Skip to content

Chapter LXVI: Appendix: Hawaiian Stories (3)

Text size

Hoi hou aku la o Waka me kana moopuna, a hiki i ka molehulehu ana, hoomakakiu hou mai la oia me ka manao ua hele aku kela mea ana i ike ai; aka, aia no ua Makaulanei ma kana wahi i noho mua ai, nolaila, hoi hope hou o Waka.

Ua noho ua Makaula nei ma ke kae o kela luawai, a moe oia malaila a ao ia po. Ia kakahiaka ana ae, i ka manawa molehulehu, ala ae la oia, ike aku la kela i ka pio a ke anuenue i uka o Kukaniloko, haalele keia ia wahi, kaapuni keia ia Oahu nei, ma Koolaupoko kona hele mua ana, a ma Kona nei, a mai anei aku hiki ma Ewa; a hiki keia i Honouliuli, ike aku la ua Makaula nei i ka pio o ke anuenue i uka o Wahiawa, pii loa aku la oia a hiki i Kamaoha, a malaila oia i moe ai a ao ia po, aole oia i ike i kana mea i ukali mai ai.

MOKUNA II

A nele ka Makaula i ka ike i kana mea e ukali nei, haalele keia ia Kamaoha, hiki keia iluna pono o Kaala, a malaila oia i ike ai e pio ana ke anuenue i Molokai; nolaila, haalele ka Makaula ia wahi, kaapuni hou ia Oahu nei; o ka lua ia o kana huakai kaapuni ana, i mea e hiki ai ia ia ke ike maopopo i kana mea e ukali nei, no ka mea, ua ano e ka hana a ke anuenue, no ka holoholoke ana i kela wahi keia wahi.

I ka la a ua Makaula nei i haalele ai ia Kaala, hiki mua aku oia iluna o Kuamooakane, aia hoi e pio ana ke anuenue i Molokai, e ku ana ka punohu i uhipaaia e na ao hekili, ekolu mau la oia nei ma Kuamooakane, ua hoomauia ka uhi paapu a ka ua a me ka noe.

I ka eha o na la oia nei malaila, loaa ia ia he waa e holo ana i Molokai; kau aku la oia maluna o ka waa, a holo aku la a like a like o ka moana, loaa ka manao ino i na mea waa, no ka mea, ua uluhua laua i ua Makaula nei no ka hiamoe, a me ka ala a mau ana o kahi puaa, a o-o-o mau no hoi o kahi moa.

A no keia mea, kunou aku la ka mea mahope o ka waa i ke kanaka iluna o kuaiako, e hoi hou ka waa i hope, a hoonoho hou i ka Makaula i Oahu nei, a ua like ka manao o na mea waa ma ia mea e hoihoi hope ka waa, e moe ana nae ka Makaula ia manawa.

Hoohuli ae la na mea waa i ka waa i hope a holo i Oahu nei; ia manawa a ka waa e hoi hope nei, hoohuoi iho la ka Makaula i ka pa ana a ka makani ma kona papalina, no ka mea, ua maopopo ia ia kahi a ka makani i pa ai i ka holo ana mai Oahu aku nei manao iho la oia, ma kai mai ka makani e pa nei.

Nolaila, kaakaa ae la na maka o ka Makaula, aia hoi e hoi hou ana ka waa i Oahu nei; ia manawa, nalu iho la ka Makaula i ke kumu o keia hoi hou ana o ka waa. Aka hoi, no ko ianei makemake e ike maopopo i ka hana a na mea waa, pule aku la oia i kona Akua ia Kuikauweke, e hooili mai i ka ino nui maluna o ka moana.

Ia ia e pule ana iloko ona iho, hiki koke mai la ka ino nui maluna o lakou, a pono ole ka manao o na mea waa.

Ia manawa, hoala ae la na mea waa ia ianei, "E keia kanaka e moe nei! e ala ae paha oe, kainoa paha he pono kau i kau mai ai maluna o ko maua waa, aole ka! oia no ka moe a nei kanaka la o uka."

Alaila, ala ae la ua Makaula nei, e hooiho ana ka waa i Oahu nei.

Alaila, ninau aku la oia i na mea waa, "Heaha iho nei keia hana a olua ia'u i hoi hope ai ka waa? A heaha kuu hewa?"

Alaila, olelo mai la na mea waa, "Ua uluhua maua no kou hiamoe, a me ka alala mau o ko wahi puaa, a me ke kani mau a ko wahi moa, nolaila kulikuli; mai ka holo ana mai nei no ka ke kulikuli a hiki i keia manawa, ua pono no la hoi ia, i na la hoi e hoe ana oe, aole ka, he moe wale iho no ka kau."

I aku la ka Makaula, "Ua hewa olua i kuu manao; ina o kuu noho wale ke kumu o ka hoi hou ana o ka waa o kakou i Oahu, alaila, ke olelo nei au, ua hewa ka mea iluna o kuaiako, no ka mea, he noho wale iho no kana, aole ana hana."

Ia lakou e kamailio ana no keia mau mea, lele aku la ka Makaula mahope o ka waa, a lilo iho la ia ia ka hookele, holo aku la lakou a kau ma Haleolono i Molokai.

Ia lakou i hiki aku ai malaila, aia hoi, e pio ana ke anuenue i Koolau, e like me kana ike ana i kona mau la maluna o Kuamooakane, haalele keia i na mea waa, ake aku la oia e ike i kana mea i ukali mai ai.

Ia hele ana hiki mua keia i Waialala maluna pono ae o Kalaupapa; ia ianei malaila, ike maopopo aku la oia e pio ana ke anuenue iluna o Malelewaa, ma kahi nihinihi hiki ole ke heleia. Aia nae malaila kahi i hunaia ai o Laieikawai, oia a me kona kupunawahine, e like me ke kauoha mau a Kapukaihaoa ia Waka ma ka hihio.

No ka mea, i ka Makaula e holo mai ana ma ka moana, ua ike mua e aku o Kapukaihaoa i ka Makaula, a me kana mau hana, nolaila oia i olelo mau ai ia Waka ma ka hihio e ahai mua ia Laieikawai ma kahi hiki ole ke loaa.

I ka Makaula i haalele ai ia Waialala, hiki aku keia ma Waikolu ilalo pono o Malelewaa, aia nae e pio ana ke anuenue i kahi hiki ole ia ia ke hele aku; aka, ua noonoo ka Makaula i kekahi manawa, i wahi e hiki ai e ike i kana mea e ukali nei, a waiho aku i kana kanaenae i hoomakaukau mua ai, aole nae e hiki.

I kela la a ka Makaula i hiki ai ma Waikolu, ia po iho, hiki mua ke kauoha a Kapukaihaoa ia Laieikawai ma ka moeuhane, a puoho ae la oia, he moeuhane. Alaila, hoala aku la o Laieikawai i kona kupunawahine, a ala ae la, ninau aku la ke kupunawahine i kana moopuna i ke kumu o ka hoala ana.

Hai mai la ka moopuna, "Ua hiki mai o Kapukaihaoa i o'u nei ma ka moeuhane, e olelo mai ana, e ahai loa oe ia'u i Hawaii a hoonoho ma Paliuli, a malaila kaua e noho ai, pela mai nei oia ia'u, a puoho wale ae la wau la, hoala aku la ia oe."

Ia Laieikawai nae e kamailio ana i ke kupunawahine, hiki iho la ka hihio ma o Waka la, a ua like me ka ka moopuna e olelo ana, ia manawa, ala ae la laua i ke wanaao a hele aku la e like me ke kuhikuhi a Kapukaihaoa ia laua ma ka moeuhane.

Haalele laua ia wahi, hiki aku laua ma Keawanui, kahi i kapaia o Kaleloa, a malaila laua i halawai ai me ke kanaka e hoomakaukau ana i ka waa e holo ai i Lanai. La laua i halawai aku ai me ka mea waa, olelo aku la o Waka, "E ae anei oe ia maua e kau pu aku me oe ma ko waa, a holo aku i kau wahi i manao ai e holo?"

Olelo mai la ka mea waa, "Ke ae nei wau e kau pu olua me a'u ma ka waa, aka hookahi no hewa, o ko'u kokoolua ole e hiki ai ka waa."

Ia manawa a ka mea waa i hoopuka ai i keia olelo "i kokoolua" hoewaa, wehe ae la o Laieikawai i kona mau maka i uhiia i ka aahu kapa, mamuli o ka makemake o ke kupunawahine e huna loa i kana moopuna me ka ike oleia mai e na mea e ae a hiki i ko laua hiki ana i Paliuli, aka, aole pela ko ka moopuna manao.

I ka manawa nae a Laieikawai i hoike ai i kona mau maka mai kona hunaia ana e kona kupunawahine, luliluli ae la ke poo o ke kupunawahine, aole a hoike kana moopuna ia ia iho, no ka mea, e lilo auanei ka nani o kana moopuna i mea pakuwa wale.

I ka manawa nae a Laieikawai i wehe ae ai i kona mau maka, ike aku la ka mea waa i ka oi kelakela o ko Laieikawai helehelena mamua o na kaikamahine kaukaualii o Molokai a puni, a me Lanai. Aia hoi, ua hookuiia mai ka mea waa e kona iini nui no kana mea e ike nei.

A no keia mea, noi aku la ka mea waa i ke kupunawahine, me ka olelo aku, "E kuu loa ae oe i na maka o ko moopuna mai kona hoopulouia ana, no ka mea, ke ike nei wau ua oi aku ka maikai o kau milimili, mamua o na kaikamahine kaukaualii o Molokai nei a me Lanai."

I mai la ke kupunawahine. "Aole e hiki ia'u ke wehe ae ia ia, no ka mea, o kona makemake no ka huna ia ia iho."

A no keia olelo a Waka i ka mea waa mamuli o kana noi, alaila, hoike pau loa ae la o Laieikawai ia ia mai kona hunaia ana, no ka mea, ua lohe aku la o Laieikawai i ka olelo a kona kupunawahine, o Laieikawai no ka makemake e huna ia ia; aka, ua, makemake ole keia e huna.

A no ka ike maopopo loa ana aku o ka mea waa ia Laieikawai, alaila, he nuhou ia i ka mea waa. Alaila, kupu ae la ka manao ano e iloko ona, e hele e hookaulana ia Molokai apuni, no keia mea ana e iini nei.

Alaila, olelo aku la ua mea waa nei ia Laieikawai ma, "Auhea olua, e noho olua i ka hale nei, na olua na mea a pau oloko, aole kekahi mea e koe o ka hale nei ia olua, o olua maloko a mawaho o keia wahi."

A no ka hoopuka ana o ka mea waa i keia olelo, alaila, olelo aku la o Laieikawai, "E ke kamaaina o maua, e hele loa ana anei oe? No ka mea, ke ike lea nei maua i kou kauoha honua ana, me he mea la e hele loa ana oe?"

I aku la ke kamaaina, "E ke kaikamahine, aole pela, aole au e haalele ana ia oula; aka, i manao ae nei au e huli i kokoolua no'u e hoe aku ai ia olua a pae i Lanai."

A no keia olelo a ka mea waa, i aku la o Waka i ke kamaaina o laua nei, "Ina o ke kumu ia o kou hele ana i kauoha honua ai oe i na mea a pau o kou hale ia maua; alaila, ke i aku nei wau, he hiki ia maua ke kokua ia oe ma ka hoe ana."

A ike ka mea waa he mea kaumaha keia olelo a Waka imua ona.

Olelo aku la oia imua o na malahini, "Aole o'u manao e hoounauna aku ia olua e kokua mai ia'u ma ka hoe pu ana i ka waa, no ka mea, he mea nui olua na'u."

Aka, aole pela ka manao o ka mea waa e huli i kokoolua hoe waa pu me ia, no ka mea, ua hooholo mua oia i kana olelo hooholo iloko ona, e hele e kukala aku ia Laieikawai apuni o Molokai.

A pau ke kamailio ana a lakou i keia mau olelo, haalele iho la ka mea waa ia laua nei, a hele aku la e like me ka olelo hooholo mua iloko ona.

Ia hele ana, ma Kaluaaha kona hiki mua ana, a moe aku oia i Halawa, a ma keia hele ana a ia nei, ua kukala aku oia i ka maikai o Laieikawai e like me kona manao paa.

A ma kekahi la ae, i ke kakahiaka nui, loaa ia ia ka waa e holo ana i Kalaupapa, kau aku la oia maluna o ka waa, hiki mua oia i Pelekunu, a me Wailau, a mahope hiki i Waikolu kahi a ka Makaula e noho ana.

Ia ia nae i hiki aku ai i Waikolu, ua hala mua aku ua Makaula nei i Kalaupapa, aka, o ka hana mau a ua wahi kanaka nei, ke kukala hele no Laieikawai.

A hiki keia i Kalaupapa, aia hoi, he aha mokomoko e akoakoa ana ku aku la oia mawaho o ka aha, a kahea aku la me ka leo nui, "E ka hu, e na makaainana, e ka lopakuakea, lopahoopiliwale, e na'lii, na Kahuna, na kilo, na aialo, ua ike au i na mea a pau ma keia hele ana mai nei a'u, ua ike i na mea nui, na mea liilii, na kane, na wahine, na kaukaualii kane, na kaukaualii wahine, ka niaupio, ke ohi, aole wau i ike i kekahi oi o lakou e like me ka'u mea i ike ai, a ke olelo nei au, oia ka oi mamua o na kaikamahine kaukaualii o Molokai nei apuni, a me keia aha no hoi."

Ia manawa nae a ia nei e kahea nei, aole i lohe pono mai ka aha, no ka mea, ua uhiia kona leo e ka haukamumu leo o ka aha, a me ka nene no ka hoouka kaua.

A no ko ianei manao i lohe ponoia mai kana olelo, oi pono loa aku la ia iwaena o ke anaina, ku iho la oia imua o ka aha, a kuehu ae la oia i ka lepa o kona aahu, a hai hou ae la i ka olelo ana i olelo mua ai.

Iloko o keia manawa, lohe pono loa aku la ke Alii nui o Molokai i keia leo, alaila hooki ae la ke alii i ka aha, i loheia aku ai ka olelo a keia kanaka malahini e kuhea nei; no ka mea, iloko o ko ke alii ike ana aku i ua wahi kanaka nei, ua hoopihaia kona mau maka i ka olioli, me ke ano pihoihoi.

Kaheaia aku la ua wahi kanaka nei mamuli o ke kauoha a ke alii, a hele mai la imua o ke alii, a ninau aku la, "Heaha kou mea e nui nei kou leo imua o ka aha, me ka maka olioli?"

Alaila, hai mai la kela i ke kumu o kona kahea ana, a me kona olioli imua o ke alii. "Ma ke kakahiakanui o ka la i nehinei, e lawelawe ana wau i ka waa no ka manao e holo i Lanai, hoea mai ana keia wahine me ke kaikamahine, aole nae au i ike lea i ke ano o ua kaikamahine la. Aka, iloko o ko maua wa kamailio, hoopuka mai la ke kaikamahine i kona mau maka mai kona hunaia ana, aia hoi, ike aku la wau he kaikamahine maikai, i oi aku mamua o na kaikamahine alii o Molokai nei."

A lohe ke alii i keia olelo, ninau aku la, "Ina ua like kona maikai me kuu kaikamahine nei la, alaila, ua nani io."

A no keia ninau a ke alii, noi aku la ua wahi kanaka nei e hoikeia mai ke kaikamahine alii imua ona, a laweia mai la o Kaulaailehua ke kaikamahine a ke alii.

I aku la ua wahi kanaka nei, "E ke alii! oianei la, eha kikoo i koe o ko iala maikai ia ianei, alaila, like aku me kela." I mai la ke alii, "E! nani io aku la, ke hoole ae nei oe i ka makou maikai e ike nei, no ka mea, o ko Molokai oi no keia."

Alaila, olelo aku la kahi kanaka i ke alii me ka wiwo ole, "No ko'u ike i ka maikai, ko'u mea no ia i olelo kaena ai."

Ia manawa a kahi kanaka e kamailio ana me ke alii, e noho ana ka Makaula ia manawa e hoolohe ana i ke ano o ke kamailio ana, aka, ua haupu honua ae ka Makaula, me he mea la o kana mea e ukali nei.

A no keia mea, neenee loa aku la ka Makaula a kokoke, paa aku la ma ka lima o kahi kanaka, a huki malu aku la ia ia.

Ia laua ma kahi kaawale, ninau pono aku la ka Makaula i ua wahi kanaka nei, "Ua ike no anei oe i kela kaikamahine mamua au e kamailio nei i ke alii?"

Hoole aku la ua wahi kanaka nei, me ka i aku, "Aole au i ike mamua, akahi no wau a ike, a he mea malahini ia i ko'u mau maka."

A no keia mea, manao ae la ka Makaula, o kana mea i imi mai ai, me ka ninau pono aku i kahi i noho ai, a hai ponoia mai la.

A pau ka laua kamailio ana, lawe ae la oia i na mea ana i hoomakaukau ai i mohai no ka manawa e halawai aku ai, a hele aku la.

MOKUNA III

Ia hele ana o ka Makaula mahope iho o ko laua halawai ana me kahi kanaka, hiki mua keia iluna o Kawela; nana aku la oia, e pio ana ke anuenue i kahi a ua wahi kanaka nei i olelo ai ia ia; alaila, hoomaopopo lea iho la ka Makaula o kana mea no e ukali nei.

A hiki keia i Kaamola ka aina e pili pu la me Keawanui, kahi hoi a Laieikawai ma e kali nei i ka mea waa, ia manawa, ua poeleele loa iho la, ua hiki ole ia ia ke ike aku i ka mea ana i ike ai iluna o Kawela, aka, ua moe ka Makaula malaila ia po, me ka manao i kakahiaka e ike ai i kana mea e imi nei.

I kela po a ka Makaula e moe la i Kaamola, aia hoi, ua hiki ka olelo kauoha a Kapukaihaoa ia Laieikawai ma ka moeuhane, e like me ke kuhikuhi ia laua iloko o ko laua mau la ma Malelewaa.

Ia wanaao ana ae, loaa ia laua ka waa e holo ai i Lanai, a kau laua malaila a holo aku la, a ma Maunalei ko laua wahi i noho ai i kekahi mau la.

Ia Laieikawai ma i haalele ai ia Kalaeloa ia kakahiaka, ala ae la ka Makaula, e ku ana ka punohu i ka moana, a me ka ua koko, aia nae, ua uhi paapuia ka moana i ka noe a me ke awa, mawaena o Molokai, a me Lanai.

Ekolu mau la o ka uhi paapu ana o keia noe i ka moana, a i ka eha o ko ka Makaula mau la ma Kaamola, i ke kakahiaka nui, ike aku la oia e ku ana ka onohi iluna pono o Maunalei; aka, ua nui loa ka minamina o ka Makaula no ke halawai ole me kana mea e imi nei, aole nae oia i pauaho a hooki i kona manaopaa.

Ua aneane e hala na la he umi ia ia ma Molokai, ike hou aku la oia e ku ana ka punohu iluna o Haleakala; haalele keia ia Molokai, hiki mua oia iluna o Haleakala ma kela lua pele, aole nae oia i ike i kana mea e imi nei.

I ua Makaula nei nae i hiki ai malaila, ike aku la oia ia Hawaii, ua uhi paapuia ka aina i ka ohu, a me ka noe. A haalele keia ia wahi, hiki keia i Kauwiki, a malaila oia i kukulu ai i wahi heiau, kahi hoi e hoomana ai i kona Aku, ka mea hiki ke kuhikuhi i kana mea e imi nei.

I ua Makaula nei e kaapuni ana ma na wahi a pau ana i kipa aku ai, ua kauoha mua aku ka Makaula, i na e loaa kana mea e imi nei, alaila, e huli aku ia ia ma kahi e loaa ai.

A pau ke kapu heiau a ua Makaula nei ma, Kauwiki, i na po o Kane, a me Lono paha, alaila, ike maopopoia aku la ke kalae ana o ka aina a puni o Hawaii, a ua waiho pono mai na kuahiwi.

Ua nui no na la o ka Makaula ma Kauwiki, aneane makahiki a oi ae paha, aole nae oia i ike iki i ka hoailona mau ana e ukali nei.

I kekahi la, i ka malama o Kaaona, i na Ku, i ka manawa kakahiaka nui, ike aweawea aku la oia he wahi onohi ma Koolau, o Hawaii; ia manawa, puiwa koke ae la oia me ka lele o kona oili me ka maikai ole o kona noonoo ana; aka, ua kali loihi no oia me ka hoomanawanui a maopopo lea ka hana a kela wahi onohi; a pau ia malama okoa i ka hoomanawanuiia eia, a i kekahi malama ae, i ka la o Kukahi, i ke ahiahi, mamua o ka napoo ana o ka la, komo aku la oia iloko o kona wahi heiau, kahi i hoomakaukau ai no kona Akua, a pule aku la oia.

Ia ia e pule ana, a i ka waenakonu o ka manawa, ku mai la imua o ua Makaula nei ke kahoaka o Laieikawai, a me kona kupunawahine; a no keia mea, hooniau aku la oia i ka pule ana, aole nae i haalele kela kahoaka ia ia a hiki i ka maamaama ana.

Ia po iho, iloko o kona manawa hiamoe, halawai mai la kona Akua me ia ma ka hihio, i mai la, "Ua ike au i kou luhi, a me kou hoomanawanui ana, me ke ake e loaa ia oe ka moopuna a Waka, me kou manao hoi e loaa kou pomaikai no kana moopuna mai. Iloko o kau pule ana, ua hiki ia'u ke kuhikuhi, e loaa no o Laieikawai ia oe, mawaena o Puna, a me Hilo, iloko o ka ululaau, e noho ana iloko o ka hale i uhiia i na hulu melemele o ka Oo, nolaila, apopo e ku oe a hele."

Puoho ae la oia mai ka hiamoe, aia ka he hihio, a no keia mea, pono ole iho la kona manao, aole e hiki ia ia ke moe ia po a ao.

Ia po a ao ae i ke kakahiaka nui, ia ia maluna o Kauwiki, ike aku la oia i ke kilepalepa a ka pea o ka waa ilalo o Kaihalulu; holo wikiwiki aku la oia a hiki i ke awa, ninau aku la i kahi a keia waa e holo ai, haiia mai la, "E holo ana i Hawaii," a noi aku la oia e kau pu me lakou ma ka waa, a aeia mai la oia pu me lakou.

Hoi hou aku la ka Makaula iluna o Kauwiki, e lawe mai i kana mau wahi ukana, na mea ana i hoomakaukau ai i kanaenae.

Ia manawa, aia nei i hiki ai i ka waa, hai mua aku la oia i kona manao i na mea waa, "E na mea waa, e hai mai oukou i ka'u hana ma keia holo ana o kakou; ma ka oukou mea e olelo mai ai, malaila wau e hoolohe ai, no ka mea, he kanaka wau i hana pono oleia e na mea waa i ko'u holo ana mai Oahu mai, nolaila wau e hai mua aku nei ia oukou e na mea waa, malia o like oukou me laua."

A no keia olelo a ka Makaula, olelo mai la na mea waa, aole e hanaia kekahi, mea pono ole ma ia holo ana o lakou; a pau keia mau mea kau lakou ma ka waa a holo aku la.

Ma ia holo ana hiki mua lakou i Mahukona, ma Kohala, moe malaila ia po, a i ke kakahiaka ana ae, haalele ka Makaula i na mea waa, pii aku la oia a hiki i Lamaloloa, a komo aku la i Pahauna ka hoiau, he heiau kahiko kela mai ka po mai, a hiki i keia manawa.

Ua nui loa na la ona malaila o ka noho ana, aole nae oia i ike i kana mea e imi ai; aka, ma kona ano Makaula, hoomau aku la oia i ka pule i ke Akua, e like me kona mau la ma Kauwiki, a no ka pule hoomau a ua Makaula nei, ua looa hou ia ia ke kuhikuhi ana e like me kela hoike ia ia ma Kauwiki.

A no keia mea, haalele oia ia wahi, kaahele aku la oia ia Hawaii; ma Hamakua kona hiki mua ana, oi hele aku oia mai ka manawa uuku o kahi puaa a nui loa, a na ka puaa no e hele.

Ia ia i hiki ai i Hamakua, malalo o Waipio kona wahi i noho ai ma Pakaalana, aole nae he nui kona mau la malaila.

Haalele ka Makaula ia wahi, hiki aku oia i Laupahoehoe, a malaila aku a hiki i Kaiwilahilahi, a malaila oia i noho ai he mau makahiki.

(Maanei, e waiho kakou i ka moolelo no pa imi ana o ka Makaula. Pono e kamailio no ka hoi ana o Kauakahialii, i Kauai, me Kailiokalauokekoa: i ike ai kakou, aia o Laieikawai i Paliuli.)

Ma na Helu mua o keia Kaao, ua ike kakou na Kapukaihaoa i kauoha ia Waka ma ka moeuhane e hoihoi ia Laieikawai i Paliuli, mamuli o ka ike a ka Makaula.

Ua hookoia no nae e like me ke kauoha, ua noho o Laieikawai ma Paliuli, a hiki i kona hookanakamakua ana.

Ia Kauakahialii, laua o Kailiokalauokekoa i hoi ai i Kauai, mahope iho o ko laua halawai ana me ka Olali o Paliuli (Laieikawai), a hiki lakou i Kauai, mauka o Pihanakalani, kui aku la ka lono ia Kauaiapuni; akoakoa mai la na'lii, na kaukaualii, a me na makaainana a pau e ike i ka puka malahini ana aku o Kailiokalauokekoa ma, e like me ka mea mau; o Aiwohikupua nae kekahi oia poe Alii i akoakoa pu mai ma keia aha uwe o na malihini.

A pau ka uwe ana a lakou, ninau aku la na'lii ia Kauakahialii "Pehea kau hele ana aku nei mamuli o kou hoaa'ia ianei?" (Kailiokalauokekoa.)

Alaila, hai aku la o Kauakahialii i kona hele ana, penei: "I ko'u hele ana mai anei aku mamuli o ke aloha o ka wahine, a puni Oahu, a me Maui, aole i loaa ia'u kekahi wahine e like me Kailiokalauokekoa nei; a hiki au i Hawaii, kaapuni wau ia mokupuni. Ma Kohala kuu hiki mua ana. Kaahele au ma Kona, Kau, a hiki au i Keaau, a ma Puna, a malaila wau i noho ai, a malaila wau i halawai ai me kekahi wahine maikai i oi aku mamua o ianei (Kailiokalauokekoa). A o ka oi no hoi ia mamua o na wahine maikai o keia mau mokupuni a pau."

Iloko o keia olelo ana a Kauakahialii, hoomaopopo loa mai la o Aiwohikupua i ka helehelena maikai o ua wahine nei.

Alaila, hai aku la o Kauakahialii, "I ka po mua, mahope iho o ko laua halawai ana me kuu wahi kahu nei, hai mai la oia i kona manawa e hiki mai ai i kahi o ko makou wahi e noho ana, a hai mai la no hoi oia i na hoailona o kona hiki ana mai; no ka mea, ua olelo aku kuu wahi kahu nei i kane au na ua wahine nei, me ke koi aku no hoi e iho pu mai laua me ua wahi kahu nei o'u, aka, ua hai mai kela i kana olelo, 'E hoi oe a ko hanai, kuu kane hoi au e olelo mai nei, olelo aku oe ia ia, a keia po wau hiki aku, ina e kani aku ka leo o ka Ao, aole wau iloko oia leo; a kani aku ka leo o ka Alala, aole no wau iloko oia leo; i na e kani aku ka leo o ka Elepaio, hoomakaukau wau no ka iho aku; a i kani aku ka leo o ka Apapane, alaila, ua puka wau mawaho o kuu hale nei; hoolohe mai auanei oe a i kani aku ka leo o ka Iiwipolena, alaila, aia wau mawaho o ka hale o ko hanai; imi ae olua a loaa wau mawaho, oia kuu manawa e launa ai me ko hanai.' Pela mai ka olelo ua wahi kahu nei o'u.

"I ka po hoi ana e kauoha nei, aole i hiki ae, o i kali aku makou a ao ia po, aole i hiki ae; o na manu wale no kai kani mai, manao iho la wau he wahahee na kuu wahi kahu; i Punahoa nae lakou nei (Kailiokalauokekoa ma) kahi i moe ai me na aikane. No kuu manao he wahahee na kuu wahi kahu, nolaila, kauoha ae ana wau i ka Ilamuku e hoopaa i ke kaula; aka, ua hala e ua wahi kahu nei o'u i uka o Paliuli, e ninau aku i ua wahine nei i ke kumu o kona hiki ole ana i kai ia po, me ka hai aku no hoi e make ana ia.

"A pau kana olelo ana ia Laieikawai i keia mau mea, i mai la ka wahine i ua wahi kahu nei o'u, 'E hoi oe, a ma keia po hiki aku au, e like me ka'u kauoha ia oe i ka po mua, pela no wau e hiki aku ai.'

"Ia po iho, oia ka po e hiki mai ai ua wahine nei, ua puka mua ae lakou nei (Kailiokalauokekoa ma) i ke ao, i ua po nei e kaao ana no o ianei ia makou, i ke kihi o ke ahiahi, kani ana ka leo o ka Ao; i ka pili o ke ahiahi, kani ana ka leo o ka Alala; i ke kau, kani ka leo o ka Elepaio; i ka pili o ke ao, kani ana ka leo o ka Apapane; a i ka owehewhe ana o ke alaula, kani ana ka leo o ka Iiwipolena; ia kani ana no hoi, malu ana ke aka ma ka puka o ka hale, aia hoi, ua paa oloko i ka noe, a i ka mao ana ae, e kau mai ana kela iluna o ka eheu o na manu, me kona nani nui."

A no keia olelo a Kauakahialii imua o na'lii, ua hookuiia mai ko Aiwohikupua kino okoa e ka iini nui, me ka ninau aku, "Owai ka inoa oia wahine?"

Haiia aku la oia o Laieikawai; a no ka iini nui o Aiwohikupua i keia mea a Kauakahialii e olelo nei, manao iho la ia e kii i wahine mare nana, aka, ua haohao o Aiwohikupua no keia wahine. Nolaila, hai aku oia i kana olelo imua o Kauakahialii, "Ke haohao nei wau i keia wahine, no ka mea, owau ka mea nana i kaapuni keia mau mokupuni, aole wau i ike i kekahi wahine e kau mai iluna o ka eheu o na manu; me he mea la no kukulu o Tahiti mai ia wahine, noloko o Moaulanuiakea."

No ka manao o Aiwohikupua no Moaulanuiakea, o Laieikawai, oia kona mea i manao ai e kii i wahine nana. No ke mea, manua aku o kona lohe ana i keia mau mea, ua olelo paa o Aiwohikupua, aole e lawe i kekahi wahine o keia mau mokupuni i wahine mare nana; ua olelo oia, aia kana wahine makemake noloko o Moaulanuiakea.

A pau ke kamailio ana a na'lii no keia mau mea, a me ka walea ana e like me ka mea mau o ka puka malihini ana. A mahope koke iho oia mau la, lawe ae la o Aiwohikupua i kahi o Kauakahialii, i kanaka lawelawe imua o kona alo, me ka manao o Aiwohikupua o kela wahi kanaka ka mea e loaa ai ko ke Alii makemake.

A no keia kumu, hoolilo loa ae la o Aiwohikupua i ua wahi kanaka nei i poo kiekie maluna o na mea a pau, o ko ke Alii mau aina a pau, a me na kanaka a pau loa, na'lii a me na makaainana, ma kona ano Kuhina Nui.

A lilo ae la ua wahi kanaka nei i mea nui, huahua mai la na punahele mua a Aiwohikupua, aka, he mea ole lakou i ko ke Alii manao.

MOKUNA IV

Mahope iho o ka lilo ana o ua wahi kanaka nei i mea nui imua o ke Alii, me he Kuhina Nui la; a oia ka hoa kuka mau o ke Alii ma na mea e lealea ai ke Alii, me ka manao aku o ka poe e, e kuka ana ma na mea pili i ka aina, a me na waiwai e like me ka mea mau i ka noho Alii ana. Eia ka o Laieikawai no ka laua kuka mau, a he uuku ke kuka ma na mea e ae.

Mamua aku nae o ko Aiwohikupua lohe ana ia Kauakahialii no Laieikawai, ua hoike e oia i kana olelo paa imua o kona mau kaukaualii, a me na kaikuahine ona, a me kona poe aialo a pau, a eia kana olelo paa, "Auhea oukou e ko'u mau kaukaualii, a me na kaikuahine o'u ko'u mau aialo a pau; mai keia la aku a hiki i ko'u mau la hope, aole loa ana wau e lawe i kekahi wahine o keia mau mokupuni i wahine mare na'u, mai Kauai nei a hala loa i Hawaii, ina i oleloia mai he mau wahine maikai, aole no hoi au e haawi i ko'u kino e komo aku ma ke ano kolohe, he oleloa no. No ka mea, he kanaka hana pono oleia wau e na wahine, mai ko'u wa opiopio mai a hiki i ko'u hookanakamakua ana. Aia no ka'u wahine ae ke kii mai, no kekahi mau aina e mai, ina noloko mai o Moaulanuiakea, kahi o na wahine oluolu a'u i lohe ai; alaila, o ka'u wahine makemake ia, i na i kiiia mai wau ma na ano elua."

Iloko o ko Aiwohikupua lohe ana ia Kauakahialii, a me ko laua kuka mau ana me kona Kuhina Nui no Laieikawai, alaila, manaopaa ae la ke Alii no Tahiti mai ua wahine la.

I kekahi la, i ke awakea, hiamoe iho la ke Alii, loaa iho la o Laieikawai ia Aiwohikupua ma ka moeuhane, ua like kana ike ana ia Laieikawai ma ka moeuhane me ka Kauakahialii olelo ana ia ia. A puoho ae la ke Alii he moeuhane kana.

Iloko oia ala ana ae, aia hoi, he mea minamina loa i ke Alii i kona ike ana ia Laieikawai ma ka moeuhane, no ka mea, ua ala e mai ka hiamoe o ke Alii; a no ia mea, makemake iho la ke Alii e loaa hou ia ia ka hiamoe loihi ana ma ia awakea, i kumu e ike hou aku ai i kana mea i ike ai ma ka moeuhane.

Hoao hou iho la ke Alii e hiamoe hou, loaa hou no o Laieikawai ma ka hihio pokole loa, aole nae oia i ike maopopo loa aku, he wahi helehelena wale no kana ike lihi ana, a hikilele ae a oia.

A no keia mea, ua ano e loa ko ke Alii manao, ia manawa ka hoopuka ana a ke Alii i olelo paa imua o kona mau mea a pau, penei no ia:

"Auhea oukou, mai walaau oukou iloko o kuu wa hiamoe, mai hamumumu, a ina e walaau, he alii aimoku, e pau kona aimoku ana; ina lie alii aiahupuaa, e pau la; a ina he konohiki, a lopa paha ka mea nana i hahai kuu olelo paa, alaila, o ka make ka uku."

Oia iho la ka olelo paa a ke Alii, no ka mea, tia makemake loa ke Alii e loaa ia ia ka hiamoe loihi i kumu e launa hou ai laua ma ka moeuhane me Laieikawai.

A pau ka ke Alii olelo ana no keia mau mea, hoomaka hou oia e hiamoe, aole nae i loaa ia ia ka hiamoe a hiki i ka napoo ana o ka la.

Iloko o keia hana a ke Alii, aole nae oia i hai aku i keia mea ana e ike nei ma ka moeuhane, ua huna loa ke Alii i kona hoa kuka mau, manao la hoi oia, aia a loaa hou aku, alaila hai aku i kona hoa Kuhina Nui.

A no ka makemake loa o ke Alii e loaa mau ia ia ka moeuhane mau no Laieikawai, kauoha ae la oia i kona Kuhina Nui e mama i awa.

A nolaila, hoolale koke ae la ke Kuhina i na mea mama awa o ke Alii e mama i ka awa, a makaukau ko ke Alii makemake, a laweia mai la, inu iho la ke Alii me kona Kuhina, a oki mai la ka ona a ka awa. Kau koke mai la nae iluna o ke Alii ka halialia aloha o Laieikawai, me he mea ala ua launa kino mamua. Alaila, hapai ae la ia i wahi olelo ma ke mele penei:

"Kau mai ana i o'u nei
Ka halialia nae lehua o Puna,
I lawea mai e ka lau makani,
E ka ahe makani puulena o ka lua,
Hiamoe ole loko i ka minamina,
I ka makemake--e."

I aku la ke Kuhina o ke Alii, mahope iho o ka pau, ana o ke mele ana, "He mea kupanaha, aole hoi au wahine a kaua e noho nei, aka, iloko o kau mele e heluhelu nei, me he wahine la kau."

I mai la ke Alii, "Ua oki na olelo a kaua, no ka mea, ke oki mai nei ka ona o ka awa ia'u." Iloko oia manawa, haule aku la ke Alii i ka hiamoe nui, o ke oki no ia, no ka mea, ua poina loa ka hiamoe o ke Alii, ua ike ole ke Alii i kana mea e manao ai.

Hookahi po, hookahi ao o ka moe ana mama ka ona awa o ke Alii. Olelo aku la ke Alii i kona hoa kuka, "Ma keia ona awa o kaua, aole i waiwai iki."

I mai la kona hoa kuka, "Pehea la ka hoi ka waiwai o ka ona awa? Kainoa o ka ona no kona waiwai, o ka mahuna alua."

I mai la ke Alii, "Aole hoi paha oia, o ka ike aku ka hoi paha la ia Laieikawai, alaila waiwai ka ona ana o ka awa."

Mahope iho oia manawa, hoomau aku la ke Alii i ka inu awa a hala na la he nui, ua like paha me hookahi makahiki, aole nae ke Alii i ike i ka waiwai oia hana ana, nolaila, hoopau iho la ke Alii ia hana.

Mahope iho o ko ke Alii hoopau ana no ka inu awa, akahi no a hai aku ke Alii i ka loaa ana o Laieikawai ma ka moeuhane, a me ke kumu o kona hoomau ana i ka inu awa, a hai pu aku la no hoi ke Alii i ke kumu o kona kau ana i kanawai paa, no ka mea walaau iloko o kona wa hiamoe.

Ia laua e kamailio ana no keia mau mea, alaila, hoomaopopo loa ae la ke Alii e holo i Hawaii e ike ia Laieikawai. Ia wa ka hoopuka ana o laua i olelo hooholo no ke kii ia Laieikawai i wahine mare.

I ka pau ana o na la ino, a hiki mai ka manawa kupono no ka holo moana, kauoha ae la ke Kuhina i na Kapena waa o ke Alii, e hoomakaukau i na waa no ka holo i Hawaii ia po iho, ia manawa ke koho ana a ke Alii i na hoewaa kupono ke holo pu, ko ke Alii mau Iwikuamoo ponoi.

Mamua o ka napoo ana o ka la, kauohaia ka poe nana uli o ke Alii, a me na Kilokilo e nana i na ouli o ke ao a me ka moana, i na he hiki i ke Alii ke hele, a ina he hiki ole e like me ka mea mau; aka, ua maopopo i kona poe nana uli a Kilokilo hoi, he hike i ke Alii ke hele i kana huakai.

A i ka wanaao, i ka puka ana o ka Hokuhookelewaa, kau aku la ke Alii a me kona Kuhina, na hoewaa he umikumamaono, na hookele elua, he iwakalua ko lakou nui maluna o na kaulua, a holo aku la.

Ia holo ana a lakou ma keia holo ana, hiki mua lakou ma Nanakuli, i Waianae, ia wanaao, haalele lakou ia wahi, hiki mua lakou i Mokapu, a malaila lakou i noho ai he umi la, no ka mea, ua loohia iakou e ka ino, hiki ole ke holo i Molokai. A pau na la he umi, ike maopopoia aku la ka malie, a maikai ka moana. Ia po iho a ao, hiki lakou i Polihua, ma Lanai, a mailaila aku hiki ma Ukumehame, a no ka makani ino ia la, ua noho lakou malaila, a i kekahi la ae, haalele lakou ia wahi, hiki lakou i Kipahulu ia la.

Ia lakou ma Kipahulu, hooholo ae la ke Alii i olelo e hele wawae mauka, a ma na waa na kanaka. Ma kahi nae a lakou i noho ai, ua nui ka poe mahalo no Aiwohikupua no ke kanaka maikai.

Haalele lakou ia Kipahulu, hiki lakou ma Hana, ma uka no ke Alii me kona Kuhina, ma na waa no na kanaka. I ke Alii nae e hele ana, he nui ka poe i ukali ia laua, no ka makemake ia Aiwohikupua.

Ia lakou i hiki aku ai ma ke awa pae waa o Haneoo i Hana, he nue ka poe i lulumi mai e makaikai i ke Alii, no ka pakela o ka maikai.

Ia Aiwohikupua ma nae i hiki aku ai, e heenalu mai ana na kane a me na wahine i ka nalu o Puhele, aia nae ilaila kekahi kaikamahine Alii maikai kaulana o Hana, o Hinaikamalama kona inoa. Iloko hoi o ko laua ike ana i ua kaikamahine Alii nei o Hana, alaila, ua hoopuniia ke Alii kane, a me kona Kuhina e na kuko; a oia no hoi ke kumu o ko Aiwohikupua ma noho ana malaila ia la.

A pau ka heenalu ana a na kamaaina, a i ka nalu pau loa o ko Hinaikamalama hee ana, o ka nalu ia i pae, hoopolilei mai la ka hee ana a ke kaikamahine Alii ma ka wai o Kumaka, kahi hoi a Aiwohikupua ma e noho mai ana.

I ke kaikamahine Alii nae e auau ana i ka wai o Kumaka, ua hoopuiwaia ke Alii kane, a me kona Kuhina e ke kuko ino. A no ia mea, iniki malu aku la ke Kuhina o ke Alii ia Aiwohikupua, e hookaawale ia lana mai kahi a Hinaikamalama e auau ana, i ole laua e pilikia ma ka manao.

Ia Aiwohikupua ma i hoomaka ai e hookaawale ia laua mai ko ke Alii wahine wahi e auau ana, alaila, pane aku la ke Alii wahine, "E na'lii! he holo ka hoi ka olua, kainoa hoi he wehe ko ke kapa, lele iho hoi he wai, hookahi hoi ka auau ana o kakou, hoi aku he hale, a moe, he ai no, he i-a no hoi, a he wahi moe no hoi, oia iho la no ka waiwai a ke kamaaina, i makemake no hoi e hele, hele no, ina he makemake e noho, o Hana no hoi nei noho iho."

A no keia olelo a ke Alii wahine, I aku la ke Kuhina i ke Alii, "E! pono ha ka manao o ke Alii wahine, no ka mea, ua makemake loa ke Alii wahine ia oe."

I mai la o Aiwohikupua, "Ua makemake au i ke Alii wahine, no ka mea, ke ike lea nei au i ka oi loa o kona maikai mamua o ka'u mau wahine mua nana i kumakaia; aka, ua lohe oe i ka'u hoohiki paa ana, aole au e lawe mai i kekahi wahine o keia mau moku i wahine na'u."

A no keia olelo a Aiwohikupua, i aku kona Kuhina, "Ua laa oe no kela hoohiki au, alaila, e aho na'u ka wahine a kaua."

A pau keia kamailio liilii ana a laua, hele aku la laua i ka heenalu. A ia laua e heenalu ana, aia hoi, ua hoopuniia mai la ke Alii wahine no Aiwohikupua, a ua nui ka poe i hoopuni paaia no ka makemake i ke Alii kane.

A pau ka auau ana a laua, hoi aku la laua me ka manao e kau maluna o na waa a holo aku; aka, ike aku la o Aiwohikupua i ke Alii wahine e konane mai ana, a manao iho la ke Alii kane malihini e hele i ke konane; aka, ua lilo mua na ke Alii wahine ke kahea e konane laua.

A hiki o Aiwohikupua ma kahi o ke Alii wahine, kau na ilili a paa ka papa, ninau mai ke Alii wahine, "Heaha ke kumu pili o ka malihini ke make i ke kamaaina?"

I aku o Aiwohikupua, "He mau waa kaulua ko'u kumu pili, aia ke lana mai la iloko o ke kai, oia ko'u kumu pili me oe."

I mai la ke Alii wahine, "Aole he maikai o kou kumu pili e ka malihini, hookahi no kumu pili mama loa, oia na kino no o kaua, ina e make au ia oe, alaila, e lilo wau nau, ma kau hana e olelo mai ai, malaila wau e hoolohe ai, a e hooko ai hoi, ma ka mea kupono nae i ka hooko aku, a ina hoi e make oe ia'u, alaila, o oe no ka'u, e like me kau hana ia'u, pela no au e hana ai ia oe, me ko noho i Maui nei."

A no keia olelo a ke Alii wahine, hooholo koke ae la ke Alii kane i ka olelo ae. I ka hahau ana a laua i ka papa mua, make o Aiwohikupua.

Alaila, i mai la ke Alii wahine, "Ua eo ia'u, aohe ou kumu e ae e pili mai ai, a ina nae he kaikaina kou, alaila ae aku au e pili hou kaua."

A no keia mau olelo maikai a ke Alii wahine imua o Aiwohikupua, alaila, hooholo koke ae la oia i kona manao ae ma ka waha wale no.

A iloko o ko laua manawa kamailio, hoopuka aku la o Aiwohikupua i kona manao imua o ke Alii wahine, "He nani hoi ia ua pili ae nei ko'u kino me oe, a ua maikai no; aka, aole kaua e launa koke, aia a hoi mai au mai kuu kuakai kaapuni ia Hawaii; no ka mea, ua hoohiki wau mamua o kuu holo ana mai nei, aole wau e launa me kekahi o na wahine e ae, aia no a puni o Hawaii, alaila, hana wau e like me kuu makemake, e like me ka kaua e kamailio nei, a oia hoi ka hookoia ana o kou makemake. Nolaila, ke kauoha mua aku nei wau ia oe mamua o kuu hele ana, e noho oe me ka maluhia loa, aole e lilo i kekahi mea e ae, aole hoi e hana iki i kekahi mea pono ole e keakea ai i ka kaua hoohiki, a hoi mai wau mai kuu huakai makaikai mai, alaila, e hookoia ke kumu pili o ka wahine Alii. Ina i hoi mai wau, aole oe i maluhia, aole hoi oe i hooko i ka'u mau kauoha, alaila, o ka pau no ia."

Aole nae keia o ko Aiwohikupua manao maoli. A pau na kauoha a Aiwohikupua ia Hinaikamalama, haalele lakou ia Maui, hiki lakou nei i Kapakai ma Kohala.

I kekahi la ae, haalele lakou ia Kapakai, holo aku la lakou a mawaho pono o Kauhola, nana aku la o Aiwohikupua i ka akoakoa lehulehu ana o na kanaka mauka o Kapaau.

Ia manawa, kauoha ae la o Aiwohikupua i na hoewaa, e hookokoke aina aku na waa, no ka mea, ua makemake ke Alii e ike i ke kumu o keia akoakoa lehulehu ana o na kanaka.

A hiki lakou i ke awa pae waa ma Kauhola, ninau aku la ke Alii i ke kumu o ka akoakoa lehulehu ana o na kanaka, alaila, hai mai la na kamaaina, he aha mokomoko ke kumu o ia lehulehu ana.

Ia manawa, okalakala koke ae la o Aiwohikupua e hele e makaikai i ka aha mokomoko, a hekau iho la na waa o lakou, pii aku la o Aiwohikupua, a me kona Kuhina, a me na hookele elua, eha ko lakou nui o ka pii ana.

A hiki lakou i Hinakahua i ke kahua mokomoko, ia manawa, ike mai la ka aha mokomoko i ke keiki Kauai, no ka oi o kona kanaka maikai mamua o na keiki kamaaina, a lilo iho la ka aha i mea haunaele.

Mahope iho o keia haunaele ana, hoomaka hou ka hoonoho o ke kahua mokomoko, ia manawa, pili aku la o Aiwohikupua ma ke kumu laau milo, e nana ana no ka hoouka kaua.

Ia Aiwohikupua nae e ku ana ma kona wahi, puka mai la o Ihuanu a ku iwaena o ke kahua mokomoko, e hoike ana ia ia iho imua o ke anaina, a kahea mai la me ka leo nui, "Owai ka mea ma kela aoao mai e hele mai e mokomoko?" Aka, aole e hiki i kekahi mea ke aa mai e ku imua o Ihuanu, no ka mea, o ko Kohala oi kelakela no ia ma ka ikaika i ke kuikui.

Ia Ihuanu e hoike ana ia ia iho, huli ae la oia, a ike ia Aiwohikupua, kahea mai la, "Pehea oe e ka malihini? E pono paha ke lealea?"

A lohe o Aiwohikupua i keia leo kahea a Ihuanu, hele aku la a ku imua o ke kahua kaua, e hawele ana me kona aahu pukohukohu, i like me ke ano mau o na Puali o ke Alii. Pane aku la oia imua o kona hoa hakaka.

"E ke kamaaina, ua noi nai oe ia'u e lealea kaua, a eia hoi ka'u noi ia oe, i elua mai ma kou aoao, huipu me oe, akolu oukou, alaila mikomiko iki iho ka malihini."

A lohe o Ihuanu i keia olelo a Aiwohikupua, i mai la oia, "He oi oe o ke kanaka nana i olelo hookano iho nei wau imua o keia aha a pau, owau no ka oi mamua o na kanaka a pau, a ke olelo mai nei hoi oe i ekolu aku ma keia aoao, a heaha la oe i mua o'u?"

Olelo mai la o Aiwohikupua, "Aole au e aa aku e hakaka me oe ma kau noi, ke ole oe e ku mai me na mea e ae ma kou aoao, a heaha hoi oe imua o'u! Nolaila, ke olelo paa nei wau ano, he hiki ia'u ke hoolilo i keia Aha i mea ole iloko o kuu lima."

A no keia olelo a Aiwohikupua, hele mai la kekahi o na puali ikaika a ma ke kua o Aiwohikupua, olelo mai la. "E! mai olelo aku oe ia Ihuanu, o ko Kohala oi no kela; aohe puko momona o Kohala nei i kela kanaka."

Ia manawa, huli ae la o Aiwohikupua, a pale ae la i ka mea nana i olelo mai ma kona kua, haula aku la ilalo a make loa.

MOKUNA V

A ike mai la ka aha kanaka a pau o ke kahua mokomoko i ka oi ana o ka ikaika o Aiwohikupua, no ka make loa ana o ke kanaka ma ke pale wale ana no.

Ia manawa, hele mai la kekahi mau puali o Ihuanu, a olelo mai la ia Ihuanu penei: "E Ihuanu e! ke ike maopopo lea aku nei wau ano i keia manawa, aole e lanakila ana ko kakou aoao, a ma kuu manao paa hoi, e lanakila ana ka malihini maluna o kakou, no ka mea, ke ike maopopo aku la no oe, ua make loa ko kakou kanaka i ka welau wale no o koia la lima, ahona a kui maoli aku kela, lele liilii. Nolaila, ke noi aku nei au ia oe, e hui ka aha, e pono ke hoopau ka mokomoko ana, a me kou aa ana aku i ka malihini, a nolaila, e hele oe a i ka malihini, e lulu lima olua, a e haawi aku i kou aloha nona, i aloha pu ai olua me ka ike aku o ka aha ua hoomoe a pau wale ke kaua."

Comments

Log in to leave a comment.

The Hawaiian Romance Of LaieikawaiChapter LXVI: Appendix: Hawaiian Stories (3)

0%37 min left in chapter