Chapter XIV: Introduction (13)
Fad id tam gin woyg awghall doyth is meicht
Hanith teim hawyth as in ner zleicht
Is say connir a hayvin darre slat wir
Gow flath rane ni gaywill fer nar ayr lwth swill
Gow m’gregar denyth is kenn din nyth skollew
Na bea neweine fallew dleeir zom a wollith
Gow fer is trane coorri in dossyth gith sawre
Ni in sawth za wee be a nawch gith hawle
Ner heyrissaid ummyth gregorre na gadew
Bayh a chail ym vogryth gra traa ossni tradow
Oone is kenn din traitsen ri hoor creach a zawell
Heyris feynyth cooyll bail re bail syth chawar
Nor a chee tylych armezar v’gregar ym ballicht
Slee veine na chorrych ne berri rew in nalicht
Noor chinnidir a choyrk ga zerim in greith nawit
Is riss fene di heiwic in rycht gail is wrawit
Di waissew v’cregar toor chaach er a chowlaw
Gin dyill re denew is gith meyr na zownych
Nor zagwm mi woyg ym ess er lar trot
Me ginsith mi wwk sai is milsith la mydda
Ga zolk in locha wir mi zeillonis insith
Gin claa lani ni longsith say er lay caith is milsyth
Cwne gym beym roythit v’gregar gin naga
Re yig gi troti a dail sayd fadda fadda
Allissaid ossill ympeich my weadda
A wen ni geyve bogga ga wanni a clar fadda.
Fadda.
[Sidenote: MODERN.]
Fionnladh ruadh am bard.
Fad a taim gun bhuaidh, ’fhaigheal domh is mithich,
Thainig tìme thàmhach, as an aoradh dhligheach,
Is e conair a theighinn, d’ iarraidh slait mhir,
Gu flath treun nan Gaidheal, far nar fhaighear luchd suaill.
Gu Mac Grigoir dion, is ceann air na sgoilibh,
Ni bhi neomhìn falamh, dlighear dhomh a mholadh.
Gu fear is treun còir, an toiseach gach samhradh,
Ni an samhach dha bhi, bithidh an amhaich gach h-amhuil.
’N uair theireas iad uime, Grigoir nan ceuda,
Bithidh a chail am fogradh, gu tràth os na treudaibh,
Eoin is ceann do ’n treud sin, rìgh fhuair creach a ghabhail,
Theireas féin ceol, beul ri beul ’s a chamhar.
’N uair a chi teaghlach armgheur, Mhic Grigoir am Bealach,
Slighe mhin ’n a choire, ni b’eire riu an eallach.
’N uair chinneadar a chomhrag ’g a ghairm an cridhe namhaid,
Is ris féin do theigheadh, an riochd goile ’us bhràghaid.
De mhaisibh Mhic Grigoir, tothair chath r’ a chulthaobh,
Gun diol ri daoinibh, ’us gach meodhar ’n a dhùna,
’N uair dh’ fhàgam mo bhuaidh, am éis air làr trod,
Mi ag innseadh mo mhùc ’s e is millse le ’m oide.
Ge h-olc an loch mhir mo dheileanas innseadh,
Gon cliath làn loingsich ’s e air la cath is millse.
Cuimhnich gun bitheam romhad, Mhic Grigoir gun agadh,
Ri aghaidh gach trod an dail siad fada, fada.
Ealasaid uasail iompaich mo mheuda,
A bhean nan ciabh boga, dh’ am buin an clàr fada.
Fada.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir soo duncha m’challin in riddiri math.
Kay din phleydda is ken oe o zi testa in dey zwni
Ta na deorri er ess in ir in phleydda gin tror ra fagsin
Ta na delicht ga zolk linn in pleyd er naik zi lochlyn
Is bayd sin er layr gith liss in pleyd er essew oliss
Ma hest ne choil mee layt lochlin er lay
O chrowich dea ni denith is cowe ee ear genyth
E gin wayr gin ayr in pleydd vocht er anffeine
Er nayk v’wretne vind a cretsin creyd nach keinfinn
Noch cho nel dwn er doythin do ne in pleyd a voerythchin
Er naik lochlin is layff linn olk in skailsen in nerrin
Ka zearis sporrane vegga ka zearis no snaydda
Ka zearis droch woynn gin dalf o testa lochlin layfherf
Ka zearis broik dowe ka zearis ni bowklin
Ka zearis breydda brawyd ka er kenn pleyd is fannayda
Ka zearis essit da wroiga ka zearis skayth feichok
Ka zearis ey za chriss ka neith leaf gi inliss
Ka zearis sen adda peillith ka zearis lowr leyin
Ka zearis deitta gow mowch ka er ym beith eyttow armycht
Ka zearis botin is spur ka zearis froygin aithchur
Ka zearis meskan is men ka zearis schesgane schoggill
Ka zearis spayn in sporrane ka in neith sollar gin nayr
O hest lochlin leywych ka ness ir neyvir zayr
Ka zearis leynte ban oyga er ess lochlin na senvroigga
Da eaksen is troyg in dail ka la nerrir in coarane
Ka zoyddis doss a zillith ka nach abir ferrine
Ka is leaf tryle a baada ka zearis no sencharda
Ka zearis cark le hoeow ka zearis leim keilwoe
Ka zearis corlycht in kerk in dey in dorlycht argit
Ka zearis prenyth gin chenn ka is fer layfin gomis cotchinn
Gin iyr er lochlin da ess dolli na eak re fassness
Ka zearis dowane is droif ka zearis dorssi dosklyth
Ka zearis binit gin wreith ka lay sirrir gith inneith
Ka nach doyr peyn di vocht ka zearis neith er ternocht
Ka zreisses gi groy oyd cheich ka weiss gi croy um v’neith
Ka zearis ollin is ymmi chon a hee dess lochlin
Ka zearis collaryth banni ka lay mayne sollor sayllych
Ka zearis er mnaew oyga con vega agis nessoga
Ka zearis furssin oyd keich ka la in drussir gi marve neith
Ka zearis loist go wroit ka zearis truis tolwocht
Ka weiss gi tein is ay slayn ka zearis ymmi er vrochane
Dekrych lwn no eak in ir gin a iyr za essin
Deggil na pleyda zwll deyga issnach feadis ka neith coyvoyt
Ne zwme nine in ir danew a zenyth in doythin
Rann gith nach a chur na kann mallach din ner nach currin
Ma hest lachlin lay lon is swych a weiss gi downith
Da eak is bocith gi beith is ne cooyth gr eincheith.
Ka din.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Dunchadh Mac Chailein, an Ridir maith.
Co de ’n bhleid is ceann uidh, o do theasdadh an deagh dhuine,
Tha na deòir air éis an fhir, a bhleid gun treoir ri fhàgsainn.
Tha ’n a dileachd gu h-olc leinn, a bhleid air eugadh do Lachlainn,
’Us beud sin air làr gach lios, a bhleid air easbhuidh eòlais.
Ma theasd ni chuala mi, leithid Lachlainn air leth,
O chruthaich Dia na daoine, is cumha e air cinneadh,
E gun mhàthair, gun athair, a bhleid bhochd air anmhuinn,
Air n-eug Mhic Bhreatnaidh bhinn, a chreuchdsan creud nach caoininn.
Nocha-n ’eil duine air domhain, do ni a bhleid a mhuirichinn,
Air n-eug Lachlainn is leughadh leinn, olc an sgeul sin an Eirinn.
Co dh’ iarras sporan bheag, co dh’ iarras no snàthad?
Co dh’ iarras droch bhonn gun dealbh, o theasd Lachlainn laimh
sheirbh?
Co dh’ iarras bròg dhubh, co dh’ iarras na bucailean?
Co dh’ iarras bréid bràghaid, co air ceann bleid is fanaide?
Co dh’ iarras asaichte de bhroig, co dh’ iarras sgiath pheacoic?
Co dh’ iarras aedh dh’ a chrios, co ni leibh gach ainleas?
Co dh’ iarras seann ada peillidh, co dh’ iarras leabhar leighin?
Co dh’ iarras diota gu moch, co air am bith eideadh armach?
Co dh’ iarras botan ’us spuir, co dh’ iarras fraoghan aithghearr?
Co dh’ iarras measgan ’us min, co dh’ iarras seasgan seogaill?
Co dh’ iarras spain an sporran, co a ni solar gun naire?
O theasd Lachlainn laochach, co nis ar n-aobhar ghaire?
Co dh’ iarras leinnte bhan òga, air éis Lachlainn na seanbhroige?
Da eugsan is truagh an dàil, co le ’n iarrar an cuaran?
Co ghoideas dos a ghille, co nach abair fìrinn?
Co is leimh triall am bata, co dh’ iarras na seana chairde?
Co dh’ iarras cearc le h-uibhibh co dh’ iarras linn choileach?
Co dh’ iarras corlach na circe, an deigh an dorlach airgid?
Co dh’ iarras prin gun cheann co is fear leughainn coimeas
coitchinn?
Gun oighre air Lachlainn da éis, duilich a eug r’ a fhaistneachd.
Co dh’ iarras dubhan ’us droimh, co dh’ iarras dorsa d’fhosgladh?
Co dh’ iarras binnid gun bhruidh, co le ’n sirear gach aon ni?
Co nach toir peighinn do bhochd, co dh’ iarras ni air tàrnochd?
Co ghreasas gu cruaidh oide cìche, co bhitheas gu cruaidh um
mhac nuaidh?
Co dh’ iarras oluinn ’us ìm, thun a thì d’ éis Lachlainn?
Co dh’ iarras colaireach bhan, co le ’m miann solar salach?
Co dh’ iarras air mnathaibh oga, con bheaga ’us neasagaibh?
Co dh’ iarras fursainn oide cìche, co le ’n trusar gach marbh ni?
Co dh’ iarras loisgt gu bhroit, co dh’ iarras trùis tolbhochd!
Co bhitheas gu tinn ’us e slàn, co dh’ iarras ìm air a bhrochan?
Deacaire dhomh no eug, an fhir gun oighre bhi dha éisean,
D’eagal na bleid dhol eug, ’us nach faighideas co ni a coimhead.
Na dichuimhnichibh am fear, deanaibh, a dhaoine an domhain,
Rann gach neach a chur ’n a ceann mallachd do ’n fhear nach curainn,
Ma theasd Lachlainn a la luain, is subhach a bhitheas gach duine,
Da eug is bochda gu bith, ’us ni cumhar aon a chi.
Co de ’n bhleid.
[Sidenote: ANCIENT.]
Gormlay neyn lyne in ven watht.
Ochegane myth zallir feyn ochegane mi skarre reimi skaywe
In nocht is delis mo ladda o nach merrin m’eneall
Ochegane gin vak derwaill ochegane mo zail da ess
Noch char waill gayr naiss boylli fass erri zae essew
Ochegane re banich math gwss in nocht ner zani di chr ...
Testoo vanmyn ess echaith ne abbrum ach och is oych.
Oche.
A houdir so duncha m’caybba.
A vec dowle toyr accane di loyt leich in lanvakcane
Hay mi zarve accane fer mon zalwe waccane wor wreith
Is ferri hik di chensi chew we riss na zoyss a vackeyve
Duncha carrych ga zerm zea is anm zoo a barryth boe
A dhuncha ni gor gassge cwneich anm do cheadwesti
A v’allen na twlle feyn tayweym noch char hoor allein
Wo tay schee in neiss in nenyth na hell yvyr ard wlyith
Gawe in cayd hoyr twss na ross woss tow eaddoill gi hawis
Davin gir a tow reiss fer zaywal ni gerve cheiss
Mir harve trodda agis tachir is darwe di hoggir a gayach
Is tow tastalych croychane i schelga sley fin vroychane
Di clow onchon ga inche is tow duncha durrinssi
Is tow chaskgeiss di nawe is to zergis di zallawe
Is tow zoiris vor skeiths sin is tow reiss doywnis aggin
Is sea fer da bi zussi a rinn di leyt camussi
Di neym eddir leich mir sin din dreggin cheive von chonnil
Is tayd agga di woeir kerd eili na coyllifir
Gasga agis ennych errin gin nasga nyn lowveymnie
Gith inlycht zleis mak reich id tayd ag gin neyneyve
A zloyr zall zlan riss ga rec lor di zarri in dy wec
A cheim gi wul a terri keiss lat ass gi inwalli
Rygh orricht ag gneith zlyn id tyicht ym chreif chosgir.
A vec.
[Sidenote: MODERN.]
Gormlaidh nighean Fhlainn, a bhean mhaith.
Ochagan mo ghalar féin, ochagan mo sgaradh ri’ m sgéimh,
An nochd is dilis mo shlad, o nach marrainn Mac O’Néill,
Ochagan gun Mhac Diarbhaill, ochagan mo dhàil da éis,
Nochar fhéile Guaire an às, buaile fàs Eire da easbhuidh,
Ochagan rìgh Bhanbha maith, gus an nochd nior ghann do chruth,
O theasdadh m’anam ’s a chath, ni abram ach och, agus och.
Och.
Is e ùghdair so Dunchadh Mac Caibe.
A Mhic Dhughail a d’ùr achdmhuinn, do luath laoch a chlannmhacan,
Tha mo dhearbhachdainn fior mu ’n dhealbh mhacan mhoir bhrigh,
Is fearr thig do cheannsa chaomh, bhi ris na dhomhsa a mhacaimh,
Dunchadh carrach ’g a ghairm da, is ainm dha a b’fhearr buaidh.
A Dhunchaidh nan corr gaisge, cuimhnich ainm do cheud bhaisde,
A Mhic Allain na toill féin, toibheum noch char fhuair an linn,
O ta se nis an aithne na h-uile aobhar ard bhlagh,
Gu bhi an ceud fhuair tùs an arois, o ’s tu eudail gu thathas.
Deimhin gur a tu rìs, fear ghabhail nan garbh chìs,
Mar tharbh trod agus tàchair, is dearbh do thogar an cathach.
Is tu tasdaileach Chruachain, a sealg sleidh fo’ bruachan,
Do chliù onchoin ’g a innseadh, is tu Dunchadh Diurinnse.
Is tu choisgeas do namh, is tu dheargas do dha lamh,
Is tu dh’ fhoireas o’r sgios sinn, is tu rìs d’aoibhneas againn.
Is se fear do ’m b’ usa, a rinn do luaidh cho musa,
Do nitheam eadar laoich mar sin, do ’n dreagon chaomh o’n Chonuil,
A taid aige de bhuaidh air, ceaird eile na chuilbhr.
Gaisge agus eincach Eirinn, ga ’n nasgadh ’n a luath bheuman,
Gach innleachd ghleidheas mac Rìgh, a ta iad aig gun aineimh.
A ghloir gheal ghlan ris ’g a reic, le ’r do éirich an deagh mhac.
O chitheam gu bheil a toirt cìs, leat as gach aon bhaile,
Rìgh aireach aig gniomh ghrinn, a teachd um chraoibh chosgair.
A mhic.
[Sidenote: ANCIENT.]
Auctor hujus Ane m’eoin m’caychirn.
Daarych schayn er seil gwnn ne haarych in nochin
In dye oyne deive a zol seith no zoye noch cha dantir
In sayn fa rowidir reyv finnich chwnn ner chleacht dewygh
In dey oyne gi arr er gowle da zoye ner an gin ympow
Da waass di reyggi in ter m’ir noyine wo allen
Mor ir schayn er gowl di chorri ner layn downyth na gi dear ...
In corsen lar olkyth zinn bass oyne is troyg in torrinym
Hanik braath o zwnn din chorri fa chung chaach di quhyddir
Seil quhollych zoyss gow hayk oyne nar er adir gi introyr
Faggis layn da heil wo henni in sayn ne in deive a zaith
Owr mrone a beith mir sen clynn dowle di zeith in ir
Quhy barni nin sayn re schell sarwe in skail ri skeillych
A hechtich hug in skail huggin a zea di zroich zaal
Ni skailla di lawrit leive mawrit ner chayl in glwssin
Seir zail mi zar tree clawlt di von deim ryn mo ryirk
In dey oyne ne anvin a zulli cha naym doyr ra danew
Turri er in nane sin noe bass v’dowll downolle
Anna zye fa chrow chwnn ner zelli cnow ra croonith
Sein vorba brissi no weig menich choyn ga cheynich
Er arda in trachta er ayk oyne ner ayd altaa won nayr
Loygh er evynis noch cha nail in dye ayne ymzane
Ni sloygth ga braa di wroon gin loyght er cryich na er cor
Id der riss in raythid cayth id teacht wo toye gi intraa
Lay turre an nocchin nwll did chewe a var benchir
In neik monnor od tolt bog log aggwm na ynnit
Bei er hert fa zerryth doyf skaywolych mo zerk a zowe
Ne eddit mnae dolli zith woo toye la trwm in tursi
Toggew fert din wanyth wan layd lake cheille croychin
Gar gir annychi orch di waas a laa laytromm
Finich did cowe ga in gar dowe in cre ni codly
A chlyne dowle gow ayk oyne ne zaynith nach fir naw zoye
Hanik di waass ir wllich sevif nach chass a chensyth
Er oye oyne ne annit mnaw a dorta dear ge inlay
Kelle ban garri tra zoych troit er maye gin varrin
Ni henyth zoy turse throm in dey oyne di zallith orrwm
Nein deig lay nach lane cre in skail far taa ir tursine
Cwmmi lwm ca loo sin creid a zantyth za lesk lwmme
Da wass nach cha sokkir sinn degkir in gayss ner churrinn
Ym hessew tha melgwn er gin lay er ley e zaffere
Hug cre lwm na za laa sinn a lae er olwych
Cha darne reyve roye sen doy zein gow dowle e zaffre
Is yvir broyn gin ay ann is doy mee o nach merrin
Dess a chollyth nyth goyth noyr mir hay in ter troyg in tyrmmor
Tra er durri noch cha nil syi in dwn sin dowche
Lane marr techt har tulchew er naik oyne is da choythrrow
Oanych er in narga ne ull er ard choyn fa gonvell
Di chow owch reith raach chwnn si creich so clynni dowle
Blaa gal id zey er dowch bee ra heyg gin achroyeh
Eiss chwill ym clae zowill a egsi si ollonych
Lookir er teacht er oye oyne echtir waeth da nanoyn
Fadda in neyntoo neilla di chaith ga cwss tayweym
Nach spess deiv in noye zollyth dess oyne in neyntoo
Terk a hurri acmay chwnn wone lay nach mar m’dowlle
Breith in neyil noch cha null screive eyl na nessow
Onnor in neyl ne wae er testall di v’marae
Is beg a bail dawel deit di raye a honnor vayach
Na gi dacha drwm er zrwm voym za chenn clynni dowl
Re troyr ooyne ne zyil doyth in dyie oyne aythir
Gi lyi dea di zalwa neyf doyr in gligge in noid illeich
Voo eachree noch cha woyn baach za deache waach is ymza ...
In dey in trur troyg in tolk mi chre ne for furtycht
Troyg na noyge gi chass di cheim di wass ii oyne is all ...
Allex^r nach gavin gess in tra man deggir herris
Toycht er stoyg woynych bryi di royl oych mi nenin
Ni beit ga earre er dul dyr oyne gow hirrill
A beit er ter ni trodda ne beith naec fa noo adda.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so, Eoin Mac Eoghain Mhic Eachairn.
Deurach sian air siol Chuinn, ni eireach an dochainn,
In deigh Eoin doibh a dhol, sìth ’n a uaigh noch cha deantar,
An sian fa robhadar riamh, fine Chuinn nior chleachd dimhiodh,
In deigh Eoin gach fear air gul, da uaigh nior ann gun iompaidh.
Da ’bhàs do thruagh an tìr, Mac fhir a ghin o Allan.
Mòr ar sian air gul do chor, nior lion duine nach gu deurach,
An cor sin le’r olc dhuinn, bàs Eoin is truagh an torunn.
Thainig brath o Dhùn do ’n chor, fa chuing chàch do chaidhidear,
Saoghal caochlaideach dhomhsa gu h-eug Eoin, nior eireadar
gu aintreòir.
Fagas làn do shìol o shean, an sian na an doibh a dhochainn,
Aobhar’m broin a bhi mar sin, clann Dughail do dhìth an fhir.
Chaidh barn nan sian ré seal, searbh an sgeul ri sgeulachadh,
A theachdair a thug an sgeul, thugain a Dhé do dhroch dhàil.
Na sgeul do labhairt leibh, m’amhra nior chaill an cluasan,
Saordhail mo gheire troimh chléibh uile, do bhuin diom roinn
mo fhradarc.
An deigh Eoin ni anmhuinn a ghul, cha-n fhaigheam deoir ri dheanamh,
Tuireadh air an Fhian ’s an uaigh, bàs Mhic Dhughaill Dhunollaimh.
Ann a aghaidh fa chruth Chuinn, nior ghile cno ri cruinne,
’S aon bhorb bhriseadh no bhith, mèin a chuain ’ga chaoineadh.
Air ard an traigh air eug Eoin, nior fhaighead alt o’n athair,
Luaidh air aoibhneas noch cha-n ’aill, ’n deigh Eoin iomghain.
Na sloigh ’g am breith de bhròn, gun luaidh air creach no air còr,
A deir ris an rathad caidh, a teachd o d’ uaigh gus an traigh,
Le tuireadh an dochainn null, do’d chumhadh a b’fhear banchaire.
An tig m’onoir o’d fholt bog, lochd agam ’n a ionad,
Bhi air ’fheart fa dheurach domh, sgiamhalach mo dhearc a ghabh.
Ni fhaotaid mnathan dol dhì, o d’ uaigh le truime an tuirse,
Togaibh feart do ’n Fhian bhàn, leud laga chille Chruachain.
Gu ’r gur aithnichte e orra, do bhàs a leth leatroma,
Fine do’d chumha go an gàir, dubh an cré ni codalaid.
A chloinn Dughail gu eug Eoin, ni dheanadh neach fear namh dhoibh,
Thainig do bhàs fhir mhullaich seimh, noch chàs a cheannsachaidh.
Air uaigh Eoin ni ainnidh mnathan, a dortadh dheur gach aon la,
Càil bhan ag eiridh tràth dhoibh, troidh air mhagh gun bharran.
Ni h-ioghnadh dhoibh tuirse throm, an deigh Eoin do gheal urram,
Ni ’n tig la nach lion cridhe, an sgeul fa ta ar tuirsene.
Coma leam ge leo sin, creud a dheanadh do leisg leam,
D’a bhàs nocha socair sinn, deacair an càs ’na ’r chuireann.
A’m sheasamh tha melgthamh air, gun luaidh air laoidh a ghabhar,
Thug cridhe dhomh ’n a dha leth, sinn a luaidh air fhalbhaich.
Cha d’rinneadh riamh roimh sin, doighe dhuinn dhol d’a fharraid,
Is aobhar bròin gun e ann, is doighe mi o nach marrainn.
D’èis e chodladh na uaigh fhuair, mar tha an tir, truagh an toirm,
Traigheadh air deoir noch cha-n eil, saoth an Dùin ’s an duthaich.
Làn mara ’teachd thar tulchaibh, air n-eug Eoin ’s da choghairibh,
Onfhadh air an fhairg ni bheil, air ard chuan fa Chonnuill.
Do chumha och! rìgh rathaich Chuinn, ’s a chrioch so chloinn
Dughaill,
Blath gal a’d dheigh air dùthaich, bithidh ri h-éigh gon eugchruas.
Aois chiuil um cliath Dhughaill, a eigse ’s a ollamhan;
Leachd air teachd air uaigh Eoin, eachdair a bhi de ’n aindeoin.
Fad an iontadh Neill, do chaidh gach cuis toibheim,
Nach spéis doibh an uaigh, dhol d’éis Eoin an iontadh.
Teirc a fhuaireadh aicme Chuinn, o’n la nach mair Mac Dhughaill,
Brìgh an fhiodhuill nocha n-’eil, scriobhadh fhilidh ’n a easbhuidh.
Onoir an fhileadh ni bhi, air teasdail do Mhac Mairidh,
Is beag am beul daimheil d’i, do radh a h-onoir bhuadhach.
Na gun deachaidh druim air dhruim, uam dha cheann chloinn Dughaill,
Ri treoir Eoin ni fhaghail domh, an deigh Eoin ’athair.
Gu gleidheadh Dia do dhealbh niamh, do fhuair innleachd an oide
Ilich,
O eachraidh nocha bhitheann buaidh, dha deachaidh uath ’us imeachd.
An deigh an triur truagh an t-olc, mo chridhe ni fhuair furtachd,
Truagh nan oige go chàs do chitheam, de bhàs da Eoin ’us Alastair.
Alastair nach gabhann geis an trath mu ’n tigear thairis,
D’uchd air stuagh bhuaine brìgh do thruaill och! mo nimhe.
Ni bhith ’g a iarraidh air dul d’ oighre Eoin gu iorghuil,
A bhith air tir na troda, ni bhith nach fa’n uaigh fhada.
[Sidenote: ANCIENT.]
Auctor hujus finlay m’ynnab.
Doynirre nyn strakkirre da bi zail leif a screyve
Foyris din ni faggirre ne za weadir a leinyth
Ga zemmi ni ha deinnyth er teith milli ni toyth
Cha nayir na chomein in reid sin doyn boach
Di wassew nin lorganych gan gir beith voach ach meile
In teigh gow be in goyalsi cho rik eayd ay gi heythe
A ta ossil anossil agki na chotti killi
Is ta wessew wea ray ayskey ga zeyg cha chlwni sinni
Quho we me ga slonissy cha null aggwmm za schenchas
Ach a be si choneskar agis no kon na lenvyn
A zowle a chompayne v’oyne nyn lann leyve
Ga will wlle ni lorganych dane in doynirre screyve
Screyve gi fessyth fer oylych in schanchis is a gaer
Na ber doyni er weith heillyth ga leyve go m’challan
Cwne feyn in comyn so a zregar mir a choyle
Gi will aggwn orridsi di chwt a chur sin doynirre
Na bee ansin doyn so di haggirt na zi hoyctyth
Ga vil ne na coythrsi nach currir ay sin doynirre.
Doynirre.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Fionnladh Mac an Aba.
Duanair nan strangair, da b’aill leibh a sgriobhadh,
Fhuaireas de na fàgair, ni dhe faodar a lionadh.
Ge iomadh na tha daoine air ti millidh nan tuath,
Cha-n fhaighear ’n a choman an rud ’s an duan buadhach.
De fhiosaibh nan lorganach gun gur bu bhuadhach ach mìle,
An tigh gu bith an comhdhailse, cha ruig iad e go shìth,
A ta uasal, anuasal age ’n a chota cille,
’Us ta ’fhiosa bhi ré acasa ge dh’eadh cha chluinn sinne,
Cha bhi mi ’g an sloinneadhsa, cha-n ’eil agam de sheanchas,
Ach a bhi ’s a choinfheasgair, agus na con ’n an leanmhuinn.
A Dhughaill, a chompain, Mhic Eoin nan lann liobhta,
Ga bheil uile na lorganaich, dean an duanaire a sgriobhadh.
Sgriobh gu fiosach fior eolach, an seanchas ’us an gartha,
Na beir duan air bhith shaoghalach ’g a leughadh gu Mac Chailein.
Cuimhnich féin an comunn so, a Ghrigoir mar a chuala,
Gu bheil agam ortasa do chuid a chur ’s an duanair.
Na bitheadh anns an duan so de shagairt no de thuathach,
’G a bheil ni ’n an comhairse nach cuirear e ’s an duanair.
Duanair.
[Sidenote: ANCIENT.]
A hujus Effric neyn corgitill.
A fadrin a zusk mi zair invin mar a weith ort
Invin cree faltyth faill gane royf reyve guss a nocht
Da eag is tursych a tam in lawe may bittee gi noyr
Nach clunnwm a bee in glee agis nach vaggum ee woyme
Mi creisi is tinn id taa o teic creich in lay zowin
Zerrid a zest ra zlor ra haggillow in noge wr
Bail ayssith di beive glor zaynti zoo si gi ter
Loyvin mwlle ni mour gall sawik eillith ni myg meine
Far bi zar moyvir er zane o nach deach dayve gin deill
Toissych dyghanich sork shawe ag a wayt mane v’reyth
Dawe a teach o zown noyr is dawe one voyn ga olt fay
Menik hanik ead fa hest ne menkyth na less in rar
Saywik schanglane sleyve geill far a chur a kenn re clar
Dreggin loyvis nin lerg gal ayg ag sannis nin schrawe sayth
A haguss ein donnyth wane amenir a tame za ess
Gin chlwich gin chorran kein gin awych gin yghe i geill
Gin dwnni ris tig mi wane er sleicht nin neaall o neal oog
Gin wurn gi weyr ag mnawe gin evinis in dane ym zoog
Mar hay geyaw in nwne wein down swenyth di chonne gin choill
Fayth longwrt ni war fayl aychwall ni neall in nawle
Cus ir loythirryth mane seach gwss a bemid a teach mawle
Is nach fulgwm in ness mi nor aggin woyme er gi ard
Ma wrissis a v’awee er baggit nin tre chnoo
Fa fer a zawis ir geyle di vonis in trane bi woo
Knoo wullich a moggill feyn vonith di clyne neill gi noa
Is trig rynith nyth ver fail gow labbi ni neal in noyssa
In rygh fa derrig dewe say hug gin mi wreith in skayll
Di skar rwm mi la chwng rown a fadrin zusg mi zar
Is bristith my cree ym keith agis beith no gin dee mayg
Er ess in nawryth zoe wr a phadrin a zusg my zar
Mur wayir mumy in reith gin rowf gym zein er gi sayd
Is i mak a chrowich gi dowle a phadrin a zusg my zar.
Fadrin.
[Sidenote: MODERN.]
Ughdair so Eafraic nic Corcadail.
A phaidrein a dhuisg mo ghàir, ionmhuinn mar a bhi ort,
Ionmhuinn cridhe failteach fial, ga ’n robh riamh gus an nochd,
D’a eug is tuirseach a taim, an lamh mu ’m bithte gach uair,
Nach cluinneam e bhi an clì, agus nach facaim e uam;
Mo chridhse is tinn a ta, o tig creach an la dhuinn,
Goirid a dh’ éisd r’a ghlòir, ri focalaibh an òige uir;
Beul aitheasach da ’m bu sheimh glòir, dh’ aithnichteadh a ghuth ’s
gach tìr,
Leomhan Mhuile nam mùr geala, seabhag Ile nam magh mìne;
Fear a b’fhearr meodhar air dhaoine, o nach deachaidh daimh
gun diol,
Toiseach deagh eanach suairc seimh, aig am faighteadh mèin mhic
rìgh;
Daimh a teachd o Dhunanoir, ’us daimh o’n Bhoinn g ’a fholt fèidh,
Minic thainig iad fa theist, ni mince na leis an réir;
Seabhag seanglan Sliabh Ghaidheal, fear a chur a cheann ri cléir,
Dreagon Leodhais nan learg geal, agh aig sanas nan sreamh seimh;
A h-eugmhais aoin duine mhàin, a’m aonar a taim dha éis,
Gun chluich gun chanran caoin, gun àbhachd gun aoibh aig féill;
Gun duine ris an tig mo mhiann, air sliochd nan Nial o Nial òg,
Gun mhuirn gu bhithear aig mnaibh, gun aoibhneas an daoine um ghòig.
Mar tha gaoithe an ùine mhìn, Dun Suibhne do chunnaic gun cheòl,
Feuch longphort nam fear fial, aicheamhail nan Nial a nall.
Cuis ar luathghara mu seach, gus am bithmid an teach mall,
’Us no fuilgeam nis, mo nuar, againn uainne air gach aird;
Ma bhriseas, a Mhic Adhaimh, air bagaid nan tri chnò,
Fa fear a ghabhas ar gaoil, do bhuineas an trian bu mhò;
Cno mhullaich a mhoguil féin bhuineadh do chloinn Nèil gun fhuath,
Is tric a roinn na fir fìala, gu leabaidh nan Nial a nuas;
An rìgh fa deireadh diubh, ’s e thug gun mo bhrìgh an sgail,
Do sgar rium mo leth chunga ruin, a phaidrein a dhuisg mo ghàir,
Is briste mo chridhe a’m chioch ’us bithidh no gun dìth m’agh,
Air éis an amhra dhubh ùr, a phaidrein a dhuisg mo ghàir;
Mhuire, mhàthair, muime an rìgh, gu robh ’gam dhion air gach
saighid,
’Us a mac a chruthaich gach dùile. A phaidrein a dhuisg mo ghàir.
A phaidrein.
[Sidenote: ANCIENT.]
A howdir so Dowgall m’ille zlass.
Reicht zassge yricht ooyne is astrych za zoyn a zreyve
Nee nach illi nawrycht di chaych foyr in ny rych a saych reych
M’gregar ni greissi gar toissich is trane er gi ter
Eddir hoyr is creach zawle is doe a wee gi mawle meine
Eine rynn zaske zeyil greygga less nor meitht mayd clow
Fer is ferr aygh is eicht in lawa ter slicht in row
Shawik dayd zall nin dre zlann lass in leygr gaal gi gnew
Law is croith in gaaew kinith flaa is coryth zin tlicht reith
Er v’fadrik ni groygh derk nor assis ferg in nor aycht
Ni halych a ver no deygh nocha slane in loy caycht
Oyh vol challim nin derk corri ni skarri ra zor gin deith
Gilli dawych sothrych sang in law is ferri um gich neith
Acmich zregar tymchil oyne ne mir caylta in voal si wein
Drong wraych er nach leyr locht is grayth gort mir a hee
Clanni zregar in dramm nach trayth in namm nach bedis ray ra reith
Gyill ga fullichtych na fir ne churri schead sin ym bree
Ne mow loo geyl no gyill ni ser ir oo choynn in reith
Acmi zregar ni golga croy o worb sloye ne in gawe sneyve
Branane forna ni var faylla yr zregar nyn schrane oyr
Olk zi dwne er in dane creach messit zi neach heyd na toyr
Flath zlinni leivin nin lann skayth wreour nach gann re clayr
Law mir oskir si gich cath is da is cosswill in flath feyn
Urrwm enicht da zroy zerg a hoyr gin chelg mir is coyr
Er zaill einenych zi gich nach er heilllgyth each is oyr
M’gregar in tylich zrinn ne henich linn na chwrt clayr
Ne el commis da ucht galle ach in fer ga royve in nane
Ag sen tri freccythchi finn braith a gilli ne vayccit reyve
Law bi wath irrill in gress di binwin less fullich feyg
Cosslow a weine sa woywe riss in reith ga royve in nane
Re hawg v’gregar nin greach ver rawg gi nach a wane
Math is cowe a rosg gorm re m’cowle nin gorn far
Innin in nour fa din aggis in rownyth deil clayr
Innin in surri sin selga rew is cowe kerd ni wane
Id ta in rath er slicht in row is math in clow is a geyl
Enych is augnow is icht di cayvlyth er in slicht reyve
Fein is keyr agis milli a mayne sin la shelgow feygh
Finnyth oyne is gast gneyve eadda mir vackow re ni ...
Aggis oyne mir in fin faye no chenn er gi dawe a ...
Ga zurrik low flayis finn di cathyth ra linn na vane
Is er v’fadrik id ta in rath haryth schea gi matha ...
M’gregar nin dochir tann cann sochir kawle agis clayr
Teyve sang er ym braith ben o zlann shraa ni ver fayle
Corrit zowne braa la oyne is nee ga zoyn di neith
A teillygyth each is oyr fayn scheach mir is coir i reith
Rey neive murr oe dlee mir is doe me zein
Mi wraa si cathir gin chelt a wull aythir v’in re.
Reith.
* * * * *
Kellich zonith er ossil ga di choye schee re feith
Maggr mor a ze lonith weith garre zol lar reith
Estew zeym dar maggarich a heil boddich is serreith
Is a leive kennort baggantich less a beith lane vath meithtin
Fullul me clyne dowle boein is dowell corri
Ga tayd gi garga gast ne astith zane foynicht
Coythiltich me m’challane ver oyr gi rath rar clarrew
Cred fa im bein gi mwcknich ta mi zowch in nerli
Ta mi zowchess in nearli da ear o me clan donil
Innoo me clyne a layane wearri ne caith corrik
M’a ffeith cholfissay cha bea foryr mi loynti
Is m’neil a barray glan ossill a chwt slontich
M’onee tanik fame chwnith agis m’soenith faimyth
Clyne loyt is clyne rynilt ne kinn ignith von danic
Cattanich agis toissich ga taid zoissith na gardew
Camronaich is clyne zregar ni firsen a braid albin
Stewartich gai farssing eaid skeillit fane chrown chaw ...
Sen skail kintich cassloyth is dew id ta senvaithir maithir
In bofuddir is in braid albin ta mi chardin gi lenor
Fir choyvil a teach ym chonew beaid sin mi loynnith
Clann lachlyn is clyne lymyn clyne nail ri foylwm zasg
Cardin doissi clyne tawssi er wwn is wrai zlassei
Na fir veg vaggantich veiss er strath ni ter
Ty lwm m’cowle zraggin si carrit doth m’ewr
Gillane tanik a mwllith ben o choynith lwngiryraa
Cha di chortich in crwnith dunnith nach tugi ...
A charri dangin delis maa is far re meil dwnyth
Si chalsi a fwoe in farsen far mor ...
Kellich.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Dughall Mac Ghille ghlais.
Rìgh ghaisge eireachd Eoin, is asdaireach do dhuan a dhroing,
Ni nach bheil an amhra do chàch, fhuair an fhioradh an sàithe rìgh.
Mac Grigoir nan greas geur, toiseach is treine air gach tìr,
Eadar òr ’us creach a Ghall, is dòigh a bhi gu mall mìn;
Aon roghainn ghaisge Ghaidheil Ghreige, leis nior meathaich
meud a chliù,
Fear is fearr agh ’us iochd, an laimh an tir sliochd nan rìghe.
Seabhag deud gheal nan tri ghleann, leis an leughar goil gach
gniomh,
Lamh is crodha an cathaibh cinnidh, flath a’s còir dhe ’n
t-sliochd rìgh,
Air Mac Phadruig nan gruaidh dearg, ’n uair athfhasas fearg an
uair cachd,
Na h-alaich a bheir ’n a dheigh nocha slàn an luadh cath;
Ogha Mhaoil Chaluim nan dearc corr, ni sgaradh ri òr gun dìth,
Gille daimheach, sothrach, seang, an lamh a ’s fearr um gach ni;
Aicme Ghrigoir timchioll Eoin, ni mar chaillte a bhuille s’a mhèin,
Droing bhreagh air nach leughar lochd, is gnath gort mar a thì;
Clann Ghrigoir an dream nach treig, an àm nach bitheas réidh ri
rìgh,
Gaidheil ge fulachdach na fir, ni chuireadh siad sin am br’ gh;
Ni mo leo Gaidheil no Goill, na saoir fhir o chuain an rìgh;
Aicme Ghrigoir nan colg cruaidh, o bhorb shluagh ni’n gabh sniomh.
Brainean foirne nam fear fiala, oighre Ghrigoir nan srian òr,
Olc do dhuine air an dean creach, miosad do neach theid ’nan toir;
Flath Ghlinne Liobhainn nan lann, sgiath bhrighmhor nach gann
ri cléir,
Lamh mar Osgar anns gach cath, is da is cosmhuil am flath féin;
Urram eanaich d’a ghruaidh dheirg, a fhuair gun cheilg mar is coir,
Air ghabhail ’einich do gach neach, air thiolacadh each ’us òir;
Mac Grigoir an teaghlaich ghrinn, ni h-ioghnadh leinn ’n a chùirt
cliar,
Ni bheil coimeas d’a uchd geal, ach am fear dhe ’n robh an Fhiann;
Aigesan tri freiceadan fionn, braigh a ghille ni facadh riamh,
Lamh bu mhaith iorghuil an greas, do b’ionmhuinn leis fuileach
fiadh;
Cosmhuil a mhèin’s a mhodh, ris an rìgh ’g a robh an Fhiann,
Ri h-agh Mhic Grigoir nan creach, bheir roghadh gach neach am miann;
Maith is cumha a rosg gorm, ri Mac Cumhail nan corn fial,
Ionann an òr fa dhuinn, agus an rùn diolaidh cliar;
Ionann an suiridh ’s an sealg, riu ’us Cu ceaird nam Fiann,
A ta an rath air sliochd nan rìghe, is maith an cliù ’us an ciall;
Eineach ’us eangnath ’us iochd, do cheangladh air an sliochd rìgh,
Fion ’us céir, agus mel, am miann sin le sealga fhiadh;
Fine Eoin is gasda gniomh, iad mar mhacaibh rìgh na Feinn,
Agus Eoin mar am Fionn féin, ’n a cheann air gach daimh a ...;
Ge dhùrachd leo flaitheas Feinn, do chathaich ri linn na Feinn,
Is air Mhac Phadruig a ta an rath, shàruich se gu maith ...;
Mac Grigoir nan dochair a t’ann, ceann sochair ceall ’us cliar,
Taobh seang air am breith bean, o Ghleannsrath nam fear fial;
Comhrad dhuinn breith le Eoin, is ni g’a dheòin do ni,
A tiodhlacadh each ’us òr, fa ’n seach mar is còir do rìgh;
Rìgh neimh, Mhuire oigh, dlighe mar is doigh mo dhion,
Mo bhreith ’s a chaithir gun cheilt, ’s a bheil Athair Mhic an Rìgh.
Rìgh.
* * * * *
Cail dhuine air uasal, ge’d chaidh se ri feibh,
Magaireadh mòr do dhiolainich, bhi ’g iarraidh dhol làr rìgh;
Eisdibh dhomh de ’r magairich, a shil bhodach ’us saoire,
’Us a liuthad ceannard bagainteach, leis am bu làn bha m’aoin;
Fuileal mi’ chlann Dughaill, buidhean is daimheile còir,
Ge taid gu garg gasda, ni asda a dheanainn foghainn.
Comhaltach mi do Mhac Chailein, bheir òr gu réidh ri’r cliaraibh,
Creud fa am bithinn gu mucnach, ta mo dhuthaich an Iarlaidh.
Tha mo dhuchas an Iarlaidh, do iar uam clann Domhnuil,
Iodhnaidh mi clann Ghilleathain, bheireadh an cath comhrag.
Mac a Phi Cholosaidh cha bu foirfhear mo shloinnte,
’Us Mac Neill a Baraidh, glan uasal a chuid sloinnidh.
Mac a Ni thainig fa ’m chuimhne, agus Mac Suibhne feudmhach,
Clann Leoid ’us clann Raghnailt, ni cinn fheadhna o’n d’thainig.
Catanaich ’us Toisich, gu ta iad dhomhsa ’n an cairdibh,
Camronaich ’us clann Ghrigoir, na fir sin a Breid Albainn.
Steuardaich ge farsuing iad, sgaoilte feadh a chruinne chearnach,
Sean sgeul cinnteach cas luath, is diubh ta seanmhathair m’athair.
Am Bochuidir ’s am Breid Albainn ta mo chairdean gu lionmhor,
Fir chaomhal ’teachd am choinnidh, b’iad sin mo shloinneadh.
Clann Lachlain ’us clann Laomainn, clann an àill ri foghlum ghaisge,
Cairdean domhsa clann Tamhsa, air mhonadh ’us bhràigh glasa;
Na fir bhig bhagantich, bhitheas air srath na tìre,
Taghaileam Mac Dhughaill Chraignis, caraid domh Mac Iomhair;
Gillean a thainig a Muile bean o chuain longfhaire réidh,
Cha do chuartaich an cruinne, duine nach tugadh si breith.
A charaid daingean dìleas, maith is fearr ri Maol Domhnuich,
’Sa chàilsa a fhuair am fear sin, fear ...
Càil.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir in barrone ewin m’comie.
Fadda zawf a loithsoo almirrich lwmmi my lan techt
Wearrin di loayith leyissith woyme da bi lwnn ni tantith
Tayn bach colgin caithrow trom tayn bo tart is boo fleyiss
Di wearrin is in tarrith trom da bi lwm in loyth leyis
Gregh is aithre vanynane clayve is corne v’kowle
Doytdichy man allane wearoin is gath bolk chongwllin
Oar ewwir is errymone is a wea aggwm im choyrrith
Crwt curchoyll a chellith brone skayth reith ni gollnor
Long lymyn nar lwmmi leith si bee aggwm er gladdi
Di wearinse a hwlli cheith soll weyme mir so ra fadda
Fadda lwm gin Allex^r m’yn tosscheach a hechta
Foddich schee in gallir so nach beith mir so re fad.
Fadda.
* * * * *
Er sleycht geil o zurt greyk ne el purt er in goe vait
Gan degow nach berda lat sleych geil di churre harrit
Stoe erre in nye gawle nach cha doye erre udwalli
Fyve er claif ranna gath coyr a gaif gi heyf
Ri gallew a derrum rwe sol zawiddir ir sowe
Na lekmit ir dowe deyn danmit ard chogga anmein
Ar aithris geil vano cathris er ir nayirnee
Di quhoyl mai gin royf sen oyr egin innis incin
Fa smacht ac finna fowrith rath le bil borowef
Salla di zallew mir sen a geik keiss as in dowe
Di zerna er eggil gych kin mor a ta teggow orrine
Gin danyk low terlynn mor veyn dan math derre
Ar marro ballir onaet bi sawle zoyn a laet
Ka ness er ayris in nir a zorfis geil er zallew
Rer linna mor a rin low tey a kin o angow
Annit doif da bi zail less donna zeaddeith ta aythris
Low er fey no banno cowe der a hynolle
Illespie na zette zar is tow in low fa zerre
A erle orreir zeil bey id currey a coysmeye
Cuwrre hurrogirre nor sin ner er zeillew o zurt zvyth ...
Cur ser herre ardwir ni gyle nach bea er albin achryn
Chur low nar log trote lay chlaive gin chen ch ...
Er fa smacht geill greyg ner beith cleacht ...
Ne fraif o willit a faiss deye ead mor a vorshass
Is nach fagir gawle boe zit tess na gilsyth anna ra flath ...
Losk a bantrych nach math man losk in glan vecna anfeinne
Is losk a dee dow is cosk zein in nangow
Bog le husk in lochre sen in dei losk zan dassew
Na dan deo chroy o boa gawle a vo vokinte anvin
Cwne feyn a zroe mir hoe gyn vill orrin ag gallew
An smacht rad linn agus pled nor chinna gawle smath
Cwnych callen ayr feyn cwneicht gillespik ansen
Cwnych duncha na nye in far conchur cardnel
Cwnych callen elly ann cwneich gillespik arrin
Is callen no keud mor a zle ler zawe gail in za ...
Cwne nach dugit ni fyr wle er oyvne di zallew
Cai mowe fa dugga tussi owla voit in dullesoo
O nach marre ach fwil ayr di zeillew ym zurt ym zaif
Leggir le cheil na fir is chur hekgil fen er noydean
Saye er zallew nane draa feynna beit zusk v’callen
Derri coggi a olt mhir hor ne math in cotle rath mhor.
Mor.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so am Baron Eoghan Mac Comaidh.
Fada dhomh a luidh so, allamharach leam mo shlainte,
Bheirinn do luach leighis uam, nam bu leam na tainte;
Tain bo colgfhionn ceathraimh trom, tain bo tart ’us bo fleadhais,
Do bheirinn ’us an tarbh trom, da bu leam an luach leighis.
Greigh ’us aidhre Mhananain, claidheamh ’us corn Mhic Cumhail,
Dudaiche Manallain bheirinn, ’us gath-bolg Chonchulain.
Oir, Eimhear, ’us Eireamoin, ’us e bhi agam a choir,
Cruit Churcheoil a cheileadh bron, sgìath rìgh nan Gollnoir.
Long Laomain nar lom lith, ’us i bhi agam air cladaich,
Do bheirinnse a h-uile a chi, sol bhitheam mar so ré fada.
Fadda leam gun Alasdair, Mac an Toisich a theachda,
Dh’ fhuadach’ an galar so, nach bi mar so ré fada.
Fada.
* * * * *
Air sliochd Ghaidheal o ghurt Gréig, ni bheil purt air an gabh iad,
Gun teagamh nach beart leat, sliochd Ghaidheal a chur tharad,
Is tu an éiridh an aghaidh Ghall, nocha doigh éiridh udmhall.
Faigheadh ar claidheamh roinn gath, cuiribh na gathan gu thaobh,
Ri Gallaibh a deirim ribh, sol gheibheadar ar sùgh,
Na leigeamaid ar dùthaich dinn, deanamaid ard chogadh anmhìn,
Air aithris Gaidheil Bhanbha, caithris air ar n-athairne,
Do chualamaid gun robh sin, uaireigin Innis Ainghin,
Fo smachd aig fine Fomhoraich, rath le bheil boroimhe.
Seall do Ghallaibh mar sin, ag iochdadh cìs as an dùthaich,
Do dhearnadh air eagail gach cinne, mor a ta teagamh oirrnne.
Gun tainig luth tarlaidhinn, mòr feum do’n mhaith d’ éiridh,
Ar marbh balair oinid, bu samhail dhuinn a leithid,
Cia nis air aithris an fhir, a dh’ fhoireas Gaidheil air Ghallaibh?
Ri’r linn mòr a rinn, luchd tì a chinnidh o eangaibh,
Aithnichte duibh da b’aill leis, duine a dh’ fhaodta aithris,
Lùth air feadh na Banbha, cùmha daor a thional,
Ghillespuig a gheid gheir, is tu an lùth fa dh’ éireadh,
A Iarla Oirthir Ghaidheal bith, a’d churaidh a chosnaidh.
Curaidh thuirigear ’n uair ’s an eur, air Ghaidhealaibh o ghurt
Gréige,
Curaidh saor ardmhir nan Gaidheal, noch bi air Albainn achruinn,
Chur lùth ’n ar luchd troda, le claidheamh gun cion chuid,
Air fath smachd Gaidheil Greige, ’n uair bu chleachdadh ...
Na freumha o bheil iad a fàs, diogh iad, mòr a bhorrachas,
’Us nach fàgar Gall beo de d’ éis, na geillse ann ri flaitheas;
Loisg am bantraich nach maith méin, loisg an clannmhacne an sin,
’Us loisg an tighean dubh, ’us coisg dhuinn an eangnath;
Bog le h-uisge an laochraidh sin, an deigh losgadh dh’an deisibh,
Na dean deochruaidh o beo Ghall, o bhogainte anmhuinn.
Cuimhnich féin a ghruaidh mar shùgh, gun bheil oirrne aig Gallaibh,
An smachd ri’d linn agus pleid, ’n uair chinnich gabhail smachd.
Cuimhnich Cailean d’athair féin, cuimhnich Gillespuig ’athair-san,
Cuimhnich Dunchadh an àigh, am fear conchobhar cairdeal,
Cuimhnich Cailean eile ann, cuimhnich Gillespuig araon,
Agus Cailean a cheud mhòr a ghlé le’r ghabh geill an gh ...
Cuimhnich nach tugaid na fir, uladh air uamhainn do Ghallaibh,
Cia mo fa tugadh tusa, uile uait an t-uladh so.
O nach maireann ach fuidheall athar, do Ghaidheal o ghurt um
ghabhaidh,
Leigear le chéile na fir, ’us cuir eagail feadh ar naimhdean,
Saghadh air Ghallaibh nan tràth féin, bi a’d dhuisg a Mhic Chailein,
D’eirich cogadh, a fhuilt mar òr, ni maith an codal ro mhòr.
Mor.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir so duncha m’dhulle voil.
Aythris raive rown oona makfadrik nar chred callwym
Na weym ga inni ner anna mane a kinne di charsin
Terka aythris inni anna zolsew geil nin glan zaale
Focht ni fraive ga ville zi lucht leava nyn lowr
Barrol deliss deive is doth fey ard eskar oorcht
In nulle rygh a goyve choyr in nyr zreve zreggar
Meith rai rad ross glass est oonna rad henchass
Rewe zi rave ta mest reygh sayve serhest
Padrik hayir annit dwt milchollum ayir phadrik
Makaynedoc nar zow braye dlwe a churre sa chraddarre
Oone elle ayr oone doe m’gregar v’oone awyr
Ca trear farrycht fa feilla trear teawrycht ne throm cler
Ayr in one sen oil nach milchollum nar cheil onyth
M’conzhe v’nor veg reym onchonna er nach deg taweim
Duncha el aythir sen m’gillelan orcilli
Da her lat nor zour re dave m’ey our o urquhay
Connane ni gorre gawe aythir ey urqhuay
O alpen in gargven glan ardre nyn balg veym breeor
Soo cathramh toaris is tug ummit a iyr phadrik
Cwnych cartweil faid chaive drom o alpen iyr dwile
Far er eichit is tow zee one dow nach doe crei
Di chart hanchis is sai sen gow ferriss m’erk awyr
Id kinne nach crein ri foor sai lein di zave corron
Da eichit agis trur reyg dleyr in n-uile sin ardreve
Tree toar tre dessirroe in dey vilchallum kennmor
Da choggyr chorrone a cheine o vilchollum gow alpen
O halpen soss is sai vess xiiii fir gow ferris
Di chart hanchis issi sen gow ferris m’erk awyr
Kai lein di hanchiss mir sen reve gow ferris is fedir
Immigh feinnoil fai twlle tais nach awrreymor nor arviss
Di bi skeith skol dan skealloe gi reyg vil fa terrawg
Fwlli artir fo terla fanna macht di chodych di chuslin
Fwlli choynna fwlli choonna fad kness da hoynna hothrin nin neg
Fwlli ghrantach maid zroy mir ulle fulle neil neveille nertur
Gargweine a geym si gi gress da reym ardre in naythris.
Aythris.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Dunchadh Mac Dhughaill Mbaoil.
Aithris fhreumh rùna Eoin Mhic Phadruig, no’r creud cheileam,
Na bhitheann ’g a fhine nior fhanna, mu’m a chinnidh do char sinn,
Teirc ri aithris fhine fhanna dh’ uailsibh Gaidheal nan glan dhàil,
Fochd na freumh gu bheil, do luchd leughaidh nan leabhar.
Barail dìleas doibh ’us domh, feadh ard an fheasgair orra,
An fhuil rìgh an caomh, chur an fhior dhream Ghrigoir;
Mi réidh ri d’àros glas, eisd Eoin ri’d sheanchas,
Riamh de fhreumh tamaid, rìgh seimh saor-theist.
Padruig athair, aithne dhuit, Maolcholuim athair Phadruig,
Mac Eoin duibh na ’r dhubh bràigh, dligheach a chuire ’s a
chreadradh,
Eoin eile athair Eoin duibh, Mhic Grigoir, Mhic Eoin aghmhoir,
Ta triar feara fa feile, triar teamhaireach mu thromchleir,
Athair an Eoin sin oileanaich, Maolcholuim na ’r cheil a nì,
Mac Dhunchaidh mhuiginir bhig reim, onchoin air nach tig toibheum.
Dunchadh eile athair-san Mac Gillfhaolain oirchill,
Do shaor leat ’n uair dh’ fhoir ri daimh, Mac Aoidh ùr o Urchaidh.
Ceanan nan corr gatha, athair Aoidh Urchaidh,
O Alpain a gharg mhèin ghlan, ardrigh nam balg bheum brioghmhor.
So an ceathramh tuaraisg a’s tug, umad a oighre Phadruig,
Cuimhnich ceart bheil fa’d chaomh, dream o Alpain oighre Dhughaill,
Fear air fhichead is tu fhéin, Eoin dubh nach dubh cré,
Do cheart sheanchas is e sin, gu Fearghus Mac Eirc aghmhoir.
A’d chinneadh nach crion ri fodhair, sé linn do ghabh coron,
Da fhichead agus triur rìgh, dlighear an fhuil ’s an ardfhreumh,
Tri tuathruidh, tri deasruidh, an deigh Mhaolcholuim Chinnmhoir,
Da choigear choron a chinnidh, o Mhaolcholum gu Alpain,
O Alpain suas is e bhitheas, ceithir deug fir gu Ferghus,
Do cheart sheanchas is e sin, gu Fearghus Mac Eirc aghmhoir.
Cia lion de sheanchas mar sin, riamh gu Ferghus faighidir,
Iomadh fine oll fa d’fhuil tathas, nach àireamar n’uair àirmheas,
Do bu sgìth sgoil d’ an sgeulaibh, gach rìgh a bheil fa d’ùr
fhreumh.
Fuil Artuir fa d’ urla fann, maith do chuid ’do chuislean;
Fuil Chuain, fuil Chuinn fa’d chneas, da shuthain sothrain n’fhine,
Fuil Ghrantach ma’d ghruaidh mar ubhal, fuil Neil nimheil
neart-mhoir,
Garg mhìn a ceum ’s a gach greas, de reim ard rìgh an aithris.
Aithris.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir soo m’eachag.
Dymmych me zin zeith a deess o nach leggin in steach eoyn
Is ee er ni wraa mach er toytht doyth go m’cloyd
Mak soonayd nyn soill gal a bi zail less teach er choyn
Cha-n nasta zeith a deess oyne m’wllam nin naach loyth
Ni chotlwm eich no layth nach weggym o trayid so toycht
Long heithwl in twil zil long in ir la bristir royik
Ag so in torriskil hwg caith er m’wllam oo clar skeith
Gil denych deadzal dess far nach ayrryth nach ma neith
In toychtow lay oynyth faa oyne eiryth v’cloyd in rosg ...
Cossloo in angnow sin nert re tylych morrith a vore chreith
Fer feiltych nach folchin soyd torriskail oyne nyn narm ...
Fer heid sin tachchir er twss fer layr churryth a clw
M’wllam za dalter meyg v’soynoid er sleicht in reicht
A glwnym heacht a toyth di wea myth zroym er dol deim.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Mac Eachaig.
Diombach mi dhe ’n ghaoith a deas, o nach leigionn a steach Eoin,
’Us e air a bhreith mach air tuath domh gu Mac Leoid;
Mac Sheonaid nan seol geala, a b’aill leis teachd air chuan,
Cha-n éisd a ghaoth a deas, Eoin Mac Uilleaim nan each luath.
Ni chodaileam oidche no la, nach fhaiceam o thraigh so tuath,
Long shiubhail an t-siuil ghìl, long an fhir le’m bristear ruaig.
Aig so an tuairisgeul thug càch, air Mac Uilleaim o Clàr Sgìth,
Gille dian, deud-gheal, deas, fear nach euradh neach mu ni.
An t-ochdamh la uainn fa Eoin, oighre Mhic Leoid an ruisg ...
Coslach an eangnath, ’s an neart, ri teaghlach mòr a mhoir chridhe
Fear faoilteach nach folchainn sud, tuairisgeul Eoin nan arm ...
Fear theid ’s an tàchair air tùs, fear le’r chuireadh cliù ...
Mac Uilleaim dha ’n daltair mi, Mac Sheonaid air sliochd an rìgh,
A chluinntinn a theachd a tuath, do bhitheadh mo ghruaim air
dol diom.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir soo m’gillindak in fardan.
Boye hearn er hoissichew itta voo huss in gyni
Ayrrewich zin ni okarrewich gych in ar a braa fisshe
Kead tearn in terre so duncha beg fa mor agne
Di zag mir chwt delippa ag clynna zreggar in gassga
Dunca mor za meillezow aythir vennych vilchollum
Sennor oone eynley ner zyil cwnrith nar chowil
Gregar deymhak duncha mak woo oone di bea iyr
Far awzissych one chontyth o locht heyve hollis tolve
Oonna dow in gal geilta m’ayrrewych oonna v’gregar
Salgre zawe dreyth twss gi coggi zi reythal
Mylcollum ga zei chowal annit oona dess a athyr
Dessgirt glinni gal urquhai maseith di chaith ma caga
Itta toisseich noymitin di clinni zregar oo zallew
Ga vil trey tearn boye graw sealga is boe gasga
In nimissir chooni chad chath di choala mi vaksawle
Finn ne zaif o zar lanew m’kowle nyn grat calm
Sealga errin si heyantis ag m’kule nyth guilley
Evy ni zoe no ternis er crechow clanni guil
Dey ra leyn dane lekfe o charre gow carn vallire
Royth zawf ne sessre veith ag no iye
O hawzone gow belten bonyth gi teith za eanew
In talga fa soyve sawke agga in nynnym in neye
Immyg keiss nach arfee ag finna no ag far a harffee
Feachw errin darrm er vakcwle no iye
Igh vorriddir zeyntew fa vroichew gi a boinna
Ag sen ne vil dennirgow voilchollum ag makmwrn
Ne zernni finn feane sealga gyn sirreich a kedda
Sealga albin gin eafre ag milcollum si chreacht
Cunwallich ni coahalga ni gregar is garg dennyth
Ner venkiche con croarga gow longwrt clynni beskne
Leine trotdych di hoissichew erre less in lo caicht
Fir eydda er oyr leyow ga lucht tiy sin tachraa
Kennoss fynna is feyhonis chotkin is clwe zai kin
Er barn zasga zley zarvis m’gregar graigh ni vill
Immyg na chwrt coleyth selm cowdyth is colk ten
Ooyr derk er in dornerhew erm loyvin lochawe
Coyherm eddir clarsichow done in leicht nane lawow
A lucht tyi wo hayblissw dwl fa zowir gyr
Mak gregar boss bar chorkkir m’derwail boye a zallew
Ane charre nyth calmytht a lawe lar ranik gych raa boye
Boy feil re fillyth a ne v’clymont cossne
Di vaddee a clw kinnaze er heiliga a laif louye
Mare mwm ollone teyve menzail is math comma
Ni clar ga commol corgra groy na sowa.
Boye hearn.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Mac Gilliondaig am Fear dàn.
Comments
Log in to leave a comment.
The Dean of Lismore's Book: A Selection of Ancient Gaelic PoetryChapter XIV: Introduction (13)
0%34 min left in chapter