Chapter LXXI: Appendix: Hawaiian Stories (8)

Ma ke kakahiaka o kekahi la ae, kau aku la lakou maluna o na waa, a holo aku la a kau ma Honuaula, i Maui; a mai laila aku a Lahaina, a ma kekahi la ae, i Molokai; haalele lakou ia Molokai, hiki lakou ma Laie, Koolauloa, a malaila lakou i noho ai i kekahi mau la.

Ia la a lakou i hiki ai ma Laie, a ia po iho no, olelo ae la o Laieikawai i kona mau hoa, a me ko lakou makuakane hookama. Eia kana olelo:

"Ua lohe au i ko'u kupunawahine, ianei ko'u wahi i hanau ai, he mau mahoe ka maua, a no ka pepehi o ko maua makuakane i na keiki mua a ko maua makuahine i hanau ai no ka hanau kaikamahine wale no, a ia maua hoi, hanau kaikamahine no, nolaila, ahaiia'i au iloko o ka luawai, malaila ko'u wahi i hanaiia ai e ko'u kupunawahine.

"A o ko'u lua, lilo ia i ke kahuna ka malama, a no ka ike ana o ke Kahuna nana i malama i ko'u kokoolua, i ka Makaula nana i ike mai mai Kauai mai, nolaila, kauoha ai ke Kahuna i ko'u kupunawahine, e ahai loa; a oia ko'u mea i ahaiia'i i Paliuli, a halawai wale kakou."

MOKUNA XXVI

A lohe ka Makaula i keia mea, alaila, hoomaopopo lea ae la ka Makaula, o ka mea no keia ana e imi nei. Aka hoi, i mea e maopopo lea ai, naue aku la ka Makaula ma kahi kaawale, a pule aku la i kona akua e hooiaio mai i ka olelo a ke kaikamahine.

A pau kana pule ana, hoi mai la a hiamoe iho la, a iloko a kona manawa hiamoe, hiki mai la ma o ua Makaula nei, ke kuhikuhi ma ka hihio, mai kona akua mai, me ka olelo mai, "Ua hiki mai ka manawa e hookoia'i kou makemake, a e kuu ai hoi ka luhi o kou imi ana i ka loa. Ano hoi, o ka mea nona ke kamailio ana nona iho ia oukou, oia no ua mea la au i imi ai.

"Nolaila, e ala ae oe, a e lawe i kau mea i hoomakaukau ai nona, e waiho aku i kau mohai imua ona, me ka hoomaikai mua me ka inoa o kou akua.

"A pau kau hana, alaila, mai kali, e lawe koke aku ia lakou ma keia po no i Kauai, a hoonoho i na pali o Haena, iuka o Honopuwaiakua."

Ma keia mea, puoho ae la ka Makaula mai kona hiamoe ana, ala ae la oia a lalau aku la i ka puaa a me ka moa, a hahau aku la imua o Laieikawai, me ka olelo aku, "Pomaikai wau e kuu Haku, i ka hoike ana mai a kuu akua ia oe, no ka mea, he nui ko'u manawa i ukali aku ai ia oe, me ka manao e loaa ka pomaikai mai a oe mai.

"A nolaila, ke noi aku nei au ia oe e ae mai, e malamaia keia mau iwi ma kou lokomaikai e kuu Haku, a e waiho pu ia ka pomaikai me ka'u mau mamo a hiki i ka'u hanauna hope."

I aku o Laieikawai, "E ka makua, ua hala ke kau o ko'u pomaikai nui, no ka mea, ua lawe aku o Waka i ka hoopomaikaiia mai o'u aku nei; aka, ma keia hope aku e kali oe a loaa ia'u he pomaikai oi aku mamua o ka pomaikai a me ka hanohano i loaa mua ia'u, alaila, o oe pu kekahi me makou ia hoopomaikaiia."

A pau keia mau mea, lawe ae la ka Makaula e like me ke kauoha a kona akua, holo aku la ia po a hoonoho i kahi i kauohaia.

I ua Makaula nei me kana mau kaikamahine mauka o Honopuwaiakua, a he mau la ko lakou malaila. He mea mau i ua Makaula nei ke kaahele i kekahi manawa.

Iloko o kona la e hele ana ma kona ano Makaula, ia ia hoi i hiki aku ai i Wailua. Aia hoi, ua hoakoakoaia na kaikamahine puupaa a pau o Kauai, ma o ka poe kaukaualii me na kaikamahine koikoi, mamuli nae o ka olelo kuahaua a Aiwohikupua, e laweia mai na kaikamahine puupaa imua o ke Alii, o ka mea a ke Alii e lealea ai, oia ka wahine a ke Alii (Aiwohikupua).

A hiki aku la ka Makaula iloko o kela akoakoa, aia hoi, ua hoakoakoaia na kaikamahine ma kahi hookahi, e ku ana imua o ke Alii.

Ninau aku la ka Makaula i kekahi poe o ka Aha, "Heaha ka hana a keia Aha? A heaha hoi ka hana a keia poe kaikamahine e ku poai nei imua o ke Alii?"

Haiia mai la, "Ua kuahauaia na kaikamahine puupaa a pau ma ke kauoha a ke Alii, a o ka mea a Aiwohikupua e makemake ai, alaila, e lawe oia elua mau kaikamahine i mau wahine nana, a o laua na mea pani ma ka hakahaka o Poliahu a me Hinaikamalama, a o na makua nana na kaikamahine i laweia i mau wahine na ke Alii, e hoaahuia ka, Ahuula no laua."

Ia manawa, ku ae la ua Makaula nei, a kahea aku la me ka leo nui imua o ke Alii a me ka Aha a pau:

"E ke Alii, ke ike nei au, he mea maikai no ke Alii ka lawe ana i kekahi o keia poe puupaa i mea hoolealea no ke Alii; aka, aole e hiki i kekahi o keia poe kaikamahine puupaa ke pani ma ka hakahaka o Poliahu a me Hinaikamalama.

"Ina i nana iho nei wau i kekahi o keia poe puupaa, ua ane like iki aku ka maikai me ka uha hema o ka'u mau kaikamahine, alaila, e aho la ia. He nani no keia poe, aole nae e like aku me kekahi o ka'u poe kaikamahine."

I mai la o Aiwohikupua me ka leo huhu, "I nahea makou i ike ai he kaikamahine kau?"

A o ua Makaula nei, lilo ae la ia i enemi no ka poe nana na kaikamahine i laweia imua o ke Alii.

A no ka olelo huhu ana mai o ke Alii, i aku ua Makaula nei, "Owau hookahi ka mea i imi ikaika i Haku no ka aina a puni na moku, o ua Haku la o ka aina, oia ua kaikamahine la a'u, a o na kaikamahine e ae a'u, he mau kaikuahine no ia no kuu Haku kane.

"Ina e hele mai ua kaikamahine nei a'u a ku iloko o ke kai, he kaikoo ma ka moana, ina e ku ma ka aina, lulu ka makani, malu ka la, ua ka ua, kui ka hekili, olapa ka uwila, opaipai ka mauna, waikahe ka aina, pualena ka moana i ka hele a kuu kaikamahine Haku."

A no keia olelo a ka Makaula, lilo iho la ia olelo ana i mea eehia no na kanaka a puni ka aha. Aka hoi, o ka poe nana na kaikamahine puupaa, aole o lakou oluolu.

Nolaila, koi ikaika ae la lakou i ke Alii, e hoopaaia iloko o ka hale paehumu (Halepaahao), kahi e hoopaa ai i ko ke Alii poe lawehala.

Ma ka manaopaa o kona poe enemi, hooholoia ae la ua Makaula nei e laweia iloko o kahi paa, a malaila oia e noho ai a make.

Ma ka la o ua Makaula nei e hoopaaia'i, a ma ia po iho, ma ka wanaao, pule aku la oia i kona akua, a ma kona ano Makaula, ua hiki aku ka leo o kana pule imua o kona akua. A ma ka malamalama loa ana ae, ua weheia ka puka o ka hale nona, a hele aku la oia me kona ike oleia mai.

Ia kakahiaka, hoouna aku la ke Alii i kona Ilamuku e hele aku e ike i ka pono o ua Makaula nei maloko o kahi paa o ke Alii.

A hiki aku la ka Ilamuku mawaho o ka hale, kahi i hoopaaia'i ka Makaula, a kahea aku la oia me ka leo nui.

"E Hulumaniani e! E Hulumaniani e!! E ka Makaula o ke akua!!! Pehea oe? Ua make anei oe?" Ekolu hea ana o ka Ilamuku i keia olelo, aole nae oia i lohe i kekahi leo noloko mai.

Hoi aku la ka Ilamuku, a hai aku la i ke Alii, "Ua make ka Makaula."

E hoomakaukau no ka la e Kauwila ai ka Heiau, a kau aku. Ia manawa, kauoha ae la ke Alii i na Luna o ka Heiau, a kau aku i ka Makaula ma ka lele imua o ke kuahu.

A lohe ka Makaula i keia mea ma kahi kaawale aku, a ma ia po iho, lawe aku la oia hookahi pumaia, ua wahiia i ke kapa me he kupapau la, a hookomoia iloko o kahi i hoopaaia'i ua Makaula nei, a hoi aku la a hui me kana mau kaikamahine, a hai aku la i keia mau mea, a me kona pilikia ana.

A kokoke i ka la kauwila o ka Heiau, lawe ae la ka Makaula ia Laieikawai, a me kona mau hoa pu maluna o na waa.

I ke kakahiaka nui hoi o ka la e kauwila ai ka Heiau, kiiia aku la ke kanaka o ka Heiau, a i ke komo ana aku o na Luna o ke Alii, aia hoi, ua paa i ka wahiia, laweia aku la a waiho maloko o ka Heiau.

A kokoke i ka hora e hauia'i ke kanaka ma ka lele, akoakoa ae la na mea a pau, a me ke Alii pu; a hiki ke Alii iluna o ka anuu, laweia mai la ua pumaia la i wahiia a kupono malalo o ka lele.

I aku ke Alii i kona mau Luna, "E wehe i ke kapa o ke kupapau, a kau aku iluna o ka lele i hoomakaukauia nona."

I ka wehe ana ae, aia he pumaia ko loko, aole ka Makaula ka mea i manaoia. "He pumaia keia! Auhea hoi ka Makaula," wahi a ke Alii.

Nui loa iho la ka huhu o ke Alii i na Luna o ka Halepaahao, kahi i hoopaaia'i ka Makaula.

I keia manawa, hookolokoloia iho la kona mau Luna. Ia manawa hoi e hookolokoloia ana na Luna o ke Alii, hiki mai la ua Makaula nei me kana mau kaikamahine maluna o ke kaulua, a lana mawaho o ka nuku o ka muliwai.

Ku mai la ka Makaula ma kekahi waa, a o na kaikuahine o Aiwohikupua ma kekahi waa, a o Laieikawai hoi iluna o ka pola o na waa kahi i ku mai ai, iloko hoi o kona puloulou Alii kapu.

Ia wa a lakou e ku la me Laieikawai, lulu ka makani, malu ka la, kaikoo ke kai, pualena ka moana, hoi ka waikahe o na kahawai a paa i na kumu wai, aole he puka wai i kai. A pau ia, lawe ka Makaula i ka pa-u o Laieikawai a waiho iuka, ia wa, kui ka hekili, hiolo ka Heiau, haihai ka lele.

A pau keia mau mea i ka hoikeia, i nana aku ka hana o Aiwohikupua, a me na mea e ae, e ku mai ana o Laieikawai maloko o ka puloulou Alii kapu iluna o na waa. Ia manawa, kanikani pihe aku la ka aha, "Ka wahine maikai--e! Ka wahine maikai--e! Kilakila ia e ku mai la!"

Ia manawa, naholo mai la na kanaka a ku mauka o kahakai, hehi kekahi maluna o kekahi i ike lea aku lakou.

Ia manawa, kahea aku la ka Makaula ia Aiwohikupua, "Mai hoahewa aku i kou mau Luna, aole wau na lakou i hookuu mai kahi paa mai, na kuu akua i lawe mai ia'u mai kuu pilikia mauwale ana, a kuu Haku.

"He oiaio ka'u olelo ia oe, he kaikamahine ka'u, kuu Haku hoi a'u i imi ai, ka mea nana keia mau iwi."

A no ka ike maopopo ana aku o Aiwohikupua ia Laieikawai, he mea e hoi ka haalulu o kona puuwai, a waiho aku la i ka honua me he mea make la.

A mama ae la ke Alii, kauoha ae la oia i kona Luna e lawe mai i ka Makaula me na kaikamahine pu mai, i pani ma ka hakahaka o Poliahu, a me Hinaikamalama.

Hele aku la ka Luna a kahea aku la i ka Makaula, iluna o na waa, me ka hai aku i ka olelo a ke Alii.

A lohe ka Makaula i keia mea, hai aku la oia i kana olelo i ka Luna, "E hoi oe a ke Alii, kuu Haku hoi, e olelo aku oe, aole e lilo kuu kaikamahine Haku i wahine nana, aia he Alii aimoku, alaila, lilo kuu kaikamahine."

Hoi aku la ka Luna, hoi aku la no hoi ka Makaula me kana mau kaikamahine, aole nae i ike houia ma ia hope iho i Wailua, hoi aku la lakou a noho i Honopuwaiakua.

MOKUNA XXVII

Ma keia Mokuna, e kamailio kakou no ke kii ana o Kahalaomapuana ia Kaonohiokala i kane hoopalau na Laieikawai, a me kona hoi ana mai.

A pau ke kauoha a Kahalaomapuana i kona mau kaikuaana, a makaukau hoi kona hele ana.

Ma ka puka ana o ka la, komo ae la o Kahalaomapuana iloko o Kihanuilulumoku, a au aku la ma ka moana a hiki i Kealohilani, eha malama me ke anahulu, hiki keia iloko o Kealohilani.

Ia laua i hiki aku ai, aole laua i ike ia Mokukelekahiki ke kiai nana e malama ko Kaonohiokala waiwai, kona Kuhina Nui hoi iloko o Kealohilani, elua anahulu ko laua kali ana, hoi mai o Mokukelekahiki mai ka mahina mai.

Hoi mai la o Mokukelekahiki, e moe ana keia moo iloko ka hale, i ke poo no piha o loko o ua hale nui nei o Mokukelekahiki, o ke kina no a me ka huelo o ua moo nei, iloko no o ke kai.

He mea weliweli ia Mokukelekahiki ka ike ana i ua moo nei, lele aku la oia a hiki iluna o Nuumealani, ilaila o Kaeloikamalama ke kupua nui nana e pani ka puka o ka pea kapu o kukulu o Tahiti, kahi i hunaia'i o Kaonohiokala.

Hai aku la o Mokukelekahiki ia Kaeloikamalama i kona ike ana i ka moo. Ia manawa, lele aku la o Kaeloikamalama me Mokukelekahiki, mai luna mai o Nuumealani, he aina aia i ka lewa.

Ia hiki ana mai o Mokukelekahiki ma ma ka hale e moe nei ka moo.

Ia manawa, olelo aku la o Kihanuilulumoku (ka moo) ia Kahalaomapuana, "I hiki mai auanei keia mau kanaka e lele mai nei i o kaua nei, alaila, e luai aku wau ia oe a kau ma ka a-i o Kaeloikamalama, a i ninau ae ia oe, alaila, hai aku oe, he kama oe na laua, a i ninau mai i ka kaua hana i hiki mai ai, alaila, hai aku oe."

Aole i upuupu iho mahope iho o ka laua kamailio ana, halulu ana o Mokukelekahiki laua me Kaeloikamalama ma ka puka o ka hale.

I nana aku ka hana o ua moo nei, e ku mai ana o Kaeloikamalama me ka laau palau, o _Kapahielihonua_ ka inoa, he iwakalua anana ka loa, eha kanaka nana e apo puni. Manao iho la ka moo he luku keia, aia nae e oniu ana o Kaeloikamalama i ka laau palau i ka welau o kona lima.

Ia manawa, hapai mai la o Kihanuilulumoku i kona huelo mailoko ae o ka moana, pii ke kai iluna, me he poi ana a ka nalu i ke kumu pali, me he akuku nalu la i poi iloko o ka malama o Kaulua, pii ke ehu o ke kai iluna, pouli ka la, ku ka punakea iuka.

Ma ia wa, kau mai la ka weli ia Kaeloikamalama ma, hoomaka laua e holo mai ke alo aku o ua moo nei.

Ia manawa, luai aku ana o Kihanuilulumoku ia Kahalaomapuana, kau ana iluna o ka a-i o Kaeloikamalama.

Ninau ae la o Kaeloikamalama, "Nawai ke kama o oe?"

I aku la o Kahalaomapuana, "Na Mokukelekahiki, na Kaeloikamalama; na kupua nana e malama ka pea kapu o kukulu o Tahiti."

Ninau laua, "Heaha ka huakai a kuu kama i hiki mai ai?"

Hai aku la o Kahalaomapuana, "He huakai imi Lani."

Ninau hou laua, "Imi i ka Lani owai?"

"O Kaonohiokala," wahi a Kahalaomapuana, "ka Lani kapu a Kaeloikamalama laua o Mokukelekahiki."

Ninau hou no laua, "A loaa o Kaonohiokala, heaha ka hana?"

I aku la o Kahalaomapuana, "I kane na ke kaikamahine Alii o Hawaiiakea, na Laieikawai, ke Haku o makou."

Ninau hou no laua "Owai oe?"

Hai aku la keia, "O Kahalaomapuana, ke kaikamahine muli a Moanalihaikawaokele laua me Laukieleula."

A lohe o Kaeloikamalama laua me Mokukelekahiki, he mea e ko laua aloha, ia manawa, kuu iho la mai ka a-i iho, honi aku la i ka ihu o ke kaikamahine.

No ka mea, o Mokukelekahiki, a me Kaeloikamalama, he mau kaikunane no Laukieleula ka makuahine o lakou me Aiwohikupua.

I aku la o Kaeloikamalala, "E hele kaua a loaa ke alanui, alaila, pii aku oe."

Hele aku la laua hookahi anahulu, hiki i kahi e pii ai, kahea aku la o Kaeloikamalama, "E ka Lanalananuiaimakua--! kuuia mai ke alanui, i pii aku wa--!! ua hewa o lalo ne--!!!"

Aole i upuupu iho, kuu mai ana o Lanalananuiaimakua i ka punawelewele, hihi pea ka lewa.

Ia manawa, aoao aku la o Kaeloikamalama, "Eia ko alanui, i pii auanei oe a hiki iluna, a i ike oe hookahi hale e ku ana iloko o ka mahina, aia ilaila o Moanalihaikawaokele o Kahakaekaea ia aina.

"I nana aku auanei oe, ka elemakule e loloa ana ka lauoho, ua hina ke poo, o Moanalihaikawaokele no ia. Ina e noho ana iluna, mai wikiwiki aku oe, o ike e mai auanei kela ia oe, make e oe, aole e lohe i kau olelo, kuhi auanei ia oe he mea e.

"Kali aku oe a moe, e huli ana ke alo i lalo, aole i moe, aka, i nana aku oe, a i huli ke alo iluna, ua moe ka hoi, alaila, hele aku oe, mai hele oe ma ka makani, hele oe ma ka lulu, a noho iluna o ka umauma, paa oe a paa i ka umiumi, alaila, kahea iho oe:

"E Moanalihaikawaokele--e!
Eia wau he kama nau,
He kama na Laukieleula,
He kama na Mokukelekahiki,
He kama na Kaeloikamalama,
Na kaikunane o kuu makuahine;
Makuakane, makuakane hoi,
O o'u me o'u kaikuaana,
Me kuu kaikunane o Aiwohikupua hoi.
Homai he ike, he ike nui, he ike loa,
Kuuia mai kuu Lani,
Kuu kaikunane Haku--e.
E ala! E ala mai o--e!!

"Pela auanei oe e hea iho ai, a ina e ninau mai kela ia oe, alaila, hai aku oe i kau huakai i hele mai ai.

"I pii auanei oe, a i uhi ke awa, na ko makuakane ia hana, i hiki mai ke anu ma ou la, mai maka'u oe. Alaile, pii no oe, a i honi oe i ke ala, o ko makuahine no ia, nona ke ala, alaila, palekana, kokoke oe e puka iluna, pii no oe, a i o mai auanei ka kukuna o ka la, a i keehi ka wela ia oe mai maka'u oe, i ike auanei oe i ka oi o ka nohi o ka la, alaila, hoomanawanui aku no oe a komo i ka malu o ka mahina, alaila, pau ka make, o ko komo no ia iloko o Kahakaekaea."

A pau ka laua kamailio ana no keia mau mea; pii aku la o Kahalaomapuana, a ahiahi, paa oia i ke awa, manao ae la keia o ka ka makuakane hana ia, mai ia po a wanaao, honi oia i ke ala o ke kiele, manao ae la keia o ka makuahine ia, mai ia wanaao a kiekie ka la, loaa oia i ka wela o ka la, manao ae la oia, o ka hana keia a kona kaikunane.

Ia manawa, ake aku la keia e komo i ka malu o ka mahina, a ma ke ahiahi, hiki aku la oia i ka malu o ka mahina, manao ae la keia, ua komo i ka aina i kapaia o Kahakaekaea.

Ike aku la oia i keia hale nui e ku ana, ua po iho la, hele aku la oia ma ka lulu, aia no e ala mai ana o Moanalihaikawaokele, hoi mai la oia a ma kahi kaawale, e kali ana o ka moe iho, e like me ke kuhikuhi a Kaeloikamalama. Aoale nae i loaa ka hiamoe ia Moanalihaikawaokele.

A ma ka wanaao, hele aku la keia, iluna ke alo o Moanalihaikawaokele, manao ae la keia ua hiamoe, holokiki aku la keia a paa ma ka umiumi o ka makuakane, kahea iho la e like me ke aoao ana a Kaeloikamalama i hoikeia maluna.

Ala ae la o Moanalihaikawaokele, ua paa kahi e ikaika ai, o ka umiumi, kupaka ae la aole e hiki, ua paa loa ka umiumi ia Kahalaomapuana, o i noke i ke kupaka i o ianei, a pau ke aho o Moanalihaikawaokele.

Ninau ae la, "Nawai ke kama o oe?"

I aku la keia, "Nau no."

Ninau hou kela, "Na'u me wai?"

Hai aku keia, "Nau no me Laukieleula."

Ninau hou kela, "Owai oe?"

"O Kahalaomapuana."

I ae la ka makuakane, "Kuuia ae kuu umiumi, he kama io oe na'u."

Kuu ae la keia, ala ae la ka makuakane, a hoonoho iho la iluna o ka uha, uwe iho la, a pau ka uwe ana, ninau iho ka makuakane, "Heaha kau huakai i hiki mai ai?"

"He huakai imi Lani," wahi a Kahalaomapuana.

"Imi owai ka Lani e imi ai?"

"O Kaonohiokala," wahi a ke kaikamahine.

"A loaa ka Lani, heaha ka hana?"

I aku la o Kahalaomapuana, "I kii mai nei au i kuu kaikunane Haku, i kane na ke kaikamahine Alii o Hawaiiakea, na Laieikawai, ke aikane Alii a makou, ko makou mea nana i malama."

Hai aku la oia i na mea a pau i hanaia e ko lakou kaikunane, a me ka lakou aikane.

I mai la o Moanalihaikawaokele, "Aole na'u e ae aku, na ko makuahine wale no e ae aku, ka mea nana ke Alii, aia ke noho la i kahi kapu, kahi hiki ole ia'u ke hele aku, aia hanawai ko makuahine, alaila, hoi mai i o'u nei, a pau na la haumia o ko makuahine, alaila, pau ka ike ana me a'u, hoi no me ke Alii.

"Nolaila, e kali oe, a hiki i na la mai o ko makuahina, i hoi mai kela, alaila, hai aku oe i kau huakai i hiki mai ai ianei."

Kakali iho la laua ehiku la, maopopo iho la na la e hanawai ai o Laukieleula.

I aku la o Moanalihaikawaokele ia Kahalaomapuana, "Ua kokoke mai ka la e mai ai ko makuahine, nolaila, ma keia po, e hele mua oe ma ka _Halepea_, malaila oe e moe ai, i hiki mai kela i kakahiaka, e moe aku ana oe i ka hale, aole ona wahi e hele e aku ai, no ka mea, ua haumia, ina e ninau ia oe, hai pololei aku no oe e like me kau olelo ia'u."

Ma ia po iho, hoouna aku la o Moanalihaikawaokele, ia Kahalaomapuana iloko o ka Halepea.

MOKUNA XXVIII

Ma ke kakahiaka nui, hiki ana o Laukieleula, i nana mai ka hana e moe ana keia mea, aole nae e hiki i ua o Laukieleula ke hookaawale ia ia, no ka mea, ua haumia, o kela hale wale no kahi i aeia nona, "Owai oe e keia kupu, e keia kalohe, nana i komo kuu wahi kapu, kahi hiki ole i na mea e ae ke komo ma keia wahi?" Pela aku ka mea hale.

Hai aku ka malihini, "O Kahalaomapuana au, ka hua hope loa a kou opu."

I aku ka makuahine, "Auwe! e kuu Haku, e hoi oe me ko makuakane, aole e hiki ia'u e ike ia oe, no ka mea, ua hiki mai kuu mau la haumia, aia a pau kuu haumia ana, e launa no kaua no ka manawa pokole a hele aku."

A no keia mea, hoi aku la o Kahalaomapuana me Moanalihaikawaokele, ninau mai la ka makuakane, "Pehea mai la?"

I aku ke kaikamahine, "Olelo mai nei ia'u e hoi mai me oe, a pau ka manawa haumia, alaila hele mai e ike ia'u."

Noho iho la laua ekolu la, kokoke i ka wa e pau ai ka haumia o Laukieleula, olelo aku o Moanalihaikawaokele i ke kaikamahine, "O hele, no ka mea, ua kokoke mai ka wa mau o ko makuahine, hele no oe i kakahiaka nui poeleele o ka la apopo, a noho ma ka luawai, kahi ana e hoomaemae ai ia ia, mai hoike oe, aia a lele kela iloko o ke kiowai, a i luu ilalo o ka wai, alaila, holo aku oe a lawe mai i ka pa-u, a me ke kapa ona i haumia i kona mai, i auau kela a hoi mai ma kapa, aole ke kapa, alaila manao mai ua kii aku au, i hoi mai ai kela i ka hale nei, alaila ki kou makemake.

"Ina i uwe olua a i pau ka uwe ana, a i ninau mai ia'u i ke kapa ona au i lawe mai ai, alaila, hai aku oe, aia ia oe; a e hilahila kela me ka menemene ia oe i ko haumia ana, oia hoi, aole ana mea nui e ae e uku mai ai no kou haumia i kona kapa i hoohaumiaia i kona mai, hookahi wale no mea nui ana o ka Lani au i kii mai nei, aia a ninau kela i kou makemake, alaila, hai aku oe, o ko ike ka hoi ia i ko kaikunane, ike pu me a'u, no ka mea, hookahi wale no a'u ike ana i ka makahiki hookahi, he kiei mai ka, o ka nalo aku la no ia."

A hiki i ka manawa a ka makuakane i olelo ai, ala ae la ke kaikamahine i kakahiaka nui poeleele, a hele aku la e like me ke kauoha a kona makuakane.

Ia ia i hiki aku ai, pee iho la ma kahi kokoke i ke koiwai, aole i upuupu iho, hiki ana ka makuahine, a wehe i ke kapa i hoohaumiaia, a lele aku la iloko o ka wai.

Ia manawa, lawe ae la ke kaikamahine i ka mea i kauohaia ia ia, a hoi aku la me ka makuakane.

Aole keia i liuliu iho, halulu ana ka makuahine, ua hookaawale mua ae o Moanalihaikawaokele ia ia ma ke kaawale, o ke kaikamahine wale no ko ka hale.

"E Moanalihaikawaokele, o kuu kapa i haumia, homai, e lawe ae au e hoomaemae i ka wai." Aole nae he ekemu mai, ekolu ana kahea ana, aole nae he ekemuia mai, kiei aku la keia iloko o ka hale, e moe ana o Kahalaomapuana, ua pulou iho i ke kapa i hoohaumia ole ia.

Kahea iho la, "E Moanalihaikawaokele", homai kuu kapa i haumia i kuu mai, e lawe ae au e hoomaemae i ka wai."

Ia manawa, puoho ae la o Kahalaomapuana, me he mea la ua hiamoe, me ka i aku i ka makuahine, "E kuu Haku makuahine, ua hele aku nei keia, owau wale no ko ka hale nei, a o ko kapa nae i haumia i ko mai, eia la."

"Auwe! e kuu Haku, he nui kuu menemene ia oe i kou malama ana i ke kapa i haumia ia'u, a heaha la auanei ka uku o kuu menemene ia oe e kuu Haku?"

Apo aku la ia i ke kaikamahine, a uwe aku la i ka mea i oleloia ma ka pauku maluna ae nei.

A pau ka uwe ana, ninau iho ka makuahine, "Heaha kau huakai i hiki mai ai i o maua nei?"

"I kii mai nei au i kuu kaikunane i kane na ke aikane a makou, ke Alii wahine o Hawaii-nui-akea, o Laieikawai, ka mea nana i malama ia makou iloko o ko makou haaleleia'na e ko makou kaikunane aloha ole, nolaila, ua hilahila makou, aola a makou uku e uku aku ai no ka malama ana a ke Alii ia makou; a no ia mea, e ae mai oe e iho ae au me kuu kaikunane Lani ilalo, a lawe mai ia Laieikawai iluna nei." O ka Kahalaomapuana olelo keia imua o kona makuahine.

I mai la ka makuahine, "Ke ae aku nei au, no ka mea, aole o'u uku no kou malama ana i kuu kapa i haumia ia'u.

"Ina no la hoi he mea e ka mea nana i kii mai nei, ina no la hoi aole wau e ae aku; o ko kii paka ana mai nei, aole au e aua aku.

"Oia hoi, ua olelo no ko kaikunane o oe hookahi no kana mea i oi aku ke aloha, a me ka manao nui; a nolaila, e pii kaua e ike i ko kaikunane.

"Nolaila, e kali oe pela, e hea ae au i ke kahu manu o olua, a nana kaua e lawe aku a komo i ka pea kapu o kukulu o Tahiti."

Ia manawa, hea aku la ka makuahine,

"E Haluluikekihiokamalama--e,
Ka manu nana e pani ka la,
Hoi ka wela i Kealohilani,
Ka manu nana e alai ka ua,
Maloo na kumuwai o Nuumealani.
Ka manu nana i kaohi na ao luna,
Nee na opua i ka moana,
Huliamahi na moku,
Naueue Kahakaekaea,
Palikaulu ole ka lani,
O na kupu, na eu,
O Mokukelekahiki,
O Kaeloikamalama,
Na kupu nana e pani ka pea kapu o kukulu o Tahiti,
Eia la he Lani hou he kana nau,
Kiiia mai, lawe aku i luna i o Awakea."

Ia wa, kuu iho la ua manu nei i na eheu i lalo, a o ke kino aia no i luna. Ma ia wa, kau aku la o Laukieleula me Kahalaomapuana i luna o ka eheu o ua manu nei, o ka lele aku la no ia a hiki i o Awakea, ka mea nana e wehe ke pani o ka la, kahi i noho ai o Kaonohiokala.

Ia manawa a laua i hiki aku ai, ua paniia aku la ko ke Alii wahi e na ao hekili.

Alaila, kena ae la o Laukieleula ia Awakea, "Weheia mai ke pani o kahi o ke Alii."

Ia manawa, ke ae la o Awakea me kona wela nui, a auhee aku la na ao hekili imua ona. Aia hoi ikeia aku la ke Alii e moe mai ana i ka onohi pono o ka la, i ka puokooko hoi o ka wela loa, nolaila i kapaia'i ka inoa o ke Alii, mamuli oia ano (Kaonohiokala).

Ia manawa, lalau iho la o Laukieleula i kekahi kukuna o ka la a kaohi iho la. Ia manawa, aia mai la ke Alii.

Ia Kahalaomapuana i ike aku ai i kona kaikunane, ua like na maka me ka uwila, a o kona ili a me kona kino a puni, ua like me ka okooko o ke kapuahi hooheehee hao.

Kahea aku la o Laukieleula, "E kuu Lani, eia ko kuahine o Kahalaomapuana, ka mea au e aloha nui nei, eia la ua imi mai nei ia kaua."

A lohe o Kaonohiokala, aia mai la mai kona hiamoe ana, alawa ae la kela ia Laukieleula, e hea aku i na kiai o ka malu. Kahea ae la.

"E ka Mahinanuikonane,
E Kaohukolokaialea,
Na kiai o ka malumalu, kulia imua o ke Alii."

Ia manawa, hele mai la na kiai o ka malu a ku iho la imua o ke Alii. Aia hoi, ua holo ka wela o ka la mai ke Alii aku.

A loaa ka malumalu imua o ko ke Alii wahi moe, alaila, kahea mai la i ke kaikuahine, a hele aku la a uwe iho la, no ka mea, ua maeele kona puuwai i ke aloha no kona kaikuahine opiopio. A he nui no hoi na la o ke kaawale ana.

A pau ka uwe ana, ninau iho la, "Nawai ke kama o oe?"

Pane aku ke kaikuahine, "Na Mokukelekahiki, na Kaeloikamalama, na Moanalihaikawaokele laua o Laukieleula."

Ninau hou mai la ke kaikunane, "Heaha ka huakai?"

Alaila, hai aku la kela e like me kana olelo i ka makuahine.

A lohe ke Alii i keia mau olelo, haliu aku la oia i ko laua makuahine, me ka ninau aku, "Laukieleula, ua ae anei oe ia'u e kii i ka mea a ianei e olelo mai nei i wahine na'u?"

"Ua haawi mua wau ia oe ua lilo, e like me kana noi ia'u; ina o kekahi o lakou kai kii mai nei, ina aole e hiki mai i o kaua nei, i lalo aku la no, hoi; aeia aku ka olelo a kou pokii, no ka mea, nau i wehe mua ke alanui, a na ko kaikuahine i pani mai, aohe he mea mamua ou, a aohe no hoi he mea mahope iho," pela aku ka makuahine.

A pau keia mau olelo, ninau hou mai la o Kaonohiokala ia Kahalaomapuana no kona mau kaikuaana a me kona kaikunane.

Alaila hai aku la o Kahalaomapuana, "Aole he pono o ko makou kaikunane, ua kue ko makou noho ana, o keia wahine no a'u i kii mai nei ia oe. I ka huakai mua ana i kii ai i ua wahine nei; hoi hou ae ia makou; hele no makou a hiki i kahi o ua wahine nei, ke Alii wahine a'u e olelo nei. I ka po, hiki makou i uka, iloko o ka ululaau oia wale no a me kona kupunawahine ko ia wahi. Ku makou mawaho, i nana aku ka hana i ka hale o ua o Laieikawai, ua uhiia mai i ka hulu melemele o ka Oo.

"Kii o Mailehaiwale, aole i loaa, hoole no ua wahine nei, kii aku o Mailekaluhea, aole no i loaa, kii aku o Mailelaulii, aole no i loaa, kii aku o Mailepakaha, aole no i loaa, i ka hoole wale no a pau lakou, koe owau, aole hoi wau i kii, o ka huhu iho la no ia ia makou haalele i ka nahelehele.

"A haalele kela ia makou, ukali aku makou mahope, pakela loa no ko makou kaikunane i ka huhu, me he mea la na makou i hoole kona makemake.

"Nolaila la, hoi hou makou a kahi i haalele mua ia ai, na ua kaikamahine Alii la i malama ia makou, a haalele wale aku la wau, hele mai nei, oia iho la ko makou noho ana."

A lohe o Kaonohiokala i keia mau olelo, he mea e ka huhu. Ia manawa, olelo aku la oia ia Kahalaomapuana, "E hoi oe me ou kaikuaana a me ke aikane Alii a oukou, kuu wahine hoi, kali mai oukou, i nee ka ua ma keia hope iho, a i lanipili, eia no wau i anei.

"I kaikoo auanei ka moana, a i ku ka punakea i uka, eia no wau i anei. Ina e paka makani a hookahi anahulu malie, i kui paloo ka hekili, aia wau i Kahakae kaea.

"Kui paloo hou auanei ka hekili ekolu pohaku, ua hala ia'u ka pea kapu o kukulu o Tahiti, aia wau i Kealohilani, ua pau kuu kino kapu Akua alaila o kuu kapu Alii koe, alaila noho kanaka aku wau ma ko kakou ano.

"Ma ia hope iho, hoolohe mai oukou a i hui ka hekili, ua ka ua, kaikoo ka moana, he waikahe ma ka aina, olapa ka uwila, uhi ka noe, pio ke anuenue, ku ka punohu i ka moana, hokahi malama e poi ai ka ino a mao ae, aia wau ma ke kua o na mauna i ka wa molehulehu o ke kakahiaka.

"Kali mai oukou a i puka aku ka la, a haalele iho i ka piko o na mauna; ia manawa, e ike ae ai oukou ia'u e noho ana wau iloko o ka la, iwaena o ka Luakalai, i hoopuniia i na, onohi Alii.

"Aole nae kakou e halawai ia manawa; aia ko kakou halawai i ka ehu ahiahi; ma ka puka ana mai o ka mahina i ka po i o Mahealani, alaila e hui ai au me kuu wahine.

"Aia a hoao maua, alaila, e hoomaka wau i ka luku maluna o ka aina no ka poe i hana ino mai ia oukou.

"Nolaila, e lawe aku oe i ka hoailona o Laieikawai, he anuenue o kuu wahine ia."

A pau keia mau mea, hoi iho la oia ma ke aia ana i pii aku ai, hookahi malama, a halawai iho la me Kihanuilulumoku, hai aku la i ka hua olelo, "Ua pono kaua, ua waiwai no hoi."

Komo ae la oia iloko o Kihanuilulumoku, au aku la ma ka moana, e like me na la o ka hele ana aku, pela no ka loihi o ka hoi ana mai.

Hiki laua i Olaa, aole a Laieikawai ma, hanu ae la ua moo nei a puni o Hawaii, aole. Hiki laua i Maui, hanu ae la ka moo, aole no.

Hanu aku la ia Kahoolawe, Lanai, a me Molokai, oia ole like no. Hiki laua i Kauai, hanu ae la a puni aole i loaa, hanu ae la i na mauna, aia hoi, e noho ana i Honopuuwaiakua, luai aku la ua o Kihanuilulumoku ia Kahalaomapuana.

Ike mai la ke Alii a me kona mau kaikuaana, he mea e ka olioli. Aka, he mea malihini nae i ka Makaula keia kaikamahine opiopio, a he mea weliweli no hoi i ua Makaula nei ka ike ana i ka moo, aka, ma kona ano Makaula, ua hoopauia kona maka'u.

He umikumamakahi malama, me ke anahulu, me eha la keu, oia ka loihi o ke kaawale ana o Kahalaomapuana mai ka la i haalele ai ia, Laieikawai ma, a hiki i ko laua hoi ana mai mai Kealohilani mai.

MOKUNA XXIX

Ia Kahalaomapuana i hoi mai ai mai kana huakai imi Alii, mai Kealohilani mai, hai aku la oia i ka moolelo o ko laua hele ana, a me na hihia he nue, a me na lauwili ana, a me na mea a pau ana i ike ai iloko o kona manawa hele.

Iloko nae o kana manawa e olelo nei no ka olelo kauoha a Kaonohiokala, i mai la o Laieikawai i kona mau hoa, "E na hoa, ia Kahalaomapuana e olelo nei no Kaonohiokala ke kaikunane o kakou, kuu kane hoi, ke kau e mai nei ia'u ka halia o ka maka'u, a me ka weliweli, ke kuhi nei au he kanaka, he Akua nui loa ka! Iahona paha a ike aku, o kuu make no paha ia, no ka mea, ke maka'u honua e mai nei no i kona manawa aole me kakou."

I aku la kona mau hoa, "Aole ia he Akua, he kanaka no e like me kakou, o kona ano nae, a me kona helehelena, he ano Akua. A no kona hanau mua ana, lilo ai oia i hiwahiwa na na makua o kakou, ma ona la i haawiia'i ka mana nui hiki ole ia makou, a o Kahalaomapuana nei, alua wale no mea i haawiia'i ka mana, koe aku nae ke kapu no ko kakou kaikunane, nolaila, mai maka'u oe; aia no hoi paha a hiki mai la, ike aku no hoi paha oe la, he kanaka no e like me kakou."

Mamua aku nae o ko Kahalaomapuana hoi ana mai Kealohilani mai, ua ike mua aku ka Makaula hookahi malama mamua'ku o ko laua hoi ana mai. Nolaila, wanana mua ka Makaula me ka olelo iho, "E loaa ana ka pomaikai ia kakou mai ka lewa mai, aia a hiki aku i na po mahina konane e hiki mai ai.

"Aia a lohe aku kakou i ka hekili kui pamaloo, a me ka hekili iloko o ke kuaua, ia manawa e ike ai ko ka aina nei, he ua me ka uwila, he kaikoo ma ka moana, he waikahe ma ka aina, uhi paaia ka aina, a me ka moana a puni e ka noe, ke awa, ka ohu, a me ke kualau.

"A hala ae ia, a i ka la o Mahealani, ma ka ehu kakahiaka, i ka manawa e keehi iho ai na kukuna o ka la i ka piko o na mauna, ia manawa e ike aku ai ko ka aina, he Kamakahi ke noho mai ana iloko o ka onohi o ka la, he mea like me ke keiki kapu a kuu Akua. E ike auanei ka aina i ka luku nui ma ia hope iho, a nana e kaili aku i ka poe hookiekie mai ka aina aku, alaila, no kakou ka pomaikai, a me ka kakou pua aku."

A lohe kana mau kaikamahine i keia wanana a ka Makaula, nalu iho la lakou iloko o lakou iho ma ke kaawale i keia wanana a ka Makaula, me ka hai ole aku i ua Makaula nei, no ka mea, ua hoomanao wale ae la lakou no ka lakou mea i hoouna ai i ko lakou kaikaina.

Ma kona ano Makaula, ua hiki ia ia ke hele aku e kukala ma Kauai a puni, me ka hai aku i kana mea i ike a no na mea e hiki mai ana mahope.

A no keia mea, kauoha iho la oia i kana mau kaikamahine, mamua o kona haalele ana ia lakou, me ka olelo aku, "E a'u mau kaikamahine ke hele nei au ma kuu aoao mau, e haalele ana wau ia oukou, aole nae e hele loa ana, aka, e hele ana wau e hai aku i keia mea a'u e kamailio nei ia oukou, a hoi mai wau; nolaila, e noho oukou ma kahi a kuu Akua i kuhikuhi ai ia'u, e waiho oukou ia oukou maloko o ka maluhia a hiki i ka hookoia'na o kuu wanana."

Hele aku la ua Makaula nei e like me kona manaopaa, a hele aku la oia imua a na'lii a me ka poe koikoi, ma kahi e akoakoa ai na'lii, malaila oia i kukala aku ai e like me kona ike.

A hiki mua oia i o Aiwohikupua, me ka i aku, "Mai keia la aku, e kukulu mua oe i mau lepa a puni kou wahi, a e hookomo i kau poe aloha a pau maloko.

"No ka mea, ma keia hope koke iho, e hiki mai ana ka luku maluna o ka aina, aole e ikeia kekahi luku mamua aku, e like me ka luku e hiki mai ana, aole hoi mahope iho o ka pau ana ae o keia luku a'u e olelo nei.

"Mamua o ka hiki ana mai o ka mea mana, e hoike mai no oia i hoailona no ka luku ana, aole maluna o na makaainana, maluna pono iho no ou, a o kou poe, ia manawa, e moe ai na mea kiekie o ka aina nei imua ona, a e kailiia aku ka hanohano mai a oe aku.

"Ina e hoolohe oe i ka'u olelo, alaila, e pakele oe i ka luku e hiki mai ana, a oiaio; ano e hoomakaukau oe ia oe."

A no keia olelo a ka Makaula, kipakuia mai la ka Makaula mai ke alo mai o ke Alii.

Pela oia i kukula hele ai imua o na'lii a puni o Kauai, o ka poe alii i lohe i ka ka Makaula, o lakou no kai pakele.

Hele aku oia imua o Kekalukaluokewa, kana wahine, a me ko laua alo a pau.

E like me ka olelo no Aiwohikupua, pela kana olelo ia Kekalukaluokewa, a manaoio mai la oia.

Aka, o Waka, aole oia i hooko, me ka olelo mai, "Ina he Akua ka mea nana e luku mai, alaila, he Akua no ko'u e hiki ai ke hoopakele ia'u, a me ka'u mau Alii."

A no keia olelo a Waka, haliu aku la ka Makaula i ke Alii, a olelo aku la, "Mai hoolohe i ka ko kupunawahine, no ka mea, e hiki mai ana ka luku nui maluna o na'lii. Ano e kukulu i lepa a puni oe, a e hookomo i kau mea aloha maloko o no lepa i kukuluia, a o ka mea e manaoio ole i ka'u, e haule no lakou iloko o ka luku nui.

"A hiki i ua la la, e moe ana na luahine ma na kapua i o ke keiki mana, me ke noi aku i ola, aole e loaa, no ka mea, ua hoole i ka olelo a ka Makaula nei."

A no ka mea, ua ike o Kekalukaluokewa i ke ko mau o kana mau wanana mamua aku, nolaila, ua pale kela i ka olelo a ka luahine.

A hala aku la ka Makaula, kukulu ae la ke Alii i lepa a puni kona Hale Alii, a noho iho la maloko o kahi hoomalu e like me ka olelo a ka Makaula.

A pau ka huakai kaapuni a ka Makaula, hoi aku la oia a noho me kana mau kaikamahine.

No ke aloha wale no o ka Makaula ke kumu o kona hele ana aku e hai i kana mea i ike ai. Hookahi la o kona, noho ana me kana mau kaikamahine ma Honopuuwaiakua, mai kona hoi ana aku mai kaapuni, hiki mai o Kahalaomapuana, e like me ka kakou ike ana mamua ae nei i hoikeia ma neia Mokuna.

MOKUNA XXX

Hookahi anahulu mahope iho o ko Kahalaomapuana hoi ana mai mai Kealohilani mai, ia manawa, hiki mai la ka hoailona mua a ko lakou kaikunane, e like me ke kauoha i kona kaikuahine.

Pela i hoao liilii ai na hoailona iloko o na la elima, a i ke ono o ka la, kui ka hekili, ua ka ua, kaikoo ka moana, waikahe ka aina, olapa ka uwila, uhi ka noe, pio ke anuenue, ku ka punohu i ka moana.

Ia manawa, olelo aku ka Makaula, "E a'u mau kaikamahine, ua hiki mai ka hoohoia'na o kuu wanana e like me ka'u olelo mua ia oukou."

I aku la na kaikamahine, "Oia hoi ka makou i hamumu iho nei, no ka mea, ua lohe mua no makou i keia mea ia oe, oiai aole keia (Kahalaomapuana) i hiki mai, a ma ka ianei hoi ana mai nei, lohe hope makou ia ianei."

Olelo mai la o Laieikawai, "He haalulu nui ko'u, a me ka weliweli, a pehea la e pau ai kuu maka'u?"

"Mai maka'u oe, aole hoi e weliweli, e hiki mai ana ka pomaikai ia kakou, a e lilo auanei kakou i mea nui nana e ai na moku a puni, aole kekahi mea e ae, a e noho Alii auanei oukou maluna o ka aina, a e holo aku ka poe hana ino mai ia oukou mai ka noho Alii aku.

"Nolaila wau i ukali ai me ka hoomanawanui iloko o ka luhi, a me ka inea, iloko o na pilikia he nui, a ke ike nei wau, no'u ka pomaikai a no ka'u mau pua, mai ia oukou mai."

Hookahi malama o ka ino ma ka, aina no ka hoailona hope, ma ke kakahiaka, i na kukuna o ka la i haalele iho ai i na mauna. Ikeia aku la o Kaonohiokala e noho ana iloko o a wela kukanono o ka la, mawaena pono o ka Luakalai, i hoopuniia i na anuenue, a me ka ua koko.

I kela wa no, loheia aku la ka pihe uwa a puni o Kauai, i ka ike ana aku i ka Hiwahiwa Kamakahi a Moanalihaikawaokele laua o Laukieleula, ke Alii nui o Kahakaekaea, a me Nuumealani.

Aia hoi he leo uwa, "Ka Hiwahiwa a Hulumaniani--e! Ka Makaula nui mana! E Hulumaniani--e! Homai he ola!"

Mai ke kakahiaka a ahiahi ka uwa ana, ua paa ka leo, o ke kuhikuhi wale iho no a ka lima aohe leo, me ke kunou ana o ke poo, no ka mea, ua paa ka leo i ka uwa ia Kaonohiokala.

Ia manawa a Kaonohiokala e nana mai ana i ka honua nei, aia hoi, e aahu mai ana o Laieikawai i ke kapa anuenue a kona kaikuahine (Kahalaomapuana) i lawe mai ai, alaila, maopopo ae la ia ia o Laieikawai no keia, ka wahine hoopalau ana.

Ma ka ehu ahiahi, ma ka puka ana mai a ka mahina konane o Mahealani, hiki mai la iloko o ke anapuni a ka Makaula.

Ia Kaonohiokala i hiki mai ai, moe kukuli iho la kona mau kaikuahine, a me ka Makaula imua o ka Hiwahiwa.

A o Laieikawai kekahi, i ka Hiwahiwa i ike mai ai ia Laieikawai e hoomaka ana e kukuli; kahea mai la ka Hiwahiwa, "E kuu Haku wahine, e Laieikawai e! mai kukuli oe, ua like no kaua."

"E kuu Haku, he weliweli ko'u, a me ka haalulu nui. A ino i manao oe e lawe i kuu ola nei, e pono ke lawe aku, no ka mea, aole wau i halawai me kekahi mea weliweli nui mamua e like me keia," wahi a Laieikawai.

"Aole au i hiki mai e lawe i kou ola, aka, ma ka huakai a kuu kaikuahine i hiki ae nei i o'u la, a nolaila, ua haawi mai wau i hoailona no'u e ike ai ia oe, a e maopopo ai ia'u o oe kuu wahine hoopalau, a nolaila ua hele mai au e hooko e like me kana kii ana ae nei," pela aku o Kaonohiokala.

A lohe kona mau kaikuhine a me ka Makaula pu, alaila hooho maila lakou me ka leo olioli:

"Amama! Amama! Amama! Ua noa, lele wale, aku la." Ala ae lakou i luna me ka maka olioli.

Ia manawa, kahea iho la oia i kona mau kaikuahine, "Ke lawe nei wau i kuu wahine, a ma kela po e hiki hou mai maua." Alaila, kailiia aku la kana wahine me ka ike oleia e kona mau hoa, aka, o ka Makaula ka mea i ike aweawea aku i ka laweia ana ma ke anuenue a noho i loko o ka Mahina, malaila i hooiaio ai laua i ko laua mau minute oluolu.

A ma kekahi po ae, i ka mahina e konane oluolu ana, i ka wa hapa o ka lai.

Kuuia mai la kekahi anuenue i uliliia mai luna mai o ka mahina a hiki i lalo nei, i ka wa e kupono ana ka mahina i luna pono o Honopuuwaiakua.

Ia manawa, iho mai la na'lii o ka lewa me ko laua ihiihi nui a ku mai la i mua o ka Makaula, me ka olelo iho, "E hele ae oe e kala aku i na mea a pau i hookahi anahulu, e hoohuiia ma kahi hookahi, alaila, e hoopuka aku wau i olelo hoopai no ka poe i hana ino mai ia oukou.

"A pau na la he umi, alaila e hui hou kaua, a na'u no e hai aku i ka mea e pono ai ke hana oe, a me kau mau kaikamahine pu me oe."

A pau keia mau olelo, hele aku la ka Makaula, a hala ia, alaila kaili puia aku la na kaikuahine elima i luna a noho pu me ia i ka olu o ka Mahina.

I ka Makaula i kaapuni ai mamuli o ka olelo a ka Hiwahiwa, aole oia i halawai me kekahi kanaka hookahi, no ka mea, ua pau i uka o Pihanakalani, kahi i oleloia he lanakila.

A pau na la he umi, hiki aku ka Makaula i Honopuwaiakua, aia hoi ua mehameha.

Ia manawa, halawai mai la me ia o Kaonohiokala, a hai aku la i kana olelo hoike no kana oihana kaapuni e like me ke kauoha a ka Hiwahiwa.

Ia manawa kaili puia aku la ka Makaula a noho i ka mahina.

A i ke kakahiaka o kekahi la ae, ma ka puka ana mai o ka la, i ka wa i haalele iho ai na kukuna wela o ka la i na mauna.

Ia manawa ka hoomaka ana o ka Hiwahiwa e hoopai ia Aiwohikupua a me Waka pu.

Haawiia ka make no Waka, a o Aiwohikupua, hoopaiia aku la ia e lilo i kanaka ilihune, e aea haukae ana maluna o ka aina a hiki i kona mau la hope.

Ma ke noi a Laieikawai, e hoopakele ia Laielohelohe a me kana kane, nolaila, ua maalo ae ka pilikia mai o laua ae, a no laua kekahi kuleana ma ka aina ma ia hope iho.

I ke kakahiaka nae, i ka hoomaka ana o ka luku ia Aiwohikupua a me Waka.

Aia hoi, o ke anaina i akoakoa ma Pihanakalani, ike aku la lakou i ke anuenue i kuuia mai ma ka mahina mai, i uliliia i na kukuna wela o ka la.

Alaila, ia manawa akoakoa lakou a pau, ka Makaula, a me na kaikamahine elima e kau mai ana ma ke ala i uliliia, a o Kaonohiokala me Laieikawai ma ke kaawale, a he mau kapuai ko laua me he ahi la. Oia ka manawa a Aiwohikupua a me Waka i haula ai i ka houna, me ka apono i ka olelo a ka Makaula.

A pau ka hoopai a ke Alii no na enemi, hoonoho ae la ke Alii oluna ia Kahalaomapuana i Moi, a hoonoho pakahi aku la i na kaikuahine ona ma na mokupui. A o Kekalukaluokewa no ke Kuhina Nui, a me Laielohelohe, a o ka Makaula no ko lakou mau hoa kuka ma ke ano Kuhina Nui.

A pau ka hooponopono ana no keia mau mea a pono ka noho ana, kaili puia aku la o Laieikawai e kana kane ma ke anuenue iloko o na ao kaalelewa a noho nia kahi mau o kana kane.

Ina e hewa kona mau kaikuahine, alaila na Kahalaomapuana e lawe ka olelo hoopii imua o ke Alii.