Chapter X: The Story of Olopana and His Wife (1)
It is said that Olopana was once the king of the island of Hawaii, who made his permanent home in Waipio, where he lived with his wife Luukia. There are, however, three Olopanas spoken of amongst certain people: The Olopana mentioned in the story of Kamapuaa, the Olopana said to be of Tahiti, and the Olopana mentioned in this story. But the Olopana of this story was the Olopana who first went to Tahiti with his wife Luukia, the same as mentioned in the legend of Moikeha. The genealogy of Olopana cannot be recounted here, as it is not known. The only things known of Olopana are the events of his reign on Hawaii and his arrival at Tahiti, which are as follows.
Once upon a time Olopana and his wife Luukia were the rulers of the island of Hawaii, and all the people were under them. During their reign a great flood swept down the valley of Waipio and carried away the people and their houses into the ocean. It is said that in this flood Olopana and his wife were carried out to sea, which was the means of their reaching Tahiti. When Moikeha came to Hawaii and spoke of Olopana as being in Tahiti, the story was then made up that when they were carried out to sea in the flood, they must have actually swam all the way to Tahiti, as nothing had been heard of Olopana and his wife from the time of the flood until the arrival of Moikeha. According to some of the old people, however, it is said and believed that the passage to Tahiti was made in a canoe.
When the news was first brought here about Olopana being in Tahiti, the people of Hawaii were so divided in the belief that he was actually alive and in Tahiti that it was decided, as a means of settling these differences, to send Ulu, the king of Kau, in a canoe made of bulrushes. [129] After Ulu set out nothing more was heard of him, not even if he had reached Tahiti. After some time had elapsed a certain priest was sent in search of Ulu, but while in mid-ocean the priest discovered that Ulu had died, so he returned. Shortly after the return of the priest, Kapukini, a chief of Puna, was made king of Hawaii, there being no king over the island of Hawaii at this time.
Olopana in the meantime was living in Tahiti with his wife Luukia. Moikeha and his wife Kapo were the king and queen of Tahiti at this time. When Moikeha saw that Luukia was pleasant to look upon he took her to wife, as already spoken of in Chapter I. After Moikeha left Tahiti and came to Hawaii, Olopana, through his kind and considerate treatment of the people, became the king of Tahiti. But when Kupohihi, an uncle of Moikeha, heard that Tahiti had become independent with Olopana as its king, he came and sent Olopana away. Olopana therefore set sail for Hawaii with his wife Luukia.
Olopana is said to have so treated the people of Tahiti that he and his wife were thought much of, and when he set out for Hawaii a large number of people accompanied him. Upon the arrival of Olopana and his companions, the people of Hawaii saw that their hands and arms were tatued. The people became so infatuated with the idea that they too had their arms and hands tatued. It is said that this was the first time that tatuing was introduced into these islands.
As soon as Olopana and his people arrived from Tahiti, he caused some of his men to reside on Maui, some on Molokai, and some on Oahu and Kauai. It is said that is the reason why the people of these islands speak differently from those of Hawaii.
On their return Olopana and his wife again took up their residence in Waipio, except at times when Luukia was isolated to other places where she was kept and well treated. These times of isolation came only at Luukia’s monthly periods, when she was removed to Puukawaiwai, a place located between Kawaihae and Waimea. Here a house was built for her surrounded by a wall. This particular spot has always been known as the wall of Luukia and is so called to this day.
HOW LUUKIA LIVED AT PUUKAWAIWAI.
It was customary for Luukia to retire to this house of separation at the approach of her periods of infirmity. During one of her trips to this house of separation, while on her way from Waipio, Luukia met a man by the name of Waiauwia, a person of some note who was living at Waimea. This man became so enamoured of her that he followed her to her house of separation and there made advances on her, to which Luukia replied: “We cannot do such a thing, as I am defiled.” Upon receiving this reply from Luukia, Waiauwia was puzzled to know the meaning of such a thing; he insisted that she grant his request. At this determination on his part, Luukia told Waiauwia: “Don’t come in unto me, for I have my period of infirmity. This is the reason why I am separated from Olopana the king.”
This was the first time that Waiauwia ever heard of such a thing, that men were prohibited from living with women during their monthly periods. Waiauwia was therefore forced to return to Waimea, and there informed his wife that it was against the wish of the gods to have men live with their wives during their periods of infirmity. Some time after this first meeting between Waiauwia and Luukia at Puukawaiwai, Waiauwia again visited Luukia at her house of separation, after one of her periods of infirmity, and this time his desire was at last satisfied and Luukia fell in wrong-doing with Waiauwia.
It is said that Olopana brought the tabu system to these islands. Shortly after this the tabu system was inaugurated throughout the whole group.
ANOTHER STORY ABOUT OLOPANA.
There are several versions of Olopana, as told by the old historians, and there seems to be several Olopanas; but it is said that the Olopana who was the husband of Luukia was the Olopana who was known as the younger brother of Moikeha and that he was a Tahitian, being born and raised there; and that it was in Tahiti that he first met and lived with Luukia; and that Luukia was also a Tahitian. But this version is very rarely spoken of. What are commonly known, however, are these: that Olopana is mentioned in the chant of Kualii, and the Hawaiian people are still using the skirt or pau of Luukia.
KA MOOLELO O MOIKEHA.
MOKUNA I.
Ua olelo nui ia i loko o ka moolelo o Moikeha, no Tahiti mai o Moikeha no ka aina i oleloia o Moaulanuiakea, a he alii nui oia no Tahiti, a ua hoao oia me Kapo, a ua hanau he keiki na laua, a kapa aku la i ka inoa o ka laua keiki o Laamaikahiki. Aka, i ka manawa i hiki aku ai o Olopana me kana wahine me Luukia i Tahiti mai Hawaii aku nei, i ka manawa i makemake ai o Moikeha ia Luukia, nolaila lawe ae la o Moikeha i wahine moekolohe nana. Aka, aole i manao ino o Olopana no ia hana ana, a he like wale no ka manao o Olopana me kana punalua Moikeha.
Mahope iho oia manawa, lilo ae la o Olopana i kuhina nui nona ma na aina apau o Tahiti. I kekahi manawa, hiki ae la ke kuko ino ia Mua no Luukia, no ka mea, ua ake nui o Mua e launa haumia aku me Luukia, aka, aole nae he manawa e hui ai laua. A no ka lilo mau ana o Luukia i ke alii ia Moikeha, nolaila, imihala ae la o Mua i mea e kaawale ai o Luukia mai a Moikeha aku.
I kekahi manawa, he alii puni lealea o Moikeha, hele aku la oia maloko o na aha lealea pahee, olohu, a me kekahi mau lealea e ae. A i ke anaina lealea e akoakoa ana ma ka aha, he mea mau, o ka mea i oi ke akamai ma ka pahee, oia ka mea e uwa nui ai ka aha. I ke anaina lealea e uwauwa ana, ua hiki aku nae ia leo uwa i ko Luukia mau pepeiao.
A i mea e ko ai ko Mua manao ino no Moikeha, nolaila hele aku la o Mua, a i mua o Luukia, olelo aku, me ka ninau aku nae: “E Luukia, ua lohe ae nei anei oe i keia leo uwa o ka aha lealea a ke alii?” (Moikeha). I mai o Luukia: “Ae, ua lohe aku nei wau.” I hou aku o Mua ia Luukia: “He pono auanei kahi oia uwa a oukou e lohe ae la; aole. E olelo hoohilahila ana o Moikeha ia oe no ko wahi huna; aole paha kela piha uwa a ke alii he pono.”
A no keia mea, lilo iho la keia olelo hoopunipuni a Mua i mea oiaio ia Luukia. Nolaila, kupu ae la ka manao huhu o Luukia, aole e launa hou me Moikeha, aole hoi e haawi aku i kona wahi huna ia ia e like me mamua. Ia manawa, kauoha ae la o Luukia i kona mau kahu, e huna loa ia kona wahi huna. A no ia manaopaa o Luukia, hoaha ia iho la o Luukia i ke kaula mai ka puhaka a hiki i na kumu uha, hunaia ka piko o ke kaula. Oia ka mea i kapaia ai ka aha o ka huewai, a me ka aha o na waa, kaukahi a kaulua paha, “Pau o Luukia” mamuli o ka ho-aha ia ana o Luukia, a ke mau nei ia olelo a hiki i keia hanauna.
Ia Moikeha i ka lealea a hoi mai, me ka manao ua pono ka noho ana, aole ka.
Hoi mai la o Moikeha, a launa iho la me ka wahine me Luukia; aka, aole nae i hooki o Luukia i kona pane mai ia Moikeha, aia a hiki i ka manawa e hoohuoi ai o Moikeha no ka huna paa loa ia ana o ko Luukia wahi huna, ia manawa e hoopau ai o Luukia i kona pane ana ia Moikeha. A hiki o Moikeha ma ko lakou hale alii, ia manawa koke no, ike aku la o Moikeha i ke ano e ana o ko Luukia mau helehelena, aka, ua haohao koke no o Moikeha, aka, aole nae i ninau koke aku o Moikeha i ke kumu oia ano e ana.
A ma ka po ana iho, i loko o ko laua manawa moe, he mea haohao ia Moikeha i ka moe pu ana me kona pau, aole hoi i ikeia ia mea mamua i loko o ko laua mau la oluolu. E like me kona (Moikeha) ike ana i ka hana a kela wahine ana, pela no oia i kali ai me ka nana ana i loko o na po eha, aia nae, e mau ana no ka paa mau o ka pau o Luukia; a no ia mea, ma kekahi po iho, makemake ae la o Moikeha e ike ia laua iho ma ko laua kuleana mau. I ka manawa i kupu ae ai ko Moikeha manao e ike me kana wahine, alaila, wehe ae la o Moikeha i ka pau o Luukia, a hemo, i nana aku ka hana o ke kane, ua hoahaia o Luukia i ka aha a paa loa, mai ka puhaka a na kumu uha. Nolaila, ninau aku la o Moikeha ia Luukia, i ke kumu o keia hana a ka wahine, aka, aole nae e hiki ia Luukia ke hai aku. Koi aku la o Moikeha ia Luukia mai ke ahiahi a aumoe, e hai mai i ke kumu o keia hana ana, aka, aole nae i haawiia mai hookahi huaolelo. A no keia mea, ano e ae la ko Moikeha manao, a olelo iho la oia oia wale, me ka i iho: “Kupanaha keia hana au e ka wahine, i ka noho iho nei no ka i ka pono a o ke oki mai nei no ka ia o ka leo; o ke aha la ko’u hewa i kamaahaia iho nei ka’u wahi i manao ai. A heaha la hoi kana, eia hoi wau ke hele nei a huna na maka i kahi e, i ku hoi kuu makaia.”
Ia manawa, hoolale koke ae la o Moikeha i kana keiki hookama, e hoomakaukau na waa, me ka olelo aku o Moikeha i ua keiki la: “E holo kaua i Hawaii, no ka mea, e naauaua ana wau i ke aloha o ka wahine Luukia, a nalo kaupaku o kuu hale Lanikeha nei la, alaila pau ka manao ana ia Tahiti.” Ia manawa, hoolale koke ae la o Kamahualele i na i-hoewaa, a makaukau, alaila, lawe ae la o Moikeha i na kaikuahine ona ia Makapuu laua o Makaaoa, a lawe ae la i na kaikaina ia Kumukahi laua o Haehae, a lawe pu ae la i kona kahuna ia Mookini, a me na kanaka koikoi o ko Moikeha alo, oia o na hookele a me na kahuna punahele, a me na kiu nana e nana ka aina.
Ma ia wanaao, ma ka puka ana o ka hoku hookelewaa, kau ae la o Moikeha maluna o na waa ona, a kau pu aku la no hoi me kona mau hoa holo. Mai ia wanaao a puka ka la, ike mua lakou ia Hilo, ua pono ka holo ana, ia wa ku mai ai o Kamahualele a pule aku la ma ke ano mele e like me ka mea i oleloia ma mua ae. A hiki mai la lakou i Hilo, makemake ae la o Kumukahi laua me Haehae e noho i Hilo, a hoonoho ae la o Moikeha ia laua malaila.
Ia manawa haalele o Moikeha ma ia Hilo a holo mai la lakou ma ka aoao akau o Hawaii, a hiki ma Kohala, makemake ae la o Mookini me Kaluawilinau e noho ma Kohala, nolaila, hoonoho ae la o Moikeha ia laua malaila. Haalele ia Kohala, holo mai la ma ka aoao hikina o Maui a hiki i Hana, makemake ae la kekahi kanaka e noho i Hana, nolaila hoonoho iho la ia Honuaula i laila, mai laila mai hiki lakou mawaena o Lanai me Molokai, mawaho pono o Kawela. Ia manawa ike aku la o Kamahualele i kekahi waa nui e lana ana mawaho o ka lae o Kalaau, nolaila, hookele pono aku la o Kamahualele i na waa ma kahi o ka waa e lana mai ana. A ia lakou i hiki aku ai, aia nae o Kakakauhanui ka mea nona ka waa. O kana hana mau o ka lawaia, a he mea mau no ia ia ka holo ma ia wahi i na la a pau i ka lawaia.
Nana ae la o Moikeha, he kanaka nui a puipui o Kakakauhanui, a he kanaka ikaika a ano koa no hoi. Nolaila lawe ae la o Moikeha ia ia i aikane nana, me ke kauoha iho nae: “E noho oe i anei, e holo ae wau a loaa ia’u kahi kupono o makou e noho ai; aia a hiki mai kekahi hoouna i ou nei alaila hele ae oe.”
A pau ka lakou olelo ana malaila, haalele lakou ia Kalaau, a holo aku la a hiki i Oahu, a no ka makemake o na kaikuahine e noho ma Oahu, nolaila nonoi aku la o Makapuu laua o Makaaoa ia Moikeha e noho i Oahu, me ka i aku: “Ua makemake ae nei maua e noho maanei, i ike aku ai i ke ao o ka aina, Tahiti.” A no ia mea, mamuli o ka makemake o kona mau kaikuahine, hoonoho iho la ia Makapuu laua o Makaaoa ma Oahu. A koe aku la o Moikeha, o kana keiki hookama o Kamahualele, o na hoewaa elua, o Kapahi o Moanaikaiaiwa, a o Kipunuiaiakamau ma, elua laua, a o na kiu o Kaukaukamunolea ma, elua laua.
Haalele iho la lakou ia Oahu, holo aku la a hiki ma Wailua; ia manawa, ua ahiahi poeleele ko lakou hiki ana aku, nolaila, aole lakou i pae iuka, hekau iho la na waa i ke kai a po a ao; ma ke kakahiaka nui nana aku la na kanaka i keia kaulua e lana ana iloko o ke kai, me ka puloulou alii i luna. Ia manawa pae aku la na waa, hapai ia aku la a kau i uka. I kela wa hoi a lakou i kau aku ai, ua akoakoa nui mai na kanaka i ka heenalu ma ka nalu o Kamakaiwa, a elua mau kaikamahine alii i hele mai i ka heenalu ia manawa, o Hooipoikamalanai a me Hinauu.
Hele aku la o Moikeha ma i kahi e heenalu ia ana; he alii maikai o Moikeha, he ehu kumuuli, he kanaka loihi no hoi. A o Hooipoikamalanai ma hoi, makemake ae la laua ia Moikeha, a manao ae la laua e lawe ia Moikeha i kane na laua. A o Moikeha hoi, ua komo pu no hoi i loko ona ka makemake ia Hooipoikamalanai ma, me ka manao no hoi e lawe i kekahi o laua i wahine hoao nana. A i ka pau ana ae o ka Hooipoikamalanai ma heenalu ana, hoi aku la a hai aku la i ko laua makuakane, me ka i aku: “Ua makemake maua e lawe i kela keiki alii i kane hoao na kekahi o maua.”
A mamuli o ka makemake o na kaikamahine alii o Kauai hooholo ae la ko laua makuakane, e kiiia o Moikeha a e laweia mai ma ka hale o na kaikamahine alii; alaila kiiia aku la o Moikeha, a me kona mau hoa, a laweia mai la. Ia manawa lawe ae la o Hooipoikamalanai a me Hinauu ia Moikeha i kane hoao na laua, a lilo iho la o Moikeha i alii nui no Kauai mahope iho o ka make ana o kona makuahunowai kane.
MOKUNA II.
KA NOHO ANA O MOIKEHA I KAUAI, A ME KANA MAU HANA.
Mahope iho o ko Moikeha hoao ana ia Hooipoikamalanai laua o Hinauu, lilo ae la o Moikeha i alii nui mamuli o ka make ana o kona makuahunowai kane. Noho iho la o Moikeha me kana mau wahine, a loaa mai loko ae o lakou elima mau keiki, he mau keiki kane wale no. A penei no ka mookuauhau o ia hanauna:
KANE. WAHINE. KEIKI.
{ o Umalehu.
{ Hooipoikamalanai. { o Kaialea.
Moikeha. { { o Kila.
{
{ Hinauu. { o Kekaihawewe.
{ o Laukapalala.
Ma keia mookuauhau o Moikeha, ua laha mai mai ia ia mai a hiki i ka wa i noho alii ai o Manookalanipo na ohana alii o Kauai a me Niihau. Aka, aole nae kekahi poe i hiki ke hoomaopopo mai i ka lehulehu oia mookuauhau ma na lalani pololei.
Mahope iho o keia mau mea, lana ae la kona (Moikeha) manao ma na wahine a me na keiki wale no, a ma na keiki kona manao hilinai nui, me ka pau ana o ko Moikeha manao ana ia Luukia. I kekahi manawa mahope mai, manao ae la o Moikeha i kana keiki, ia Laamaikahiki, ka laua keiki hoi me Kapo. A nui no hoi ko Moikeha aloha no Laamaikahiki. Nolaila, i kekahi manawa hoakoakoa ae la o Moikeha i kana mau keiki elima, a olelo aku la, me ka i aku: “Ke manao ae nei wau e kii kekahi o oukou i ko oukou kaikuaana, e holo mai i Hawaii nei.” A no keia olelo a Moikeha, he me pihoihoi nui loa ia no kana mau keiki, me ka olelo pakahi aku i ko lakou makuakane: “Owau ke kii! Owau ke kii!!” a pela aku; pela mau lakou e olelo ai i ko lakou makuakane.
A ike aku la o Moikeha, ua pihoihoi kana mau keiki, a e ane aumeume auanei lakou ia lakou iho, a nolaila, i mea e akaka pono ai i kekahi o lakou ko lakou mea e holo i Tahiti, hailona aku la oia i kana mau keiki, a ina o ka mea i ku i ka hailona, oia iho la ke keiki e kii ia Laamaikahiki. A no ia manao ana o Moikeha pela, nolaila, olelo aku la oia i kana mau keiki: “Auhea oukou, ke manao nei wau e hailona aku ia oukou, a o ke keiki o oukou i ku i ka hailona, oia ke kii i ke kaikuaana o oukou.” A no keia mea, lawe ae la o Moikeha e hailona ia lakou ma ka muliwai, e like me ko lakou hanau ana. Mamua nae o ka hailona ana a Moikeha i kana mau keiki olelo aku la oia i kana mau keiki, me ka i aku: “E lawe kela mea keia mea o oukou i mau waa lai, hookahi no hana ana a ka mea hookahi, aole e palua. A o ka mea nana ka waa e holo pono mai a komo ma ka olowa o kuu mau uha, oia ko oukou keiki e kii i ke kaikuaana o oukou.”
A pau kana kamailio ana i kana mau keiki, hele ae la o Moikeha a noho ma kapa muliwai, ma ka aoao e huli pono ana i kahi a ka makani e pa mai ana. A o na keiki hoi, hele ae la lakou a ma ka aoao e huli pono ana i ke alo o ko lakou makuakane. Alaila, kuu aku la ka hanau mua i kana waa, aka aole nae i holo pololei aku, ua lalau ma kahi e. A o ka muli iho, kuu mai la oia i kana waa, a ua like no kana me ka ka mea mua. A pela no a pau na keiki eha, aole i ku i ka hailona. A o Kila hoi ka Moikeha hanau muli loa, lawe ae la oia i kana waa, a hookuu aku la i ka wai, ua holo pololei nae kana waa a ma ke alo ponoi o ko lakou makuakane. A ike mai la kona mau kaikuaana ua ku i ko lakou kaikaina ka hailona; alaila he mea e ka huhu o kona mau kaikuaana. A no keia mea imi hala iho la kona mau kaikuaana i mea e make ai ko lakou kaikaina.
I kekahi manawa, hoowalewale ae la kona mau kaikuaana e hele i ke ke-a pua; aka, no ka ike maopopo ana o ko lakou mau makua, ua nui ke aloha ole o kana mau keiki i ko lakou hanau muli, nolaila, aole i ae aku ko lakou makuakane e hookuu i ko lakou kaikaina. Aka, ua nui ka malimali ana o kana mau keiki hanau mua ia ia, me ka imi maalea i mea e puni ai ko lakou kaikaina, aole nae i hookuu iki aku o Moikeha ia Kila mamuli o ke koi mai a kana mau keiki.
I kekahi manawa, mahope mai o ka manawa i aneane ai e hookuu ia Kila i Tahiti, no ke kii ia Laamaikahiki, ia manawa, aneane e hookuu aku o Moikeha ia Kila e holoholo pu me kona mau kaikuaana. A no ia manao ana pela, nolaila, olelo aku la o Moikeha ia ia: “E kuu keiki, ua pau ka’u aua ana ia oe ma ke koi a kou mau kaikuaana, nolaila, e hookuu no wau ia oe, e hele pu me kou mau kaikuaana, malia paha, o kou hele no ia, hele loa, nolaila, e hele pu oe me kou mau kaikuaana, ma ka lakou wahi e hele ai, hele pu aku oe. Aia a pau ae na la kapu heiau, alaila ma ia mau la iho, e hele aku oe i Tahiti.” I mai la o Kila: “Mai hookuu oe ia’u me ko’u mau kaikuaana, mamuli paha make wau; e pono paha ia oe ke haawi aku i akua no lakou, i makau ai lakou i ke akua, i ole ai lakou e pepehi mai ia’u, alaila, pono wau ke hele pu me kuu mau kaikuaana.” A ike ae la o Moikeha he pono io ka ke keiki, alaila hoakoakoa ae la oia i kana mau keiki a pau, a olelo aku la i akua no lakou. Aka, ma keia olelo a Moikeha, aole i ae kana mau keiki pela. Alaila, hoapono iho la o Moikeha i ka Kila olelo, nolaila, aole i hookuu aku oia ia Kila e hele pu me kona mau kaikuaana.
A mahope iho o keia manawa, hoomakaukau ae la o Moikeha no ko Kila holo i Tahiti e like me kona manao mua ana. Mamua nae o ko Kila holo ana aku i Tahiti, olelo aku la o Moikeha ia ia: “I holo auanei oe, a hiki i Oahu kipa aku auanei oe i ou mau makuahine, aia ko laua wahi la ma ka aoao e nana la ia Molokai, alaila kolea aku oe ia laua, alaila aole oe e hoohewahewaia.”
A pau ka Moikeha olelo ana, alaila, wae ae la oia i na kanaka e hele pu me Kila. O Kamahualele, laweia ae la oia i hoa hele no ke alii, ma kona ano keiki hookama. O Kapahi a me Moanaikaiaiwa, laweia ae la laua i mau hoewaa. O Kipunuiaiakamau ma, elua laua, laweia ae la laua he mau hookele, a he mau kipu no hoi. Ina e holo loa ana na waa i mua a aneane e kuia aku paha i uka, alaila e kahea auanei o Kamahualele: “E Kipunuiaiakamau ma, ia olua!” Alaila e kipu auanei laua, emi hou na waa i hope, a nolaila i kapaia ai ko laua inoa mamuli oia ano Kipunuiaiakamau. O Kaukaukamunolea ma, elua laua, ua laweia laua i mau kiu (pailata), o lakou na kanaka o Tahiti mai i hoouna pu ia me Kila. A ma keia holo ana o Kila, makemake ae la kekahi mau kanaka o Kauai e hele pu me ia, o Hooholoku ma, elua laua. A ma ka makemake hoi o Kamahualele, lawe ae la oia ia Kuaiwilu laua o Kuaineno, he eiwa paha ko lakou nui, o ke alii, umi lakou.
A makaukau na kanaka e hele pu ai me Kila, alaila, lawe ae la o Moikeha i na kahuna kilokilo lani, i nanaia ai ka maikai o ko ke alii hele ana. A ma ia ano, ua ikeia he kupono i ke alii ke holo. Aka, laweia ae la o Wanahili, kekahi kahuna, e holo pu me Kila, hui pu, he umikumamakahi ko lakou nui. A ma ka la i manaoia ai he pono ke hele, ma ka wanaao, i ka puka ana o ka hoku hookelewaa holo aku la lakou ma ka wanaao a hiki ma Oahu, ma kahi i kuhikuhi ia ai o na makuahine e like me ka Moikeha kauoha mua. A i na waa e lana ana ma ke kai, kahea aku la o Kila: “Welina hoi ia olua e Makapuu laua o Makaaoa.”
Makapuu laua o Makaaoa. “Owai oe?” “Owau nei o Kila i uka, o Kila i kai, o Kila-pa-Wahineikamalanai, o kama wau a Moikeha.”
Makapuu ma. “Ke ola la no ka o Moikeha?” “Ke ola la no.”
Makapuu ma. “Ka walea ana?”
Kila. “I wale ia Kauai i ka la hiki ae a po iho; i keekee a ka nalu o Makaiwa, i kahuli mai aka pua kukui o Puna, o ka waihalau o Wailua, noho no ia Kauai a make ia Kauai.”
Makapuu ma. “Heaha ka huakai a ke alii i hiki mai ai i o maua nei?” “He huakai imi alii.”
Makapuu ma. “Imi i ke alii owai?” “O Laamaikahiki.”
A haalele lakou ia Oahu, holo aku la a hiki i ka lae o Kalaau i laila ke aikane a Moikeha, o Kakakauhanui. Kahea aku la e like me ke kahea ana i na makuahine. Pela mau aku no kana hana ana a pau na kanaka a Moikeha i hoonoho ai mai Oahu a hiki i Hawaii, a holo aku la i Tahiti. Ma ia holo ana, hiki aku la lakou i Moaulanuiakeaiki, malaila o Kupohihi, he iole kanaka, kekahi makuakane o Moikeha. A no ka pololi o lakou, nolaila lakou i manao ai e kipa ma o Kupohihi la. A e like me ka hana ana i na makuahine, pela no kana hana ana i kona kupunakane. A loaa mai la ka ai ia lakou. Ia hiki ana o lakou i Moaulanuiakeaiki, ike aku la o Kila ia Lanikeha e ku ana i Moaulanuiakeanui, he hale nui no Moikeha, oia hoi kona halealii. A pau ko Kila ma manawa malaila, holo aku la lakou a hiki i Moaulanuiakeanui. A pae aku la na waa i uka, hele aku la o Kila laua me Kamahualele e ike ia Luukia. Ia Kila i hiki aku ai, kahea aku la oia: “Welina hoi ia oe e Luukia.”
Luukia. “Owai oe?” “Owau nei o Kila i uka, o Kila i kai, o Kila-pa-Wahineikamalanai, o kama wau a Moikeha.”
Luukia. “Ke ola la no ka o Moikeha?” “Ke ola la no.”
Luukia. “Ka walea ana?”
Kila. “I walea ia Kauai i ka la hiki ae a po iho, i keekee a ka nalu o Makaiwa, i ke kahuli mai a ke kalukalu o Puna, o ka waihalau o Wailua, noho ia Kauai a make ia Kauai.”
Luukia. “Heaha ka huakai a ke alii i kiki mai ai?” “He huakai imi alii.”
Luukia. “Imi i ke alii owai?” “O Laamaikahiki.”
Luukia. “Aia ko kaikuaana la i loko o kuahiwi o Kapaahu, ua hunaia, aole makou i ike aku ia ia.”
A pau keia mau kamailio ana a Kila me Luukia, hoi aku la i Lanikeha, i ka hale i oleloia no Moikeha; ko Moaulanuiakea halealii. A mahope iho, hele aku la o Kamahualele me Kila ma kahi i huna ia ai o Laamaikahiki, aka, aole nae i loaa ia manawa. A nui na la o ka imi ana no Laamaikahiki, aole he loaa iki. A hoomaha iho la o Kila i ka huli ana ia Laamaikahiki, a i ka la mamua o na po kapu, olelo aku la o Kila ia Kamahualele: “E hoomakaukau aku oe i na waa, a hoi aku kakou, no ka mea, ua pau ka manao e imi aku i ke alii, e pono ke hoi a hai aku ia Moikeha i ka nele. Malia paha o hoouna hou mai oia i mau mea e ae.”
E like me ka manao o Kila, pela no ka Kamahualele hooko ana, aka, he mea makemake ole nae ia i ko Kamahualele manao. A no ia mea, kii aku la o Kamahualele ia Kukelepolani, he luahine kilokilo, he kahuna a Olopana, a laweia mai la i mua o Kila. Olelo aku la o Kamahualele ia ia: “Alia kaua e hoi; e pono ia kaua ke kali ae i ka loaa o ke alii i ka luahine, he kahuna keia a Olopana, malia paha, o hiki ia ia nei ke kuhikuhi mai i kahi i noho ai ko kaikuaana.”
Olioli iho la o Kila i keia olelo, a he mea malihini loa no hoi ia ia Kila. Aka, ninau aku nae o Kila, ia Kamahualele, me ka i aku: “Heaha ia mea he kahuna? A pehea kana hana?” A no keia olelo a Kila, kuhikuhi pono aku la o Kamahualele i ke ano o ke kahuna a me kana oihana. A no ia kuhikuhi pono ana a Kamahualele pela, alaila, koi aku la o Kila e hana mai i kana oihana i ike aku ai o Kila ia Laamaikahiki.
MOKUNA III.
KA WANANA ANA A KA LUAHINE IMUA O KILA, A ME KE KUHIKUHI ANA I KA MEA E LOAA AI O LAAMAIKAHIKI.
Mamuli o ka makemake nui o Kila e loaa o Laamaikahiki, nolaila, hoakaka maoli aku la o Kukelepolani i mua o Kila, me ka i aku: “Hookahi la i koe, e loaa no ia oe o Laamaikahiki i loko o kuahiwi o Kapaahu; aia a lohe aku kakou i ke kani mai o Hawea, oia ka pahu a ko makuakane a Moikeha, aia kani mai ua pahu la, alaila, e lawe ae oe i kanaka, a hai aku i luna o Lanikeha, ka heiau a ko makuakane; aia a hai oe i ke kanaka ike oe i ko kaikuaana, no ka mea, he pahu hai kanaka ia ke hiki i ka manawa e kani ai, ke hiki aku nae i na po kapu, no ka mea, apopo a po iho, kapu loa, he po kauwila mau ia mai ko makuakane mai.”
Ia la a ke kahuna luahine e olelo la, ma ia po iho a ao ae, a ma ka po o ia la iho, ma ka pili o ke ahiahi, ia manawa kani ana ka pahu a Laamaikahiki. Ia manawa kena ae la o Kila ia Kamahualele i kanaka, i mea e kau aku ai i ka lele, e like me ka olelo a ka luahine kahuna. Ia po no, ma ka manawa i kani ai o ka pahu, hele mai la o Kukelepolani imua o Kila, a olelo mai la: “Ua lohe ae nei oe i ke kani a ka pahu? Ua hiki mai ka manawa e ike ai oe i ko kaikuaana, ano e hele mai oe mahope o’u, ma kuu wahi e hele ai, malaila no oe e hahai mai ai.”
Ia manawa, hele aku la o Kila me ua kahuna luahine nei, a ao ua po nei, mai ia la ae a ahiahi, hiki aku la laua ma kahi e kokoke aku ana i kahi a Laamaikahiki i noho ai. I aku la o Kukelepolani: “Maanei kaua e noho ai a hiki i ka manawa e kani hou mai ai ka pahu, alaila komo aku kaua i ka puka o mua, he hale ia e hoomanamana ai i na akua. A hiki auanei kaua ma ka puka o ka mua; alaila, komo aku auanei oe i loko, a pee ae oe malalo o kuono o ka hale mua. Malaila oe e noho ai a hiki i ka manawa e komo ai ko kaikuaana i loko o ka hale, alaila, nana aku oe, a o ka mea nana e komo ae a hookani i ka pahu, oia no o Laamaikahiki; a ike aku oe, alaila, mai wikiwiki aku oe, kali aku oe a kai ka aha, oia ko manawa e kahea aku ai.”
Noho iho la laua a hiki i ka manawa i kani ai ka pahu, ma ke ahiahi, mahope iho o ka napoo ana o ka la. Ia manawa, hele aku la laua nei a ku ma ka puka o ka mua. Ia manawa komo aku la o Kila i loko, a noho iho la ma kahi a Kukelepolani i kuhikuhi ai. A komo aku la o Kila iloko o ka mua, alaila, hookaawale ae la o Kukelepolani ia ia ma ke kaawale, e like me ke kanawai mau o na wahine ma ia hale, aole e hoolauna aku na wahine ma ka hale kapu.
Ia Kila maloko o ka mua, aole i upuupu mahope iho o kana komo ana aku, ia manawa, komo mai la o Laamaikahiki, a ku imua o ka pahu, alaila, nana aku la o Laamaikahiki o ka hiki mai o na kahuna, no ke kai ana o ka aha. A ma ia wa komo mai la na kahuna nana e kai pu i ka aha me ke alii. I ke kahuna e hoomaka ana e pule, a i ka pau ana ae o ka pule a ke kahuna, ia manawa, hoomakaukau ae la na kahuna me ke alii e kai i ka aha.
Ia manawa, hele mai la o Kila, a kahea mai la: “Welina hoi ia oe e Laamaikahiki.”
Laamaikahiki. “Owai oe?” “Owau nei o Kila i uka, o Kila i kai, o Kila-pa-Wahineikamalanai, o kama wau a Moikeha.”
Laamaikahiki. “Ke ola la no ka o Moikeha?” “Ke ola la no.”
Laamaikahiki. “Ka walea ana?” Kila. “I walea ia Kauai i ka la hiki ae a po iho, i keekee a ka nalu o Makaiwa, i ke kahuli mai a ka pua kukui o Puna, o ka waihalau o Wailua, noho no ia Kauai a make ia Kauai.”
A no keia hana a Kila, ninau pono aku la o Laamaikahiki: “Heaha kau huakai i hiki mai ai i o’u nei?” I aku la o Kila: “I hoouna ia mai nei wau e ka makuakane o kaua e kii mai ia oe, e holo aku e ike mai ko kakou makuakane ia kakou apau. No ka mea, ua hele mai nei wau e like me ke kauoha a ko kakou makuakane, a hiki iho nei wau maanei; aka, aole nae he loaa. A nolaila, ua hoomakaukau e hoi, e ole ka luahine, loaa iho nei oe.” A no keia olelo a Kila, hoomakaukau koke ae la o Laamaikahiki e holo me kona kaikaina i Hawaii nei e like me ka makemake o Moikeha. I ka manawa i manao ai o Laamaikahiki pela, alaila lawe ae la oia me kana mau kahuna, a lawe pu ae la no hoi me ke akua, o Lonoikaoualii.
Holo mai la o Laamaikahiki, me kana mau kahuna, a me na kanaka i holo pu aku me Kila, a ma ia holo ana, i ke kokoke ana aku i Kauai, ia manawa hookani ae la o Laamaikahiki i ka pahu. Ia manawa lohe ae la o Moikeha i ka leo o kana pahu, alaila manao ae la oia, ua holo aku o Laamaikahiki me kona kaikaina. Ia manawa hoomakaukau ae la o Moikeha i ka aina a me ka hale, no ka hiki aku o ke alii Laamaikahiki. A hiki aku la o Laamaikahiki me Kila, lilo ae la o ua Laamaikahiki nei ma ka lima o ke kahuna nui o Kauai o Poloahilani, a hoihoi ia aku la i loko o ka heiau, me kona akua o Lonoikaoualii. Ua oleloia, na Laamaikahiki i lawe mua mai ke akua ma Hawaii nei.
Noho iho la o Laamaikahiki ma Kauai, a mahope, holo aku la ma Maui a noho ma Kahikinui. Ua kapaia aku ia wahi mamuli o ko Laamaikahiki inoa. A no ka makani o ia wahi, haalele aku la o Laamaikahiki ia laila, holo aku la a ma ka aoao komohana o Kahoolawe. A malaila kahi i noho ai a hiki i kona manawa i hoi aku ai i Tahiti. Ua olelo ia no ka holo ana o Laamaikahiki i Kahoolawe, ka mea i kapaia ai ka moana ma ke komohana o Kahoolawe, “o Kealaikahiki”. Noho iho la o Laamaikahiki ma Kahoolawe, a no ka pono ole o ka manao o na kahuna, nolaila haalele ai o Laamaikahiki ia Kahoolawe, a hoi aku la i Kauai; a make o Moikeha, ili iho la ka aina ia Kila, hoi aku la o Laamaikahiki i Tahiti.
MOKUNA IV.
KA NOHO ALII ANA O KILA, AME KA HUAHUA ANA O KONA MAU KAIKUAANA.
Mahope iho o ko Moikeha make ana, laweia aku la kona kupapau ma ka pali o Haena, a hiki i ka manawa a Kila i hoihoi ai i Tahiti. Ia manawa mahope iho, noho iho la o Kila ma ko Moikeha noho ana, e like me ka makemake o kona makuakane, a me kona mau makuahine, a me ka makuakane o na makuahine.
A ma ia lilo ana o Kila i alii no Kauai e like me ka noho ana o kona makuakane, aka aole nae i maikai loa kona noho alii ana, no ka mea, ua huahua ae la kona mau kaikuaana, no ka lilo ana o Kauai ia Kila. Aka, ua huipuia ko lakou inaina me ko lakou hoomauhala mua ana, no ko Kila holo ana i Tahiti. A i ka hiki ana o kekahi hana nui ma o ke alii la, nolaila, olelo aku la oia i kona mau kaikuaana; aka, aole e hiki i na kaikuaana ke hoolohe aku ma ka Kila mea e kamailio aku ai. Aka aole i pono iki ko Kila noho alii ana ma ia manawa.
A no ia mea, noonoo nui iho la na kaikuaana i mea e nalo ai ko lakou huhu i ko lakou kaikaina; nolaila, kukakuka ae la lakou ma ke kaawale, a hooholo iho la; penei lakou i hai aku ai i mua o Kila i ka lakou mea i hooholo ai, he mau manawa loihi mahope mai o Moikeha: “E Kila; e pono paha e kii kakou i na iwi o ko kakou makuakane, e hoihoi mai, a nau e lawe aku i Tahiti.” A ike iho la o Kila he pono ka manao o na kaikuaana, nolaila ae aku la oia mamuli o ko na kaikuaana manao. Aka, o ko Kila manao mua no ia i manao mua ai me kona mau makuahine.
A ike aku la na kaikuaana o Kila, ua ae maoli mai ke kaikaina i ka lakou mea i kuka mua ai, nolaila, hoomakaukau ae la lakou i na waa e holo ai i Haena, no ke kii i na iwi o ko lakou makuakane. A ike aku la na makuahine o Hooipoikamalanai laua o Hinauu i na keiki e hoomakaukau ana i na waa; nolaila hele aku la a halawai me na keiki, i aku la: “E hoomakaukau ana keia mau waa e holo i hea?” I aku la na keiki: “E kii ana makou i na iwi o ko makou makuakane a hoihoi mai, a na Kila e lawe aku i Tahiti.” Ninau hou aku la ko lakou mau makuahine: “Ehia oukou e holo ana?” Hai aku la ka olaua mau keiki: “O makou no hoi paha me ko makou kaikaina.”
A lohe ae la o Hooipoikamalanai laua o Hinauu i keia mea, olelo aku la i na keiki: “Ina i holo oukou me ko oukou kaikaina alaila o maua pu kekahi o na makuahine ke holo me oukou.” I aku la na keiki: “O ke aha ka olua e holo ai; e holo olua e hoopiha waa, o hiki ole mai anei ia makou?”
I aku la na makuahine: “Aole maua e hookuu aku i ko oukou kaikaina, no ka mea, aole he pono o ka oukou noho ai aina ana, he poe hana ino oukou; he uku auanei hoi ka oukou hele ana, o malama pono oukou i ko oukou pokii.”
A no keia olelo a na makuahine o ua mau keiki alii nei, manao iho la na keiki e aneane ae oleia ana ko lakou makemake; nolaila, hoohiki aku la kana mau keiki hanau mua, ma ka inoa o ko lakou akua. A ike mai la o Hooipoikamalanai ma, ua hoohiki aku kana mau keiki, nolaila, hookuu mai la ko lakou makuahine ia Kila mamuli o ke koi hoohiki a kana mau keiki. A i ka manawa o ka holo o ua mau keiki nei, lawe ae la lakou ia Kila; a ma ka wanaao o ka po, holo mai la lakou i Oahu nei, a no ka makani maikai mai Kauai mai ia po, ua ike koke lakou ia Molokai; aia no nae ko lakou kaikaina maluna o ka pola o na waa. A no ka ikaika o na hoe waa, ua puka koke lakou i Kauwiki, ma Hana; i ke aumoe o kekahi po ae hiki lakou i Waipio, ma Hawaii.
A ma ia po koke no, i loko o ko lakou manawa hiamoe ia Kila hoi e hiamoe ana, haalele aku la lakou ia Kila ma Waipio me ko iala ike ole mai. Aka, lawe ae la lakou i kekahi keiki ano opiopio i like me Kila ka ili, a hoi aku la lakou i Kauai. Ma ia hoi ana a lakou, a hiki i Puuloa, pepehi ae la o Umalehu, ke keiki mua loa a Moikeha, i kela keiki a lakou i lawe mai ai mai Waipio mai, a lawe ae la i na lima, i mea na lakou e hoike aku ai i ko lakou mau makuahine, me ka olelo aku: “Ua pau i ka mano.”
A ia lakou i hoi aku ai, hele aku la lakou i mua o ko lakou mau makuahine, me na lima a lakou i lawe mai ai o kela keiki a lakou i pepehi ai, me na poo o lakou i manewanewa ia, ma ka ako mahiole ana i ka lauoho, he mea e hoomaopopo ana i ko lakou kanikau ia Kila. A hiki aku la lakou i ko lakou mau makuahine, me ka moe kanikau ana, a maloko o ko lakou uwe ana, manao aku la o Hooipoikamalanai, ua make ko lakou kaikaina, a i ole la ia, e uwe ana la i ko lakou makuakane.
I mai la o Hooipoikamalanai ma: “Owai ko oukou i poino?” I mai la na keiki: “Ua pau o Kila i ka mano, ia makou no i hele aku nei, a loaa na iwi o ko makou makuakane (Moikeha) hana makou apau, kau makou maluna o na waa, hoi mai makou a na pali hulaana, kahuli makou, ia manawa no ka pau ana o Kila i ka mano, a koe mai na lima ia makou, oia na lima a kakou e ike la.”
A lohe na makuahine o lakou i keia olelo, kanikau hele aku la o Hooipoikamalanai, e hoonaauaua ana ia laua iho me Hinauu. I aku la o Hooipoikamalanai ma i ka laua mau keiki: “Auhea la hoi na iwi o ko oukou makuakane?” I mai la kana mau keiki: “Ua lilo i ka moana, ia kahuli ana no o makou, lilo makou ia Kila kahi i aumeume ai, aole o makou manao ae i kela.” A mahope iho o keia manawa, kanikau hele aku la o Hinauu ma i ke aloha o Kila a puni o Kauai, a huipu aku la me na makaainana i ke kanikau.
MOKUNA V.
NO KO KILA HAALELE IA ANA MA WAIPIO A ME KONA NOHO ANA MALAILA.
Ia Kila ma i hiki aku ai i Hawaii ma Waipio, i na kaikuaana i ike aku ai, e hiamoe loa ana o Kila; alaila, hoolale koke ae la o Umalehu i kona mau kaikaina, ia Kaialea, Kekaihawewe, a me Luakapalala, e hapai na waa, oi hiamoe o Kila. E like me ka manao o ko lakou kaikuaana, malaila wale no e hoolohe ai na kaikaina. Ia lakou i hapai ai i na waa a lana i loko o ke kai, a kau mua aku la na hoewaa, a me na keiki alii, ia manawa, lohe ae la o Kila i ke kamumu o na waa; ia wa ala mai la o Kila, a nana aku la, ua lana na waa i loko o ke kai, me ka manao hoi o Kila e kiiia aku ana oia mahope. I nana hou aku auanei keia (Kila) e holo loa ana na waa mawaho o kuanalu. Alaila, kahea aku la o Kila: “Pehea wau? Pehea wau-e?”
Kahea hou mai o Umalehu: “Pela iho a kii hou mai makou.” I nana aku auanei keia, nalo ana na waa malalo o ka lae o ka pali o Maluo. O ko lakou hala loa aku la no ia; noho iho la o Kila i kaha one o Waipio. Ua hookoeia ke ola o Kila ma Waipio mamuli o ka manao o Kaialea, a me Kekaihawewe, a me Laukapalala. No ka mea, o ko Umalehu manao, e lawe e pepehi ia Kila ma ka moana, aka, ma ko Kaialea manao, a me ko Laukapalala manao, e hoihoi i Waipio, a oia no ke kumu i hiki ai i Waipio.
A hala aku la na kaikuaana o Kila, noho iho la o Kila ia koena po, e noonoo ana i ka hana a kona mau kaikuaana. A kokoke i ka wanaao, a no ka loihi o kona ala ana ia po, nolaila, ua pauhiaia oia e ka hiamoe nui. A ia ia e hiamoe ana, ua hiki ae ka la, a mehana iki ae, ike ia mai la ua o Kila e hiamoe ana i kaha one. Hele mai na kamaaina a ike i keia keiki maikai e moe ana, ua pauhia i ka hiamoe. A nolaila, hoala ia ae la, me ka ninau iho o na kamaaina, i kona wahi i hele mai ai a me ke ano o kona hiki ana malaila. Alaila, hai aku la oia i ka moolelo e like me ka hana a kona mau kaikuaana. A no ia mea, hoihoi ia aku la e na kamaaina ma kauhale kamaaina.
Ia noho ana a Kila ma Waipio, hoopili aku la o Kila malalo o na kamaaina, ma na mea a na kamaaina e olelo mai ai, malaila wale aku no o Kila. O ke kahumu a me ka mahiai kana mau hana nui e hoounauna ia ai e na kamaaina ona. Pela mau kana hana ana a hala ekolu paha puni. I kekahi manawa, i ka wa i hoounauna aku ai kona mau kamaaina ia Kila e pii i ka wahie i luna o ka pali, nolaila, pii aku la oia ma Puaahuku kana wahie. I ka manawa o Kila i luna o Puaahuku, he kahuna ka mea nana i ike aku i loko o Pakaalana i ka pio mau o ka onohi alii. A no ia mea, hoomanao ae la ua kahuna nei he alii. A pela mau ka hana ana a ke kahuna. Aka, aole i hoomau ka hoailona alii ia Kila i na la a pau, he kakaikahi wale no. A ma kekahi manawa, hewa iho la o Kila ma ka noho ana me na kamaaina mau ona. Ua manaoia ua o Kila, ua lawehala i ka mea a na kamaaina, no ka ai ana i ka aikapu, i na mea hoi i manao ia no mua. Aka, aole i lawehala iki o Kila ma ia mea. A no ia mea, holo aku la o Kila i loko o Pakaalana, ka puuhonua no ka poe e manaoia ana he lawehala.
Ia manawa ike hou mai la ke kahuna ia Kila, e like me kana ike ana i luna o Puuahuku. A no ia mea, olelo aku la ua kahuna nei ia Kunaka, oia ke alii o Waipio ia manawa, mahope iho o ko Olopana holo ana i Tahiti. I aku la, ua kahuna nei: “E lawe ae oe i kela keiki i keiki na kaua; aole kela he keiki e, he alii kela.” A ma ka olelo a ke kahuna, he hoolohe wale aku no ka ke alii. A no ia mea, lawe ae la o Kunaka ia Kila, i keiki nana, a kapa aku la i kona inoa o Lena. A no ka lilo ana o Kila i keiki na Kunaka, haawi ae la oia ia Waipio a pau loa ia Kila. A maluna o Kila ka hooponopono ana, maluna o ka aina a me na kanaka.
Ia manawa i lilo ae ai o Waipio ia Kila ka hooponopono, a me ka ai aina ana, nolaila, e kuahaua aku ana o Kila i na kanaka e mahiai. A na Kila i hoomaka ke koele, mai ia ia mai ka hoomaka ana o ke koele a hiki i keia manawa. I kekahi manawa, makemake ae la o Kunaka i kana keiki, no ka hoonoonoo ma ka hana.
A mahope mai, i ke kau ia Hua, oia ka manawa i olelo ia: “Koele na iwi o Hua i ka la”, ia manawa, he kau la nui loa ia a puni na aina mai Hawaii a Kauai; o na aina wai keia, hao lia ae la e ka la, maloo; maloo ka ai, aole wahi mea ulu ma na kuahiwi. Aka o Waipio, oia wale no ka aina i maloo ole ka wai, a o ka aina ai hookahi no hoi ia, o ka ilina iho la no ia o Hawaii, a me Mani. A no keia kau la, ua wi na aina a pau mai Hawaii a Kauai. O ka limu ka ai, a ane pilikia loa na aina i ka wi. Aka, o Waipio, aole lakou i wi iki a hiki i ka pau ana o ka wi. I kekahi manawa, hele nui ae la ko Hawaii, Maui, a me na aina a pau i ka ai i Waipio.
Aka, lohe ae la na kaikuaana o Kila, aia ka ai ma Waipio, manao ae la ko lakou kupunakane, a me ko lakou makuahine e holo i ai i Waipio; aka, aole nae e hiki ia lakou ke ae e hele, no ka mea, ua hana hewa aku lakou ia Kila malaila, oia no ko lakou mea i kanalua ai, o hele auanei lakou, o ike mai o Kila ia lakou, nolaila pono ole. Aka no ka paipai nui o ko lakou makuahine i na keiki e holo, hoole loa aku na keiki. A no ka paakiki loa o na keiki ma ko lakou manao, nolaila, ninau pakahi aku la ko lakou mau makuahine i ka laua mau keiki, no ka makemake e holo i ai i Waipio. Aka ua hoole na mea a pau o na keiki ana; a ma kekahi manawa mahope mai, ninau pinepine aku no i na keiki; ekolu keiki i hoole, a hookahi mea i ae e hele i ka ai i Waipio, o Kaialea.
MOKUNA VI.
KA HOLO ANA O KAIALEA I WAIPIO A ME KONA HALAWAI ANA ME KILA.
Comments
Log in to leave a comment.
Fornander collection of Hawaiian antiquities and folk-lore, Volume 1 (of 3)Chapter X: The Story of Olopana and His Wife (1)
0%37 min left in chapter