Chapter LXIX: Appendix: Hawaiian Stories (6)
A makaukau lakou, kii ia'ku la lakou a hiki mai la. Ia Aiwohikupua i ike aku ai ia Kahalaomapuana e kau mai ana kela iluna o ke eheu o na manu, me he Alihikaua Nui la, a he mea hou loa ia ia Aiwohikupua ma. Pane mai la ka kiai Nui, "E hoi olua ano, mai lohi, a aole hoi e kali, no ka mea, ua kapu ke Alii, aole no ou kuleana ma keia wahi, a aole no hoi e hiki ia oe ke manao mai he mau kaikuahine makou nou, ua hala ia manawa." O ke ku aku la no ia o Kahalaomapuana hoi, pau ka ike ana.
I kela manawa, ua ho-aia ka inaina wela o Aiwohikupua a mahuahua. Ma ia manawa, manao iho la oia e hoi a kai o Keaau, alaila, hoouna mai i kona mau puali koa e luku i na kaikuahine.
Ia laua i kaha aku e hoi a hiki i ka pahu kapu o Kahalaomapuana, aia hoi ilaila, ua hoopiiia ka huelo o ua moo nui nei iluna o ka pahu kapu, ua uhiia i ka _oloa_, ka ieie, a me ka palai, a he mea weliweli loa ia laua ka nana ana aku.
A hiki o Aiwohikupua ma i kai o Keaau, ia manawa, hoolale ae la ke Kuhina o Aiwohikupua i na puali koa o ke Alii e pii e luku i na kaikuahine, ma ke kauoha a ke Alii.
Ia la no, ike mua mai la no o Waka i ko Aiwohikupua manao, a me kana mau hana. A no ia mea, hele mai la o Waka a halawai me Kahalaomapuana, ko ke Alii wahine Alihikaua, olelo mai la, "E Kahalaomapuana, ua ike wau i ka manao o ko oukou kaikunane, a me kana mau hana, ke hoomakaukau la oia i umi mau kanaka ikaika, nana e kii mai e luku ia oukou, no ka mea, ua inaina ko oukou kaikunane, no ko oukou kipaku ana i kakahiaka nei; nolaila, e noho makaukau oukou ma ka inoa o ko kakou Akua."
Ia manawa, kauoha ae la oia ia Kihanuilulumoku, ka moo nui o Paliuli, ke akua o lakou nei. A hiki mai la ua moo nei, kauoha aku la oia, "E ko makou Akua, e Kihanuilulumoku, nanaia ke kupu, ka eu, ke kalohe o kai, ina e hele mai me ko lakou ikaika, pepehiia a pau, aohe ahailono, e noke oe a holo ke i olohelohe, e ao nae oe ia Kalahumoku, i ka ilio nui ikaika a Aiwohikupua, hemahema no oe, pau loa kakou, aole e pakele, kulia ko ikaika, ko mana a pau iluna o Aiwohikupua, Amama, ua noa, lele wale la." Oia ka pule kauoha a Kahalaomapuana i ko lakou Akua.
Ma ka po ana iho, pii aku la na kanaka he umi a ke Alii i wae ae e luku i na kaikuahine o Aiwohikupua, a o ka hope Kuhina ka umikumamakahi, mamuli o ka hookohu a ke Kuhina Nui i hope nona.
Ma ka pili o ka wanaao, hiki lakou i kahi e kokoke iki aku ana i Paliuli. Ia manawa, lohe aku la lakou i ka hu o ka nahele i ka makani o ke alelo o ua moo nui nei o Kihanuilulumoku, e hanu mai ana ia lakou nei, aole nae lakou i ike i keia mea, nolaila, hoomau aku la lakou i ka hele ana aole nae lakou i liuliu aku, he ike ana ka lakou i ka upoi ana iho a _kea_ luna o ua moo nei maluna pono iho o lakou nei, aia nae lakou nei iwaenakonu o ka waha o ka moo, ia manawa, e lele koke aku ana ka Hope Kuhina, aole i kaawale aku, o ka muka koke ia aku la no ia pau loa, aohe ahailono.
Elua la, aohe mea nana i hai aku keia pilikia ia Aiwohikupua ma. A no ka haohao o ke Alii i ka hoi ole aku o kona mau koa alaila he mea e ka huhu o ke Alii.
A no keia mea, wae hou ae la ke Alii he mau kanaka he iwakalua e pii e luku i na kaikuahine, ma ka poe ikaika wale no; a hookohu aku la ke Kuhina i Hope Kuhina nona e hele pu me na koa.
Pii hou aku la no lakou a hiki no i kahi i pau ai kela poe mua i ka make, pau hou no i ua moo nei, aohe ahailono.
Kali hou no ke Alii aole i hoi aku. Hoouna hou aku no ke Alii hookahi kanaha koa, pau no i ka make; pela mau aku no ka make ana a hiki i ka e walu kanaha o na kanaka i pau i ka make.
Ia manawa, kukakuka ae la o Aiwohikupua me kona Kuhina i ke kumu o keia hoi ole mai o na kanaka e hoouna mauia nei.
I aku o Aiwohikupua i kona Kuhina, "Heaha keia e hoi ole mai nei na kanaka a kaua e hoouna aku nei?"
I aku la kona Kuhina, "Malia paha, ua pii no lakou a hiki iuka, a no ka ike i ka maikai o kela wahi, noho aku la no, a i ole, ua make mai la no i ou mau kaikuahine."
"Pehea auanei e make ai ia lakou, o na kaikamahine palupalu iho la ka mea e make ai o kau manao ana e make ia lakou?" pela aku o Aiwohikupua.
A no ka makemake o ke Alii e ike i ke kumu e hoi ole nei o kona mau kanaka, hooholo ae la laua me kona Kuhina e hoouna i mau elele e ike i ke kumu o keia hana a na kanaka o laua.
Ma ke kauoha a ke Alii, lawe ae la ke Kuhina ia Ulili, a me Akikeehiale, ko Aiwohikupua mau alele mama, a pii aku la e ike i ka pono o kona mau kanaka.
I ua mau elele la i hala aku ai, aole i liuliu halawai mai la me laua kekahi kanaka kia manu mai uka mai o Olaa; ninau mai la, "Mahea ka olua hele."
Olelo aku na elele, "E pii aku ana maua e ike i ka pono o ko makou poe, e noho la i Paliuli, awalu kanaha kanaka i hoounaia, aole hookahi o lakou i hoi ae."
"Pau aku la," wahi a ke kia manu, "i ka moo nui ia Kihanuilulumoku, aole e pakele mai."
A lohe laua i keia mea, hoomau aku la laua i ka pii ana, aole i upuupu, lohe aku la laua i ka hu a ka makani, a me ke kamumu o na laau e hina ana ma-o a ma-o, alaila hoomanao laua i ka olelo a ke kia manu, "ina e hu ana ka makani, o ua moo la ia."
Maopopo iho la ia laua o ua moo nei keia, e lele ae ana laua ma ko laua kino manu. Ia lele ana a kiekie laua nei, i alawa ae ka hana aia maluna pono o laua _kea_ luna e poi iho ana ia laua nei, a no ko laua nei mama loa o ka lele ana ma ko laua ano kino manu, ua pakele laua.
MOKUNA XVII
I kela wa, lele Kaawale loa aku la laua a hala loa i luna lilo, i nana iho ka hana o ua o Ulili ma i _kea_ lalo o ua moo nei, e eku ana i ka honua me he Oopalau la, alaila, he mea weliweli ia laua i ka nana aku, maopopo iho la ia laua, ua pau ko lakou poe kanaka i ka make, hoi aku la laua a olelo aku la ia Aiwohikupua i ka laua mea i ike ai.
Ia manawa, kiiia aku la o Kalahumoku, ka ilio nui ai kanaka a Aiwohikupua e hele e pepehi i ka moo a make, alaila, luku aku i na kaikuahine o Aiwohikupua.
I ka hiki ana o Kalahumoku ua ilio ai kanaka o Tahiti imua o kana moopuna (Aiwohikupua), "E pii oe i keia la e luku aku i o'u mau kaikuahine," wahi a Aiwohikupua, "a e lawe pu mai ia Laieikawai."
Mamua o ko ka ilio pii ana e luku i na kaikuahine o Aiwohikupua, kauoha mua ua Ilio nei i ke Alii, a me na kaukaualii, a me na kanaka a pau, a penei kana olelo kauoha: "Auhea oukou, ma keia pii ana a'u, e nana oukou i keia la iuka, ina e pii ka ohu a kupololei i luna a kiekie loa, ina e hina ka ohu ma ka lulu, alaila, ua halawai wau me Kihanuilulumoku, manao ae oukou ua hoaikane maua. Ina hoi e hina ana ka ohu i ka makani, alaila, ua hewa o uka, ua hakaka maua me ua moo nei. Alaila, o ka pule ka oukou i ke Akua ia Lanipipili, nana ae oukou i ka ohu a i hina i kai nei, ua lanakila ka moo; aka hoi, i pii ka ohu i luna a hina i luna o ke kuahiwi, alaila, ua hee ka moo; o ko kakou lanakila no hoi ia. Nolaila, e hoomau oukou i ka pule a hoi wale mai au."
I ka pau ana o keia mau kauoha, pii aku la ka ilio, hoouna pu aku la o Aiwohikupua ia Ulili laua me Akikeehiale, i mau elele na laua e hai mai ka hana a ka moo me ka Ilio.
I ka ilio i hiki aku ai iuka ma kahi kokoke i Paliuli, ua hiamoe nae o Kihanuilulumoku ia manawa. I ua moo nei e moe ana, hikilele ae la oia mai ka hiamoe ana, no ka mea, ua hoopuiwaia e ka hohono ilio, ia manawa nae, ua hala hope ka moo i ka ilio, e hele aku ana e loaa ke kiai mua o ke Alii Wahine.
Ia manawa, hanu ae la ka moo ka hookalakupua hoi o Paliuli, a ike aku la ia Kalahumoku i ke aiwaiwa o Tahiti, ia manawa, wehe ae la ua moo nei i kona a luna e hoouka no ke kaua me Kalahumoku.
I kela manawa koke no, hoike aku ana ka ilio i kona mau niho imua o ka moo. O ka hoomaka koke no ia o ke kaua, ia manawa, ua lanakila ka moo maluna o Kalahumoku, a hoi aku la ka ilio me ke ola mahunehune, ua pau na pepeiao a me ka huelo.
I ka hoomaka ana nae o ko laua hakaka, hoi aku la na elele a hai aku la ia Aiwohikupua ma i keia kaua weliweli.
A lohe aku la lakou ia Ulili ma i keia kaua a ka moo me ka ilio, a he mea mau nae ia Aiwohikupua ma ka nana ia uka.
Ia lakou no enana ana, pii ae la ka ohu a kupololei i luna aole i upuupu, hina ana ka ohu i kai, alaila, manao ae la o Aiwohikupua ua lanakila ka moo, alaila, he mea kaumaha ia Aiwohikupua no ke pio ana o ko lakou aoao.
Ma ke ahiahi o ua la hoouka kaua nei o na kupueu, hoi mai ana o Kalahumoku me ka nawaliwali, ua pau ke aho, i nana aku ka hana o ke Alii i kana ilio, ua pau na pepeiao, a me ka huelo i ka moo.
A no keia mea, manao ae la o Aiwohikupua e hoi, no ka mea, ua pio lakou. Hoi aku la lakou a hiki i Kauai, a hai aku la i ke ano o kana hele ana, a me ka lanakila o ka moo maluna o lakou. (O ke kolu keia, o ko Aiwohikupua hiki ana i Paliuli no Laieikawai, aole he ko iki o kona makemake.)
Ma keia hoi ana o Aiwohikupua i Kauai, mai ke kii hope ana ia Laieikawai, alaila, hoopau loa o Aiwohikupua i kona manao ana no Laieikawai. Ia manawa ka hooko ana a Aiwohikupua e hoo ko i ka olelo Kauohu a Poliahu.
I kela wa, papaiawa ae la o Aiwohikupua me kona mau kaukaualii, a me na haiawahine ona e hoopau i kana olelo hoohiki imua o Lanipipili kona Akua.
A loaa kona hoomaikaiia imua o kona Akua, me ke kalaia o kona hala hoohiki, "Aole e lawe i kekahi o na wahine o keia mau mokupuni i wahine hoao," e like me na mea i hoikeia ma kekahi o na Mokuna mua o keia Kaao.
A pau na la o ka papaiawa ma Kauai, hoouna aku la ia i kona mau elele ia Ulili laua me Akikeehiale, e holo aku e hai i ka olelo kauoha a ke Alii imua o Poliahu.
Ma ko laua ano kino manu, ua lele koke laua a hiki Hinaikamalama la ma Hana, a hiki laua, ninau aku i na ka maaina, "Auhea la ka wahine hoopalau a ke Alii o Kauai."
"E i ae no," wahi a ma kamaaina.
Hele aku la laua a halawai me ke Alii wahine o Hana.
Olelo aku la na elele i ke Alii wahine, "I hoounaia mai nei maua, e hai aku ia oe, ma ke kauoha a ko kane hoopalau. Ekolu malama ou e hoomakaukau ai no ka hoao o olua, a ma ka ha o ka malama i ka po i o Kulu e hiki mai ai oia a halawai olua e like me ka olua hoohiki ana."
A lohe ke Alii wahine i keia mau olelo, hoi aku la na elele a hiki i o Aiwohikupua.
Ninau mai la ke Alii, "Ua halawai olua me Poliahu?"
"Ae," wahi a na elele, "hai aku nei maua e like me ke kauoha, ke hoomakaukau la paha kela, i mai nei nae o ua Poliahu ia maua, ke hoomanao la no nae paha ia i ke konane ana a maua?"
"Ae paha," wahi a na elele.
A lohe ke Alii i keia olelo hope a na elele, manao ae la o Aiwohikupua i keia mau olelo, aole ia i hiki i o Poliahu la, alaila, hoomaopopo aku la o Aiwohikupua, "Pehea ka olua lele ana aku nei?"
Hai aku laua, "Lele aku nei maua a loaa he mokuaina lele hou aku no a he wahi mokuaina loihi, mailaila aku maua a he mokuaina nui e like me ka moku i loaa mua ia maua, elua nae mau moku liilii iho e like me kahi moku loihi, a he wahi mokuaina uuku loa iho, lele aku la maua ma ka aoao hikina o ua moku la a hiki maua he hele malalo o na puu, a he malu e uhi ana, ilaila o Poliahu i loaa'i ia maua, oia la."
I mai la o Aiwohikupua, "Aole i loaa ia olua o Poliahu, o Hinaikamalama aku la ia."
Aka, ma keia hana a na elele lalau, ua ho-aia ka inaina o ke Alii no kana mau elele, nolaila, ua hoopauia ko laua punahele.
Ma keia hoopauia ana o ua o Ulili ma, manao iho la laua, e hai i na mea huna i papaia ia laua e ko laua haku, nolaila, ua hooko laua i ka laua mea i ohumu ai, aia ma ka Mokuna XVIII, kakou e ike ai.
MOKUNA XVIII
Mahope iho o ka hoopauia ana o Ulili ma; hoouna hou aku la oia ia Koae, kekahi o kana mau elele mama e like me ka olelo kauoha i na elele mua.
A hiki o Koae i o Poliahu la, halawai aku la laua, hai aku la o Koae i ke kauoha a ke Alii e like me ka mea i haiia ma na pauku hope o ka Mokuna XVII o keia Kaao; a pau na olelo a ke Alii i ka haiia, hoi aku la ko ke Alii elele, a hai aku la ma ka pololei, alaila, he mea maikai ia i kona Haku.
Noho iho la o Aiwohikupua, a i na la hope o ke kolu o ka malama; lawe ae la ke Alii i kona mau kaukaualii, a me na punahele, i na haiawahine hoi, na hoa kupono ke hele pu ma ke kahiko ana i ka hanohano Alii ke hele ma kana huakai no ka hoao o na Alii.
I na la i o Kaloa kukahi, haalele o Aiwohikupua ia Kauai, holo aku oia he kanaha kaulua, elua kanaha kaukahi, he iwahalua peleleu.
Mamua o ka po hoao o na Alii, i ka po i o Huna, hiki lakou i Kawaihae, ia manawa, hoouna aku la oia ia koae, kona elele e kii ia Poliahu e iho mai e halawai me Aiwohikupua, i ka la i kauohaia'i e hoao.
A hiki ka elele imua o Aiwohikupua mai ke kii ana ia Poliahu, a hai mai la i kana olelo mai a Poliahu mai, "Eia ke kauoha a ko wahine, ma Waiulaula olua e hoao ai, ina e ike aku kakou ma ke kakahiaka nui o ka la o Kulu, e halii ana ka hau mai ka piko o Maunakea, Maunaloa, a me Hualalai, a hiki i Waiulaula, alaila, ua hiki lakou i kahi o olua e hoao ai, alaila, hele aku kakou, pela mai nei."
Alaila, hoomakaukau ae la o Aiwohikupua i kona hanohano Alii.
Kahiko aku la o Aiwohikupua i kona mau kaukaualii kane, a me na kaukaualii wahine, a me na punahele, i ka Ahuula, a o na haiawahine kekahi i kahikoia i ka Ahuoeno. A kahiko iho la o Aiwohikupua i kona kapa hau a Poliahu i haawi aku ai, kau iho la i ka mahiole ie i hakuia i ka hulu o na Iiwi. Kahiko aku la oia i kona mau hoewaa, a me na hookele i na kihei paiula, e like me ke kahiko ana i na hoewaa o ke Alii, pela no na hoewaa o kona puali alii a pau.
Ma na waa o ke Alii i kau ai a holo aku, ua kukuluia maluna o na pola o na waa he anuu, he wahi e noho ai ke Alii; ua hakuia ka anuu o ke Alii i na Ahuula, a maluna pono o ka anuu, he mau puloulou kapu Alii, a maloko o ka puloulou, noho iho la o Aiwohikupua.
Ma na waa ukali o ke Alii, he umi kaulua e hoopuni ana i ko ke Alii waa, a maluna o na waa ukali o ke Alii, he poe akamai i ke kaeke. Pela i kahikoia ai o Aiwohikupua i ko laua la i hoao ai me Poliahu.
Ma ka la o Kulu, ma ke kakahiaka, i ka puka ana ae o ka la a kiekie iki ae, ike aku la o Aiwohikupua ma i ka hoomaka ana o ka hau e uhi maluna o ka piko o na mauna, a hiki i kahi o laua e hoao ai.
I kela manawa, ua hiki o Poliahu, Lilinoe, Waiaie, a me Kahoupokane, i kahi e hoao ai na Alii.
Ia manawa, hoomaka o Aiwohikupua e hele e hui me ka wahine noho mauna o Maunakea. E like me ka mea i oleloia maluna, pela ko ke Alii hele ana.
Ia Aiwohikupua ma e holo aku ana i ka moana mai Kawaihae aku, he mea e ka olioli o Lilinoe i ka hanohano launa ole o ke Alii kane.
A hiki lakou i Waiulaula, ua pauhia lakou e ke anu, a nolaila, hoouna aku la o Aiwohikupua i kona elele e hai aku ia Poliahu, "Aole e hiki aku lakou no ke anu."
Ia manawa, haalele e Poliahu i kona kapa hau, lalau like ae la ka poe noho mauna i ko lakua kapa la, hoi aku la ka hau a kona wahi mau.
Ia Aiwohikupua ma i hiki aku ai ma ko Poliahu ma wahi e noho ana, he mea lealea loa i ke Alii wahine na mea kani o na waa o ke Alii kane, a he mea mahalo loa no hoi ia lakou ka ike ana i ko ke Alii kane hanohano, a maikai hoi.
Ia laua i hui ai, hoike ae la o Aiwohikupua, a me Poliahu, i na aahu o laua i haawi muaia i mau hoike no ka laua olelo ae like.
Ia manawa, hoa ae la na Alii, a lilo ae la laua i hookahi io, hoi ae la lakou a noho ma Kauai iuka o Honopuwai.
O na elele mua a Aiwohikupua, o Ulili laua me Akikeehiale, na laua i hele aku e hai ia Hinaikamalama i ka hoao ana o Aiwohikupua me Poliahu.
Ia Hinaikamalama i lohe ai i keia mau olelo no ka hoao o Aiwohikupua ma, ia manawa, noi aku la oia i kona mau makua e holo e makaikai ia Kauai, a ua pono kana noi imua o kona mau makua.
Hoolale ae la kona mau makua i na kanaka e hoomakaukau i na waa no Hinaikamalama e holo ai i Kauai, a wae ae la i mau hoahele kupono no ke Alii e like me ke ano mua o ka huakai Alii.
A makaukau ko ke Alii mau pono no ka hele ana, kau aku la o Hinaikamalama ma na waa, a holo aku la a hiki i Kauai.
Ia ianei i hiki aku ai, aia o Aiwohikupua me Poliahu ma Mana, e akoakoa ana na Alii malaila no ka la hookahakaha o Hauailiki me Makaweli.
Ia po iho, he po lealea ia no na Alii, he kilu, a he kaeke, na lealea ia po.
Ia Aiwohikupua ma e lealea ana ia manawa, ma ka waena konu o ka po, hiki aku la o Hinaikamalama a noho iloko o ka aha lealea; a he mea malihini nae i ka aha keia kaikamahine malihini.
Ia manawa aianei i komo aku ai iloko o ka aha lealea, aole nae o Aiwohikupua i ike maopopo mai ia manawa, no ka mea, ua lilo i ka hula kaeke.
Ia Hinaikamalama e noho ana iloko o ka aha lealea, aia hoi, ua komo iloko o Hauailiki ka iini nui.
Ia manawa, hele aku la o Hauailiki a i ka mea ume i aku la, "E hele oe a olelo aku ia Aiwohikupua e hoopau ka hula kaeke, i kilu ka lealea i koe, aia a kilu, alaila, kii aku oe a ume mai i ka wahine malihini, o ko'u pili ia o keia po."
Ma ke kauoha a ka mea nona ka po lealea e kilu, ua hoopauia ke kaeke.
Ia Hauailiki e kilu ana me Poliahu, a i ka umi o na hauna kilu a laua. Ia manawa, ku mai la ka mea ume a kaapuni ae la a puni ka aha, hoi mai la a kau aku la i ka maile ia Hauailiki me ke oli ana, a ku mai la o Hauailiki.
Ia manawa, kaili mai la ka mea ume i ka maile a kau aku la maluna o Hinaikamalama, a ku mai la.
Ia manawa, a Hinaikamalama i ku mai ai, nonoi aku la oia i ka mea ume e olelo ae, a kunou mai la ka mea ume.
Ninau aku la o Hinaikamalama i ka mea nona ka aha lealea, haiia mai la no Hauailiki me Makeweli.
Iloko o kela manawa, huli pono aku la o Hinaikamalama a olelo aku ia Hauailiki, "E ke Alii nona keia aha lealea, ua lohe ae la wau keia aha, ua umeia ae nei kaua e ka mea ume o ka aha lealea au, e ke Alii, no ka hoohui ana ia kaua no ka manawa pokole, alia nae wau e hooko i ka ume a ka mea nana i ume ia kaua e like me kona makemake. Aka, a hoakaka ae wau i ko'u kuleana i hiki mai ai ia Kauai nei, mai kahi loihi mai. Oiala, o Aiwohikupua ko'u kuleana i hiki ai i keia aina, no kuu lohe ana ae nei ua hoao oiala me Poliahu, nolaila i hele mai nei wau e ike i koiala hoopunipuni nui ia'u. No ka mea, hiki ae kela i Hana ma Maui, e heenalu ana makou, na laua la nae ka heenalu hope loa, a pau ka laua la heenalu ana, hoi laua la e konane ana makou, makemake no oiala i ke konane, kau hou ka papa konane a paa, ninau aku wau i kona kumu pili, kuhikuhi kela i na kaulua. Olelo aku wau, aole o'u makemake i kona kumu pili, alaila, hai aku wau i ka'u kumu pili makemake, o na kino no o maua, ina e make wau ia iala ma ke konane ana, alaila, lilo wau na iala, ma kana mau hana a pau e olelo ai ia'u, malaila wau, ma na mea kupono nae, a pela no hoi wau ina e make kela ia'u, alaila, e like me kana hana ia'u, pela no ka'u ia ia; a holo like ia maua keia olelo paa. I ke konane ana nae, aole i liuliu, paa mua ia'u na luna o ka papa konane a maua, o koiala make iho la no ia. I aku wau ia iala, ua eo oe, pono oe ke noho me a'u e like me ka kaua pili ana. I mai kela, 'Alia wau e hooko i kau kumu pili a hoi mai wau mai kuu huakai kaapuni mai, alaila, hookoia ke kumu pili au e ke Alii wahine.' A no keia olelo maikai aianei, ua holo like ia ia maua, a no keia mea, noho puupaa wau me ka maluhia a hiki mai i keia manawa. A no kuu lohe ana ae nei he wahine ka iala, oia ko'u hiki mai nei ia Kauai nei, a komo mai la i ko aha lealea e ke Alii, oia la."
Ia manawa, nene aku la ka aha kanaka a puni ka papai kilu, me ka hoohewa loa ia Aiwohikupua. Ia manawa no a Hinaikamalama a haiolelo la, alaila ua hoopihaia o Poliahu i ka huhu wela, o kona hoi no ia i Maunakea a hiki i keia la.
Mahope iho nae o ka haiolelo ana a Hinaikamalama, hoomaka hou ke kilu, ia Aiwohikupua laua me Makaweli ke kilu ia manawa.
Ia manawa, ku hou mai la ka mea ume a hooili hou i ka maile maluna o Hauailiki me Hinaikamalama, a ku ae la o Hauailiki, a ku mai la no hoi o Hinaikamalama. Ma keia ume hope, hai mai la o Hinaikamalama i kana olelo imua o Hauailiki, "E ke Alii e, ua hoohuiia kaua e ka mea ume ma ka mea mau o na aha lealea. Aka, alia wau e ae aku, aia ae mai o Aiwohikupua e hooko maua i na hoohiki a maua, a pau ko maua manawa, alaila, ma ka po lealea hou a ke Alii, e hookoia ai ka ume o keia po no kaua." Alaila, he mea maikai loa ia i ko Hauailiki manao.
A no keia olelo a Hinaikamalama, lawe ae la o Aiwohikupua ia Hinaikamalama no ka hooko i ka laua hoohiki.
Ia po no, iloko o ko laua manawa hoomaha no ka hooluolu i ka hoohiki ana, hike mai la ma o Hinaikamalama ke anu maeele loa, no ka mea, ua kuu mai la o Poliahu i ke anu o kona kapahau maluna o kona enemi.
Ia manawa, hapai ae la o Hinaikamalama he wahi mele:
"He anu e he a--nu
He anu e wale no hoi keia,
Ke ko nei i ke ano o kuu manawa,
Ua hewa ka paha loko o ka noho hale,
Ke kau mai nei ka halia i kuu manawa,
No ka noho hale paha ka hewa--e.
E kuu hoa--e, he anu--e."
MOKUNA XIX
A pau ke oli ana i Hinaikamalama, olelo aku la oia ia Aiwohikupua, "Auhea oe, e apo mai oe ia'u a paa i mehana iho wau, hele mai nei kuu anu a anu, aohe wahi anu ole."
Alaila, hooko mai la o Aiwohikupua i ka ka wahine olelo, alaila, loaa mai la ka mahana e like me mamua.
A hoomakaukau iho la laua e hooluolu no ka hooko i ka laua hoohiki ma ka hoopalau ana, alaila, hiki hou mai la ke anu ia Hinaikamalama, o ka lua ia o kona loaa ana i ke anu.
Ia manawa, hapai hou ae la oia he wahi mele, penei:
"E ke hoa e, he a--nu,
Me he anu hau kuahiwi la keia,
Ke anu mai nei ma na kapuai,
Ke komi nei i kuu manawa,
Kuu manawa hiamoe--hoi,
Ke hoala mai nei ke anu ia'u,
I kuu po hiamoe--hoi."
I keia manawa, olelo aku la o Hinaikamalama ia Aiwohikupua, "Aole anei oe i ike i ke kumu o keia anu o kaua? Ina ua ike oe i ke kumu o keia anu, alaila e hai mai; mai huna oe."
I aku o Aiwohikupua, "No ko punalua keia anu, ua huhu paha ia kaua, nolaila, aahu ae la ia i ke kapa hau ona, nolaila na anu."
Pane aku la o Hinaikamalama, "Ua pau kaua, no ka mea, ua pili ae la no na kino o kaua, a ua ko ae la no ka hoohiki a kaua no ka hoopalau ana."
I mai o Aiwohikupua, "Ua oki kaua i keia manawa, e hookaawale kaua, apopo ma ke awakea, alaila, oia ka hooko ana o ka hoohiki a kaua."
"Ae," wahi a Hinaikamalama.
A kaawale aku la laua, alaila, loaa iho la ia Hinaikamalama ka moe oluolu ana ia koena po a hiki i ke ao ana.
Ma ke awakea, lawe hou ae la o Aiwohikupua e hooko i ka laua mea i olelo ai ia po iho mamua.
Iloko o ko laua manawa i hoomaka ai no ka hooko ana i ka hoohiki, alaila, ua pono ole ia mea i ko Poliahu manao.
Ia manawa, lawe ae la o Poliahu i kona kapa la, a aahu iho la, ia manawa ka hookuu ana'ku o Poliahu i ka wela maluna o Hinaikamalama. Ia manawa, hapai ae la oia he wahi mele, penei:
"He wela--e, he wela,
Ke poi mai nei ka wela a kuu ipo ia'u,
Ke hoohahana nei i kuu kino,
Ke hoonakulu nei hoi i kuu manawa,
No kuu ipo paha keia wela--e."
I aku o Aiwohikupua, "Aole no'u na wela, malia paha no Poliahu no na wela, ua huhu paha ia kaua."
I aku la o Hinaikamalama, "E hoomanawanui hou kaua, a ina i hiki hou mai ka wela maluna o kaua, alaila, haalele mai oe ia'u."
Mahope iho o keia mau mea, hoao hou ae la laua i ka laua hana no ka hooko i ka laua hoohiki.
Ia manawa, kau hou mai la no ka wela maluna o laua, alaila, hapai hou ae la oia ma ke mele:
"He wela--e he we--la,
Ke apu mai nei ka wela a ka po ia'u,
Ke ulili anapu nei i kau manawa,
Ka wela kukapu o ka hooilo,
I haoa enaena i ke kau,
Ka la wela kulu kahi o ka Makalii,
Ke hoeu mai nei ka wela ia'u e hele,
E hele no--e."
Ia manawa, ke ku ae la no ia o Hinaikamalama hele.
I mai o Aiwohikupua, "Kainoa o ka haawi mai i ka ihu, alaila hele aku."
I mai la o Hinaikamalama, "Aole e haawiia ka ihu ia oe, o ka hao ana mai ia o ka wela o ua wahine au, pono ole. Aloha oe."
(E waiho kakou i ke kamailio ana no Aiwohikupua maanei. E pono e kamailio pokole no Hinaikamalama.)
Mahope iho o kona hookaawale ana ia Aiwohikupua, hele aku oia a noho ma ka hale kamaaina.
Ia po iho, he po lealea hou ia no Hauailiki me na'lii ma Puuopapai.
Ia po, hoomanao ae la o Hinaikamalama no kana kauoha ia Hauailiki, mahope iho o ko laua umeia ana, a mamua hoi o kona hoohui ana me Aiwohikupua.
I kela po, oia ka lua o ka po lealea, alaila, hele aku la o Hinaikamalama a noho pu aku la mawaho o ka aha.
Ia manawa, na Kauakahialii laua me Kailiokalauokekoa ke kilu mua. Mahope iho, na Kailiokalauokekoa me Makaweli, ka lua o ka lealea.
Ia laua e kilu ana, komo mai la o Poliahu iloko o ka aha lealea. Ia Hauailiki me Poliahu ke kilu hope oia po.
A no ka ike ole o ka mea ume ia Hinaikamalama i kela po, nolaila, aole e hiki i ka mea ume ke hoomaka i kana hana. No ka mea, ua oleloia i ka po mua, no Hauailiki a me Hinaikamalama ka lealea mua oia po, a no ka loaa ole i ka maka o ka mea ume, ua lilo ka lealea i na mea e ae.
I ke kokoke ana e ao ua po nei, huli ae la ka mea ume iloko o ka aha ia Hinaikamalama, a loaa iho la.
Ia manawa, ku mai la ka mea ume a waenakonu o ka aha, ia Hauailiki me Poliahu e kilu ana, ia manawa, kani aku la ke oli a ka mea ume, e hookolili ana i ka welau o ka maile i luna o Hauailiki, a kaili mai la ka mea ume i ka maile, alaila, ku mai la o Hauailiki. Hele aku la ua mea ume nei a loaa o Hinaikamalama, kau aku la i ka maile a kaili mai la. Ia manawa, ku mai la o Hinaikamalama mawaho o ka aha imua o ke anaina.
A ike mai la o Poliahu ia Hinaikamalama, kokoe aku la na maka, i ka ike i kona enemi.
A hala aku la o Hauailiki me Hinaikamalama ma kahi kupono ia laua e hooluolu ai.
Ia laua e hui ana, i aku la o Hinaikamalama ia Hauailiki. "Ina he lawe kou ia'u no ka manawa pokole a pau ae, alaila, ua pau kaua, no ka mea, aole pela ka makemake o ko'u mau makua, alaila, e waiho puupaa ia'u pela. Aka, ina i manao oe e lawe ia'u i wahine hoao nau, alaila, e haawi wau ia'u nau mau loa, e like me ka makemake o ko'u mau makua."
A no kela olelo a ka wahine, hai aku o Hauailiki i kona manao, "Ua pono kou manao, ua like no kou manao me ko'u; aka, e hoohui mua kaua ia kaua iho e like me ka makemake o ka mea ume, a mahope loa aku, alaila hoao loa kaua."
"Aole pela," wahi a Hinaikamalama, "e waiho puupaa ia'u pela, a hiki i kou manawa e kii ae ai ia'u, a loaa wau i Hana."
I ke kolu o ka po lealea o Hauailiki, i na'lii e akoakoa ana, a me na mea e ae, oia ka po i hui ai o Lilinoe, me Poliahu, o Waiau, a me Kahoupokane, no ka mea, ua imi mai lakou ia Poliahu, me ka manao ke pono nei ko Aiwohikupua ma noho ana me Poliahu.
Ia po, ia Aiwohikupua me Makaweli e kilu ana, a i ka waenakonu o ko laua manawa lealea, komo ana na wahine noho mauna iloko o ka aha lealea.
Ia Poliahu ma eha e ku ana me na kapa hau o lakou, he mea e ka hulali, ia manawa, nei aku la ka aha lealea no keia poe wahine, no ke ano e o ko lakou kapa. Ia manawa, popoi mai la ke anu i ka aha lealea a puni ka papai kilu, a kau mai la maluna o ka aha ka pilikia a hiki i ka wanaao, haalele o Poliahu ma ia Kauai. O keia manawa pu no hoi ka haalele ana o Hinaikamalama ia Kauai.
(Aia a hiki aku i ka hiki ana aku o Laieikawai i Kauai, mahope iho o ko Kekalukaluokewa hoao ana me Laieikawai, alaila, e hoomaka hou ke kamailio no Hinaikamalama. Ma keia wahi e kamailio no ke kauoha a Kauakahialii i kana aikane, pela aku a hiki i ka hui ana me Laieikawai.)
Ia Kauakahialii me Kailiokalauokekoa ma Pihanakalani, mahope iho o ko laua hoi ana mai Haawii mai. Oiai ua kokoke mai ko laua mau la hope.
Ia manawa, kauoha ae la o Kauakahialii i kana aikane ia Kekalukaluokewa, i kana olelo hoopomaikai maluna ona, a eia no ia:
"E kuu aikane aloha nui, ke waiho aku nei wau i olelo hoopomaikai maluna ou, no ka mea, ke kokoke mai nei ko'u mau la hope a hoi aku i ka aoao mau o ka honua.
"Hookahi no au mea malama o ka wahine a kaua, aia a haule aku wau i kahi hiki ole ia'u ke ike mai ia olua me ka wahine a kaua, alaila, ku oe i ka moku, o oe no maluna, o ka wahine a kaua malalo, e like no me ka kaua nei ana i ka moku i puni ai, pela no oe e noho aku ai me ka wahine a kaua.
"A make wau, a manao ae paha oe i wahine nau, mai lawe oe i ka kaua wahine, aole no hoi e manao oe ia ia o kau wahine ia, no ka mea, ua lilo no ia ia kaua.
"Aia kau wahine e kii o kuu wahine i haalele aku nei i Hawaii, o Laieikawai, i na o kau wahine, ia ola ke kino, a kaulana no hoi. A manao oe e kii, hookahi au mea malama o ka ohe a kaua, aia malama pono oe i ka ohe, alaila wahine oe, oia ke kauoha ia oe."
Ma keia kauoha a Kauakahialii, ua pono ia i ko ke aikane manao.
Ma ia hope mai, make aku la o Kauakahialii, lilo ka noho alii i kana aikane, a o ka laua wahine no ke Kuhina.
A ma ia hope mai, i ke kokoke ana i ko Kailiokalauokekoa mau la hope, waiho aku la oia i olelo kuoha no ka malama ana ia Kanikawi ka laua ohe kapu me kana kane, e like me ke kauoha a Kauakahialii:
"E kuu kane, eia ka ohe, malamaia, he ohe mana, o na mea a pau au e makemake ai, ina e kii oe i ka wahine a ko aikane i kauoha ai ia oe, o ka mea no keia nana e hoohui ia olua. Eia nae e malama mau loa oe, ma kau wahi e hele ai, a e noho ai, mai haalele iki i ka ohe, no ka mea, ua ike no oe i ka hana a kau aikane i ko olua manawa i kii ae ai ia'u i kuu wa e aneane aku ana i ka make, mamuli o kuu aloha i ko aikane. Na ua ohe la keia ola ana e ola aku nei mai ka luakupapau mai, nolaila, e hoolohe oe me ka malama loa e like me ka'u e olelo aku nei ia oe."
MOKUNA XX
A make aku la o Kailiokalauokekoa, lilo ae la ka noho Alii a pau loa ia Kekalukaluokewa, a hooponopono aku la oia i ka aina, a me na kanaka a pau malalo o kona noho Alii.
Mahope iho o ka pau ana o kana hooponopono ana i ka aina, a me kona noho Alii ana. Ia manawa, hoomanao ae la o Kekalukaluokewa i ke kauoha a kana aikane no Laieikawai.
Ia Kekalukaluokewa i manao ai e hooko i ke kauoha a kana aikane, kauoha ae la oia i kona Kuhina, e hoomakaukau i na waa hookahi mano, no ka huakai kii wahine a ke Alii i Hawaii, e like me ke aoao mau o ke Alii.
A makaukau ka ke Alii kauoha, lawe ae la ke Alii elua mau punahele, a lawe ae la i na kaukaualii ka poe kupono ke hele pu me ke Alii, a lawe ae la oia i kona mau ialoa a pau.
I ka malama i oleloia o ka Mahoe mua, i na malama maikai o ka moana, haalele lakou ia Kauai, a holo aku i Hawaii. Ua nui na la i hala ia lakou ma ia hele ana.
Ma keia holo ana a lakou, hiki aku la ma Makahanaloa i Hilo, ma ke kakahiaka nui. Ia manawa, olelo aku kahi kanaka nana i ike mua ia Laieikawai i ke Alii, "E nana oe i kela anuenue e pio la iuka, o Paliuli no ia, oia no ua wahi la, malaila no kahi i loaa'i ia'u." E nee ana nae ka ua o Hilo ia mau la a lakou i hiki aku ai ma Makahanaloa.
A no keia olelo a kahi kanaka, i aku ke Alii, "Alia wau e manaoio i kau no Laieikawai kela hoailona, no ka mea, he mea mau iloko o ka wa ua ka pio o ke anuenue, nolaila, i kuu manao, e hekau na waa, a e kali kakou a malie ka ua, alaila, i pio mai ke anuenue iloko o ka wa ua ole, alaila maopopo no Laieikawai ka hoailona." Ua like ko ke Alii manao ana ma keia mea me ko Aiwohikupua.
A no keia mea, noho iho la lakou malaila e like me ko ke Alii makemake. Hookahi anahulu me elua la keu, haalele ka malie o Hilo, ike maikaiia aku la ka aina.
I ke kakahiaka nui o ka la umikumamalua, puka aku la ke Alii iwaho mai ka hale ae. Aia hoi e hoomau ana ke anuenue e like me mamua, ma ke kiekie iki ana'e o ka la, aia e pio ana ke anuenue i kai o Keaau, ua hala ae la o Laieikawai i kai. (E like me ka kakou kamailio ana mamua ma ko Aiwohikupua moolelo.)
Ma kela la, pau ko ke Alii kanalua ana no kela hoailona, a holo aku la a hiki i Keaau. Ia lakou i hiki aku ai ma Keaau, ua hoi aku o Laieikawai iuka o Paliuli.
Ia lakou i hiki aku ai, ua nui na kamaaina i lulumi mai e makaikai ia Kekalukaluokewa; me ka olelo mai o na kamaaina, "Akahi no ka aina kanaka maikai o Kauai."
I kela la a Kekalukaluokewa ma i holo aku ai a hiki i Keaau. Ua ike mua mai o Waka o Kekalukaluokewa keia.
Olelo mai o Waka i kana moopuna, "Mai iho hou oe i kai, no ka mea, ua hiki mai la o Kekalukaluokewa i Keaau, i kii mai la ia oe i wahine oe. Make aku la o Kauakahialii, kauoha ae la i ke aikane e kii mai ia oe i wahine, nolaila o kau kane ia. A ae oe o kau kane ia, ku oe i ka moku, ola no hoi na iwi. Nolaila, e noho oe iuka nei, a hala na la eha, alaila iho aku oe, a ina ua makemake oe, alaila, hoi mai oe a hai mai i kou makemake ia'u."
Noho iho la o Laieikawai a hala na la eha e like me ke kauoha a kona kupunawahine.
Ma ke kakahiaka nui o ka ha o ko Laieikawai mau la hoomalu, ala ae la oia, a me kona kahu kuapuu, a iho aku la i Keaau.
La laua i hiki aku ai, ma kahi kokoke iki e nana aku ai i kauhale; aia hoi, ua hiki mua aku o Kekalukaluokewa ma kulana heenalu mamua o ko laua hiki ana aku, ekolu nae mau keiki e ku ana ma kulana heenalu o ke Alii a me na punahele elua.
Ia Laieikawai ma e noho ana ma kahi a laua e hoohalua ana no Kekalukaluokewa, aole nae laua i like i ke kane a ke kupunawahine i makemake ai.
I aku o Laieikawai i kona wahi kahu, "Pehea la kaua e ike ai i ke kane a'u a kuu kupunawahine i olelo mai nei?"
Olelo aku kona kahu, "Pono kaua ke kali a pau ka lakou heenalu ana, a o ka mea e hele wale mai ana, aole he paa i ka papa heenalu, alaila, o ke Alii no ia, o ko kane no ka hoi ia."
Ma ka olelo a ko Laieikawai kahu, noho iho la laua malaila, e kali ana.
Ia manawa, hoopau ae la na heenalu i ko lakou manawa heenalu, a hoi mai la a pae iuka.
Ia wa, ike aku la laua i ke kiiia ana mai o na papa o na punahele e na kanaka, a laweia aku la. O ka papa heenalu hoi o ke Alii, na na punahele i auamo aku, a hele wale mai la o Kekalukaluokewa, pela i ike ai o Laieikawai i kana kane.
A maopopo iho la ia laua ka laua mea i iho mai ai, alaila, hoi aku la laua a hiki i Paliuli, a hai aku la i ke kupunawahine i ka laua mea i ike ai.
Ninau mai la ke kupunawahine, "Ua makemake oe i ko kane?"
"Ae," wahi a Laieikawai.
I mai o Waka, "Apopo, ma ka puka ana o ka la, oia ka wa e a-u ai o Kekalukaluokewa i ka heenalu oia wale, ia manawa, e hoouhi aku ai wau i ka noe maluna o ka aina a puni o Puna nei, a maloko oia noe, e hoouna aku no wau ia oe maluna o na manu a hui olua me Kekalukaluokewa me ka ike oleia, aia a pau ka uhi ana o ka noe maluna o ka aina, ia manawa e ike aku ai na mea a pau, o oe kekahi me Kekalukaluokewa e hee mai ana i ka nalu hookahi, oia ka manawa e loaa'i ko ihu i ke keiki Kauai. Nolaila, i kou puka ana mailoko aku nei o kou hale, aole oe e kamailio iki aku i kekahi mea e ae, aole i kekahi kane, aole hoi i kekahi wahine, aia a laa ko ihu ia, Kekalukaluokewa, oia kou manawa e kamailio ai me na mea e ae. Aia a pau ka olua heenalu ana, alaila, e hoouna aku wau i na manu, a me ka noe maluna o ka aina, o kou manawa ia e hoi mai ai me ko kane a loko o ko olua hale, alaila, e hoolaaia ko kino e like me ko'u makemake."
A pau keia mau mea i ka haiia ia Laieikawai, hoi aku la oia ma kona Halealii, oia a me kona kahu.
Ia Laieikawai me kona kahu ma ka hale, mahope iho o ke kauoha ana a kona kupunawahine. Hoouna ae la oia i kona kahu e kii aku ia Mailehaiwale, Mailekaluhea, Mailelaulii, Mailepakaha, a me Kahalaomapuana, kona mau hoa kuka e like me ka lakou hoohiki ana.
A hiki mai la kona mau hoa kuka, kona mau kiai kino hoi, olelo aku la o Laieikawai, "Auhea oukou e o'u mau hoa, ua kuka ae nei au me ke kupunawahine o kakou, e hoao wau i kane na'u, nolaila wau i houna aku nei i ko kakou kahu e kii aku ia oukou e like me ka kakou hoohiki ana, mahope iho o ko kakou hui ana maanei. O ka makemake o ko kakou kupunawahine, o Kekalukaluokewa kuu kane, a pehea? Aia i ka kakou hooholo like ana, ina i ae mai oukou, ua pono no, ina e hoole mai, aia no ia i ko kakou manao."
Olelo aku o Kahalaomapuana, "Ua pono, ua hoomoe ae la no ko kakou kupunawahine e like me kona makemake, aohe a makou olelo. Eia nae, a i hoao oe i ke kane, mai haalele oe ia makou e like me ka kakou hoohiki ana; ma kau wahi e hele ai, malaila pu kakou, o oe i ka pilikia, o kakou pu ilaila."
"Aole wau e haalele ia oukou," wahi a Laieikawai.
Eia hoi, ua ike mua ae nei kakou ma na Mokuna mua, he mea mau no ia Laieikawai ka iho i kai o Keaau, ma ka moolelo o Hauailiki, a me ka moolelo o ka hele alua ana o Aiwohikupua i Hawaii, a oia mau no a hiki i ko Kekalukaluokewa hiki ana i Hawaii.
I na manawa a pau o ko Laieikawai hele ana ma Keaau, he mea mau i keia keiki ia Halaaniani ka ike ia Laieikawai ma Keaau, me ka ike ole nae o Halaaniani i kahi e hele mai ai o Laieikawai; mai ia manawa mai ka hoomaka ana o ka manao ino e ake e loaa o Laieikawai, aole nae e hiki, no ka mea, ua alaila mai e ka hilahila, a hiki ole ke pane aku.
A o ua Halaaniani nei, ke kaikunane o Malio, he keiki kaulana ia ma Puna no ke kanaka ui, he keiki _koaka_, nae.
I ka eha o na la hoomalu o Laieikawai, he mea hoohuoi ia Halaaniani ka nalo ana o Laieikawai, aole i hiki hou ma Keaau.
Ia Halaaniani i hookokoke mai ai ma kahi o na kamaaina o Keaau, lohe iho la oia, e lilo ana ua Laieikawai nei ia Kekalukaluokewa.
Ia manawa, hoi wikiwiki aku la oia e halawai me kona kaikuahine me Malio.
Olelo aku la kona kaikunane, "E Malio, i pii mai nei wau ia oe e kii oe i ko'u makemake. No ka mea, i na la a pau a'u e nalo nei, ma Keaau no wau, no ko'u ike mau i keia wahine maikai, nolaila, ua hookonokonoia mai wau e ke kuko e hele pinepine e ike i ua wahine nei. A ma keia la, ua lohe aku nei wau e lilo ana i ke Alii o Kauai i ka la apopo; nolaila, o ko mana a pau maluna iho ia o kaua like e lilo ia'u kela kaikamahine."
I mai la kona kaikuahine, "Aole na he wahine e, o ka moopuna na a Waka, o Laieikawai, ua haawi ae la ke kupunawahine i ke Alii nui o Kauai, popo hoao. Nolaila, a e like me kou makemake, e hoi nae oe a kou wahi, a ma ke ahiahi poeleele pii hou mai, a mauka nei kaua e moe ai, oia ka manawa o kaua e ike ai i ko nele a me ka loaa."
Mamuli o ke kauoha o Malio i kona kaikunane, hoi mai la o Halaaniani a ma kona hale noho ma Kula.
A hiki i ka manawa i kauohaia nona e hele aku i kahi o kona kaikuahine.
Mamua o ko laua manawa hiamoe, olelo aku la o Malio ia Halaaniani, "Ina e moe kaua i keia po, a i loaa ia oe ka moeuhane, alaila, hai mai oe ia'u, a pela no hoi wau."
Ia laua e moe ana, a hiki paha i ka pili o ke ao, ala ae la o Halaaniani, aole i loaa he moe ia ia, a ala mai la no hoi o Malio ia manawa no.
MOKUNA XXI
Ninau aku o Malio ia Halaaniani, "Heaha kau moe?"
I aku la o Halaaniani, "Aole a'u wahi moe, i ka hiamoe ana no, o ke oki no ia, aole wau i loaa wahi moe iki a puoho wale ae la."
Ninau aku la hoi o Halaaniani i kona kai kuahine, "Pehea hoi oe?"
Hai mai la kona kaikuahine, "Owau ka mea moe; ia kaua no i moe iho nei, hele aku nei no kaua a ma nahelehele, moe oe i kou puhalaau, a owau no hoi ma ko'u puhalaau; nana aku nei ko'u uhane i kekahi wahi manu e hana ana i kona punana, a pau, lele aku nei no ua manu nei ana i kona punana a pau, lele aku nei no ua manu nei nana ka punana a nalowale. A mahope, he manu okoa ka manu nana i lele mai a hoomoe i ua punana nei, aole nae wau i ike i ka lele ana'ku o ka manu hope nana i hoomoe ua punana nei, a puoho wale ae la wau, aole no hoi i ikeia ka hoi hou ana mai o ka manu nana ka punana."
A no keia moe, ninau aku la o Halaaniani, "A heaha iho la ke ano o ia moe?"
Hai aku la kona kaikuahine i ke ano oiaio o ua moe la, "E pomaikai io ana no oe, no ka mea, o ka manu mua nona ka punana, o Kekalukaluokewa no ia, a o ka punana, o Laieikawai no ia, a o ka manu hope nana i hoomoe ka punana, o oe no ia. Nolaila, ma keia kakahiaka, e lilo ana ka wahine a olua ia oe. Ia Waka e hoouna ae ai ia Laieikawai maluna o ka eheu o na manu, no ka hoao me Kekalukaluokewa; uhi mai auanei ka noe a me ke awa, a mao ae, alaila, ikeia'ku ekolu oukou e ku mai ana ma kuanalu, alaila, e ike auanei oe he mana ko'u e uhi aku maluna o Waka, a ike ole oia i ka'u mea e hana aku ai nou; nolaila, e ku kaua a hele aku ma kahi e kokoke aku ana i kahi e hoao ai o Laieikawai."
A pau ka hoike ana a Malio i ke ano o ke ia mau mea, iho aku la laua a ma kahi kupono ia laua e noho ai.
O malio nae, he hiki ia ia ke hana i na hana mana; a oia wale no kona kumu i hoano ai.
Ia laua i hiki aku ai ma Keaau, ike aku la laua ia Kekalukaluokewa e au ae ana i ka heenalu.
Olelo aku la o Malio ia Halaaniani, "E hoolohe oe i ka'u, ina i hiki oukou ma kulana heenalu, a hee oukou i ka nalu, mai hoopae oe, e hoomake oe i kou nalu, pela no oe e hoomake ai a hala na nalu eha o ko laua hee ana, a i ka lima o ka nalu, oia ko laua nalu pau. Malie o hoohuoi laua i kou pae ole, ninau iho i ke kumu o kou pae ole ana, alaila nai aku oe, no ka maa ole i ka hee ana o ka nalu po kopoko, a i ninau mai i kau nalu loihi e hee ai, alaila hai aku oe o Huia. Ina i maliu ole mai kela i kau olelo, a hoomakaukau laua e hee i ko laua nalu pau, ia laua e hee ai, alaila hopu aku oe i na wawae o Laieikawai, i hee aku o Kekalukaluokewa oia wale. A lilo ia oe kela wahine, alaila ahai oe i ka moana loa, nana mai oe ia uka nei, e au aku ana o Kumukahi iloko o ka ale, alaila o ke kulana nalu ia, alaila pule aeoe ma kuu inoa, a na'u no e hoouna aku i nalu maluna o olua, o kou nalu no ia ko kou makemake, lilo loa ia oe."
Comments
Log in to leave a comment.
The Hawaiian Romance Of LaieikawaiChapter LXIX: Appendix: Hawaiian Stories (6)
0%37 min left in chapter