa dheoigh,
Ri faicsinn mo mhac-sa mar sin, càch uile a caoineadh Osgair.
Goirid a bin dhuinn mar sin, air curaidh a chuirp chaoimh ghil,
Gu facadh thugain fa nòin, Fionn mac Cumhail mhic Threinmhoir.
Gu tugsidear anns an àr trian beò de dh’ Fhiannaibh Fail,
Air faighail clanna Boisgne an iuir fa chaiseal chrò ’s an iorghuil;
Do bu ro bhacach na fir agus gràineil na milidh;
Gu faca sinn meirghe Fhinn, ri crann sleidh os ar cionn,
Thugsaid thugainn as an àr; do thug sinn ’n a comhdhail,
Do bheannaich sinn uile dh’ Fhinn agus char fhreagair e sinn,
’Dol air tulach nan treun, far an robh Osgar armgheur,
’N uair a mhothaich Osgar Fionn air teachd da os a chionn,
Togas an aghaidh neochlaon, ’us beannaicheas d’ a sheanathair.
A dubhairt an t-Osgar an sin, ri Mac Muirne ’s an uair sin,
Mo chion feasd ris an eug air fhaicinn a Fhinn airmgheir,
Truagh, a Osgair arnaidh a dheadh mhic mo mhic-sa fein,
Mise air a dheigh is fann, ’us air deigh Feinn Eirinn,
Mallachd ort a fhir co ’m buaidh ’s e is duibh thainig ri
m’ shluagh,
Do lean e orm o shear, na gu rachadh mi an aonach,
Slàn uam do iarghuil ’s do àgh, slan do gach cìs a thogail,
Slan do gach maith uam a nis, ach na faigheam de ’n chom so,
Ri clàistinn caolmhuinn Fhinn, an arraing Osgar do ling,
Do shìn e uaith a dha làmh ’us do dh’ iath a rosg roinnbhlath.
Do thionndadh Fionn ruinn a chùl, do shileadh dheur gu dùr;
Ach fa Osgar ’us fa Bhran, cha d’ rinn se deur air talmhainn,
Ach mise mhain agus Fionn ni robh de dh’ Fheinn os a chionn,
Thug iad tri ghàir ’s an uair, a chlos fa Eirinn aghmhor.
Cuig fichead ceud, deich ’us deich ceud air an comhaireimh
dhinn féin,
Bha de ’n Fheinn marbh air a mhagh, gun aon duine dheth easbhuidh,
A dha ùrdail sin ’us ni gò ’us Rìgh Eirinn sgeul fa mo,
Bha marbh air an taobh eile, do shluagh Eirinn arm-ghrinn,
Ni robh Fionn suilbhir no seimh, o sin gu theachd a bhàis;
O ’n ghleò sin ni fearda leis, righrean bhi a dhìth fearainn.
O ’n chath sin cath Ghabhra nocha d’ rinn mi treun labhradh,
Cha robh an uair riamh no lo, nar leig mi osnadh lan mhòr.
Mòr an nochd.

[Sidenote: ANCIENT.]

A houdir so seis Farris filli.

Ard agne zwlle, fer coggi finn
Leich loyvir loonn, owil ne timmi
Seir anich soss, ser snaig heive
Murrich er sloyg, goole crowich keive
Mak mornyth marri, fa croith in goll
A clew fa schen, far geinnoll sen
Reith finnith fayl, ne timmi glor
Ne seywe a chail, leich eyve mor
Noor heyd a gayth, rayme flath feich
Ga meine a chness, ne in tass in neith
A waid ne i myn, oosi geagi torri
Say is glenny gen, eyddi ni skoll
Ooss barri benn, errir sen rynn
Fa heggill lenn, a hagri hecht rinn
Derrim rwt a inn, na drillis noonn
Di warr agli zwle, hagni gi tromm
Gin chur ra wath, si cath ne in doe
Inseich chayth, kinseleich sloe
A anich ne min, fullich in fer
Dossi ni skoll, ossil a zen
Wrrik a loeg, torvirdych fayll
A throst cayth is boyn, foss flath a chayl
Dwn na olt, a wrunni mir chelk
Wmlane mi chorp, lomlane da herk
Memnycht a weiss, dalweich a znwss
Ne elle re ooss gowle, ne chell ort a inn
Tress ni doon, a zasga zrin
Flaaoll foss, daytholl a kness
Er zoole ne cless, ne slim er hass
Broontych a zale, convych a royr
Ferriddi mein, melleddi moyr
Da rayth gi brayth, aw agis eich
Nawch ri cayth, lawch a leich
Claa chonis woyn, sonnis ni wayne
Monmurrycht coyn, illericht dane
Loyvin er aw, croyth na grewith
Loyvir a layve, royg ni reith
Sonnis ni rowd, sollis a zaid
Curris say layve, gych trayn da wayd
Boyn rowni a nir, boy corrik er
Leydwich a zolli, egni in sterr
Leich cwnych loonn, neawnych la lynn
Targissi goole, argissicht lynni
Leich arm mar, fargycht ra chin
Colg convych er, onchon er zoll
Fer zalle ni gonn, royt zraw ni ban
Beith dawe gin non, di znaa na zarr
La beowe rod, a rot ne in tlaa
Meith ni grayth, a zrayth fa blaa
Seyor a chrow, awzor a rath
Ne in tranith shrow, na reym in gayth
Math morn is dane, fa orryth a zoyl
Innoyr a zloyr, beith woyn a chrayn
Trayth marri mer, fayle ferri a chorri
Gin tayr na zerr, a zaille er forri
Mak teadis cheiwe, nach tregi dawe
Gin choggi reith, nar laggi a layve
Oowir a cholk, is borbe a zloa
Nor erris arg, trane shelga zea
A v^c cowle zrinn, coythwil ess gyle
See boynych di zoell, gin noa gin nawle
In ness rame lay, a zuayn zoo
Werrin gin chelga, trayn selga zoo
Ni twlli a ann, far nass i gor
Graw tenni inn, trane chon a zooll
Treg heich a zwle, be seichith ronn
Nad ray gin ving, trane feich finn
Zoywidsi sinni, arriss a ayll
Is skeil mi zroym, ne wor mi wane
Carri gin kelg, bail tanni derg
Anich si low, a clow oss ard.
Ard agni zwl.

[Sidenote: MODERN.]

Is e ùghdair so sios Ferghus Filidh.

Ard aigne Ghuill, fear cogaidh Fhinn,
Laoch leobhar lonn, ’fhoghail nach tioma
Saor eineach suas, saor snaidheach a thaobh,
Murrach air sluagh, Goll cruthach caomh,
Mac Moirne mear, fa crodha an goil,
A chliù fa sean, fear geanail sin
Rìgh feinnidh fial, ni tioma gloir,
Ni ’n saobh a chiall, laoch aoibhidh mòr,
’N uair theid an cath, reim flath fioch,
Ge mìn a chneas, ni ’n taise ’an ni,
A mheud ni mion, os geug an toradh,
’S e is gloinne gean, oide nan sgoil,
Os barraibh bheann, eirear ’s an raoin.
Deirim riut a Fhinn, na triallas nunn,
Do fearr eagal Ghuill, aigne ge trom,
Gun chuireas ri mhaith, ’s a chath ni ’n doigh,
Ionnsaidheach caidh, ceannsalach sloigh,
A eineach ni mion, fuileach am fear,
Toiseach nan sgoil, uasail a ghean,
Oirdhearc a shluagh, toirbheartach fiall,
A throsd cath is buan, os flath a chiall,
Donn ’n a fholt, a bhronn mar chailc,
Iomlan m’a chorp, lomlan de sheirc,
Eire fa chìs, bu choir dha chuis,
Meanmnach a bhitheas, dealbhach a ghnuis,
Ni bheil rìgh os Goll, ni cheil ort a Fhinn;
Treise nan tonn, a ghaisge ghrinn,
Flathail fòs, dathail a chneas,
Air Gholl nan cleas, ni sliom air theas,
Bronntach a dhàil, confhadhach a threòir,
Fearanta mìn, mileanta mòr,
Do rait gu bràth, ’agh agus ’fhioch,
Nimheach ri càch, làmhach an laoch,
Cleith chonus bhuan, sonas ’na mhein,
Monamarrach cuain, iorghuileach dian,
Leomhan air agh, crodha ’n a ghniomh
Leobhar a làmh, roghadh nan rìgh,
Sonas ’n a ròd, solus a dheud,
Cuireas se leòn, gach treun dha mheud,
Buan reìm an fhir, buaidh comhraig air,
Leidmheach a ghoile, eagnaidh a stair,
Laoch guineach lonn, nimhneach fa lainn,
Tarchuiseach Goll, argaiseach leinn,
Laoch arnaidh mear, feargach r’a chion,
Colg confhadhach air, onchu air ghoil,
Fearghail nan con, roghadh ghràidh nam ban,
Bithidh daimh gun on, do ghnàth ’n a ghoire,
Le ’m bitheadh an ròd, a ròd ni ’n tlàth,
Meath ’n a ghruaidh, a ghruaidh fo bhlàth,
Seangmhor a chruth, aghmhor a rath,
Nin treine sruth, no ’reim an cath,
Mac Moirne is déine, fa orra a chuala,
Ionmhuinn a ghlòire, bu bhuan a ghreann,
Triath mòra mear, fiall fior a chor.
Gun tair ’n a ghoire, a dhàil air foir,
Mac teadaidh caomh, nach tréigeadh daimh,
An cogadh rìgh, nior lag a làmh,
Uamhor a cholg, is borb a ghleò,
’N uair dh’ eireas ’fhearg trian sealga dha.
A Mhic Cumhail ghrinn, comhail ’us geall,
Sìth bhuan do Gholl, gun fhuath gun fheall.
An nis ri ’m là a gheibhinn dhomh,
Bheirinn gun chealg, trian sealga dha,
Ni tuilleadh dheth ann, fhir an taise a ’m ghoire
Gràdh teann Fhinn, trian chon do Gholl.
Treig fioch, a Ghuill, bi sìtheil ruinn,
’N ad ré gun mheang, trian fiodh o Fhionn,
Ghabhaidse sin, a Fherghuis aille,
Do sgaoil mo ghruaim, ni mair mo mhiann.
Charaid gun chealg, beul tana dearg,
’Eineach ’s a lùgh, a chliù os aird.
Ard aigne Ghuill.

[Sidenote: ANCIENT.]

A houdir so Farris Filli.

Innis donn a earris ille feynni errin
Kynis tarle zevin in gath zawrych ni beymin
Ne math v’kowle mo skael o chath zawrich
Cha warr oskyr invin hug mor coskir calm
Cha warr seachta vec keilt na gasre fean alwe
Di hut oyk ni feani inn in eadyth arrych
Di marwe m’lowith si vi mek sin tathryth
Di hut oyk ni halvin di marwa feyn brettin
Di hut m^c re lochlin fa linnyth veith chonyth
Bi chre fael farri bi lawe chalma in gonyth
Innis doif a ille m^c mo vec is marrwm
Kynis di we oskyr scolta ni gathwarri
Bi zekkir a innis di bi vor in nobbir
Ne royve marve sin gath sen hut la armow oskyr
Ne loyth ess oyvin na seaywok re eltow
Na re vwnni sroyth na oskyr sin gath sin
Weith say ma zerri mir willith ra trane zeith
Na mir chran voass ewee si wew gi a nauetee
Hug oskyr na chonew mir harwe twnni traa
Mir chonnik sen carbre di chraa in tlye hantych
Gir chur treith a chinnbir gir bea in couva cadna
Ner impoo sin oskyr gin dranyth re errin
Gin dug beym gin deichill gir zoichin ay garlyn
Bollis art mac carbre er in darna bull
Sawle a weith in fer sin si winn reith um
Is mi ferris filli dar hwil gych innis
Troyg er essni feynith my skeall re innis.
Innis.

[Sidenote: MODERN.]

Is e ùghdair so Ferghus Filidh.

Innis duinn a Fherghuis, fhilidh Feinn Eirinn,
Cionnus tharladh dhuinn, an cath Ghabhra nam beuman,
Ni maith Mhic Cumhail, mo sgeul o chath Ghabhra,
Cha mhair Osgar ionmhuinn, thug mòr chosgar chalma,
Cha mhair seachd mhic Chaoilte, no gasraidh Fiann Almhuin,
Do thuit oige na Feinn, ann an eideadh airich,
Do marbh Mac Luighich, is sé mic sin d’ athar,
Do thuit oige na h-Almhuin, do marbh Feinn Bhreatuin,
Do thuit Mac rìgh Lochlainn, fa leinne a bhi a còmhnadh,
Bha ’chridhe fial fearail, bha ’lamh calm an còmhnuidh,
Innis doibh, a fhilidh, mac mo mhic ’us mo rùn,
Cionnus do bhi Osgar, ’sgoltadh nan cathbharr.
Bu dheacair a innseadh, do bu mhòr an obair,
Na robh marbh ’s a chath sin, a thuit le armaibh Osgair;
Ni luaithe eas aimhne no seabhag ri ealtaibh,
No ruith buinne srutha, no Osgar ’s a chath sin.
Bha se mu dheireadh, mar dhuille ri treun ghaoith,
No mar chrann uas eabhaidh, ’s a bhitheadh ’g a shnaigheadh.
Mar chunnaic rìgh Eirinn, beò air làr a chath,
Thug Osgar ’n a choinnimh, mar gharbh tuinne traigh,
Mar chunnaic sin Cairbar, do chrath an t-sleagh shanntach,
Gur chuir troimhe a cheann bir, gur b’e an cumha ceudna.
Nior iompaich sin Osgar, gun d’ ràinig Rìgh Eirinn,
Gun d’ thug beum co ’n dichioll, gu ’r dhochainn e geurlann;
Bualas Art mac Charbair air an darna buille,
Is amhuil a bhi am fear sin, ’s a bhinn rìgh uime.
Is mi Ferghus Filidh da ’r shiubhail gach innis,
Truagh tareis na Feinn, mo sgeul r’a innis.
Innis.

[Sidenote: ANCIENT.]

Gilcallum m’ynnollaig in turskail so seiss.

Di choala ma fad o hen skail di voneis re cowe
Is traa za haythris gow trome gata mir anneiss orrinn
Clanni rowre ni braa mawle fa chonchor is fa chonnil
Di bur low oyg err wyg er hurlar chogew ullytht
Ga hygh ne hanik ma genn fa ullyth leichre vanva
Cath ag waall innoyr ellyth dar zymone clannyth rowre
Hanik hukkith borbe a reith ir gurre croith connleich
A zis ni mur glarrith grinn oo zown skayth gow errinn
Di lawir conchowr re caach ca zoveniyn chon in naglath
Di wrea beacht nyn skaillith zaa gr teachta la harreith woa
Glossis connil nar lag lawe di wrea skailleith din vackein
Er darve torrin din leich cayvelir connil laa connleich
Ner zoive in leich ra lawyth connil freich forranych
Cayd dar sloyg di cawleith less aygnyth is bone ri haythris
Curreith teachtir canni ni conni woo hardre ayngneith ulleith
Gow down dalgin zranyth zlyin sen down gaylith ni geill
Woyn down sin di loyr linni di zangnowne neyn orginn
Teggowss gneive nyn serrith sange gow reith feiltyth ny warrinn
Dissrych sloyg ullith oynnyth teiggowss kow ni creive roye
Mak dettin o zoyg mir howe nar ettee teacht dor gowir
Faddeith or chonchowr riss in gon wayghiss gin teacht dar gowir
Is connil surrych nyn stead marryth in gwrych is keada dor sloygh
Deakir zoiss wee ym bred a ir churre er charrit
Ne in raith dole in ayngnyth a lanni si taa lar chawleith connil
Na smein gin dole na zye a re ni gormlann granole
A lawe croy gin lagga re nacht smoyn er heddyth is a gwreith
Cowchullin nyn sann lanni sleim noar a choala turyth connil
Di zlossa la trane a lawe di wraa skaille dyn wackawe
Innis downi er tocht id zailli a raig in tow nar ob tegwail
A liss raa in nawryth zoe fiss tarm ka di zowchiss
Dym zaissew er teacht wom hey gin skaili a zinsi zoew
Da ninsin di neach elli id zraith zinsin dare
Corrik rymsith is egin dud na skail ainsyth mir charrit
Gawsith zi royg a keyv lag ne gail tyigil vin chorrik
Ach na wea gne dighow nargenn a honchow aw ne herrin
A lawe zasga in dowss trot mo clow wea in nasge aggit
Heymon and dyr chon a chaill ni ta corrik a vanvaill
Na makan di tor a zwn in daltan croye layveith
Cowchullin is corrik croye di wee in lay sen fa zemoye
A invak di marwe less in ter lat chalm coive zlass
Innis downni er cowe ni glass o teith fest for naildeis
Tarm is di lonni gi lom na terg a zulchin orrin
Is me conleich m^c nocon ir zleith zown dalgin
Is me rown dakgis ym bron is tow ag skay di tollwm
Vii bleyn di waa ma horri fylwm zasga wom war
Ni classi ler horcher maa waa zessew a vylwum urma
Smenis cowchullin vor maik a v^c ne in draich za chow
Gur smeine nar wraik feiltyth in ir a reyk a chwneith si chateive
A arrwm re corp no con di chow is beeg nor skarri
Re fagsin a cowlwoe a zlyn gasgeith zownyth dalgin
Mak sawalti mor a foyme ne low ym broin it ta orrin.
Di.

[Sidenote: MODERN.]

Gillecallum Mac an Ollaimh an t-ursgeul so sios.

Do chuala mi fad o shean, sgeul do bhuineas ri cumha,
Is tràth dha ’aithris gu trom, ge ta mar ainneas oirnne,
Clann Rughraidh nam breth mall fa Chonchoir ’us fa Chonnuil,
Do b’ùrlaimh oig-fhir ’s a mhagh air h-urlar Choige Ullaidh,
G’a thigh na thainig le gean fa uile laochraidh Bhanbha,
Cath aig faighail aon uair eile, de ’r dh’ iomghuin clanna
Rùghraidh.
Thainig thugainn, borb a fhraoch, an curaidh crodha Conlaoch,
A dh’ fhios ni m ’ar claraibh grinn, o Dhunsgathaich gu Eirinn.
Do labhair Conchoir ri càch, Co a gheibheamar thun an oglaich,
Do bhreth beachd no sgeul dheth, gun teachd le euradh uaith?
Gluaiseas Conull nior lag lamh do bhreth sgeul de ’n mhacan.
Air dearbhadh tarruing do’n laoch ceangailear Conull le Conlaoch,
Nior ghabh an laoch r’a tamhachd, Conlaoch fraochach furanach,
Ceud de’r sluagh do cheangladh leis, ioghnadh ’us buan ri aithris.
Cuirear teachdair gu ceann nan con o h-ardrigh eagnaidh Ullaidh,
Gu Dundealgain grianach glan seann dùn ciallach nan Gaidheal,
O’n dùn sin do leughar leinn do dh’ eangnamh nighean Fhorgainn.
Thigeas gniomh nan saora seang gu rìgh faoilteach na fearainn,
Do fhiosrachadh sluaigh Ullaidh uaine, thigeas Cu na
craoibhe ruaidh,
Mac deud-fhionn a ghruaidh mar shùgh nar eitich tighinn dh
’ar cobhar.
Fad ars’ Conchor ris a choin bhathas gun teachd d’ ar cobhar,
Is Connuil suireach nan steud mear ’an cuibhreach ’us ceud
d’ ar sluagh.
Deacair dhomhsa bhi ’am bruid a fhir a chobharas air caraid,
Ni ’n reidh dol an eangnamh a lainn ’s a ta le ’r cheangladh Conull.
Na smuanaich gun dol ’n a aghaidh, a rìgh nan gormlann gràineil,
A lamh chruaidh gun laige ri neach smuain air d’ oide ’us e’n
cuibhreach.
Cuchulain nan seang lann sliom, ’n uair a chual’ e tuireadh Chonuil,
Do ghluais le treine a laimhe do bhreth sgeil de ’n mhacan.
Innis dhuinn air teachd a ’d dhàil a ghraidh an tu na ’r ob
teugbhail,
A shlios reidh an abhraid dhuibh, fios d’ ainm, co do dhùthchas?
De ’m gheasaibh air teachd o’m thigh, gun sgeul a dh’ innseadh
dh’ aoidh,
Da ’n innsinn do neach eile, a’d ghradhsa dh’ innsinn d’ àraidh.
Comhrag riumsa is éigin duit, no sgeul d’ innseadh mar charaid,
Gabhsa do roghadh a chiabh lag, ni ciall tighinn gu ’m chomhrag.
Ach nior bhi gu tigeadh n’ar ceann a h-onchu agh na h-Eirinn,
A lamh ghaisge an tùs troid mo chliu bhi an nasgaidh agad.
Iomanadar thun a chéile ni ta comhrag a bhanamhuil;
Am macan gun d’ fhuair a ghuin, an daltan cruaidh lamhach.
Cuchullain is comhrag cruaidh do bhi an la sin fo dhiombuaidh,
A aon mhac do mharbhadh leis, an t-saor shlat chalm chaomhghlas.
Innis duinn ars’ cù nan cleas o tathas feasd fo ’r n-ailleas,
D’ ainm ’us do shloinneadh gu lom na teirig a dh’ fholchainn oirnne.
Is mi Conlaoch mac na con oighre dligheach Dhuin dealgain,
Is mi an rùn d’ fhagas ’am broinn ’us tu aig Sgiath ’g ad fhoghlum,
Seachd bliadhna do bha mi shoir foghlum ghaisge o’m mhathair,
Na cleasa le ’r thorchair mi bha dh’ easbhuidh an fhoghluim orm.
Smuaineas Cuchulain ’n uair a dh’ eug, a mhac an dreach do chumhadh,
Gur smuain, ni breug, faoilte an fhir, do threig a chuimhne ’s
a cheudfaidh,
A urram ri corp na Con a chumha is beag nach do sgar,
Ri faicinn an culthaobh a ghlinn gaisgeach Dhun dealgain.
Mac samhailt mor a fuaim ni luaidh am bron a ta oirnne.
Do.

[Sidenote: ANCIENT.]

Auctor hujus in keich O Cloan.

Hossna charrit a cloan freich hossne leich a gassil chroa
Hossna zaneni tursyth far agus da gwllin ban oge
Ag so har in carn fane wil freich m’feich in ult woye
Fer a ryn bwychis byef is voe lontir carn freich
Gwl ein wna in crochin sor troe in skail fa wil a wan
Is say ver a hossna gyth trome Freich m’Feich nyn golk sen
Is see in nyn wan di neig in gwle ag dwle da eiss gow cloan freich
Fynowr in olt chass ail inne voyve ga bead leicht
Innen orle is our folt is freich in nocht teive er heive
Ga mor far za derge ee neir zrawig se far ach freich
Foyis mewe mwe foye cardiss freich fa far a gleye
Inchuss fa craichtyth a corp trai gin locht a zanew zee
Do churre ai gussyth vass teif re mrave ne tuk o nolk
Mor a foor a hoyt la meyf innossit gyn khelk in noss. Hossni.
Kerin di weith er loch maie de chemist in trath za hass
Gith rae gach mee torri abbe de we er
Sasse bee in kero sin fa millsyth na milli a ulae
De chonkfa a kerin derk far gin wey gi kend ix traa
Bleyn er heil gi ir di churri sin fa skail garve
Gi borin di lucht kneis froth a wess is e derk
Di wi ainsyth no zoi ga bea ley chawyr in tloye
Pest neif zo we no vonni vakki zi cath zol da woyn
Bein aslaynti throm throm ynnin ayith ni gorn seyr
Di curri lai fiss er freich feisrych kid hane ree
A durde meyve nach be slan mir woe lane i boss meith
Di cheyrew in loch oyr gin dwneni za woyna ach freich
Knossych reyve ne zarni mee er v’feich gi knai zerg
Ge ger darnis ai er freich rachsit di vonni ker a veyf
Glossis freich fa fer a naye voyne zi nave er in locht. Hossni.
For a fest is ee na soynna is a kenna soss ris in noss
Freich mac feich an erma zeiar hanik one fest gin is dee
Hug a houlti ker nark ferrin roif meyf zaa tee
Ach gai math in duggis latti i durt meyf is gal crow
Ne oyr mis a leith loayn ach slat a woyan as a bonni
Togris freich is ner zilli teymmi naf a riss er in ling vak
Is ner ead ach ga mor ayze hech one vass in roive chwd
Gawiss i kerin er varri targi a cran as i raif
Toyrt doe choss zo in der mogrziss zo riss in pest
Beris er agis ai er snawf is gavis a lawf no chrissyth
Di zave sessin is er chail trow gin a skayn ag freich
Fynowr in olt chass ail di ran chwggi skan din oyr
Leddryth a phest a kness bayn is teskith a lawe er looe
Di hudditeyr bone re bone er trae ni glach cor fo hass
Freich m’feich is in fest troy a zai mir hug in dress
Ga coyrik ne coyrik car di ruk lass a kanna na lave
Mar chonik in neyn ee di choy na nail er in trae
Eris in neyn one tave gavis in laive bi laive bak
Ga ta so na cwt nyn nane is mor in teach i rin a voss
Voyn vass sen di foar in far loch mai go len din loch
A ta in tarm sen dee gi loan ga zerma in noss guss in noss. Hossni.
Berrir in sen gu cloan freich corp in leich gow kassil chroyg
Er in glan tuggi a anm is mark varris da loo
Carn lawe in carn so raym heive a lave reyth di beast sonni
Fer ner ympoo in dress fer bo zawsi nert in drot
Invin im bail ner ob zawe ym beddeis mnan i torvirt fook
Invin tearn nyn sloye invin groye ner zerk in ross
Doigh no feach bar a olt derk a zroye no ful leicht
Fa meyni na kower schrowe gilli na in snacht kneas freicht
Cassi na in kaissnai olt gurm a rosg na yr lak
Derk na partain a wail gil a zaid na blai feich
Ard a ley na cranna swle beynni no teyd kwle a zow
Snawe di bar no freich cho di hene a heif re strow
Fa lannyth na koillith a skaith invin trae ve re drum
Coiffad a land is a lawe lanni cholk na clar zi long
Troye nach ann in gorik re leich di hut freich a fronni oyr
Durss sin a huttim la pest troe a zai nach marrin foss.
Hossni.

[Sidenote: MODERN.]

Is e ùghdair so an Caoch O’Cluain.

Osnadh charaid a Cluain Fraoich osnadh laoich a caiseal chrò,
Osnadh dheanadh tuirseach fear agus da an guilionn bean òg,
Ag so shear an carn far am bheil Fraoch mac Fithich an fhuilt
mhaoith,
Fear a rinn buidheachas do Mhaoibh, ’us o ’n sloinntear carn
Fraoich.
Gulaoin mhnath o ’n Chruachan shear, truagh an sgeul fa ’m bheil
a bhean,
Is e bheir osnadh gu trom, trom, Fraoch mac Fithich nan colg sean.
Is i an aon bhean do ni an gul ag dol d’a fhios gu Cluain Fraoich,
Ainnir an fhuilt chaise aille, nighean Mhaoibh ri ’m bitheadh
laoich.
Nighean Orla is òir folt ’us Fraoch an nochd taobh air thaobh,
Ge mòr fear dha ’n d’éirich e nior ghradhaich i fear ach Fraoch.
Faigheas Maoibh mo fuath cairdeas Fhraoich fa fearr a ghné,
A chuis fa creuchtadh a chorp troimh gun lochd a dheanamh rithe;
Do chuir i e gus a bhàs, taobh ri mnathaibh ni tug o ’n olc,
Mòr a phùdhar a thuit le Maoibh inniseam gun cheilg a nis. Osnadh.
Caorthainn do bhi air Loch Maoibh do chimid an traigh do dheas,
Gach a ré ’us gach a mios toradh abuich do bhi air.
Seasamh bha an caora sin, fa millse no mil a bhlàth,
Do chumadh a caoran dearg fear gun bhiadh gu ceann naoi tràth,
Bliadhna air shaoghal gach fir do chuir sin is sgeul dearbh,
Gu ’m b’ fhoirinn do luchd chneidh brìgh a mheas ’us e dearg.
Do bhi imcheist ’n a dheigh ge bith lighich a chobhradh an t-sloigh,
Béisd nimh do bhi ’n a bhun bh’ aca do chath dhol g’a bhuain.
Bhitheann an euslaint throm, throm, nighean Athaich nan corn saor,
Do chuireadh leath fios air Fraoch; dh’ fhiosraich ciod ’thàinig
rithe.
A dubhairt Maoibh nach bitheadh slàn mar bitheadh làn a boise
maoith,
De chaoraibh an Loch fhuair, gun duine g’a bhuain ach Fraoch.
Cnuasachd riamh nior dheanadh mi ars’ mac Fithich nan gruaidh
dearga,
Ge gur dheanas e air Fraoch racham do bhuain caor do Mhaoibh.
Gluaiseas Fraoch fa fear an àigh uainn gu snàmh air an Loch,
Fhuair e a bheisd ’us i ’n a suain us a ceann suas ris an
dos. Osnadh.
Fraoch mac Fithich nan arm geur, thainig o ’n Bhéisd gun fhios d’i,
Thug e ultach de chaora dearg far an robh Maoibh dh’ a ti.
Ach ge maith na thugas leat, a dubhairt Maoibh is geal cruth,
Ni fhoghain dhomhsa, laoich luinn, ach slat a bhuain as a bhun.
Togras Fraoch is nior gille tioma snàmh a rìs air an linn bhog,
’Us nior fhaod e ge mor ’agh, theachd o ’n bhàs ’s an robh a chuid,
Gabhas an caorthuinn air bhàrr, tarruingidh an crann as a fhreumh,
Toirt a chosan dha air tìr mosglas da suas a Bhéisd.
Beireas air ’us e air snàmh ’us gabhas a làmh ’n a craos,
Do ghabh esan ise air ghial, truagh gun a scian bhi aig Fraoch.
Ainnir an fhuilt chaise aille do rainig thuige le sgian de ’n òir,
Leadair a bhéisd a chneas bàn ’us teasgadh a lamh air luath.
Do thuiteadar bonn ri bonn air traigh nan clacha corr fa dheas,
Fraoch mac Fithich ’us a bhéisd truagh a Dhé mar thug an treis.
Ge comhrag ni comhrag gearr do rug leis a ceann ’n a laimh,
Mar chunnaic an nighean e do chaidh i ’n a neul air an traigh,
Eireas an nighean o ’n tàmh gabhas an làmh bu làmh bog.
Ge ta so ’n a chuid nan eun, is mòr an t-euchd a rinn a bhos,
O ’n bhàs sin do fhuair am fear, Loch Maoibh do lean air an loch,
A ta an t-ainm d’i gu luain ’g a ghairm a nuas gus a nis. Osnadh.
Beirear an sin gu Cluain Fraoich corp an laoich gu caiseal chrò,
Air a ghleann thug e ainm, is mairg a mhaireas da éis beò.
Carn Laimh an carn so ri ’m thaobh is laimh rithe do bhitheas sona,
Fear nior iompaich an treise, fear a b’ annsa neart an trod.
Ionmhuinn beul nar ob daimh do m’ bitheadh mnathan a tabhairt phòg,
Ionmhuinn tighearn nan sluagh, ionmhuinn gruaidh nar deirge an ròs,
Duibhe no fiach barr a fhuilt, deirge a ghruaidh no fuil laoich,
Bu mhine no cobhar srutha, gile no sneachd cneas Fhraoich,
Caise no an caisein ’fholt, guirme a rosg na oidhre leac,
Deirge no partan a bheul, gile a dheud no blàth fiodh,
Ard a shleagh mar chrann siùil, binne no teud ciuil a ghuth,
Snamhaiche a b ’fhearr no Fraoch, cha do shìn a thaobh ri sruth,
Bu leathainn no comhla a sgiath, ionmhuinn tràth bhith ri druim,
Bu chomhfhad a lamh ’us a lann, leathainn a cholg no clar luinge,
Truagh nach b’ann ’an comhrag ri laoch do thuit Fraoch a
bhronnadh oir,
Tuirse sin a thuiteam le Béisd, truagh a Dhe nach mairionn fòs.
Osnadh.

[Sidenote: ANCIENT.]

A houdir so Connil carnych m’eddirschol.

A chonnil cha salve no kinn devin lum gyr zergkis tierm
No kinn di chw er a zad slontir lat no fir foe fyve
A neyn orgil nyn nach a evir oik ne bree binn
Sanna in nerik chon ni gless hugis loym in ness no kinn
Ka in kenn mallych zow mor dergkyth nayn ross a zroy glan
Is sai is gir zin lee clea a kenn deive ne raa dait
Kenn ree mee nyn nach loait arse m’carbre nyn goith camm
In nerik mo zaltan fen hugis lwm in gayn a kenn
Kai in kenn oid er mye haale go volt fand gi malle sleime
Rosk mir erre dait mir vlait alda no cach crwth a kinn
Manne boe fir nyn nach makmeyf zi zrach gyth coyn
Dagis a chollin gyn kenna is di hwt wlle lum a loye
Ka in ken so zawis tow id laive a chonnil vor ne bae linn
O nach marrin kow nin gless keid verre how er less a kinn
Kann v’erris nyn nacht verreyth a ceith gyth gurt
Mac mo fayr in tur hang di skarris a khenn ra chwrp
Ka in kenn od hear in nolt inn da greddyth no kinn go laive
Hurris annith er a zow gyn roveddir sal da rar
Sess a sowd di hwt in kow di rad a chorp fa wrow dass
Cow mac conna re nyn rann hugis lam a kenn ter aiss
Ka in da ken so is fadde mach a chonnil vor a vraa byig vinn
Er zraigh tenne na kel orn anym no ver a zon ne herm
Kenn leyirre is clar cwlte in da kenn di hut lem zonna
Di zon swt cowchullin charn swn zergis merm na wulle
Kai in da kenn so is fadde sorre a chonnil vor gi gal znee
Ennyn dae er volt ni verr derk in groye na ful leych
Cwllin bray is cwnlit croye deiss di verre boye lai ferk
A evyr seid sor a kinna dagis a gwrp fa linna derk
Ka ne vi kinn so solk maine de chewe feyn er mye hoyth
Gwrm in nye dwe a volt o hilla rosg connil croye
Sessir eascardin a chow chlann challidtein a mwe znaie
Is said sud in sessir leyve a hut lwm sin nerm no laive
A chonnil vor aithr ree kayn in ken od da gallith catht
Gin or fai treilse wa keyand gyn codyth slem ghardyth vart
Kenna v’finn v’rosse roye v’necnee hor bas lam nert
A evir is se so a cheud ardree layyn nyn land brak
A chonnil vor mugh a skail creid a hut lad laive gin locht
Din tloe eignyth a veil sin a deiltiss kinn na con
Deachnor is seacht fychid kead derym peyn is awyr sloe
Di hut lomsa drwme er zrum di neve mo cwlk cunlaa rag
A chonnil kynis taidda mnae inssefail dessne ni con
Cowf v’hawalt haye na veil agga fein ar for
A evir keid di zarna mai gyn mo kowe ym rer san socht
Gyn mo zaltan fa mhaa crow a dol voym a mugh so n ...
A chonnil tok me sa vert tok mo lacht oss lacht no con
Os da chowe rachfen ayk cwr mo vail re bail no con
Is mai evyr is keyn dalve ne feine sarve daylta zoive
Di zerr no cha nul mo spess troe murreich er eiss a chon.
A chonnil.

[Sidenote: MODERN.]

Is e ùghdair so Conull cearnach Mac Edarscoil.

A Chonuill, cha sealbh na cinn, deimhin leam gur dheargas d’airm,
Na cinn do chi’m air a ghad sloinntear leat na fir fo fhaoibh.
A nighean Fhorghuil nan each, A Eimhear oige na brigh binn,
Is ann an éiric Chon nan cleas, thugas leam an nios na cinn.
Co an ceann mullach donn mòr, deirge no’n ròs a ghruaidh glan,
Is e a ’s goire do ’n leth chlì an ceann diubh nach
d’atharraich dath?
Ceann rìgh mi nan each luath, ars’ Mac Cairbair nan goith cam;
An éiric mo dhaltan féin thugas leam an cein an ceann.
Co an ceann ud air m’ aghaidh thall, co folt fann gu mall sliom,
Rosg mar fheur, deud mar bhlàth, ailde no gach cruth a cheann?
Manadh b’e fear nan each, Mac an Aoife do chreachadh gach cuan,
Do fhàgas a choluinn gun cheann ’us do thuit uile leam a shluagh.
Co an ceann so ghabhas tu a’d laimh a Chonuill mhòir nam bàigh linn,
O nach marrainn Cu nan cleas ciod bheireadh tu air leas a chinn?
Ceann mac Fherghuis nan each, bheireadh e cith gach gurt,
Mac mo pheathar an tur sheang do sgaras a cheann r’a chorp.
Co an ceann ud shear an fhuilt fhinn d’ an greadadh na cinn
gu ’làimh,
Fhuaireas aithne air a ghuth gun robhadar seal d’a reir?
Sios an sud do thuit an Cu do rad a chorp fo bhrù deas,
Cu mac coin r gh nan rann thugas leam a cheann tar éis.
Co an da cheann so is faide mach a Chonuill mhoir a bhreth bu bhinn,
Air ghràdh teann na ceil oirnn ainm nam fear a ghuin na h-airm?
Ceann Laoghaire ’us clar Chuilt an da cheann do thuit le’m ghuin,
Do ghuin sud Cuchullin ceairn, sonn dheargas m’airm ’n a fhuil.
Co an da cheann so is faide soir, a Chonuill mhoir gach geal
ghniomh,
Ionnan dath air folt nam fear deirge an gruaidh no fuil laoich?
Cullain breagh ’us Cunnlaid cruaidh dithis bheireadh buaidh
le feirg,
A Eimhear sud soir an cinn do fhagas an cuirp fo linne dearg.
Co na sé cinn so is olc méin do chitheam féin air m’ aghaidh thuath,
Gorm an aghaidh, dubh am folt, o thilleadh rosg Chonuill chruaidh?
Seisir eascairdean a Choin, clann Chaileidin nam buaidh ghnàth,
Is iad sud an seisir laoich a thuit leam ’s an airm ’mo laimh.
A Chonuill mhòir athair rìgh co an ceann ud do ’n geilleadh cath,
Gur orbhuidh trillis o ’cheann co ’n comhdach sliom dh’ airde
bheart,
Ceann mhic Fhinn mhic Rois ruaidh mhic na Cneidh fhuair bàs
le ’m neart,
A Eimhear is e so a cheud, ardrìgh Laighein nan lann breac.
A Chonuill mhòir, mùgh an sgeul, creud a thuit le’d laimh gun lochd,
De ’n t-sluaigh eagnaidh a bheil sin a dioltas cinn na Con?
Deichnear ’us seachd fichead ceud deiream féin is aireamh sluaigh,
Do thuit leamsa druim air dhruim, do nimh mo cholg conla rag,
A Chonuill, cionnus taid mnathan Innsefail an deigh na Con,
Cumha a mhic shamhailt tha na bheil aca féin air foir?
A Eimhear ciod a dheanadh mi gun mo Chu a ’m reir s’ an Soc
Gun mo dhaltan fa maith cruth a dol uam ’am mugh an nochd,
A Chonuill tog mi ’s an fheart, tog mo leac os leac na Con,
Os d’a chumhadh rachaim eug, cuir mo bheul ri beul na Con.
Is mi Eimhear is caoine dealbh, ni faigheam searbh dioltadh dhomh,
Do dheur nocha n ’eil mo speis, truagh m’ fhuireach air éis a Chon.
A Chonuill.

[Sidenote: ANCIENT.]

A howdir so Keilt m’ronane.