Skip to content

Chapter XII (2)

Text size

Ma keia apo ana a Umi i ka ihe, ike mai la o Kaoleioku i ka alo ana o Umi, a me ka apo hou ana i ka ihe, a paa ma kona lima, olioli iho la ia me ka mahalo no Umi. I aku o Kaoleioku ia Umi: “E ke ’lii, ke ike nei au, ua pololei kau hana ana i mua o ko’u mau maka, e like me ka’u mau olelo ao ia oe, e ke ’lii, a me kou mau kanaka, a ke ike nei no hoi au i ke kumu e paa ai kou aupuni me oe. I keia la, ke hoolilo nei au ia’u iho malalo o kou mau kapuai, a ke hai aku nei au i kuu olelo paa i mua ou e ke ’lii, aole mea nana e kaili ae kou aupuni mai kou lima aku.” Alaila, hoakaka aku o Kaoleioku, i kona ike ma ka ouli kahuna i mua o Umi, e like me kona ike oiaio. Wahi a Kaoleioku i ke ’lii, ia Umi: “Ke ike nei au i ko akua; e like me kau pale ana i ka ihe a hala, pela oe e noho ai i kou aupuni a hala ka make. E like me kou apo ana i ka welelau o ka ihe a paa i ka lima, pela e paa ai kou aupuni a ili i kau keiki, kau moopuna, kau pua, kau mamo, a hiki loa i kau mau kawowo hope loa.”

A pau ae la ka Kaoleioku olelo ana, ninau ae la o Umi: “Auhea na wahi elemakule, o Nunu a me Kakohe?” I aku la kekahi: “Eia’e no.” Olelo aku la o Umi: “E olelo aku oukou e hele mai i mua o’u ano.” A hiki mai la ua mau elemakule nei, i aku la o Umi: “O olua mai la ia?” “Ae,” pela ua mau elemakule nei.

NO KA HAAWI ANA O UMI I KA AINA NO NUNU, A ME KAKOHE, NA ELEMAKULE.

E ike kakou maanei i ke akamai o Umi, a me kona maalea lua ole, oia kona mahele ana i ka aina no na elemakule elua. A hiki mai la o Nunu a me Kakohe i mua o Umi, ku ae la o Umi a hele aku la me na elemakule. Ma keia hele ana a Umi ma, o Omaokamau, o Koi, o Piimaiwaa, a me kekahi poe e ae, pii aku la lakou mai Waipio aku a luna o Koakea, he aina ia e pili ana me Waipio. Alaila, olelo aku o Umi ia Nunu, i kekahi elemakule: “E holo oe mai keia wahi aku, a hina, ala ae no holo; ina oe i maloeloe, noho iho, make oe ia’u.”

Ma keia olelo o Umi, ua makau loa ia wahi elemakule, aka, ua holo no ia e like me ka olelo a ke ’lii. Ma keia holo ana a Nunu, o Omaokamau ka i holo pu me ia. O ke kumu i holo pu ai me Omaokamau, i maopopo ka nui o ka aina e lilo ia ia, a i ike ia ko ke ’lii manao. Ma keia holo ana, huikau na wawae o ua elemakule nei, a hina iho la, ala ae no a holo, a keehi kekahi wawae maluna o kekahi wawae, a hina iho la o Nunu i lalo ke alo ma ka honua, me ka paupauaho loa o kona hanu. A hiki o Umi, a me kekahi elemakule o Kakohe, i kahi o Nunu e waiho ana, olelo iho la o Umi: “E, make?” Hu ae la o Nunu, “Hu.” Noho iho la lakou a liuliu, oluolu ae la o Nunu, i aku o Umi ia Nunu: “Mai ko wahi i ku ai a holo mai nei, a hiki i kahi a kakou e noho nei, alua ahupuaa. O kou mau aina ia.” Ma keia olelo a Umi ia Nunu, lohe iho la o Kakohe kekahi elemakule. Olelo iho la ia penei, i loko ona: “Pela ka ka haawi ana a ke ’lii i ka aina i kona poe kanaka, he holo a moe okoa, o ka make wale no koe. Ua pololei io no, e like me ka maua hooluhi ana, pela no hoi e hooluhi ia ai maua.” I aku la o Umi ia Kakohe: “O oe hoi, e holo oe.” Ia wa holo o Kakohe me Piimaiwaa, holo aku la laua a pau ke ahupuaa hookahi, hina iho la o Kakohe i lalo ma ka honua, a waiho iho la me ka pau o ke aho. Hiki aku la o Umi i laila, olelo iho la: “Make, ea?” Hu ae la ia, “Hu.” Oia olelo, penei ke ano, “u”, a no ka pau pono ole o ke aho, hepa ka olelo ana, oia kela “hu”. Alaila, i aku o Umi: “O kou aina keia, hookahi ahupuaa, a o ko Nunu elua ahupuaa, ia olua no ka hooponopono o ko olua.” I aku la o Umi ia Nunu a me Kakohe: “O na mea a pau i luna o ko olua mau aina, no olua ia, a na olua e hana e like me ko olua makemake, mai manao olua ia’u a na olua ia e hooili aku i ko olua mau hooilina.” A pau keia olelo a Umi i na elemakule, hoi mai la i lalo o Waipio, me kona mau hoahele. A hiki lakou i lalo, noho iho la.

O ka Umi hana, o ka oo ihe me kona mau kanaka ponoi, oia o Koi, Omaokamau, Piimaiwaa. O keia mau kanaka ekolu, he mau kanaka koa loa lakou, a no ko lakou koa, ua hoolilo ia lakou he mau pukaua no Umi. O ko lakou oi loa, ma ka lima akau, a ma ka lima hema, o Piimaiwaa. O Koi, he ikaika lima hema, he nawaliwali kona lima akau, pela o Omaokamau.

A liuliu ka noho ana o Umi ma Waipio, olelo aku o Kaoleioku ia Umi: “E ke ’lii e, pono e kaapuni oe ia Hawaii nei a puni.” A lohe o Umi, ua oluolu ia olelo i kona manao. Ia wa, kena aku la o Umi ia Piimaiwaa, e hele e mamua e hai aku i na konohiki i ka hele aku o ke ’lii, a e olelo aku, i ai, i ia. Pela no ke kala hele ana, a lohe na konohiki, a me na ’lii, i hoonoho ia i na moku o Hawaii eono, oia o Hilo, o Puna, Kau, Kona, Kohala, Hamakua.

MOKUNA VI.

KO KE ’LII O UMI KAAPUNI ANA IA HAWAII ME KONA MAU ALII.

A makaukau ka hele o Umi, olelo aku la ia ia Kaoleioku, ma Kawaihae mua e hele ai, no kona makemake loa e ike ia Kawaihae. A lohe o Kaoleioku i keia olelo a Umi, i aku la ia i ke ’lii: “Aole oe e pono ke hele ma ke komohana; eia wale no ka pono ia oe, e hele mua oe ma ka hikina. Oia kou hoomaka ana e kaapuni i kou aupuni. Ina he ’lii oe ma lalo loa, alaila, he pono oe ke hele ma ke komohana.” Ma keia mau olelo a Kaoleioku, ua oluolu ia mea ia Umi.

Mahope o keia mau olelo, hele aku la o Umi me Kaoleioku a me na ’lii aimoku, na kanaka he lehulehu loa, ma Hamakua. A hala elua anahulu ma ke alanui o ka hele ana, hiki lakou ma Laupahoehoe (kahi o Paiea). Maanei, e hoomaopopo kakou i ka heenalu ana a Paiea me Umi, i ko Umi noho mua ana i Laupahoehoe, e like me ka olelo ma ka Mokuna III. Eia nae, aole i hoakaka loa ia malaila.

Ia Umi e noho ilihune ana ma Waipunalei i Hilo, hele aku la laua me Koi, i kahakai o Laupahoehoe, nana aku la laua e heenalu ana o Paiea me na kanaka o laila, a e hookani ana ka poe makaikai i ka pae o Paiea, a me ke akamai i ka heenalu. Hele aku la o Umi, a loaa he wahi kanaka kamaaina, olelo malu aku la: “O ko Paiea iho la no ia, o ke opu wale ae no i luna o ka nalu a emi iho, aole pela ka pae o ka nalu o ko makou aina, aia ka pae a hala loa i uka i ka pa ala.” Ma keia lohe ana o ua wahi kanaka kamaaina nei, hele aku la ia olelo ia Paiea. A lohe o Paiea i keia mau olelo, kahea mai la ia Umi, e hele aku ma laila. A hiki o Umi i mua o Paiea, olelo mai la o Paiea: “He oiaio anei, ua olelo oe e like me ka ia nei mea i olelo mai nei?” I aku o Umi, ia Paiea: “I mea wale ae no wau, o ke ku io mai no ka ka ia nei.” I aku o Paiea ia Umi: “E heihei kaua ma ke kaha nalu ana. Ina wau e make ia oe, lilo no hoi au ia oe, a aina hoi oe i make ia’u, lilo no hoi oe ia’u.” Ae aku la o Umi i keia mau olelo. Ia wa, pili laua, ka Paiea pili, elua waa kaulua, hookahi waa kau kahi, mau i ka palaoa o Umi. Pili hou o Paiea, eha waa kaulua, e manao ana o Paiea e pili i na iwi o Umi. Aka, ku mai kekahi keiki papa o Laupahoehoe, a kokua mahope o Umi. Eha waa kaulua, mau i ko Paiea. Aole i pau ka waiwai o ua keiki nei, pau e ko Paiea waiwai. No keia kokua a ua keiki nei ia Umi, olelo aku o Paiea: “E kipi ia no wau e oe, o kuu make no ia, no ka mea, he nui loa kou mau ohana.” No ka mea, he ’lii no o Paiea, malalo aku o Liloa, a o ua keiki nei hoi, he keiki papa no Hilo a me Hamakua.

A mau ka pili a Umi me Paiea, au aku la laua a ke kulana nalu, i aku o Paiea ia Umi: “Pae kaua,” elua kahea ana a Paiea ia Umi, elua hoole o Umi. Ku hou ka nalu, kahea o Umi: “Pae kaua.” “Ae,” aku o Paiea. Kaha iho la o Paiea a me Umi i ka nalu hookahi, a kokoke laua i ka moku pukoa i waena konu, hooke mai la o Paiea ia Umi. Paa loa ka poohiwi o Umi. A ike o Umi i kona paa kunihi ae la ia, hala maloko, kaa ka moku pukoa i waho, pae aku la o Umi a hiki i ka pa ala, a eo ae la o Paiea ia Umi. Ma keia pae ana o Umi, ike mai la o Koi i ka poohiwi o Umi, ua pohole, hele mai la o Koi, a ma ke alo o Umi, olelo malu mai la: “Ina e pa ka aina ia oe, make o Paiea ia’u.”

Ma keia eo ana o Paiea ia Umi, ua pau loa na waiwai o Paiea i ke keike mahope o Umi, a koe na waiwai i piliia e Umi i ka palaoa. O kela keiki hoi i kokua ai ia Umi, oia ke aikane a Umi, nona kela aina o Puna, i ka wa i lilo ai o Hawaii ia Umi.

Maanei, e hoomaka hou ia ke kamailio ana no ka huakai kaapuni a ke ’lii, a Umi.

A haalele ke ’lii ia Hamakua, hiki aku la lakou ma Waipunalei, ma ka palena o Hilo a me Hamakua. O Waipunalei ko Kaoleioku wahi kupa, ua hana mua oia i heiau malaila, i loko o ka wa ilihune aina ole, aole nae i hei ia i ke kanaka.

A hiki lakou malaila, olelo aku la o Umi ia Koi: “E kii oe e pepehi ia Paiea, a me ka poe a pau i kue mai ia’u.” Ae mai la o Koi. Hele aku la ia, a luku aku la ia Paiea, a me na kanaka a pau o ia aoao o Hilo. A pau ae la ko Koi luku ana ia lakou, hoi mai la ia, lawe ia mai la o Paiea a kau i ka heiau a Kaoleioku, ma Waipunalei.

Ma keia noho ana a Umi me Kaoleioku ma Waipunalei, ua makia paa loa ia ke aupuni no Umi, a ua hoohiki paa hoi o Kaoleioku malaila e noho ai o Umi he ’lii nui no Hawaii a pau kona ola. Malaila lakou i noho ai a liuliu, hele aku la lakou e kaapuni ia Hawaii; a puni ae la o Hawaii a pau loa, hoi mai la lakou a noho ma Waipio.

Ma keia kaapuni ana ia Hawaii, elua kau, elua hooilo, ua like me alua makahiki, ma keia hele ana; ua mahalo oluolu mai na makaainana, no ke ’lii hou no Umi.

Ia lakou i noho ai i Waipio, a liuliu iki iho, hoi aku la o Kaoleioku i kona aina i Hilo e noho ai, koe iho la o Omaokamau, o Piimaiwaa, o Koi, a me na kanaka he nui loa.

A hoi aku la o Kaoleioku i Hilo, e noho ai, hoopilipili iho la o Umi me kekahi kaikamahine alii o loko o kekahi hanauna alii i pili ia Umi, i Kona kahi i noho ai. Lohe aku la o Kaoleioku ma Hilo, i ka hoomoe ia o Umi i ka wahine, hoole mai la ia: “Aole e moe o Umi i kekahi wahine, o loko ae o kona hanauna ponoi, no ka mea, ua puni no o Hawaii ia Umi. Nolaila, eia kana wahine e moe ai, o ke kaikamahine a Piilani o Maui, oia o Piikea, i lilo wale mai o Maui, alaila, kuikahi ka noho ana.” Ua oluolu keia mau olelo ia Umi a me kona mau alii.

MOKUNA VII.

KA HOAO ANA O UMI ME PIIKEA, KE KAIKAMAHINE A PIILANI KE ’LII O MAUI.

Mahope o keia mau olelo a Kaoleioku ia Umi, hoouna ia aku la o Omaokamau, e holo i Maui, e hai aku ia Piilani no Piikea, i ka lilo o Umi i kane nana, a i kona ae ia Umi, i kane na Piikea. A pau ka olelo ana, holo aku la o Omaokamau a pae i Kapueokahi ma Hana i Maui, ma kahi e kokoke ana me ka puu o Kauiki. Ma keia pae ana o keia mau waa, pihoihoi mai la o uka, manao iho la lakou, he mau waa kaua, nui ko lakou pioloke. Nolaila, hele aku la lakou e ninau ia Omaokamau: “He mau waa aha keia?” Wahi a Omaokamau: “He mau waa makaikai.” Ninau aku la o Omaokamau i na kamaaina: “Auhea na ’lii?” I aku na kamaaina: “Aia no i ka hale.” Hele aku la o Omaokamau a hiki i ka hale o na ’lii, i mai la o Piilani, “Mama.” Aloha aku la o Omaokamau, aloha mai la lakou. Mahope o ke aloha ana, ninau mai la o Piilani: “Heaha ka huakai a ka Hawaii o ka hiki ana mai?” I aku o Omaokamau: “He huakahi hoomoe wahine. Ua hooholo iho ko Hawaii mau alii o Umi ke kane, o Piikea ka wahine, e hoao laua.” A lohe o Piilani, ka makuakane o Piikea i keia mau olelo a Omaokamau, ua oluolu no kona manao, me ka ae ia mau mea a pau loa i hooholo ia e lakou ma Hawaii.

Aka, mamua ae o ko Omaokamau ma pae ana aku i Maui, ua makau na kamaaina a me Piilani, e manao ana lakou he mau waa kaua keia o ka pae ana aku, aka, i ko lakou lohe ana he waa imi wahine, pau ae la ko lakou pioloke ana.

Mahope o ka lohe ana o Piilani i na olelo a Omaokamau, kena ae la o Piilani i na kanaka, e hoomakaukau i mea ai na na malihini, a lohe na kanaka, hoomakaukau iho la lakou. A makaukau na mea ai, waiho aku la i mua o Omaokamau.

A noho pu iho la o Omaokamau me Piilani, hookahi anahulu. Ua lilo o Omaokamau i mea nui i mua o Piilani, a hiki i kona la i hoi ai i Hawaii.

A makaukau ka hoi o Omaokamau i Hawaii, kauoha mai la o Piikea i kana olelo aloha ia Omaokamau, penei: “E Omaokamau, ke hoi la oe a hiki i mua o ke alo o ke ’lii nui nona ke aupuni o Hawaii, e aloha aku oe iaia. A owau nei hoi, o kana kauwa wahine, e like me ka mea i oluolu i kona manao, pela e lilo ai i loko o’u i mea iini na ko’u naau, a e lilo ana paha ia i mea hiaa no ko’u po, ke moe iho. A hiki i ko’u wa e holo aku ai e ike i na maka o kuu haku, elua anahulu e hala ia’u ma Maui nei, alaila, holo aku wau.” A pau na olelo a Piikea, hoi aku la o Omaokamau ma, a ahiahi o ia la, pae lakou ma Waipio, malaila ke ’lii o Umi kahi i noho ai, e kakali mai ana o ka hoi aku o Omaokamau ma.

A hiki o Omaokamau ma, i mua o ke ’lii o Umi, hai aku la i na mea a pau loa a Piilani, a me Piikea i olelo mai ai; a lohe o Umi, he mea oluolu loa ia i kona manao.

A pau na olelo a Omaokamau, ninau mai o Umi: “Pehea ke ano o ia alii wahine? He wahine maikai no ia alii wahine?” Ae aku o Omaokamau: “Ae, he ’lii wahine maikai loa ia, aole wahine ma Hawaii nei i like me Piikea; he kaikamahine opiopio wale no; maikai kona mau helehelena ke nana aku, mai ka piko o ke poo, a hala i lalo i na wawae.” Ma keia lohe ana o Umi, nui iho la kona olioli, a me ka makemake e ike ia Piikea, a kauoha aku la ia i na kanaka a pau loa e hoomakaukau i na mea a pau loa, maloko o na anahulu elua.

Maloko o keia mau anahulu elua, hoomakaukau o Umi ma Waipio, no ka hiki aku o Piikea mai Maui aku; a pela no hoi o Piilani ma Maui, hoomakaukau no ka holo aku o Piikea i Hawaii, e launa me Umi.

A pau na anahulu elua, holo mai la o Piikea i Hawaii e launa me Umi, me kona mau waa hookahi lau (ua like me eha haneri). A hiki lakou ma ke kai o Alenuihaha, ike mua ia aku la ka ula o ko ke ’lii wahine waa i uka o Waipio, alaila, manao iho la lakou o ke ’lii wahine o Maui, o Piikea. A kokoke o Piikea e pae i Waipio, ua uhi paapu ia ka lani i na ao ua, a iho mai la ke anuenue a ku mamua o ka ihu o ka waa o ke ’lii wahine o Piikea, a hala mahope o na waa. Ku iho la ke anuenue me he papale mahiole la, ke kalali.

A pae na waa o Piikea i Waipio, lalau iho la o Omaokamau ia Piikea, i luna o ka waa hapai aku la a luna o Piimaiwaa, hoonoho iho la i mua o ke ’lii o Umi. Aloha mai la o Umi ia Piikea, a pela o Piikea ia Umi. Ua oluolu laua elua ia manawa, a lilo ae la laua i kane a i wahine, a noho iho la me ka oluolu. Ma keia noho ana a laua, he kane a he wahine, a liuliu, lohe ia mai la ka make ana o Piilani, ke ’lii o Maui, ka makuakane o Piikea.

[Ma keia wahi ua hookomoia ka Kamakau hoakaka o ka moolelo o Umi, mai ka moolelo mai o ka make ana o Hakau, i hiki ai ke hoomaopopoia na mea ano nui o ka Umi mau hana ma Hawaii, a i paa hoi maloko o ia moolelo, a hiki i kona make ana, i paa ole hoi maloko o ka moolelo mamua ae nei.—Luna H.]

MOKUNA VIII.

KO UMI NOHO ALII ANA.

O ka pau no keia i ka lukuia o Hakau ma, a ua pau na ’lii a me na kahu, a me kahu aipuupuu, a o na mea kaua a ka oihana ua pau ae i na koa o Umi-a-Liloa, a o na ’lii a me na poe kaukaualii a me ke alo alii a pau i pii i ka malukoi, a i ka lohe ana, ua pau i ka lukuia ke alii o Hakau, ua kipi o Umi i ke aupuni, a ua pau i ka lukuia o lalo o Waipio, a o na keiki alii o Kona, ua pau aku i ka mahuka i Kona, a pela ko Kau, ko Puna, a me ko Hilo, a hiki aku la i ko lakou poe makua alii, a ua kipi like ae la lakou i ke aupuni, a kuokoa ko Kona, a kuokoa ko Kau, a kuokoa ko Puna, a kuokoa ko Hilo, a kuokoa ko Kohala.

A pau i ka lukuia ke alii moi o Hakau, a me kona poe alii, me kona aialo, me ka hoomainoino ia e ka poe kipi aupuni a o na kupapau a pau o na heana, ua kaumaha ia ko lakou poe heana a pau i mau mohaikuni, ma ka heiau pookanaka o Honuaula ma Waipio. Ua olelo nui ia keia moolelo ma ka moolelo a ka poe akamai o ka wa kahiko penei: I ka wa o Umi-a-Liloa i kaumaha ai i na mohaikuni iluna o ka lele o ka heiau, oia hoi na heana a me na kino o ke alii o Hakau ma, ua iho mai la ke alelo o ke akua mai ka lani mai, aole i ike ia ke kino, aka, o ke alelo oia ke kapalili ana ilalo o ka lele, a miki ia aku la na mohaikuna a pau, a he uila me ka hekili pu.

A noho alii o Umi-a-Liloa ma ka noho alii o ka moi o Hakau, ma kona imi akamai a me na hana maalea a kona kahu hanai nana i kuhikuhi i ke alanui e hiki aku ai i ka noho alii, a loaa iaia ka noho alii me ka nui mai o na enemi e keakea mai ana i kona noho alii, a no kona hookae ia no ke koko hapa o kona koko alii. Ua loaa ia Umi na keiki mua o kona noho ilihune a hoopiliwale, a ua kapaia ka inoa o Nohonahele, a o ka lua, o Kapunanahuanui, he keikikane a he kaikamahine, oia na keiki a na wahine kuaaina i noho ai ma ka aina kuaaina o Waipunalei, no Hilo-Koolau.

A noho o Umi ma ka noho alii, ua lilo o Kaoleioku i alii kuaaina no Hamakua, a ua lilo na keiki hookama i mau alii ukali, a i mau pukaua no Umi; a ua kii ia o Akahiakuleana e noho pu ma ke aloalii, a ua loaa ia Akahiakuleana na keiki mahope o Umi me kana kane i ka ili. Aka, ua malama nae o Umi-a-Liloa i ke kaikamahine a ka moi alii a Hakau, o Pinea ka inoa o ke kaikamahine, ua kapa o Hakau i ka inoa o kona makuahine o Pinea; a ua malama o Umi-a-Liloa i holo pono ke koko alii, aole he koko hapa. Ua lawe ae o Umi-a-Liloa i ke kaikamahine alii a kona makuakane a Liloa, o Kapukini ka inoa, a he kaikuahine ia nona, a ua loaa mai na keiki alii me Kapukini; o Keliiokaloa, o Kapulani, a me Keawenuiaumi.

I kekahi manawa, ua hele aku o Umi-a-Liloa a Hilo. Aole i huipu o Umi me na alii o Hilo, aole no hoi i ike lakou i ko Umi kino, aka, ua lohe wale ia, ua lilo ka noho alii o Hakau ia Umi, a nolaila, ua hele aku la o Umi a me na keiki hookama ma Hilo. O Kulukulua ke alii o Hilo. A ua hele aku la o Umi i ka makaikai, a hiki lakou ma Hilo, a ike ia keia poe kanaka maikai a noho malaila a hele ma na hale alii olaila, a ui na kino, a nolaila, ua hoao me ke kaikamahine a Kulukulua, ke alii o Hilo.

I ka noho ana o Umi me ke kaikamahine a Kulukulua, he lei alii ko ua kaikamahine la a Kulukulua, he lei palaoa wiliwili, ua haku ia i ka aha lauoho uliuli, a ua luukia ia a paa, a ike o Umi. A he po lealea nui no na ’lii o Hilo a pau ma Kanukuokamanu ma Waiakea, he hula, he papuhene, a he kilu, a me ka loku; a ike o Umi, ua kahiko ia ua kaikamahine nei a Kulukulua i ka hulu o ka manu ma ke kino a ma ke poo, a ma ka ai he lei palaoa wiliwili. A pau na hana lealea ana a na ’lii, hoi aku la ua wahine nei a Umi ke kaikamahine a Kulukulua, nonoi mai la o Umi i ua wahine nei i ka lei palaoa, a haawi mai la ua wahine la i ka lei palaoa. Olelo aku o Umi: “O ko oukou lei alii keia?” Ae mai la ka wahine: “Ae, o ko makou nei lei alii ia, aole e laha wale i na makaainana.” “He mea nui wale keia mea i kamalii o ko makou wahi, mai kamalii a ka luahine; o ka lei alii o ko makou poe alii, he niho palaoa, he niho no ke kohola, oia ka lei alii, ua luukia ia me ka aha lauoho a paa.” A e uhai ae ana o Umi i ka lei palaoa wiliwili o ke kaikamahine a Kulukulua.

MOKUNA IX.

NO KE KAUA A UMI-A-LILOA ME NA ’LII O HILO; LANAKILA ANA, A HUIPUIA O HILO.

I ka haihai ana o Umi-a-Liloa i ke alelo o ka palaoa wiliwili o ke kaikamahine a Kulukulua, a ike ke kaikamahine a Kulukulua ua haihaiia ka niho palaoa ona, o ka uwe ae la no ia me ka minamina nui, a holokiki aku la i ka makuakane me ka olelo aku: “Ua pau kuu lei palaoa i ka haihaiia e kuu kane.” I mai ka makuakane: “Heaha ke kumu o ka haihai ia ana o ko niho palaoa?” Olelo aku ke kaikamahine: “Ua olelo mai ua kanaka la, no ka hilahila ka. He mea nui wale no ka ia o ka lei palaoa wiliwili i ko lakou makaainana, mai kamalii a ka luahine, a o ka lei alii ka o ko lakau poe alii, o ka niho o ke kohola, me ka niho palaoa.” Olelo aku la o Kulukulua i ke kaikamahine: “E hoopaa ia kela poe kanaka i ke kaula, a i loaa ole ka lei alii niho palaoa, alaila, e pau lakou i ka lukuia, a e noa ka heiau o Kanoa ia lakou.” A nolaila, ua kena ae o Kulukulua i na koa, a ua hoopaa ia o Umi ma i ke kaula. Ekolu lakou i hoopaa ia i ke kaula, o Umi-a-Liloa, o Omaokamau, a me Koi; a o Piimaiwaa, oia ka mea nana i kii ka niho palaoa i Waipio, no ka mea, ua kau ia ke kanawai, hookahi no la, alaila, loaa ka palaoa, a i ole e loaa ka niho palaoa i ka la hookahi, e pau lakou i ka make. A nolaila, ua holo aku la o Piimaiwaa a hiki i lalo o Waipio i ka manawa pokole, a lohe na ’lii o Waipio ua hoopilikia ia o Umi ma ma Hilo, aole he manawa noho aku ana o Piimaiwaa ia la hookahi no. A haawiia ka niho palaoa ma ka lima o ke kaikamahine a Kulukulua, he mea e kona olioli i ka ike ana i ka mea hou, ua hanaia ka niho o ke kohola i lei alii niho palaoa, a ua lelele oia me ke kani o ka akaaka i ka pomaikai; aka, ia Umi-a-Liloa ka haawina kaumaha, no ka lilo ana o ka lei alii kauoha a kona makuakane alii o Liloa. Aka, ua amama ae la o Umi-a-Liloa i kona akua, ia Kukailimoku, e malama ia ka lei alii o Nanikoki e na ’lii o Hilo a hiki i ko lakou wa e lawe pio ia ai.

I ka wa i loaa mai ai o ka niho palaoa ua hookuu ia o Umi ma mai ko lakou wahi hoopaa pio ana ma ka hale makuahonowai. I ka hemo ana o Umi ma ma Hilo, ua hoi mai lakou ma Hamakua, a hiki ilalo o Waipio, a huipu me kona mau alii, a me ka poe kaakaua kahiko o kona makuakane, a holo ka olelo no ke kaua me na ’lii o Hilo. Penei ka olelo i hooholoia: e hele koke ke kaua me ke kakali ole o ka manawa.

Aia ma ke kuahiwi a ma ka mauna o Mauna Kea, a mauka pono o Kaumana iho i kai o Hilo, he alanui pokole ma ke kuahiwi, o ke alanui o Poliahu a me ka punawai o Poliahu, iluna pono o Mauna Kea, a iho ma ka aoao ma Hilo. He alanui kahiko ia, no ko Hamakua, no ko Kohala, a me ko Waimea, ke hele ma Hilo. Nolaila, hoomakaukau iho la ka pii o ka huakai kaua ma Mauna Kea, a iho ma ka aoao maluna o Hilo, a hoomoana iho la mauka pono o ke kahawai o Waianuenue, me ka ike ole o ko Hilo poe, aia ke kaua mauka. Aka, ua makaukau ole ko Hilo poe alii; a o kekahi kanaka lawaia nui no Puueo, aia no oia i ka lawaia kolo huki heenehu i kai; ike oia i ka lepo o ka wai i ka moana; ua puiwa kona manao, a manao iho la, he kaua aia ma ka mauna, a oia ke kumu i lepo ai ka wai; o kekahi poe hoole lakou aole he kaua, he ua naulu mauka, a no laila mai ka lepo o ka wai, a kahe ka waiula i kai. Aka, aole manaoio o keia kanaka i ka lakou mau olelo, a ua manao loa no ua kanaka nei, he lepo keia no ka wawae o kanaka. O ka huki ino ae la no ia i ka hului kolo a pau i ka waa, a o ka hoi aku la no ia a pae i uka; aole i kaulai i ka upena, hopu i ka laau pololu kaua, hopu i ke kuala me kau wahi nehu, o ke kapa pea lau-i kolo hului a kau ana i ke kua, a o ka pii iho la no ia i uka. O Nau ka inoa o keia kanaka.

I ka hiki ana o Nau i uka lilo loa o Kaumana aia he pili, aia mauka o ke pili kahi i hoomoana ai o ke kaua, a he pohaku palahalaha i kahawai a noho iho la ua kanaka nei, a paina iho la i ke kuala, a wehe ae la i ua wahi nehu nei, a ai iho la. A ike mai la ka poe kaua o Umi-a-Liloa, aia o Nau ka lawaia nui o Puueo he kalo ka ai, a he nehu kana ia. Ua pilikia ka poe kaua o Umi-a-Liloa ma keia wahi, he pilikia ke alanui, a ua hoomaka pakahi mai na kanaka o Umi e iho mai ma ua alanui pili nei, a i ka manawa i iho mai ai a hiki ma kahi haiki loa, he hoolewalewa ke kikoo ana a ka wawae, aka, o kahi a ia nei e pili ana, ua maikai no kona wahi a ua kuono iloko, a i ka wa e pili mai ai kela aoao e kikoo mai e iho, ua hou aku la keia i kana pololu a lele ke kanaka i ka pali a make.

A pela aku no, a he nui loa na kanaka i pau i keia kanaka hookahi i ka make no ka haiki o ke alanui a no ka pilikia, a no ka pili i Kauamoa, a he kanaha ka poe i make. Aka, o Piimaiwaa, ua pii keia maluna o ka pali, a i nana iho ka hana, hookahi wale no kanaka e pili ana i ka pali, alaila, i iho o Piimaiwaa: “Make oe ia’u.” O ka lele iho no ko Piimaiwaa maluna iho o ka pali, a make na Piimaiwaa, lele ana i ka pali. A make o Nau, aole kanaka nana e olelo aku i na ’lii o Hilo; a i ka po ana o ka la, ua hiki ke kaua i kai o Hilo; ua makaukau ko Umi aoao kaua me na lamaku; ua ike no o Umi-a-Liloa i ka hale alii o Hilo a me ko ke kaikamahine a Kulukulua, ua hoopuniia e na koa o Umi-a-Liloa, ua lukuia na ’lii o Hilo, a ua hoolaia ke kaikamahine a Kulukulua, a loaa hou mai ka lei alii palaoa kaulana o Nanikoki. O ke kumu o ke kaua o ka minamina i ka lei palaoa. A pau iho la ke kaua, ua hui o Hilo me Hamakua a ua lilo o Umi ke alii.

MOKUNA X.

KO UMI LANAKILA ANA I NA APANA E AI.

O Hua-a ke ’lii o Puna, aka, ua lilo mai no o Puna ia Umi a me kana mau keiki hookama, o Piimaiwaa, o Omaokamau a me Koi na keiki koa, a mau alihikaua kaulana a he mau kuhina kaulana no ko Umi-a-Liloa noho aupuni ana no ke aupuni o Hawaii. A make o Hua-a ia Piimaiwaa ma ke kahua kaua ma Kuolo i Keaau, ua lilo o Puna ia Umi-a-Liloa.

O Imaikalani ke ’lii o Kau. He alii makapo o Imaikalani, a he alii kaulana no ka ikaika a me ke akamai i ke kaua, a ua nui na ’lii i pau i ka make ma ke kaua ia ana e Imaikalani; he hauna hema, a he hauna akau, a i ka wa e kupahu iho ai o Imaikalani i na pololu ma ka hema a ma ka akau, ua halulu me he hekili la, a lapalapa aku me he uila, a nakolo aku me he olai la; a i hahau kakua iho ma ke kua, ua wili koiula ka lepo i ka lani me he puahiohio la. Ua makau o Umi-a-Liloa ia Imaikalani. He kanaka makapo o Imaikalani, aohe he ike o kona mau maka, aka, he lohe hikiwawe ma kona pepeiao, a he mau manu koloa kona mau hoike nana e hoike mai ia ia i ke kanaka, ma ke alo paha, a ma ke kua mai paha, a ma na aoao mai paha, aia ma kahi e kani ai ka leo o ka manu. I ka wa mamua aole he makapo o Imaikalani, aole i lilo o Kau ia Umi, a ua loihi no ke kaua ana. Nolaila, ua hele o Umi ma ke kuahiwi e hoohalua ai i ke kaua me Imaikalani a me na ’lii o Kona; a ua lilo o Umi-a-Liloa i alii kaulana i ka hele ana ma na mauna o Hawaii, a ua lilo na mauna i alanui hele kaua no Umi. Aka, i ka wa i makapo ai o Imaikalani, ua kaua mau no o Imaikalani me Umi, aole no i noho pio o Imaikalani malalo aku o Umi, aka, o Piimaiwaa ua kolohe mau oia i ke kumu o kona ikaika nui, a me ke akamai i ka pahu ana i ka pololu, aole e hala kekahi pahu ana, a me ka hauna iho, naha mai ke poo a ka olemu.

A ike iho la o Piimaiwaa i ke kumu o ko Imaikalani akamai a me ke koa launa ole o keia kanaka makapo, o na manu koloa e lele ana maluna a kani ko lakou leo, a lohe ua kanaka makapo nei i ke kani o ka manu, mamua paha, a mahope paha, a ma na aoao paha, alaila, olelo ae la ua kanaka makapo nei, he kanaka aia ma ke kua, alaila, olelo ae la na kanaka alakai ma na aoao: “Ae, he kanaka.” “Aia mahea ka laau?” “Aia i ke alo,” ua maopopo he laau hahau. “Ua kokoke?” “Ae.” O ka wala ae la no ia o ua makapo nei i ka laau palau, a naha mai ka puniu a ka olemu. A kani ka manu, he kanaka. “Aia mahea ka laau?” “Aia ma ka aoao akau.” “He hauna hema e pa auanei.” I hahau mai ka hana, ua hala ae la; i ka hauna a ke kanaka makapo, ua pa aku la mai ka poo a ka opu.

I ko Piimaiwaa kilohi ana a pau ke ano o kona ikaika a me kona akamai pookela, i iho la o Piimaiwaa: “Make oe ia’u.” E kii mua aku ana o Piimaiwaa i na manu kani kiu, a make lakou, o na kanaka nana e alakai ma kela aoao a ma keia aoao, a pau lakou i ka make, a o ka poe kanaka nana e lawe na mea kaua, he kanaha ia poe kanaka, i makaukau i na ihe a me na pololu, no ka mea, he umi ihe a Imaikalani e lele makawalu ana i ka pahuna hookahi, elima ihe ma ka akau, a elima ihe ma ka hema, a i ka pahu hookahi ana, ua lele makawalu aku la ka ihe me he uila la, aole e hiki i kekahi kanaka ike alo ihe, a alo pololu ke ku mai ma ke alo o Imaikalani, aka, ua pau keia poe i ka lukuia e Piimaiwaa. A pau keia poe i ka make, alaila, ua hoaa ke kanaka makapo i ke alakai ole, a ua hiki ia Piimaiwaa ke olelo iho me ke kaena ana: “A make ia Piimaiwaa.” I ka make ana o Imaikalani ua lilo o Kau ia Umi-a-Liloa.

O Ehunuikaimalino ke alii o Kona. He kanaka ikaika o Ehunuikaimalino, ka makuakane o Laeanuikaumanamana, aka, no kona elemakule, ua lilo wale mai o Kona, a me Kohala ia Umi-a-Liloa. I ka kuapapa nui ana o ke aupuni o Hawaii ia Umi-a-Liloa ua kaulana kona inoa mai Hawaii a Kauai; aole alii e like me kona noho aupuni ana; ua malama oia i na elemakule a me na luahine, a me na keiki makua ole, a ua malama i na makaainana; aole pepehi kanaka, aole aihue.

MOKUNA XI.

KO UMI OHANA. KA LOKOMAIKAI O KONA NOHO ALII ANA.

He alii haipule o Umi-a-Liloa i ke akua, a i ke kaulana o ko Umi-a-Liloa noho aupuni ana, nolaila makemake iho la na ’lii moi o na mokupuni e, e lawe aku i ka lakou mau kaikamahine alii, ai ka lakou kaikamahine punahele i mau wahine na Umi-a-Liloa. He anaina wahine alii he lehulehu ka Umi-a-Liloa, ua huipuia me na kaikamahine a ka noa, a ua lilo o Umi-a-Liloa i kupuna no na ’lii, a ua lilo i kupuna no na makaainana. Aole he makaainana o Hawaii e olelo mai ana aole he kupuna no makou o Umi-a-Liloa, a ina o ke kanaka e hoole mai, no ka ike ole i na kupuna. O ka wahine alii a Umi-a-Liloa, o Kapukini-a-Liloa, a nana mai i hanau me Umi, o Keliiokaloa, he keikikane, a o Kapulani he kaikamahine, a o Keawenuiaumi, he keikikane.

O Piikea he wahine alii; ke kaikamahine a ka moi alii o Maui a Piilani, me ka moi wahine me Laieloheloheikawai, a na laua mai me Umi-a-Liloa na keikikane elua, o Kumalaenuiaumi, a me Aihakoko.

O Moku-a-Hualeiakea, he wahine alii no ia na ka poe moopuna a Ehunuikaimalino no Kona, a ua loaa ka laua kaikamahine me Umi-a-Liloa, o Akahiilikapu. Ua noho aku o Umi-a-Liloa ia Ohenahenalani, a na laua mai o Kamolanuiaumi, a o na keiki mua a na wahine kuaaina, a ua nui na keiki i loaa mai ia Umi-a-Liloa.

O Waipio ma Hamakua ko Umi aina i noho mau ai, a no ka huipu ana o na moku a pau o Hawaii malalo ona, nolaila, ua makemake oia e noho ma Kona i ka aina pumehana, a ua noho na ’lii ma Kailua.

I ko Umi-a-Liloa noho alii ana, ua hoonoho oia i ka poe paahana, a ua hookaawale i ka poe i loaa kela oihana keia oihana o ke aupuni. Hookaawale oia i ka papa alii a kaawale, i ka papa kahuna a kaawale, i ka papa kilo a kaawale, i ka poe akamai o ka aina a kaawale. A hookaawale i ka poe mahiai, a hookawale i ka poe lawaia, a me ka poe kalai waa. Hookaawale oia i ka poe koa a me ka poe pale ihe, i kela oihana keia oihana me ka makaukau, a i kela mea paahana keia mea paahana, me ka malama ma ka lakou hana. A pela na kiaaina, na ai okana, na ai ahupuaa, na ai iliaina, ua makaukau i ka hooponoponoia.

Elua no mau hana nui a Umi-a-Liloa e lawelawe pono ai me kona mau lima, o ka mahiai a me ka lawaia. Ua hana o Umi-a-Liloa i mau loi kalo nui ma Waipio, a ua hana ia ma na aina a pau i ka mahiai, a aia no ma Kona, oia no ka hana nui, a ua kaulana o Umi-a-Liloa he alii mahiai. O ka lawaia kekahi hana nui a Umi-a-Liloa, a ua kaulana kona inoa ma ka lawaia, a ua kapaia o ka “puipui a ka lawaia”. O ka hi aku ka lawaia nui a Umi-a-Liloa, a ua noho hele ia ke kaha mai Kalahuipuaa a hiki i Makaula, a o ka hi ahi kekahi a me ka hi kala, a ua kaulana kona poe hoa lawaia o Pae, o Kahuna ma, a me na ’lii a pau o kona noho aupuni ana, ma ka mahiai a me ka lawaia, a me kekahi mau oihana nui e hookaawale ai me ke kuokoa.

Eia kekahi hana kaulana a Umi-a-Liloa, o ke kaua ana me ke akua. Eia ke kumu o keia kaua ana me ke akua. He mau kupunawahine akua no kana wahine alii no Piikea, o Hapuu laua o Kalaihauola, a ua makemake o Hapuu ma na laua kekahi moopuna, a e hoihoi i Oahu e hanai ai, no ka mea, no Oahu ko Piikea makuawahine, o Laieloheloheikawai, a ua hoouna o Laieloheloheikawai i na kupunawahine akua ona i Hawaii e lawe mai i kekahi keiki a Piikea. I ko laua kii ana i Hawaii, ua aua o Umi-a-Liloa, aole e haawi i kekahi keiki a lawe i Oahu i kona makuawahine, aka, ua hoole o Umi-a-Liloa, aole e haawiia kekahi keiki a laua o Piikea i kekahi mea e, a nolaila, ua pepehi ua mau akua nei i kanaka i ka po, a i ke ao ana, ua make kekahi poe kanaka; a pela i kela po i keia po ka make ana me ke kuleana ole; a nolaila haohao iho la o Umi-a-Liloa: “Heaha hoi ke kumu o keia make i ka pepehiia o kanaka me ka ike ole ia o ka mea nana i pepehi?”

I mai la o Piikea ia Umi-a-Liloa: “Aole he kumu e ae o ka make. Ua pepehi kuu mau kupunawahine o Hapuu ma laua o Kalaihauola, a ua hoouna ia mai nei laua e kuu makuwahine i kekahi keiki a kaua, a ua aua nae oe, a oia ke kumu i pepehiia’i kanaka.” “Pehea la e pau ai ka pepehi ana o ke akua?” wahi a Umi. I mai o Piikea: “Aia no a loaa ke keiki.” Aka, ua hoomaloka o Umi-a-Liloa i ka make i ke akua, aka, ua mau no ka pepehiia e ke akua; nolaila, ua aa o Umi-a-Liloa ma ka hoouka kaua me ke akua, ma ke one o Kamakahonu. He kaua lima me ka laau me ka pohaku ka kanaka, a he kaua lima ole ka ke akua; a i ka hoouka ana o ke kaua, ua lanakila ke akua maluna o ke kaua a kanaka, a ua kapa ia kela wahi a hiki i keia la, o Kauakeakua, a o Kaiakeakua.

A o Hapuu me Kalaihauola, aia no laua me Piikea ma ka hale, e hapai ana no o Piikea i ke keiki, e pai aku ana ua mau luahine nei ma na kuli o Piikea, a hanau ana ke keiki ma ke alo o kekahi luahine, a i holo iho ka hana he kaikamahine, a o ka lilo no ia i ua mau akua nei, a noho ana i Oahu. A lilo ia Laieloheloheikawai, o Kahaiaonuiapiikea, a o Kahaiaonuiaumi. I ka hoi ana mai o Umi-a-Liloa, mai ke kaua ana me ke akua, aia hoi ua lilo ka ke keiki ia Hapuu laua o Kalaihauola.

Ua olelo ia kekahi kumu; o ka hoopunipuni o Umi-a-Liloa i ke keiki; mai ke keiki mua mai ke noi ia ana, me ka haawi no o Umi-a-Liloa, a i ka manawa e hanau ae ai, aua no o Umi, aole e haawi, me ka olelo aku aia a hanau hou ke keiki alaila o ka laua keiki ia; a pela aku, a pela aku, a nolaila ua huhu na kupunawahine o Piikea, a nolaila mai ke kaua ana o ke akua me kanaka.

I ko Umi-a-Liloa noho ana i kona aupuni, a hiki i kona wa elemakule, ua lokahi ka noho ana me ke kuapapa me na ’lii o Maui, a me kona makuahonowai o Piilani ka moi o Maui; aole he ike ia o ke kaua iwaena o ko laua noho aupuni ana. Aka, i ka make ana o Piilani, ka moi o Maui, ka makuakane o Piikea, ua pono ole ka noho ana o ka hooilina aupuni o Maui, nolaila, ua hele mai o Umi e kokua ia Kiha-a-Piilani a ma ka lele kaua ana ma Hana, ua lawe pio ae na koa o Hawaii i ka papu kaua o Kauiki a hoauhee aku la ia Lono-a-Piilani.

MOKUNA XII.

KO UMI MAKE ANA: KA HUNA IA ANA O KONA KINO IA KOI.

A kuapapa ke aupuni o Maui hoi aku la o Umi-a-Liloa i Hawaii. A hiki i kona wa elemakule, ua kalai o Hawaii i ka pohaku i halelua no Umi, no kona kupapau; a ua kauoha oia i kana poe keiki, a me kana poe kaikamahine a me na ’lii a me na makaainana a puni o Hawaii a me Maui e kalai i pohaku loloa huinaha, he anana ka loa a oi aku, he iwilei ka laula, a he hapa iwilei ka manoanoa; he ala ka pohaku i kalai ia, aia ma ke ana o Umi-a-Liloa ma Keopu i Kailua. Ma keia auhau kaumaha mai Hawaii mai, a nolaila, ua pepehi ia ke kahu o Aihakoko e Kihapiilani, a oia ke kumu i naauauwa ai o Aihakoko i ka moana, a ma Kapaahu i Kamaole no Kula kahi i pae ai, a ua kapaia ka inoa oia wahi o Kalua-o-Aihakoko. Aohe i maikai loa ka hale lua pohaku o Umi-a-Liloa, a ua make e iho la oia ma Kailua i Hawaii.

I ka make ana o Umi-a-Liloa, a lohe o Koi, oia kekahi keiki hookama a Umi-a-Liloa, a ua kauoha mua oia i na iwi ona nana e huna loa a nalowale. O keia keiki hookama a Umi, i ka wa i kuapapanui ai ke aupuni malalo o Umi-a-Liloa, a pau ka aina i ka okioki, a o kona mau aina, mai Waimanu a hiki i Pololu, o kona mau kaikuahine no na noho hale, a ku ae la ia a ao i ka aea hele mai Hawaii a Kauai. Hoi mai la mai Kauai mai a noho ma Keoneoio i Honuaula, a moe wahine ia wahi a kamaaina, a loaa na keiki.

I ka lohe ana o Koi he mai make ko Umi-a-Liloa, o ka olelo aku la no ia na kaikunane o ka wahine e holo pu i Hawaii. Olelo mai la ka wahine a Koi: “Aole oe e lawe i ko’u mau kaikunane; lawe paha auanei oe a pepehi aku e oe ko’u mau kaikunane.” “Aole,” wahi o Koi. I ko lakou holo ana mai Kipahulu aku, a pae i Kohala, a lohe ilaila, ua make o Umi-a-Liloa. Malaila aku lakou nei a pae i Kekaha, a poeleele. Aia ma Kekaha kekahi kanaka ua kulike na ano me ko Umi-a-Liloa, a o ke kii no ia o Koi e pepehi a hooili i ka waa. Mai Kekaha aku o Koi ma a pae ka waa i ke aa makai mai o Makaeo, aia i ke aumoe; o ka pii aku la no ia o Koi a ua moe kiai o ka lua; aka, o Piimaiwaa aia no ia ia ke kiai oloko; aia hoi o Koi e komo aku ana me keia kanaka pakui. Ua lohe no o Piimaiwaa ua lilo kahiko ke kupapau ia Koi. A hoomoe ia aku la keia kanaka, a lilo mai la ke kupapau o Umi-a-Liloa ia Koi, a o ka lilo aku la no ia ia Koi ma ke aa, a hiki i kai o Makaeo, a kau ma ka waa, a mai keia po a kela po kau ana ina pali hulaana o Waimanu a komo ana o Koi i ka hale o ke kaikuahine, a ike mai la ke kaikuahine i ke kaikunane lele mai la me ka uwe nui.

A lele aku la ke kaikunane a papani i ka waha o ke kaikuahine: “Hamau, mai uwe oe; auhea ke kane a kaua?” “Aia no imua.” “E kii ae au,” a kii aku la o Koi, a ala mai la, a ike mai la i ke kaikoeke, akahi no a halawai, a lele mai la e uwe; a papani aku la i ka waha, “o ala mai auanei na keiki a kaua.” O ka puka aku la no ia a halawai me ke kaikuahine, i aku la o Koi: “Auhea olua, ua hele mai nei au e halawai pu me olua, ua lawe mai nei au i ka haku o kaua e nalo ia kakou. Elua olua hookahi au nalowale na iwi o ka haku o kakou, o ka lua huna aia nei, i laila e huna ai.” O ka lawe no ia o Koi a me ke kaikoeke i ka lua huna a ua kaikoeke nei, no ka mea, oia ke keiki o na pali hulaana; a o ke kaula, a o ka aulima, aunaki me ka pulupulu, a me na makaukau a pau, a o ko laua lawe no ia i ke kino kupapau o Umi-a-Liloa, a hiki i ka laua wahi i huna ai i ka pali lele koae. He nui na mea i oleloia, aka, aole he hoike maopopo. Ua olelo ia ua make pu ke kaikoeke o Koi, a ua hookuuia i ka pali a make loa, eia ke kumu, o hai ia e ke kaikoeke.

I ka hoi ana mai o Koi wale no ka i hoi mai, olelo aku la ke kaikuahine ia Koi: “Ua hana lokoino aku nei paha oe i ka makua o na keiki a kaua.” “Hamau, o na iwi o ko kaua haku ka kaua mea huna a nalo a e noho e ai i ka waiwai o ka aina.” Ua oleloia, ua lawe no o Koi i na iwi o Umi-a-Liloa i Maui. Ua oleloia ua huliia na iwi o Umi-a-Liloa, aole loaa iki. Ua hoouka no o Koi i ka waiwai o na pali hulaana ia po no, me ka ike ole ia mai e kauhale, a hoi no i Maui ia po.

KIHAPIILANI.

Comments

Log in to leave a comment.