Skip to content

Chapter LXVIII: Appendix: Hawaiian Stories (5)

Text size

A liuliu ka lakou la hoolana ana i na waa, o ka huli aku la no ia o Aiwohikupua ma e holo, aole wahi mea a maliu iki mai.

A hala aku la lakou la, kuka hou iho la na kaikuahine i olelo hou na lakou. O Kahalaomapuana no ko lakou mea manao.

I mai la oia i kona mau kaikuaana, "Elua maua i koe, owau a me Mailepakaha."

Olelo mai hoi o Mailepakaha, "Aole no e maliu mai ia'u; no ka mea, ke maliu ole ae la ka hoi i ko kaua mau kaikuaana, oki loa aku paha wau, i ko'u manao, e aho nau e hoalohaloha'ku na kahi mea uuku o kakou, malia o maliu mai ia oe."

Aole nae he ae o kahi muli loa, alaila, hoailona iho la lakou, ma ka huhuki ana i na pua mauu, o ka mea loihi o ka mauu, oia ka mea nana e hoalohaloha ko lakou kaikunane; aka, i ka hoailona ana, ku ia Kahalaomapuana ka hoailona.

A pau ka lakou hana ana no keia mau mea, haalele lakou ia Punahoa, hele ukali hou mai Ia lakou ma kahi e loaa ai ko lakou kaikunane, ia hele ana, hiki lakou i Honolii, ua hiki mua o Aiwohikupua ma i Honolii, noho mai la lakou nei ma kahi kaawale, a pela no hoi o Aiwohikupua ma ma kahi kaawale.

Ia lakou ma Honolii ia po, kuka iho la lakou e moe kekahi poe, a e ala hookahi, a holo ia mea ia lakou. Hoomaka ko lakou wati e like me ko lakou hanau ana, a i ko lakou kaikaina ka wati wanaao o ke ku ana. O ke kumu o ia hana ana a lakou pela, i ikeia ka manawa holo o Aiwohikupua ma; no ka mea, ua maa kona mau kaikuahine i ka holo ana mai, mai Kauai mai, ma ka wanaao e holo ai.

Ku aku la na kaikuahine i ka po, a hiki i ko Mailepakaha wati e ku ana, hoomakaukau o Aiwohikupua ma i na waa no ka holo ana, hoala aku la ia i kekahi poe o lakou, a ala like mai lakou a pau.

Ia lakou e okuu nui ana, o ka Kahalaomapuana wati ia, a kau lakou ma na waa, hookokoke aku la kona mau kaikuahine ma ke awa, a o Kahalaomapuana ka mea i hele loa aku a paa mahope o na waa, a kahea aku ma ke mele, penei:

"Ko makou kaikunane haku,
Kaikunane kapu,
Laniihikapu o kuu piko--e!
Auhea oe, o o--e,
O oe, o makou, i o ianei hoi,
Nau ka huakai,
Ukali aku makou,
I na pali i ka hulaana kakou,
Au aku o ka Waihalau,
Waihalau i Wailua--e;
He aloha ole--e.
He aloha ole paha kou ia makou,
Na hoa ukali o ka moana,
O ka ale nui, ale iki,
O ka ale loa, ale poko,
O ka ale kua loloa o ka moana,
Hoa ukali o kela uka,
O kela nahele liuliu,
O ka po iu anoano,
E huli mai.
E huli mai, a e maliu mai,
E hoolono mai ka i uwalo a'u,
A'u hoi a kou pokii muli loa.
Ihea la hoi kau haalele
Haalele iho ia makou
I kahi haiki,
Nau i waele ke alanui mamua,
Mahope aku makou ou,
Ike'a ai he mau pokii,
Ilaila la haalele aku ka huhu,
Ka inaina, ka opu aloha ole,
Homai ka ihu i ou mau pokii,
Aloha wale--e."

Ia manawa a kona kaikuahine muli loa e hapai ana i keia leo kaukau imua o Aiohikupua, alaila, ua hoomaeeleia ka naau o ko lakou kaikunane i ke aloha kaumaha no kona kaikuahine.

A no ka nui loa o ke aloha o Aiwohikupua i ko lakou pokii, lalau mai la a hoonoho iho la iluna o kona uha, a uwe iho la.

Ia Kahalaomapuana e kau ana i ka uha o kona kaikunane, kena ae la o Aiwohikupua i na hoewaa, i hoe ikaika; ia manawa, ua hala hope loa kekahi mau kaikuahine, a hala mua lakou la.

Ia lakou e holo ana, alaila, ua pono ole ka manao o Kahalaomapuana i kona mau kaikuaana.

Ia Kahalaomapuana e uwe ana no kona mau kaikuaana, ia manawa kona noi ana'ku ia Aiwohikupua, e hoihoi ia ia me kona mau kaikuaana; aka, aole no he maliu mai o Aiwohikupua.

"E Aiwohikupua," wahi a kona kaikuahine, "aole wau e ae e lawe oe ia'u owau wale, ke ole oe e lawe pu me ko'u mau kaikuaana; no ka mea, ua kahea mua ae no oe ia'u i ko kakou wa i Paliuli; aka, aole wau i ae mai, no kou lawe ia'u owau wale."

A no ka paakiki loa o Aiwohikupua aole e hookuu i kona kaikuahine, ia manawa, lele aku la o Kahalaomapuana mai luna aku o ka waa a haule iloko o ke kai. Ia manawa, hoopuka aku la kona kaikuahine i olelo hope, ma ke mele, penei:

"Ke hoi la oe a ike aku,
Ike aku i ka maka,
I ka maka o na makua,
Aloha aku i ka aina,
I ka nui a me na makamaka,
Ke hoi nei wau me o'u pokii,
Me o'u kaikuaana hoi--e."

MOKUNA XI

Iloko o keia kaukau hope loa a Kahalaomapuana, ua hoopihaia ko Aiwohikupua naau i ke aloha nui; a kahea ae la oia e hooemi hope na waa, aka, ua hala hope loa o Kahalaomapuana i hope, no ka ikaika loa o ka holo o na waa; a i ka wa i huli hope ai na waa e kii hou i kona kaikuahine, aole nae i loaa.

(Maanei e waiho iki i ke kamailio ana no Aiwohikupua, e pono ke kamailio hou no kona mau kaikuahine; alaila, e kamailio hou no Aiwohikupua.)

Ia manawa a Aiwohikupua ma i haalele aku ai i na kaikuahine ma Honolii, a lawe pu aku ia Kahalaomapuana; nui loa iho la ke aloha, a me ka uwe ana no ko lakou kaikaina, ua oi aku ko lakou aloha ia Kahalaomapuana, mamua o ko lakou aloha i ko lakou mau makua, a me ka aina.

Ia lakou no e uwe ana, hoea mai ana o Kahalaomapuana ma ka pali mai, alaila, ua kuuia ka naau kaumaha o kona mau kaikuaana.

A hui ae la lakou me ko lakou kaikaina, a hai aku la oia i kana hana, a me ke kumu o kona hoi ana mai e like me ka mea i olelo muaia ae nei ma keia Mokuna.

A pau ka lakou kamailio ana no keia mau mea, kuka iho la lakou i ka pono o ko lakou noho ana, a hooholo ae la lakou e hoi hou lakou i Paliuli.

Mahope iho o ko lakou kuka ana no lakou iho, haalele lakou ia Honolii, hoi aku la a uka o Paliuli, ma kahi e kokoke aku ana i ka hale o Laieikawai, noho iho la lakou maloko o na puha laau.

A no ko lakou makemake nui e ike ia Laieikawai, hoohalua mau lakou i keia la keia la, a nui na la o lakou i hoohalua ai, aole lakou i ike iki no ka lakou mea e hoohalua nei, no ka mea, ua paa mau ka puka o ka hale i na la a pau.

A no ia mea, kukakuka ae la lakou i mea e ike aku ai lakou ia Laieikawai, a nui na la o ko lakou imi ana i mea e ike aku ai no ke Alii wahine o Paliuli, aole loaa.

Iloko o kela mau la kuka o lakou, aole i pane iki ko lakou kaikaina, a no ia mea, olelo aku kekahi o kona mau kaikuaana, "E Kahalaomapuana, o makou wale no ia e noonoo nei i mea no kakou e ike aku ai ia Laieikawai, aole nae he loaa; malia paha, aia ia oe kekahi mea e hiki ai, e olelo ae oe."

"Ae," wahi a ko lakou kaikaina, "e ho-a kakou i ahima kela po keia po, a e oli aku ka hanau mua, alaila, i ka muli iho, pela a pau kakou, i hookahi no olioli ana a ka mea hookahi ma ka po, alaila, ia'u ka po hope loa; malia paha o lilo ka a-a mau ana a ke ahi i na po a pau i mea no ke Alii e uluhua ai, alaila, hele mai e nana ia kakou, alaila, pela paha e ike ai kakou ia Laieikawai."

A ma keia olelo a Kahalaomapuana, ua pono ia imua o lakou.

I ka po mua, ho-a ae la lakou i ahi, a ia Mailehaiwale ke oli ana ia po, e like me ka lakou hooholo like ana. A i kekahi po mai ia Mailekaluhea, pela mau lakou i hana ai a hala no po eha, aole nae i loaa ia Laieikawai ka hoouluhuaia, ua loho no nae ke Alii wahine i ke oli, a ua ike no hoi i ka _a-a_ mau ana a ke ahi; a heaha la ia mea i ke Alii wahine.

I ka lima o ka po, oia ko Kahalaomapuana po, o ka hope loa no hoi ia; ho-a iho la ke ahi, a ma ka waenakonu o ka po, hana iho la o Kahalaomapuana he pu la-i, a hookani aku la.

Iloko oia manawa, akahi no a komo iloko o Laieikawai ka lealea no kela leo e kani nei, aole nae i hoouluhuaia ke Alii wahine. A ma ka pili o ke ao, hookani hou aku la o Kahalaomapuana i kana pu la-i e like me ke kani mua ana, alaila, ua lilo iho la no ia i mea lealea no ke Alii; elua wale no puhi ana a Kahalaomapuana ia po.

I ka lua o ka po, hana hou no o Kahalaomapuana i kana hana; ma ka pili nae o ke ahiahi kana hoomaka ana e hookani, aole nae i uluhua ke Alii.

Ma ka pili o ka wanaao oia po no, ka lua ia o ka hookani ana. Ia manawa, ua hoouluhuaia ko Laieikawai manawa hiamoe; a o ka oi no hoi keia o ka po lealea loa o ke Alii.

A no ka uluhua o Laieikawai, kena ae la oia i kona wahi kahu e hele e nana i kahi i kani mai ai keia mea kani.

Ia manawa, puka ae la ua wahi kahu nei o ke Alii iwaho o ka Halealii, a ike aku la i ke ahi a ua poe kaikamahine nei e aa mai ana, hookolo aku la oia a hiki i kahi o ke ahi e a ana, ma ke kaawale nae keia kahi i ku aku ai me ka ike ole mai a lakou la ia ianei.

A ike keia, hoi aku la a ia Laieikawai, ninau mai la ke Alii.

Hai aku la kahi kahu i kana mea i ike ai, mamuli o ka ninau a ke Alii, "Ia'u i puka aku ai mai ka hale aku nei, ike aku la wau he ahi e aa mai ana, hele aku nei wau a hiki, a ma ke kaawale ko'u ku ana aku, me ka ike ole mai o lakou la ia'u. Aia hoi, ike aku la wau he mau kaikamahine elima, e noho ana a puni ke ahi, he mau kaikamahine maikai wale no lakou, ua like wale no na ano, hookahi nae o lakou wahi mea uuku loa, a nana ka mea kani lealea a kaua e lohe aku nei."

A lohe ke Alii i keia mea, olelo aku la oia i kona kahu, "E kii oe a kahi mea uuku o lakou, olelo aku oe e hele mai ianei, i hana mai ai oia i kana mea hoolealea imua o kaua."

A no keia olelo a ke Alii, hele aku la kahi kahu a hiki i kahi o na kaikamahine, a ike mai la lakou i keia mea, hai aku la oia, "He alele wau i hoounaia mai nei e kuu Alii e kii mai i kekahi o oukou e like me ka'u mea e manao ai e lawe, nolaila, ke lawe nei wau i kahi mea uuku o oukou e hele e launa pu me kuu Alii e like me kana kauoha."

A Iaweia aku la o Kahalaomapuana, alaila, ua hoohauoliia ka naau o kona mau kaikuaana, no ka manao no e loaa ana ka pomaikai mahope.

A hiki aku la ua wahi kaikaina nei o lakou imua o Laieikawai.

Ia ia nae i hiki aku ai a ka hale, wehe ae la ke kahu o ke Alii i ka puka o ka Halealii, ia manawa, ua hoopuiwa kokeia ko Kahalaomapuana lunamanao, no ka ike ana aku ia Laieikawai e kau mai ana iluna o ka eheu o na manu e like me kona ano mau, elua hoi mau manu Iiwipolena e kau ana ma na poohiwi o ke Alii, e lu ana i na wai ala lehua ma ke poo o ke Alii.

A no ka ike ana aku o Kahalaomapuana i keia mau mea, a he mea kupanaha ia imua o ke Kaikamahine malihini, haule aku la oia i ka honua me ka naau eehia.

Hele aku la ke kahu o ke Alii, a ninau aku la, "Heaha keia e ke kaikamahine?"

A palua kana ninau ana, alaila, ala ae la ke kaikamahine, a olelo aku la i ke kahu o ke Alii me ka i aku, "E ae mai oe ia'u e hoi au me ou kaikuaana, ma kahi i loaa ai wau ia oe, no ka mea, ua eehia wau i ka maka'u no ke ano e loa o kau Alii."

Olelo mai la ke kahu o ke Alii, "Mai maka'u oe, mai hopohopo, e ku oe a e komo aku e halawai me kuu Alii e like me kana kauoha ia oe."

"He maka'u," wahi a ke kaikamahine.

A lohe mai la ke Alii i ka laua haukamumu, ala ae la oia a hea aku la ia Kahalaomapuana, alaila, ua hoopauia ko ke kaikamahine naau kaumaha, a komo aku la ka malihini e launa me ke Alii.

I mai la o Laieikawai, "Nau anei ka mea kani lealea i kani mai ai i kela po, a me keia po?"

"Ae, na'u," wahi a Kahalaomapuana.

"O i ana," wahi a Laieikawai, "hookani ia ana."

Lalau ae la o Kahalaomapuana i kana pu la-i ma kona pepeiao, a hookani aku la imua o ke Alii; alaila, ua hoolealeaia o Laieikawai. Oia ka makamua o ko ke Alii ike ana i keia mea kani.

MOKUNA XII

A no ka lilo loa o ko Laieikawai manawa i ka olioli no ka mea kani lealea a ke kaikamahine; alaila, kena ae la o Laieikawai i ke kaikamahine e hookani hou.

I aku la ke kaikamahine, "Aole e kani ke hookani hou; no ka mea ua malamalama loa, he mea mau ia, ma ka po wale no e kani ai nei mea kani, aole e pono ma ke ao."

A no keia olelo a ke kaikamahine, kahaha loa iho la o Laieikawai me ka manao he wahahee na ke kaikamahine, alaila, lalau aku la o Laieikawai i ka pu la-i ma ka lima o ke kaikamahine, a hookani iho la, a no ko Laieikawai maa ole i ka hookani ka pu la-i, nolaila, ua loaa ole ke kani ma ia hookani ana, alaila, he mea maopopo loa i ke Alii wahine, he mea kani ole no ka pu la-i ke hookani ma ke ao.

Olelo aku la o Laieikawai ia Kahalaomapuana, "Ke makemake nei wau e hoaikane kaua, a ma ko'u hale nei oe e noho ai, a e lilo oe i mea punahele na'u, a o kau hana ka hoolealea mai ia'u."

Olelo aku la o Kahalaomapuana, "E ke Alii e, ua pono kau olelo; aka, he mea kaumaha no'u ke noho wau me oe, a e loaa ana paha ia'u ka pomaikai, a o ko'u mau kaikuaana, e lilo paha auanei lakou i mea pilikia."

"Ehia oukou ka nui," wahi a Laieikawai, "a pehea ko oukou hiki ana maanei?"

Olelo aku la o Kahalaomapuana, "Eono makou ko makou nui a na makua hookahi o ko makou ono, he keiki kane, a elima makou na kaikuahine, o ke keiki kane no ko makou mua, a owau ko makou muli loa. A ma ka huakai a ko makou kaikunane, oia ko makou mea i hiki ai maanei, a no ka loaa ole ana ia makou o kona makemake, nolaila, ua haalele kela ia makou, a ua hoi aku la ko makou kaikunane me kona kekoolua, a ke noho nei makou me ka makamaka ole."

Ninau mai la o Laieikawai, "Nohea mai oukou?"

"No Kauai mai," wahi a Kahalaomapuana.

"A owai ka inoa o ko oukou kaikunane?"

Hai aku la kela, "O Aiwohikupua."

Ninau hou o Laieikawai, "Owai ko oukou mau inoa pakahi?"

Alaila hai aku la kela ia lakou a pau.

Alaila, hoomaopopo iho la o Laieikawai, o lakou no ka poe i hiki i kela po mua.

I aku la o Laieikawai, "O kou mau kaikuaana a me ke kaikunane o oukou kai maopopo, ina nae o oukou kai hiki mai i kela po aku nei la; aka, o oe ka'u mea i lohe ole."

"O makou no," wahi a Kahalaomapuana.

I aku la o Laieikawai, "Ina o oukou kai hiki mai i kela po, alaila, nawai i alakai ia oukou ma keia wahi? No ka mea, he wahi ike oleia keia, akahi wale no poe i hele mai i keia wahi."

I aku keia, "He kamaaina no ko makou mea nana i alakai mai, oia hoi kela wahi kanaka nana i olelo mai ia oe no Kauakahialii." Alaila, ua maopopo he kamaaina ko lakou.

A pau ka laua kamailio ana no keia mau mea, kauoha ae la oia i kona kupunawahine, e hoomakaukau i hale no na kaikuahine o Aiwohikupua.

Alaila, ma ka mana o Waka, kona kupunawahine, ua hikiwawe loa, ua paa ka hale.

A makaukau ka hale, kena aku la o Laieikawai ia, Kahalaomapuana, "E hoi oe, a kela po aku, pii mai oe me ou mau kaikuaana mai, i ike aku wau ia lakou, alaila, e lealea mai oe ia kakou, i kau mea kani lealea."

A hala aku la o Kahalaomapuana, a hui me kona mau kaikuaana, ninau mai la nae kona mau kaikuaana i kana hana, a me ke ano o ko laua halawai ana me ke Alii.

Hai aku la kela, "Ia'u i hiki aku ai a ma ka puka o ka hale o ke Alii, wehe aku la kahi kuapuu nana i kii mai nei ia'u, a i kuu ike ana aku nei i ke Alii e kau mai ana iluna o ka eheu o na manu, no ia ike ana o'u, ua eehia wau me ka maka'u a haule aku la wau ilalo ma ka lepo. A no keia mea, kiiia mai la wau a komo aku la e kamailio pu me ke Alii, a hana aku wau i kona lealea, e like me ko ke Alii makemake, a ua ninau mai nei kela ia kakou, ua hai pau aku au. Nolaila, e loaa ana ia kakou ka pomaikai, ua kauoha mai nei kela, a i keia po pii aku kakou."

A lohe kona mau kaikuaana i keia mau olelo, he mea e ka olioli o lakou.

A hiki i ka manawa a ke Alii i kauoha mai ai ia lakou, haalele lakou i na puha laau, kahi a lakou i noho pio ai.

Hele aku la lakou a ku ma ka puka o ka Hale Alii, wehe ae la ke kahu o Laieikawai i ka puka, a ike aku la lakou e like me ka olelo a ko lakou kaikaina.

Ia lakou nae i ike aku ai ia Laieikawai, alaila, ua puiwa koke lakou, a holo aku la me ka haalulu eehia, a pau loa lakou i ka haule i ka honua, koe nae o Kahalaomapuana.

A ma ke kauoha a ke Alii, ua kii ia aku kele poe malihini a laweia mai la imua o ke Alii, a he mea oluolu ia i ko ke Alii manao.

Ia lakou e halawai ana me ke Alii wahine, hoopuka mai la oia imua o na malihini he olelo hoopomaikai, a penei no ia:

"Ua lohe wau i ko oukou kaikaina, he poe oukou no ka hanauna hookahi, a he poe koko like oukou; a nolaila, ke lawe nei au ia oukou ma ke ano o ke koko hookahi, e kiai kakou ia kakou iho, ma ka olelo a kekahi, malaila like kakou, iloko o kela pilikia keia pilikia, o kakou no kekahi ilaila. A no ia mea, ua kauoha wau e hoomakaukau ko kakou kupunawahine i hale no oukou e noho ai me ka maluhia, e like me a'u nei, aole e aeia kekahi e lawe i kane nana, me ka ae like ole o kakou; pela e pono ai kakou ma keia hope aku."

A no keia olelo, hooholo ae la na kaikamahine malihini, na ko lakou kaikaina e hoopuka ka lakou olelo pane aku i ke Alii.

"E ke Alii e! Pomaikai makou no kou hookipa ana ia makou, a pomaikai hoi makou, no kou lawe ana ae ia makou I mau hoahanau nou, e like me kau i olelo mai nei ia makou, a pela no makou e hoolohe ai. Hookahi nae mea a makou e hai aku ia oe, he poe kaikamahine makou i hoolaa ia e ko makou mau makua, aole he oluolu e lawe makou i kane mare, a o ka makemake o ko makou mau makua, e noho puupaa na makou a hiki i ko makou mau la hope, a nolaila, ke noi mua aku nei kau mau kauwa, mai ae oe ia makou e hoohaumia me kekahi mau kanaka, e like me ka makemake o ke Alii; nolaila, e hookuu ia makou e noho puupaa e like me ka olelo paa a ko makou mau makua."

He mea maikai nae i ko ke Alii manao ka olelo a na malihini.

A pau ka lakou olelo ana me ke Alii no keia mau mea, hoihoiia aku la lakou a ma ka hale i hoomakaukauia no lakou.

I ua mau kaikamahine nei e noho ana ma ko lakou hale, he mea mau ia lakou ke kuka mau ma na mea e pili ana ia lakou, a me ke Alii, no ko lakou noho ana, a me na hana a ke Alii e olelo mai ai. A hooholo ae la lakou e hoolilo i ko lakou kaikaina i hoa kuka no ke Alii ma na hana e pili ana i ko lakou noho ana.

I kekahi awakea, i ko ke Alii manawa ala mai ka hiamoe mai, hele aku la o Kahalaomapuana e hoolealea i ke Alii ma ka hookanikani ana i ka pu la-i, a pau ko ke Alii makemake.

Ia manawa, hai aku la oia i kana olelo imua o Laieikawai, no ka lakou mea i kuka ai me kona mau kaikuaana; i aku la, "E ke Alii, ua kuka makou i mea nou e maluhia ai, nolaila, ua hooholo makou i ko makou manao, e hoolilo makou ia makou elima i mau koa kiai no kou Halealii, a ma o makou la e ae ia ai, a ma o makou la e hooleia ai. Ina i hele mai kekahi mea makemake e ike ia oe, ina he kane, a he wahine paha, a ina he alii, aole lakou e ike ia oe ke ole makou e ae aku; nolaila, ke noi aku nei au e ae mai ke Alii e like me ka makou hooholo ana."

I mai la o Laieikawai, "Ke ae aku nei wau e like me ka oukou mau olelo hooholo, a o oukou no ka mana ma Paliuli nei a puni."

Eia nae ka manao nui o kela poe kaikamahine e lilo i kiai no ke Alii, no ko lakou manao e puka hou ana o Aiwohikupua i Paliuli, alaila, he mana ko lakou e kipaku i ko lakou enemi.

Noho iho la lakou ma Paliuli, iloko nae o ko lakou noho ana, aole lakou i ike i ko lakou luhi ma ia noho ana; aole hoi lakou i ike iki i ka mea nana e hana mai ka lakou ai. Eia wale no ko lakou manawa ike i ka lakou mau mea ai, i ka manawa makaukau o lakou e paina, ia manawa e lawe mai ai na manu i na mea ai a lakou, a na na manu no e hoihoi aku i na ukana ke pau ka lakou paina ana, a no keia mea, ua lilo o Paliuli i aina aloha loa na lakou, a malaila lakou i noho ai a hiki i ka haunaele ana ia Halaaniani.

(Maanei e ka mea heluhelu e waiho i ke kamailio ana no na kaikuahine o Aiwohikupua, a ma ka Mokuna XIII o keia Kaao e kamailio hou no Aiwohikupua no kona hoi ana i Kauai.)

MOKUNA XIII

Mahope iho o ko Kahalaomapuana lele ana iloko o ke kai mai luna iho o na waa, e holo ikaika loa ana na waa ia manawa; nolaila, ua hala hope loa o Kahalaomapuana. Hoohuli hou na waa i hope e imi ia Kahalaomapuana, aole nae i loaa; nolaila, haalele loa o Aiwohikupua i kona kaikuahine opiopio, a hoi loa aku i Kauai.

Ia Aiwohikupua i hoi ai mai Hawaii mai a hiki mawaena o Oahu nei a me Kauai, olelo aku la o Aiwohikupua i kona mau hoewaa penei: "I ko kakou hoi ana anei a hiki i Kauai, mai olelo oukou, i Hawaii aku nei kakou i o Laieikawai la, o hilahila auanei au; no ka mea, he kanaka wau ua waia i ka olelo ia; a nolaila, ke hai aku nei au i ka'u olelo paa ia oukou. O ka mea nana e hai i keia hele ana o kakou, a lohe wau, alaila, o kona uku ka make, a me kona ohana a pau, pela no au i olelo ai i keia poe hoewaa mamua."

Hoi aku la lakou a Kauai. I kekahi mau la, makemake iho la ke Alii, o Aiwohikupua, e hana i Ahaaina palala me na'lii, a me kona mau hoa a puni o Kauai.

A i ka makaukau ana o ka Ahaaina palala a ke Alii, kauoha ae la ke Alii i kana olelo e kii aku i na hoa-ai; ma na alii kane wale no, a hookahi wale no, alii wahine i aeia e komo i ka Ahaaina palala, oia o Kailiokalauokekoa.

I ka la i Ahaaina ai, akoakoa mai la na hoa-ai a pau loa, ua makaukau na mea ai, a o ka awa ko lakou mea inu ma ia Ahaaina ana.

Mamua o ko lakou paina ana, lalau like na hoa i na apuawa, a inu iho la. Iloko o ko lakou manawa ai, aole i loaa ia lakou ka ona ana o ka awa.

A no ka loaa ole o ka ona o ka awa, hoolale koke ae la ke Alii i kona mau mama awa e mama hou ka awa. A makaukau ko ke Alii makemake, lalau like ae la na hoa-ai o ke Alii, a me ke Alii pu i na apuawa, a inu ae la. Ma keia inu awa hope o lakou, ua loohia mai maluna o lakou ka ona awa. Aka, hookahi mea oi aku o ka ona, o ke Alii nana ka papaaina.

Iloko o keia manawa ona o ke Alii, alaila, ua nalo ole ka olelopaa ana i olelo ai i kona mau hoewaa ma ka moana, aole nae i loheia ma o kana poe i papa ai; aka, ma ka waha ponoi no o Aiwohikupua i loheia'i olelo huna a ke Alii.

A ona iho la o Aiwohikupua, alaila, haliu pono aku la oia ma kahi a Kauakahialii e noho mai ana, olelo aku la, "E Kauakahialii e, ia oe no e kamailio ana ia makou no Laieikawai, komo koke iho la iloko o'u ka makemake no kela wahine; nolaila, moe ino ko'u mau po e ake e ike; nolaila, holo aku nei wau a hiki i Hawaii, pii aku nei maua a malamalama, puka i uka o Paliuli, i nana aku ka hana i ka hale o ke Alii, aole i kana mai, o ko'u hilahila; no ia mea, hoi mai nei. Hoi mai nei hoi wau, a manao mai o na kaikuahine hoi ka mea e loaa'i, kii mai nei, i hele aku nei ka hana me na kaikuahine a hiki i ka hale o ke Alii, kuu aku hoi i ka na kaikuahine loaa; i hana aku ka hana, i ka hoole waleia no a pau na kaikuahine eha, koe o kahi muli loa o'u, o ko'u hilahila no ia hoi mai nei, he oi no hoi kela o ka wahine kupaa nui wale, aole i ka lua."

Iloko o kela manawa a Aiwohikupua e kama ilio ana no ka paakiki o Laieikawai. Ia manawa e noho ana o Hauailiki, ke keiki puukani o Mana iloko o ka Ahaaina, he keiki kaukaualii no hoi, oia ka oi o ka maikai.

Ku ae la oia iluna, a olelo aku la ia Aiwohikupua "He hawawa aku la no kau hele ana, aole wau i manao he wahine paakiki ia, ina e ku au imua o kona mau maka, aole au e olelo aku, nana no e hele wale mai a hui maua; alaila, e ike oukou e noho aku ana maua."

I aku la o Aiwohikupua, "E Hauailiki e, ke makemake nei au e hele oe i Hawaii, ina e lilo mai o Laieikawai, he oi oe, a na'u no e hoouna me oe i mau kanaka, a ia'u na waa, a i nele oe ma keia hele ana au, alaila, lilo kou mau aina ia'u; a ina i hoi mai oe me Laieikawai, alaila, nou ko'u mau aina."

A pau ka Aiwohikupua ma olelo ana no keia mau mea, ia po iho, kau o Hauailiki ma maluna o na waa a holo aku la; aka, ua nui no na la i hala ma ia holo ana.

Ia holo ana, hiki aku lakou iwaho o Makahanaloa, i nana aku ka hana o lakou nei, e pio ana ke anuenue i kai o Keaau. Olelo aku la ke Kuhina o Aiwohikupua ia Hauailiki, "E nana oe i kela anuenue e pio mai la i kai, o Keaau no ia; a aia ilaila o Laieikawai, ua iho ae la i ka nana heenalu."

I mai la o Hauailiki, "Kainoa aia o Paliuli kona wahi noho mau."

A i kekahi la ae, ma ka auina la, hiki aku la lakou i Keaau, ua hoi aku nae o Laieikawai me na kaikuahine o Aiwohikupua i uka o Paliuli.

Ia Hauailiki ma i hiki aku ai, aia hoi ua nui na mea i hele mai e nana no keia keiki oi kelakela o ka maikai mamua o Kauakahialii a me Aiwohikupua, a he mea mahalo nui loa ia na na kamaaina o Keaau.

I kekahi la ae ma ka puka ana a ka la, uhi ana ke awa a me ka noe ma Keaau a puni, a i ka mao ana'e, aia hoi ehiku mau wahine e noho ana ma ke awa pae o Keaau, a hookahi oi oia poe. Akahi wale no a iho na kaikuahine o Aiwohikupua ma keia hele ana o Laieikawai, e like me kana olelo hoopomaikai.

Ia Laieikawai ma e noho ana ma kela kakahiaka, ku ae la o Hauailiki a holoholo ae la imua o lakou la, e hoika ana ia ia iho ma kona ano kanaka ui, me ka manao e maliuia mai e ke Alii wahine o Paliuli. A heaha la o Hauailiki ia Laieikawai? "he opala paha."

Eha na la o Laieikawai o ka hiki ana ma Keaau, mahope iho o ko Hauailiki puka ana aku; a eha no hoi la o ko Hauailiki hoike ana ia ia imua o Laieikawai, a aole nae he maliu iki ia mai.

I ka lima o ka la o ko Laieikawai hiki ana ma Keaau, manao iho la o Hauailiki e hoike ia ia iho imua o kana mea e iini nui nei no kona akamai ma ka heenalu; he oiaio, o Hauailiki no ka oi ma Kauai no ke akamai i ka heenalu a oia no ka oi iloko o kona mau la, a he keiki kaulana hoi oia ma ke akamai i ka heenalu, a kaulana, no hoi no kona ui.

I ua la la, i ka puka ana a ka la, aia na kamaaina ma kulana, nalu, na kane, a me na wahine.

I na kamaaina e akoakoa ana ma kulana heenalu, wehe ae la o Hauailiki i kona aahu kapa, hopu iho la i kona papa heenalu (he olo), a hele aku la a ma kahi e kupono ana ia Laieikawai ma, ku iho la oia no kekahi mau minute, ia manawa nae, komo mai la iloko o na kaikuahine o Aiwohikupua ka makemake no Hauailiki.

I aku la o Mailehaiwale ia Laieikawai, "Ina paha aole makou i hoolaaia e ko kakou mau makua, ina ua lawe wau ia Hauailiki i kane na'u."

I aku o Laieikawai, "Ua makemake no hoi wau, ina hoi aole wau i hoolaaia e ko'u kupunawahine, nolaila, he mea ole ko'u makemake."

"O kaua pu," wahi a Mailehaiwale.

A pau ko Hauailiki mau minute hookahakaha, lele aku la ua o Hauailiki me kona papa heenalu i ke kai, a au aku la a kulana nalu.

Ia Hauailiki ma kulana nalu, kahea mai la kekahi kaikamahine kamaaina, "Pae hoi kakou."

"Hee aku paha," wahi a Hauailiki, no ka mea, aole ona makemake, e hee pu oia me ka lehulehu ma ka nalu hookahi, makemake no oia e hookaokoa ia ia oia wale no ma ka nulu okoa, i kumu e ike mai ai o Laieikawai no kona akamai i ka heenalu, malia o makemake ia mai oia; aole ka!

A hala aku la na kamaaina, ohu mai la he wahi nalu opuu, ia manawa ka Hauailiki hee ana i kona nalu. Ia Hauailiki e hee la i ka nalu, uwa ka pihe a na kamaaina, a me na kaikuahine o Aiwohikupua: Heaha la ia ia Laieikawai?

A no ka lohe ana aku o Hauailiki i keia pihe uwa, alaila, manao iho ia ua huipu me Laieikawai i keia leo uwa, aole ka! hoomau aku la oia i ka heenalu a hala elima nalu, oia mau no. Aole nae i loaa ka heahea ia mai, nolaila, hoomaka mai la ia Hauailiki ke kaumaha, me ka hooiaio iki i kela olelo a Aiwohikupua no ka "paakiki o Laieikawai."

MOKUNA XIV

A ike maopopo ae la o Hauailiki, aole i komo iloko o Laieikawai ka makemake ia Hauailiki ma ia mea, hoopau ae la oia i ka heenalu ma ka papa; manao ae la oia e kaha.

Haalele iho la oia i kona papa, a au aku la i kulana heenalu. Ia ia e au ana, olelo ae la o Laieikawai i kona mau hoa, "E! pupule o Hauailiki."

I aku la kona mau hoa, "Malia paha e kaha nalu ana."

Ia Hauailiki ma kulana nalu, i ka nalu i ea mai ai a kakala ma kona kua, ia manawa kaha mai la oia i ka nalu, pii ke kai me he niho puaa la ma o a ma o o kona a i. Ia manawa, uwa ka pihe o uka, akahi no a loaa mai ia Laieikawai ka akaaka, a he mea malihini no hoi ia i kona maka a me kona mea e ae.

A ike aku la o Hauailiki i ko Laieikawai akaaka ana iho, manao iho la oia, ua komo ka makemake i Laieikawai ma keia hana a Hauailiki, alaila, hoomau aku la oia ma ke kaha nalu, a hala elima nalu, aole i loaa ka hea mai a Laieikawai ia ia nei.

Nolaila, he mea kaumaha loa ia ia Hauailiki, ka maliu ole mai o Laieikawai ia ia nei, a he mea hilahila nui loa hoi nona, no ka mea, ua olelo kaena mua kela ia Aiwohikupua, e like me ka kakou ike ana ma na Mokuna mamua ae.

A no keia mea, lana malie iho la oia ma kulana nalu, ia ia e lana malie ana, ua kokoke mai ko Laieikawai ma manawa hoi i Paliuli. Ia manawa, peahi mai la o Laieikawai ia Hauailiki.

A ike aku la o Hauailiki i ka peahi ana mai, alaila, ua hoomohalaia kona naau kanalua. I iho la o Hauailiki oia wale no, "Aole no ka hoi oe e kala i makemake ai, hoolohi wale iho no."

A no ka peahi a ke Alii wahine o Paliuli, hoomoe iho la keia i ka nalu, a pae pono aku la ma kahi a Laieikawai ma e noho mai ana. Ia manawa, haawi mai la o Laieikawai i ka lei lehua, hoolei iho la ma ka a-i o Hauailiki, e like me kana hana mau i ka poe akamai i ka heenalu. A mahope iho oia manawa, he uhi ana na ka noe a me ka ohu, a i ka mao ana ae, aole o Laieikawai ma, aia aku la lakou la i Paliuli.

O ka iho hope ana keia a Laieikawai ma i Keaau, iloko o ko Hauailiki mau la, aia hala aku o Hauailiki ma i Kauai, alaila, hiki hou o Laieikawai i Keaau.

Ia Laieikawai ma i hala ai i uka o Paliuli, hoi aku la o Hauailiki mai ka heenalu aku, a halawai me ke Kuhina o Aiwohikupua, o kona alakai hoi. I aku la, "Kainoa o kahi paa ae nei a paa, he oiaio no ka ka Aiwohikupua e olelo nei. Nolaila, ua pau ka loaa a kuu kanaka maikai, a me kuu akamai i ka heenalu, hookahi wale no mea i koe ia kaua, o ke koele wawae no i Paliuli i neia po." A no keia olelo a Hauailiki, hooholo ae la kona hoa i ka ae.

Ma ka auina la mahope o ka aina awakea, pii aku la laua iuka, komo aku la iloko o na ululaau, i ka hihia paa o ka nahele. Ia laua i pii ai, halawai mua laua me Mailehaiwale, oia ke kiai makamua o ke Alii wahine. Ike mai la oia ia laua nei e kokoke aku ana io ia nei la, i mai la, "E Hauailiki, malaila olua hoi aku, aole o olua kuleana e pii mai ai ianei; no ka mea, ua hoonohoia mai wau maanei, he kiai makamua no ke Alii, a na'u no e hookuke aku i na mea a pau i hiki mai maanei, me ke kuleana ole; nolaila, e hoi olua me ke kali ole."

I aku la o Hauailiki, "E ae mai oe ia maua, e pii aku e ike i ka hale o ke Alii."

I mai la o Mailehaiwale, "Aole wau e ae aku i ko olua manao; no ka mea, o ko'u kuleana no ia i hoonohoia ai ma keia wahi, e kipaku aku i ka poe hele mai iuka nei e like me olua."

Aka, no ka oi aku o ko laua nei koi ana me ka olelo ikaika imua oiala, nolaila, ua ae aku la keia.

Ia Hauailiki ma i hala aku ai mahope iho o ko Mailehaiwale hookuu ana aku ia laua, halawai koke aku la laua me Mailekaluhea, ka lua o ko ke Alii wahine kiai.

I mai la o Mailekaluhea, "E! e hoi olua ano, aole he pono no olua e pii mai ianei, pehea la i aeia mai ai e hookuu mai ia olua?"

I aku la laua, "I hele mai nei maua e ike i ke Alii wahine."

"Aole olua e pono pela," wahi a Mailekaluhea, "no ka mea, ua hoonohoia mai makou he mau kiai e kipaku aku i na mea a pau i hele mai i keia wahi, nolaila, e hoi olua."

Aka, ma kela olelo a Mailekaluhea, ua oi aku ka maalea o ka laua nei olelo malimali imua oiala, nolaila, ua hookuuia'ku laua.

Ia laua i hala aku ai, halawai aku la laua me Mailelaulii, a e like no me ka olele a laua nei imua o na mea mua, pela no laua i hana ai imua o Mailelaulii.

A no ka maalea loa o laua i na olelo malimali, nolaila, ua hookuuia laua mai ko Mailelaulii alo aku. A hala aku la laua, halawai aku la me Mailepakaha, ka ha o na kiai.

Ia laua i hiki aku ai imua o Mailepakaha, aole he oluolu iki o keia kiai i ko laua hookuuia ana mai e na kiai mua; aka, no ka pakela o ka maalea ma ke kamailio ana, ua hookuuia aku la laua.

A hala aku laua, aia hoi, ike aku la laua ia Kahalaomapuana, ke kiai ma ka puka o ka Halealii, e kau mai ana iluna o ka eheu o na manu, a ike aku la no hoi i ke ano e o ka Halealii, ia manawa haule aku la o Hauailiki i ka honua, me ka naau eehia.

Ia Kahalaomapuana i ike mai ai ia laua nei, he mea e kona huhu, alaila, kahea mai la oia me kona mana, ma ke ano Alihikaua no ke Alii, "E Hauailiki e! e ku oe a hele aku; no ka mea, aole o olua kuleana o keia wahi, ina e hoopaakiki mai oe, alaila, e kauoha no wau i na manu o Paliuli nei, e ai aku i ko olua mau io, me ka hoi uhane aku hoi i Kauai."

A no keia olelo weliweli a Kahalaomapuana, alaila, ua hoopauia ko Hauailiki naau eehia, ala ae la ia a holo wikiwiki aku la a hiki ma Keaau, ma ke kahahiaka nui.

Ma keia hele ana a laua iuka o Paliali, ua nui ka luhi, a no ia luhi, haule aku la laua a hiamoe.

Iloko nae o ko Hauailiki manawa hiamoe, halawai mai la o Laieikawai me ka moeuhane, a halawai pu iho la laua, a i ko Hauailiki puoho ana ae mai ka hiamoe, aia hoi, he moeuhane kana.

Moe hou iho la no o Hauailiki, loaa hou no ia ia ka moeuhane, e like me mamua. Eha po, eha ao, o ka hoomau ana o keia mea ia Hauailiki, nolaila, ua pono ole ko Hauailiki manao.

I ka lima o ka po o ka hoomau ana o keia moeuhane ia Hauailiki, ma ka pili o ke ahiahi, ala ae la oia a pii aku la iuka o Paliuli, me ka ike ole nae o kona hoa.

Ia ia i pii aku ai, aole oia i hele aku ma ke alanui mua a laua i pii mua ai, a ma kahi e kokoke aku ana ia Mailehaiwale, hele ae la keia ma kahi kaawale, a pakele aku la i na maka o na kiai o ke Alii.

Ia ia i hiki ai mawaho o ka Hale Alii, ua hiamoe loa o Kahalaomapuana, alaila, nihi, malu aku la ko Hauailiki hele ana, a wehe ae la i ke pani o ka puka o ka Hale Alii, ua uhiia mai i ka Ahuula, aiahoi, ike aku la ia ia Laieikawai e kau mai ana iluna o ke eheu o na manu, ua hiamoe loa no hoi.

Ia ia i komo aku ai a ku ma kahi a ke Alii e moe ana, lalau aku la oia i ke poo o ke Alii, a hooluilui ae la. Ia manawa, puoho mai la o Laieikawai mai ka hiamoe ana, aia hoi e ku ana o Hauailiki ma kona poo, a he mea pono ole ia i ko ke Alii wahine manao.

Alaila, olelo malu mai la o Laieikawai, ia Hauailiki, "E hoi oe ano i keia manawa, no ka mea, ua waihoia ka make a me ke ola i ko'u mau kiai; a nolaila, ke minamina nei wau ia oe; e ku oe a hele, mai kali."

I aku la o Hauailiki, "E ke Alii, e honi kaua, no ke mea, ia'u i pii mai ai iuka nei i keia mau po aku nei la, ua hiki mai wau iuka nei me ko ike ole; aka, ma ka mana o kou mau kiai, ua kipakuia wau, a ia maua i hiki ai i kai, a no ka maluhiluhi, haule aku la wau hiamoe. Ia'u e hiamoe ana, halawai pu iho la kaua ma ka moeuhane, a kahaule iho la kaua, a ua mui na la a me na po o ka hoomau ana ia'u o keia mea; nolaila wau i pii mai nei e hooko i ka hana i ka moeuhane."

I aku la o Laieikawai, "E hoe oe, aole o'u manao i kau mea e olelo mai nei; no ka mea, ua loaa no ia mea ia'u ma ka moeuhane, ua hana no e like me ka hana ia oe, a heaha la ia mea ia'u; nolaila, e hoi oe."

Iloko o ko Kahalaomapuana manawa hiamoe, lohe aku la oia i ka haukamumu o ka Halealii, a puoho ae la oia mai ka hiamoe ae, kahea aku la me ka ninau aku, "E Laieikawai! Owai kou hoa kamailio e haukamumu mai nei?"

A lohe laua i keia leo ninau, hoomaha iho la ke Alii aole i pane aku.

A mahope, ala ae la o Kahalaomapuana, a komo aku la i ka Halealii, aia hoi e noho mai ana o Hauailiki me Laieikawai iloko o ka Halealii.

I aku la o Kahalaomapuana, "E! e Hauailiki, e ku oe a e hele, aole i kupono kou komo ana mai nei, ua olelo aku wau ia oe i kela po mamua, aole ou kuleana ma keia wahi, ua like no ka'u olelo i keia po me ka po mua, nolaila, e ku oe a hoi aku."

A no keia olelo a Kahalaomapuana, ku ae la o Hauailiki me ka naau hilahila, a hoi aku la i kai o Keaau, a hai aku la i kona hoa no keia pii ana i Paliuli.

A ike iho la o Hauailiki, aole he kuleana hou e loaa ai o Laieikawai, alaila, hoomakaukau ae la na waa no ka hoi i Kauai, a ma ka wanaao, haalele lakou ia Keaau, a hoi aku la.

Ia Hauailiki ma i hoi aku ai i Kauai, a hiki lakou ma Wailua, ike aku la oia e akoakoa mai ana na'lii, a me na kaukaualii, a Kauakahialii, a me Kailiokalauokekoa kekahi i kela manawa.

Ia Hauailiki ma e hookokoke aku ana ma ka nuku o ka muliwai o Wailua, ike aku la oia ia Aiwohikupua, kahea aku la, "Ua eo wau ia oe."

A hiki aku la o Hauailiki, a hai aku la i ke ano o kana hele ana ia Aiwohikupua, me ka hai aku nae i ka lilo ana o kona mau kaikuahine i mau kiai no ke Alii, alaila, he mea olioli ia ia Aiwohikupua.

I aku nae oia ia Hauailiki, "Ua pau ka pili a kaua, no ka manawa ona awa aku la no ia."

I loko nae o ko Hauailiki manawa e kamailio ana no ka lilo ana o na kaikuahine o Aiwohikupua i mau koa kiai no Laieikawai, alaila, ua manaolana hou ae la o Aiwohikupua e holo i Hawaii, no ke kii no ia Laieikawai e like no me kona manao mua.

MOKUNA XV

I iho la o Aiwohikupua, "Pomaikai wau no kuu haalele ana i na kaikuahine o'u i Hawaii, a e ko auanei ko'u makemake; no ka mea, ua lohe ae nei wau, ua lilo ko'u mau kaikuahine i mau koa kiai no ka'u mea e manao nei."

I kela manawa a na'lii a pau e akoakoa nei ma Wailua, alaila, ku mai la o Aiwohikupua a hai mai la i kona manao imua o na Alii. "Auhea oukou, e holo hou ana wau i Hawaii, aole au e nele ana i ko'u makemake, no ka mea, aia'ku la i o'u mau kaikuahine ke kiai o ka'u mea e manao nei."

A no kela olelo a Aiwohikupua, pane mai la o Hauailiki, "Aole e loaa ia oe, no ka mea, ua ike aku la wau i ke kapu o ke Alii wahine, a kapukapu no hoi me ou mau kaikuahine, hookahi nae kaikuahine huhu loa, o kahi mea uuku, nolaila ko'u manao paa aole e loaa ia oe, a he uku no kou kokoke aku."

A no keia olelo a Hauailiki, aole he manao io o Aiwohikupua, no ka mea, ua manaolana loa kela no ka lohe ana o kona mau kaikuahine na kiai o ke Alii.

Mahope iho oia mau la, hoolale ae la oia i kona mau puali koa kiai, a me kona hanohano Alii a pau. A makaukau ke Alii no na kanaka, alaila, kauoha ae la oia i kona Kuhina e hoomakaukau na waa.

Wae ae la ke Kuhina i na waa kupono ke holo, he iwakalua kaulua, elua kanaha kaukahi, no na kaukaualii, a me na puali o ke Alii keia mau waa, a he kanaha peleleu, he mau waa a-ipuupuu no ke Alii ia. A o ke Alii hoi a me kona Kuhina, maluna laua o na pukolu.

A makaukau keia mau mea a pau, e like me ka wa holo mau o ke Alii, pela lakou i holo ai.

He nui na la i hala ma ia holo ana. A hiki lakou ma Kohala, ia manawa, akahi no a maopopo i ko Kohala poe o Aiwohikupua keia, ke kupua kaulana a puni na moku. A no ko ke Alii huna ana ia ia ma kela hiki ana ma Kohala, i hakaka'i me Ihuanu, oia ka mea i ike oleia ai.

Haalele lakou ia Kohala, hiki aku la lakou i Keaau. I kela manawa a lakou i hiki aku ai, ua hoi aku o Laieikawai, a me na kaikuahine pu o Aiwohikupua i Paliuli.

Ia Laieikawai ma i hoi aku ai ma kela la a Aiwohikupua ma i hiki aku ai, ua ike mua mai ko lakou kupunawahine i ko Aiwohikupua hiki ana ma Keaau.

I mai la o Waka, "Ua hiki hou mai la o Aiwohikupua ma Keaau i keia la; nolaila, e kiai oukou me ka makaukau, e makaala ia oukou iho, mai iho oukou maikai, e noho oukou mauka nei a hiki i ka hoi ana o Aiwohikupua i Kauai."

A lohe ke koa kiai Nui o ke Alii wahine i keia olelo a ko lakou kupunawahine, ia manawa, kauoha koke ae la o Kahalaomapuana ia Kihanuilulumoku ko lakou Akua, e hookokoke mai ma ka Halealii, e hoomakaukau no ka hoouka kaua.

Ma ko Kahalaomapuana ano kiai nui no ke Alii, kauoha ae la oia i kona mau kaikuaana, e kukakuka lakou ma na mea e pono ai ke Alii.

Ia lakou i akoakoa ai, kukakuka iho la lakou ma na mea kupono ia lakou. A eia ka lakou mau olelo hooholo, ma o ka noonoo la o Kahalaomapuana, ke koa kiai nui o ke Alii, "O oe e Mailehaiwale, ina e hiki mai o Aiwohikupua a halawai olua, e kipakuaku oe ia ia; no ka mea, o oe no ke kiai mua loa, a ina e hai mai i kona makemake, e hookuke aku no, a ina i paakiki loa mai ma kona ano keikikane ana, e hookuke ikaika aku ia ia, a ina i nui mai ka paakiki, alaila, e hoouna ae oe i kekahi manu kiai ou i o'u la, alaila, e hele mai au e hoohui ia kakou ma kahi hookahi, a na'u ponoi e kipaku aku ia ia. Ina he hele mai kana me ka inoino, alaila, e kauoha no wau i ko kakou Akua ia Kihanuilulumoku, nana no e luku aku ia ia."

A pau aeia ka lakou kuka ana no keia mau mea, hookaawale lakou ia lakou iho e like me mamua, oiai e kiai ana lakou i ke Alii.

Ma ka wanaao oia po iho, hiki ana o Aiwohikupua me kona Kuhina. Ia laua i ike mai ai e ku ana ka pahu kapu, ua uhiia i ka _oloa_, alaila, manao ae la laua ua kapu ke alanui e hiki aku ai i kahi o ke Alii. Aka, aole nae o Aiwohikupua manao ia kapu; no ka mea, ua lohe mua no ia, o kona mau kaikuahine ka mana kiai; nolaila, hoomau aku la laua i ka hele ana, a loaa hou he pahu kapu e like no me ka mea mua i loaa'i ia laua. Ua like no ko Aiwohikupua manao ma keia pahu kapu me kona manao mua.

Hoomau aku la no laua i ka hele ana a loaa hou ke kolu o ka pahu kapu e like me na mea mua; no ka mea, ua kukuluia no na pahu kapu e like me ka nui o kona mau kaikuahine.

A loaa ia laua ka ha o na pahu kapu, alaila, kokoke laua e hiki i ka lima o ka pahu kapu, oia no hoi ko Kahalaomapuana pahu kapu. Oia no hoi ka pahu kapu weliweli loa, ke hoomaka aeia e malamalama loa. Aka, aole nae laua i ike i ka weliweli oia pahu kapu, no ka mea, e molehulehu ana no.

Haalele laua i kela pahu, aole i liuliu ko laua hele ana aku, halawai mua no laua me ke kiai mua me Mailehaiwale, mahamaha aku la o Aiwohikupua, no ka ike ana aku i ke kaikuahine; ia wa koke no, pane aku la o Mailehaiwale. "E hoi olua ano, he kapu keia wahi."

Kuhi iho la o Aiwohikupua hoomaakaaka hoomaauea, hoomaka hou aku la laua e hookokoke aku i o Mailehaiwale, kipaku hou mai la no ke kiai. "E hoi koke olua, owai ko olua kuleana o uka nei, a o wai ko olua makamaka?"

"Heaha keia, e kuu kaikuahine?" wahi a Aiwohikupua, "Kainoa o oukou no ko'u makamaka, a ma o oukou la e loaa'i ko'u makemake."

Ia manawa, hoouna aku la o Mailehaiwale i kekahi manu kiai ona, a hiki i o Kahalaomapuana la; he manawa ole, hoohui ae la keia ia lakou a eha ma ko Mailekaluhea wahi kiai, a malaila i manao ai lakou e halawai me Aiwohikupua.

MOKUNA XVI

Comments

Log in to leave a comment.

The Hawaiian Romance Of LaieikawaiChapter LXVIII: Appendix: Hawaiian Stories (5)

0%37 min left in chapter