Chapter IV: Book X: 160 (3)

=23.= Per idem tempus ā Cōnstantiō Caesare in Galliā bene
pūgnātum est. Circā Lingonas diē ūnā adversam et secundam
fortūnam expertus est. Nam cum repentē barbarīs ingruentibus 20
intrā cīvitātem esset coāctus tam praecipitī necessitāte
ut clausīs portīs in mūrum fūnibus tollerētur, vix
quīnque hōrīs mediīs adventante exercitū sexāgintā ferē
mīlia Alamannōrum cecīdit. Māximiānus quoque Augustus
bellum in Āfricā prōflīgāvit domitīs Quīnquegentiānīs et 25
ad pācem redāctīs. Dioclētiānus obsessum Alexandrīae
Achilleum octāvō ferē mēnse superāvit eumque interfēcit.
Victōriā acerbē usus est; tōtam Aegyptum gravibus
92 prōscrīptiōnibus caedibusque foedāvit. Eā tamen occāsiōne
ōrdināvit prōvide multa et disposuit, quae ad nostram aetātem
manent.

=24.= Gālerius Māximiānus prīmum adversus Narseum proelium
īnsecundum habuit inter Callinīcum Carrāsque congressus, 5
cum incōnsultē magis quam ignavē dīmicāsset;
admodum enim parvā manū cum cōpiōsissimō hoste commīsit.

=25.= Pulsus igitur et ad Dioclētiānum profectus cum eī
in itinere occurrisset, tantā īnsolentiā ā Dioclētiānō fertur 10
exceptus ut per aliquot passuum mīlia purpurātus trādātur
ad vehiculum cucurrisse; mox tamen per Īllyricum Moesiamque
contrāctīs cōpiīs rūrsus cum Narseō, Hormisdae et
Sapōris avō, in Armeniā Māiōre pūgnāvit successū ingentī
nec minōre cōnsiliō, simul fortitūdine, quippe quī etiam 15
speculātōris mūnus cum alterō aut tertiō equite suscēperit.[187]
Pulsō Narseō castra ēius dīripuit; uxōrēs, sorōrēs, līberōs
cēpit, īnfīnītam extrīnsecus Persārum nōbilitātem, gazam
Persicam cōpiōsissimam. Ipsum in ultimās rēgnī solitūdinēs
ēgit. Quārē ā Dioclētiānō in Mesopotamiā cum praesidiīs 20
tum morante ovāns regressus ingentī honōre susceptus est.
Varia deinceps et simul et virītim bella gessērunt Carpīs et
Basternīs subāctīs, Sarmatīs victīs, quārum nātiōnum ingentēs
captīvōrum cōpiās in Rōmānīs fīnibus locāvērunt.

_Diocletian abdicates, 305 A.D._

=26.= Dioclētiānus morātus callidē fuit, sagāx praetereā et 25
admodum subtīlis ingeniī, et quī sevēritātem suam aliēnā
invidiā vellet explēre. Dīligentissimus tamen et sollertissimus
prīnceps et quī imperiō Rōmānō prīmus rēgiae
93 cōnsuētūdinis fōrmam magis quam Rōmānae lībertātis invexerit[188]
adorārīque sē iusserit,[188] cum ante eum cūnctī salūtārentur.
Ōrnamenta gemmārum vestibus calciāmentīsque
indidit. Nam prius imperiī īnsīgnē in chlamyde purpureā
tantum erat, reliqua commūnia. 5

=27.= Herculius autem prōpalam ferus et incīvīlis ingeniī,
asperitātem suam etiam vultūs horrōre sīgnificāns. Hīc
natūrae suae indulgēns Dioclētiānō in omnibus est sevēriōribus
cōnsiliīs obsecutus. Cum tamen ingravēscente aevō
parum sē idōneum Dioclētiānus moderandō imperiō esse 10
sentīret, auctor Herculiō fuit ut in vītam prīvātam concēderent
et statiōnem tuendae reī pūblicae viridiōribus
iūniōribusque mandārent. Cuī aegrē conlēga obtemperāvit.
Tamen uterque ūnō diē prīvātō habitū imperiī īnsīgnē
mūtāvit, Nicomediae Dioclētiānus, Herculius Mediōlānī, 15
post triumphum inclutum, quem Rōmae ex numerōsīs
gentibus ēgerant, pompā ferculōrum inlūstrī, quā Narseī
coniugēs sorōrēsque et līberī antē currum ductī sunt.
Concessērunt tamen Salōnās ūnus, alter in Lūcāniam.

=28.= Dioclētiānus prīvātus in vīllā, quae haud procul ā 20
Salōnīs est, praeclārō ōtiō cōnsenuit, inūsitātā virtūte ūsus,
ut sōlus omnium post conditum Rōmānum imperium ex
tantō fastīgiō sponte ad prīvātae vītae statum cīvīlitātemque
remeāret. Contigit igitur eī, quod nūllī post nātōs hominēs,
ut cum prīvātus obīsset,[189] inter Dīvōs tamen referrētur. 25

94 LIBER DECIMUS

FROM THE ABDICATION OF DIOCLETIAN TO THE DEATH OF JOVIAN,
305-364 A.D.

_Constantius I and Galerius Emperors, 305-306 A.D._

=1.= Hīs igitur abeuntibus administrātiōne reī pūblicae
Cōnstantius et Gālerius Augustī creātī sunt dīvīsusque inter
eōs ita Rōmānus orbis, ut Galliam, Ītaliam, Āfricam
Cōnstantius, Īllyricum, Asiam, Orientem Gālerius obtinēret,
sūmptīs duōbus Caesaribus. Cōnstantius tamen contentus 5
dīgnitāte[190] Augustī Ītaliae atque Āfricae administrandae
sollicitūdinem recusāvit, vir ēgregius et praestantissimae
cīvīlitātis, dīvitiīs prōvinciālium ac prīvātōrum studēns,
fiscī commoda nōn admodum adfectāns, dīcēnsque melius
pūblicās opēs ā prīvātīs habērī quam intrā ūnum claustrum 10
reservārī, adeō autem cultūs modicī ut festīs diēbus, sī
amīcīs numerōsiōribus esset epulandum, prīvātōrum eī
argentō ōstiātim petītō trīclīnia sternerentur. Hīc nōn
modo amābilis, sed etiam venerābilis Gallīs fuit, praecipuē
quod Dioclētiānī suspectam prūdentiam et Māximiānī 15
sanguināriam temeritātem imperiō ēius ēvāserant. Obiit in
Britanniā Eborācī prīncipātūs annō tertiō decimō atque
inter Dīvōs relātus est.

_Constantine Emperor, 306-307 A.D._

=2.= Gālerius, vir et probē morātus et ēgregius rē mīlitārī,
cum Ītaliam quoque sinente Cōnstantiō administrātiōnī 20
suae accessisse sentīret, Caesarēs duōs creāvit, Māximīnum,
quem Orientī praefēcit, et Sevērum, cuī Ītaliam dedit. Ipse
95 in Īllyricō morātus est. Verum Cōnstantiō mortuō Cōnstantīnus,
ex obscūriōre mātrimōniō ēius fīlius, in Britanniā
creātus est imperātōr et in locum patris exoptātissimus
moderātor accessit. Rōmae intereā praetōriānī excītō tumultū
Māxentium, Herculī fīlium, quī haud procul ab urbe 5
in vīllā pūblicā morābātur, Augustum nūncupāvērunt. Quō
nūntiō Māximiānus Herculius ad spem adrectus resūmendī
fastīgiī quod invītus āmīserat, Rōmam advolāvit ē Lūcāniā,
quam sedem prīvātus ēlēgerat in agrīs amoenissimīs
cōnsenēscēns, Dioclētiānumque etiam per litterās adhortātus 10
est ut dēpositam resūmeret potestātem, quās ille inrīsās
habuit. Sed adversum motum praetōriānōrum atque Māxentī
Sevērus Caesar Rōmam missus ā Gāleriō cum exercitū
vēnit obsidēnsque urbem mīlitum suōrum scelere dēsertus
est. Auctae Māxentī opēs cōnfirmātumque imperium. Sevērus 15
fugiēns Ravennae interfectus est.

=3.= Herculius tamen Māximiānus post haec in cōntiōne
exercitūs fīlium Māxentium nūdāre conātus sēditiōnem et
convīcia mīlitum tulit. Inde ad Galliās profectus est dolō
compositō, tamquam ā fīliō esset expulsus,[191] ut Cōnstantīnō 20
generō iungerētur, mōliēns tamen Cōnstantīnum repertā
occāsiōne interficere, quī in Galliīs et mīlitum et
prōvinciālium ingentī iam favōre rēgnābat caesīs Francīs atque
Alamannīs captīsque eōrum rēgibus, quōs etiam bestiīs,
cum māgnificum spectāculum mūneris parāsset, obiēcit. 25
Dētēctīs igitur īnsidiīs per Faustam fīliam, quae dolum
virō nūntiāverat, profūgit Herculius Massiliaeque oppressus
(ex eā etiam nāvigāre ad fīlium praeparābat) poenās dedit
iūstissimō exitū, vir ad omnem ācerbitātem saevitiamque
prōclīvis, īnfīdus, incommodus, cīvīlitātis penitus expers. 30

96 _Licinius Emperor, 307-324 A.D._

=4.= Per hōc tempus ā Gāleriō Licinius imperātōr est factus,
Dāciā oriundus, nōtus eī antīquā cōnsuētūdine et in bellō,
quod adversus Narseum gesserat, strēnuis labōribus et
officiīs acceptus. Mors Gālerī cōnfestim secūta. Ita rēs
pūblica tum ā novīs quattuor imperātōribus tenēbātur, 5
Cōnstantīnō et Māxentiō, fīliīs Augustōrum, Liciniō et
Māximīnō, novīs hominibus. Quīntō tamen Cōnstantīnus imperiī
suī annō bellum adversum Māxentium cīvīle commōvit,
cōpiās ēius multīs proeliīs fūdit, ipsum postrēmō Rōmae
adversum nōbilēs omnibus exitiīs saevientem apud pontem 10
Mulvium vīcit Ītaliāque est potītus. Nōn multō[192] deinceps
in Oriente quoque adversum Licinium Māximīnus rēs novās
mōlītus vīcīnum exitium fortuītā apud Tarsum morte praevēnit.

_Constantine the Great sole Ruler, 324-337 A.D._

=5.= Cōnstantīnus tamen, vir ingēns et omnia efficere nītēns 15
quae animō praeparāsset,[193] simul prīncipātum tōtīus orbis
adfectāns, Liciniō bellum intulit, quamquam necessitūdō
et adfīnitās cum eō esset; nam soror Cōnstantia nūpta
Liciniō erat. Ac prīmō eum in Pannoniā Secundā ingentī
apparātū bellum apud Cibalās īnstruentem repentīnus oppressit 20
omnīque Dardaniā, Moesiā, Macedoniā potītus numerōsās
prōvinciās occupāvit.

=6.= Varia deinceps inter eōs bella gesta, et pāx reconciliāta
ruptaque est. Postremō Licinius nāvālī et terrestrī proeliō
victus apud Nicomediam sē dēdidit et contrā religiōnem 25
sacrāmentī Thessalonīcae prīvātus occisus est. Eō tempore
rēs Rōmāna sub ūnō Augustō et tribus Caesaribus, quod
97 numquam aliās, fuit, cum līberī Cōnstantīnī Galliae, Orientī
Ītaliaeque praeessent. Verum īnsolentiā rērum secundārum
aliquantum Cōnstantīnus ex illā favōrābilī animī docilitāte
mūtāvit. Prīmum necessitūdinēs persecūtus ēgregium
virum fīlium et sorōris fīlium, commodae indolis iuvenem, 5
interfēcit, mox uxōrem, post numerōsōs amīcōs.

=7.= Vir prīmō imperiī tempore optimīs prīncipibus, ultimō
mediīs comparandus. Innumerae in eō animī corporisque
virtūtēs clāruērunt. Mīlitāris glōriae appetentissimus, fortūnā
in bellīs prōsperā fuit, vērum ita ut nōn superāret 10
industriam. Nam etiam Gothōs post cīvīle bellum variē
prōflīgāvit pāce hīs ad postremum datā, ingentemque apud
barbarās gentēs memoriae grātiam conlocāvit. Cīvīlibus
artibus et studiīs līberālibus dēditus, adfectātor iūstī amōris,
quem ab omnibus sibi et līberālitāte et docilitāte quaesīvit, 15
sīcut in nōnnūllōs amīcōs dubius, ita in reliquōs ēgregius,
nihil occāsiōnum praetermittēns, quō opulentiōrēs eōs
clāriōrēsque praestāret.

=8.= Multās lēgēs rogāvit, quāsdam ex bonō et aequō, plērāsque
superfluās, nōnnūllās sevērās, prīmusque urbem nōminis 20
suī ad tantum fastīgium ēvehere mōlītus est, ut Rōmae
aemulam faceret. Bellum adversus Parthōs mōliēns, quī
iam Mesopotamiam fatīgābant, ūnō et trīcēsimō annō imperiī,
aetātis sextō et sexāgēsimō, Nicomediae in vīllā
pūblicā obiit. Dēnūntiāta mors ēius est etiam per crīnītam 25
stellam, quae inūsitātae māgnitūdinis aliquamdiū fūlsit;
eam Graecī comētēn vocant. Atque inter Dīvōs meruit
referrī.

_The Sons of Constantine rule, 337-360 A.D._

=9.= Is successōrēs fīliōs trēs relīquit atque ūnum frātris
fīlium. Vērum Dalmatius Caesar prōsperrimā indole neque 30
98 patruō absimilis haud multō post oppressus est factiōne
mīlitārī et Cōnstantiō, patruēlī suō, sinente potius quam
iubente. Cōnstantīnum porrō bellum frātrī īnferentem et
apud Aquilēiam incōnsultius proelium aggressum Cōnstantis
ducēs interēmērunt. Ita rēs pūblica ad duōs Augustōs 5
redācta. Cōnstantis imperium strēnuum aliquamdiū et
iūstum fuit. Mox cum et valetūdine imprōsperā et amīcīs
prāviōribus uterētur, ad gravia vitia conversus, cum
intolerābilis prōvinciālibus, mīlitī iniūcundus esset, factiōne
Māgnenti occīsus est. Obiit haud longē ab Hispāniīs in castrō, 10
cuī Helenae[194] nōmen est, annō imperiī septimō decimō, aetātis
trīcēsimō, rēbus tamen plurimīs strēnuē in mīlitiā gestīs
exercituīque per omne vītae tempus sine gravī crūdēlitāte
terribilis.

=10.= Dīversa Cōnstantī fortūna fuit. Ā Persīs enim multa 15
et gravia perpessus saepe captīs oppidīs, obsessīs urbibus,
caesīs exercitibus, nūllumque eī contrā Sapōrem prōsperum
proelium fuit, nisi quod apud Singara haud dubiam victōriam
ferōciā mīlitum āmīsit, quī pūgnam sēditiōsē et stolidē
contrā ratiōnem bellī diē iam praecipitī poposcērunt. Post 20
Cōnstantis necem Māgnentiō Ītaliam, Āfricam, Galliās obtinente
etiam Īllyricum rēs novās habuit, Vetraniōne ad imperium
cōnsēnsū mīlitum ēlēctō. Quem grandaevum iam
et cūnctīs amābilem diūturnitāte et fēlīcitāte mīlitiae ad
tuendum Īllyricum prīncipem creāvērunt, virum probum et 25
mōrum veterum ac iūcundae cīvīlitātis, sed omnium līberālium
artium expertem adeō ut nē elementa quidem prīma
litterārum nisi grandaevus et iam imperātōr accēperit.

=11.= Sed ā Cōnstantiō, quī ad ultiōnem frāternae necis bellum
cīvīle commōverat, abrogātum est Vetraniōnī imperium; 30
99 novō inūsitātōque mōre cōnsēnsū mīlitum dēponere īnsīgnē
compulsus. Rōmae quoque tumultus fuit Nepotiānō, Cōnstantīnī
sorōris fīliō, per gladiātōriam manum imperium
vīndicante, quī saevīs exōrdiīs[195] dīgnum exitum nactus est.
Vīcēsimō enim atque octāvō diē a Māgnentiānīs ducibus 5
oppressus poenās dedit. Caput ēius pīlō per urbem circumlātum
est, gravissimaeque prōscrīptiōnēs et nōbilium caedēs
fuērunt.

=12.= Nōn multō post Māgnentius apud Mursam prōflīgātus
aciē est ac paene captus. Ingentēs Rōmānī imperiī vīrēs eā 10
dīmicātiōne cōnsūmptae sunt, ad quaelibet bella externa
idōneae, quae multum triumphōrum possent[196] sēcūritātisque
cōnferre. Orientī mox ā Cōnstantiō Caesar est datus patruī
fīlius Gallus, Māgnentiusque dīversīs proeliīs victus vim
vītae suae apud Lugdūnum attulit imperiī annō tertiō, 15
mēnse septimō, frāter quoque ēius Decentius Senonibus,
quem ad tuendās Galliās Caesarem mīserat.

=13.= Per haec tempora etiam ā Cōnstantiō multīs incīvīlibus
gestīs Gallus Caesar occīsus est, vir natūrā ferus et ad
tyrannidem prōnior, sī suō iūre imperāre licuisset.[197] 20
Silvānus quoque in Galliā rēs novās mōlītus ante diem
trīcēsimum exstīnctus est, sōlusque imperiō Rōmānō eō tempore
Cōnstantius prīnceps et Augustus fuit.

=14.= Mox Iūliānum Caesarem ad Galliās mīsit, patruēlem
suum, Gallī frātrem, trāditā eī in mātrimōnium sorōre, 25
cum multa oppida barbarī expūgnāssent, alia obsidērent,
ubique foeda vāstitās esset Rōmānumque imperium nōn
dubiā iam calamitāte nūtāret. Ā quō modicīs cōpiīs apud
Argentorātum, Galliae urbem, ingentēs Alamannōrum cōpiae
100 exstīnctae sunt, rēx nōbilissimus captus, Galliae restitūtae.
Multa posteā per eundem Iūliānum ēgregiē adversum barbarōs
gesta sunt summōtīque ultrā Rhēnum Germānī et
fīnibus suīs Rōmānum imperium restitūtum.

_Julian Emperor, 360-363 A.D._

=15.= Neque multō post, cum Germāniciānī exercitūs ā Galliārum 5
praesidiō tollerentur, cōnsēnsū mīlitum Iūliānus factus
Augustus est, interiectōque annō ad Īllyricum obtinendum
profectus Cōnstantiō Parthicīs proeliīs occupātō. Quī rēbus
cognitīs ad bellum cīvīle conversus in itinere obiit inter
Ciliciam Cappadociamque annō imperiī octāvō et trīcēsimō, 10
aetātis quīntō et quadrāgēsimō, meruitque inter Dīvōs referrī,
vir ēgregiae tranquillitātis, placidus, nimium amīcīs[198]
et familiāribus crēdēns, mox etiam uxōribus dēditior, quī
tamen prīmīs imperiī annīs ingentī sē modestiā ēgerit,
familiārium etiam locuplētātor neque inhonōrēs sinēns, quōrum 15
labōriōsa expertus fuisset officia, ad sevēritātem tamen
prōpēnsior, sī suspīciō imperiī movērētur, mītis aliās, et cūius
in cīvīlibus magis quam in externīs bellīs sit laudanda
fortūna.

_Eutropius takes part in the Parthian Expedition, 363 A.D._

=16.= Hinc Iūliānus rērum potītus est ingentīque apparātū 20
Parthīs intulit bellum, cuī expedītiōnī ego quoque interfuī.
Aliquot oppida et castella Persārum in dēditiōnem accēpit
vel vī expūgnāvit Assyriamque populātus castra apud
Ctēsiphōntem statīva aliquamdiū habuit. Remeānsque
victor, dum sē incōnsultius proeliīs īnserit, hostīlī manū 25
interfectus est VI Kal. Iul., imperiī annō septimō, aetātis
101 alterō et trīcēsimō atque inter Dīvōs relātus est, vir ēgregius
et rem publicam īnsīgniter moderātūrus, sī per fāta licuisset.
Līberālibus disciplīnīs apprīmē ērudītus, Graecīs doctior
atque adeō ut Latīna ērudītiō nēquāquam cum Graecā
scientiā convenīret, fācundiā ingentī et prōmptā, memoriae 5
tenācissimae, in quibusdam philosophō proprior. In amīcōs
līberālis, sed minus dīligēns quam tantum prīncipem decuit.
Fuērunt enim nōnnūllī quī vulnera glōriae ēius īnferrent.
In prōvinciālēs iūstissimus et tribūtōrum, quātenus fierī
posset, repressor. Cīvīlis in cūnctōs, mediōcrem habēns 10
aerāriī cūram, glōriae avidus ac per eam animī plērumque
immodicī, religiōnis Christiānae nimius īnsectātor, perinde
tamen ut cruōre abstinēret, M. Antōnīnō nōn absimilis,
quem etiam aemulārī studēbat.

_Jovian Emperor, 363-364 A.D._

=17.= Post hunc Ioviānus, quī tunc domesticus mīlitābat, 15
ad obtinendum imperium cōnsēnsū exercitūs lēctus est,
commendātiōne patris mīlitibus quam suā nōtior. Quī iam
turbātīs rēbus exercitū quoque inopiā labōrante ūnō ā Persīs
atque alterō proeliō victus pācem cum Sapōre, necessāriam
quidem, sed ignōbilem, fēcit multātus fīnibus[199] ac nōnnūllā 20
imperiī Rōmānī parte trāditā. Quod ante eum annīs mīlle
centum et duōbus dē vīgintī ferē, ex quō Rōmānum imperium
conditum erat, numquam accīdit. Quīn etiam legiōnēs
nostrae ita et apud Caudium per Pontium Telesīnum et in
Hispāniā apud Numantiam et in Numidiā sub iūgum missae 25
sunt, ut nihil tamen fīnium trāderētur. Ea pācis condiciō
nōn penitus reprehendenda foret, sī foederis necessitātem
tum cum integrum fuit mutāre voluisset, sīcut a Rōmānīs
102 omnibus hīs bellīs, quae commemorāvī, factum est. Nam
et Samnītibus et Numantīnīs et Numidīs cōnfestim bella
inlāta sunt neque pāx rata fuit. Sed dum aemulum imperiī
verētur, intra Orientem residēns glōriae parum cōnsuluit.
Itaque iter ingressus atque Īllyricum petēns in Galatiae 5
fīnibus repentīnā morte obiit, vir aliās neque iners neque
imprūdēns.

=18.= Multī exanimātum opīnantur nimiā crūditāte (inter
cēnandum enim epulīs indulserat), aliī odōre cubiculī, quod
ex recentī tēctōriō calcis grave quiēscentibus erat, quidam 10
nimietāte prūnārum, quās gravī frīgore adolērī multās
iusserat. Dēcessit imperiī mēnse septimō, tertiō decimō
Kal. Mārt., aetātis tertiō et trīcēsimō annō, ac benīgnitāte
prīncipum quī eī successērunt inter Dīvōs relātus est.
Nam et cīvīlitātī propior et natūrā admodum līberālis fuit. 15

Is status erat Rōmānae reī Ioviānō eōdem et Varroniānō
cōnsulibus annō urbis conditae mīllēsimō centēsimō et
octāvō decimō. Quia autem ad inclutōs prīncipēs venerandōsque
perventum est, interim operī modum dabimus. Nam
reliqua stilō māiōre dīcenda sunt. Quae nunc nōn tam 20
praetermittimus, quam ad māiōrem scrībendī dīligentiam
reservāmus.

FOOTNOTES

[1] H. 521, II, 2; M. 347; A. & G. 325; G. 585; B. 288.

[2] H. 379; M. 197; A. & G. 256; G. 336; B. 181, 1.

[3] H. 431; M. 255, 1; A. & G. 255, _d_, 1; G. 409; B. 227, 2, _a_.

[4] H. 397, 3, N. 3; M. 225, N. 2; A. & G. 216, _c_; G. 372, R. 2; B. 201, 1, _a_.

[5] H. 497, I; M. 382, 3; A. & G. 317, 2; G. 630; B. 282, 2.

[6] H. 517; M. 355; A. & G. 326; G. 586; B. 286, 2.

[7] H. 425, II; M. 242, 1; A. & G. 258, _c_, 2; G. 411; B. 232, 1.

[8] H. 386; M. 202; A. & G. 228; G. 347; B. 187, III.

[9] H. 425, II, 2, N. 2; M. 241, 2; A. & G. 258, _f_, 2; G. 385, N. 1; B. 228, 1, _b_.

[10] H. 235; M. 100, 1; A. & G. 128, _a_, 1; G. 131, 1; B. 116, 1.

[11] H. 397, 3; M. 225, 3; A. & G. 216, _a_, 3; G. 372; B. 201, 1.

[12] H. 384, 4, N. 3; M. 210; A. & G. 235, _b_; G. 353; B. 188, 2, _a_.

[13] H. 385, II, 2; M. 211; A. & G. 229; G. 345, R. 1; B. 188, 2, _d_.

[14] H. 509, N. 3; M. 403; A. & G. 337, _a_, 3; G. 596, 2; B. 320.

[15] H. 497, II; M. 328; A. & G. 317, 1; G. 545, 1; B. 282, 1.

[16] H. 498, I; M. 333, 1; A. & G. 331, _d_; G. 546; B. 295, 4.

[17] H. 412, 2; M. 233, 2; A. & G. 258, _a_, N. 2; G. 390, 2; B. 229, 1.

[18] H. 380, II; M. 199, 1; A. & G. 258, _b_; G. 337; B. 182, 1, _a_.

[19] H. 450, 4; M. 443, 1; A. & G. 102, _b_; G. 307, 2; B. 246, 3.

[20] H. 500, II: 495, VI; M. 337: 316, 2; A. & G. 319, 1: 287, _c_, R.; G. 552, 1: 513; B. 284, 1: 268, 6.

[21] H. 396, III; M. 216; A. & G. 217; G. 363, 2; B. 200.

[22] H. 542, III, N. 2: 544, 1; M. 291: 297; A. & G. 300: 318, _b_; G. 432, R.; B. 338, 3: 339, 2.

[23] H. 549, 3; M. 283; A. & G. 293, _b_, 3; G. 640, 4, (2); B. 304, 3, _b_.

[24] H. 510; M. 366; A. & G. 308; G. 597; B. 304.

[25] H. 396, V; M. 223; A. & G. 215, _b_; G. 365; B. 203, 2.

[26] H. 515, III; M. 378, 1; A. & G. 326; G. 587; B. 309, 3.

[27] H. 235; M. 100, 1; A. & G. 128, _a_; G. 131, 1; B. 116, 1.

[28] H. 385, II, 2; M. 211; A. & G. 229; G. 345, R. 1; B. 188, 2, _d_.

[29] H. 414, I; M. 236; A. & G. 243; G. 390, 2; B. 214, 1.

[30] H. 384, II, 5; M. 205, N.; A. & G. 230; G. 217; B. 187, II, _b_.

[31] H. 429; M. 243, 1; A. & G. 256; G. 393; B. 231.

[32] H. 423; M. 248; A. & G. 250; G. 403; B. 223.

[33] H. 415, I; M. 247, 2; A. & G. 246; G. 401; B. 216.

[34] H. 503, I; M. 383, 1; A. & G. 320; G. 631, 1; B. 283, 2.

[35] H. 384, 4, N. 2; M. 208; A. & G. 235, _a_; G. 350, 1; B. 188, 1.

[36] H. 498, I; M. 333, 2; A. & G. 331; G. 546, 2; B. 295, 1.

[37] H. 409, II; M. 228; A. & G. 220, _a_; G. 378, 3; B. 208, 2, _a_.

[38] H. 235: 516, II; M. 100, 1: 357; A. & G. 128, _a_, 1: 321, G. 131, 1: 541; B. 116, 1: 286, 1.

[39] H. 419, III; M. 245; A. & G. 248; G. 399; B. 220, 1.

[40] H. 374; M. 192, 2; A. & G. 239, _c_; G. 339, _a_; B. 178, 1, _a_.

[41] H. 529, I; M. 388; A. & G. 334; G. 467; B. 300, 1, _a_.

[42] H. 420; M. 247, 1; A. & G. 248, _c_, 1; G. 401; B. 218.

[43] H. 416; M. 254; A. & G. 245; G. 408; B. 219.

[44] H. 542, IV: 544, 1; M. 292: 297; A. & G. 301; G. 433; B. 338, 4, _b_: 339, 1.

[45] H. 424; M. 238, 1; A. & G. 253; G. 397; B. 226.

[46] H. 508: 527, I; M. 363: 402; A. & G. 307, _c_: 337, 3; G. 595, R. 1; B. 319, B, 3rd ex. _a_.

[47] H. 524; M. 392; A. & G. 336, 2; G. 650; B. 314, 1.

[48] H. 412, 3, N.; M. 233, 3; A. & G. 258, _a_, N. 1; G. 391, R. 1; B. 229, 2.

[49] H. 497, II; M. 328; A. & G. 317, 1; G. 545, 1; B. 282, 1.

[50] H. 396, V; M. 221; A. & G. 214, _e_; G. 368; B. 197.

[51] H. 391, I, footnote; M. 214; A. & G. 234, _a_; G. 359; B. 192, 1.

[52] H. 425, II, 2; M. 241, 3; A. & G. 258, _d_; G. 385, N. 1; B. 228, 1, _c_.

[53] H. 385, I; M. 205; A. & G. 227; G. 346; B. 187, II, _a_.

[54] H. 123; M. 55, 1; A. & G. 73; G. 64; B. 53.

[55] H. 404; M. 224; A. & G. 252, _a_; G. 380; B. 203, 3.

[56] H. 524, 2, 2; M. 392, N. 3; A. & G. 336, _d_; G. 628, R. _a_; B, 314, 3.

[57] H. 542, III: 544, 1; M. 291: 297; A. & G. 300; G. 432; B. 338, 3: 339.

[58] H. 396, V; M. 223; A. & G. 215, _b_; G. 365; B. 203, 2.

[59] H. 542, III; M. 291; A. & G. 300; G. 432; B. 338, 3.

[60] H. 419, I; M. 244; A. & G. 248, _a_; G. 392; B. 222.

[61] H. 391, I; M. 214; A. & G. 234, _a_; G. 359; B. 192, 1.

[62] H. 384, 5; M. 205, N.; A. & G. 230; G. 217; B. 187, II, _b_.

[63] H. 425, II, 2; M. 241, 3; A. & G. 258, _f_, 2; G. 385, N. 1; B. 228, 1, _b_.

[64] H. 542, IV, (1); M. 292; A. & G. 301, 1; G. 431; B. 338, 4, _a_.

[65] H. 384, II, 1, 2); M. 208; A. & G. 235; G. 350, 2; B. 188, 1.

[66] H. 429; M. 243, 1; A. & G. 256, 1; G. 393; B. 230.

[67] H. 396, III; M. 216, 1; A. & G. 217; G. 363, 2; B. 200.

[68] H. 416; M. 254; A. & G. 245; G. 408; B. 219.

[69] H. 419, III; M. 245; A. & G. 248; G. 399; B. 220.

[70] H. 425, II; M. 242, 1; A. & G. 258, _c_, 2; G. 411; B. 232, 1.

[71] H. 549, 5; M. 281, 4; A. & G. 292, R.; G. 664, R. 1, 2; B. 337, 2.

[72] H. 420, 1, 3); M. 247, 1; A. & G. 258, _g_; G. 401; B. 218, 9.

[73] H. 386; M. 212, N. 1; A. & G. 228; G. 347; B. 187, III.

[74] H. 519, II, 2; M. 354; A. & G. 328; G. 572; B. 293, III, 2.

[75] H. 523, III, and footnote 4; M. 393; A. & G. 339; G. 652; B. 316.

[76] H. 524, 2, 2; M. 392, N. 3; A. & G. 336, _d_; G. 628, R. _a_; B. 314, 3.

[77] H. 379, 1; M. 197; A. & G. 256, _a_; G. 336; B. 181, 2.

[78] H. 498, III; M. 336; A. & G. 331, _f_; G. 550, 2; B. 296, 2.

[79] H. 390, I; M. 206; A. & G. 233, _a_; G. 356; B. 191, 2, _a_.

[80] H. 431, 4; M. 255, 1; A. & G. 255, _d_, 1; G. 409; B. 227, 2, _a_.

[81] H. 425, II, 1, 1); M. 240, 2; A. & G. 259, _a_; G. 389; B. 218, 7.

[82] H. 549, 5, N. 2; M. 286; A. & G. 292, _a_; G. 325, R. 3; B. 337, 5.

[83] H. 466, N.; M. 295, 1; A. & G. 294, _b_; G. 251; B. 337, 7, _b_, 1.

[84] H. 424; M. 238, 1; A. & G. 253; G. 397; B. 226.

[85] H. 499, 3; M. 333, 3; A. & G. 331, N.; G. 546, 1; B. 295, 1.

[86] H. 384, 4, N. 2; M. 208; A. & G. 235, _a_; G. 350, 1; B. 188, 1.

[87] H. 396, I; M. 217, 2; A. & G. 214, _c_; G. 366; B. 198, 3.

[88] H. 396, V; M. 222, 224, N.; A. & G. 215; G. 366; B. 203, 5.

[89] H. 396, III; M. 216, 1; A. & G. 217; G. 363, 2; B. 200.

[90] H. 542, III; M. 291; A. & G. 300; G. 430; B. 338, 3.

[91] H. 415; M. 234; A. & G. 244; G. 395; B. 215.

[92] H. 417, 2; M. 248; A. & G. 250; G. 403; B. 223.

[93] H. 549, 5; M. 281, 4; A. & G. 292, R.; G. 664, R. 1; B. 337, 2.

[94] H. 396, III; M. 216, 1; A. & G. 217; G. 363, 2; B. 200.

[95] H. 416; M. 238; A. & G. 253, N.; G. 408, N. 1; B. 219, 2.

[96] H. 516, II; M. 357; A. & G. 321; G. 541; B. 286, 1.

[97] H. 515, III; M. 378, 6; A. & G. 313, _d_; G. 587; B. 309, 3.

[98] H. 521, II, 2: 466, N.; M. 348: 98, 1; A. & G. 325: 293, _a_; G. 585: 247; B. 288: 115.

[99] H. 301, 1; M. 145, 3; A. & G. 230; G. 208, 2; B. 187, II, _b_.

[100] H. 467, III, 4; M. 352; A. & G. 276, 3; G. 570; B. 293, I.

[101] H. 498, III; M. 336; A. & G. 331, _f_; G. 550; B. 296, 2.

[102] H. 414; M. 236; A. & G. 243; G. 390, 2; B. 214, 1, _b_.

[103] H. 384, II, 2); M. 208; A. & G. 235; G. 350, 1; B. 188, 1.

[104] H. 387; M. 212; A. & G. 231; G. 349; B. 190.

[105] H. 397, 3, N. 3; M. 225, N. 2; A. & G. 216, _c_; G. 372, R. 2; B. 201, 1, _a_.

[106] H. 500, II; M. 382, 4; A. & G. 319, 1; G. 552, 1; B. 284, 1.

[107] H. 549, 3; M. 283; A. & G. 293, _b_, 2; G. 670, 3; B. 337, 4.

[108] H. 501, II, 1; M. 341, 1; A. & G. 332; G. 553; B. 297, 1.

[109] H. 416; M. 254; A. & G. 245; G. 408; B. 219.

[110] H. 412, II; M. 236, 2; A. & G. 258, _a_; G. 391; B. 229, 1, _a_.

[111] H. 529, I; M. 388; A. & G. 334; G. 467; B. 300, 1.

[112] H. 397, 2; M. 225, 1; A. & G. 216, _a_, 2; G. 370; B. 201, 1.

[113] H. 467, 4; M. 352; A. & G. 276, 3; G. 570; B. 293, I.

[114] H. 412, II, 3, N.; M. 233, 3; A. & G. 258, _a_, N. 1; G. 391, R. 1; B. 292, 2.

[115] H. 380, II; M. 199, 1; A. & G. 258, _b_; G. 337; B. 182, 1, _a_.

[116] H. 391, I; M. 214; A. & G. 234, _a_; G. 359; B. 192, 1.

[117] H. 397, 3; M. 225, 3; A. & G. 216, _a_, 2; G. 372; B. 201, 1.

[118] H. 542, I; M. 289, 1; A. & G. 298; G. 428; B. 338, 1, _a_.

[119] H. 396, III; M. 216, I; A. & G. 217; G. 363, 2; B. 200.

[120] H. 397, 3, N. 3; M. 225, N. 2; A. & G. 216, _c_; G. 372, R. 2; B. 201, 1, _a_.

[121] H. 396, V; M. 222; A. & G. 215; G. 365; B. 203, 1.

[122] H. 385, II, 2; M. 211; A. & G. 229; G. 345, R. 1; B. 188, 2, _d_.

[123] H. 516, II; M. 357; A. & G. 321; G. 541; B. 286, 1.

[124] H. 391, I; M. 214; A. & G. 234, _a_; G. 359; B. 192, 1.

[125] H. 384, II, 2; M. 203; A. & G. 225, 3, _d_; G. 348; B. 187, 1, _a_.

[126] H. 497, II; M. 382, 3; A. & G. 317, 2; G. 545, 2; B. 282, 2.

[127] H. 544, 1; M. 296; A. & G. 300; G. 432, R.; B. 339, 2.

[128] H. 542, IV; M. 292; A. & G. 301, footnote; G. 431, 3; B. 338, 4, _a_.

[129] H. 379; M. 196; A. & G. 257; G. 335; B. 181, 1.

[130] H. 384, II; M. 205; A. & G. 227, _f_; G. 346; B. 187, II, _a_.

[131] H. 419, II; M. 246; A. & G. 251; G. 400; B. 224.

[132] H. 500, II; M. 338; A. & G. 319, 1; G. 552, 1; B. 284, 1.

[133] H. 543; M. 295, 1; A. & G. 294, _a_; G. 438, N.; B. 337, 7, _a_.

[134] H. 463, I; M. 175, 2; A. & G. 205, _d_; G. 285, 1; B. 255, 3.

[135] H. 503, I; M. 383, 2; A. & G. 320; G. 631, 2; B. 283, 1.

[136] H. 549, 3; M. 283; A. & G. 293, _b_, 3; G. 670, 4, (1); B. 337, 4.

[137] H. 509, N. 3; M. 366; A. & G. 307, _f_; G. 596, 2; B. 302, 3, _a_.

[138] H. 421, I; M. 253; A. & G. 249; G. 407; B. 218, 1.

[139] H. 430; M. 258, 1; A. & G. 259, _d_; G. 403, N. 4, (_a_); B. 357, 1.

[140] H. 433, 1; M. 258, 1; A. & G. 258, _c_, N. 1; G. 416, 4; B. 141.

[141] H. 444, 1; M. 426; A. & G. 93, _a_; G. 297, 2; B. 240, 1.

[142] H. 301; M. 145, 3; A. & G. 146, _d_; G. 208, 2; B. 187, II, _b_.

[143] H. 385, I; M. 205; A. & G. 227; G. 346; B. 187, III, _a_.

[144] H. 410, V, 3; M. 231; A. & G. 223, _a_; G. 407, 2, (_d_); B. 212, 2.

[145] H. 384, II, 4, N. 2; M. 208; A. & G. 235; G. 350, 1; B. 188, 1.

[146] H. 415, I, 1, N. 1; M. 247, 3; A. & G. 246, _b_; G. 401, end; B. 141.

[147] H. 517; M. 355; A. & G. 326; G. 586; B. 286, 2.

[148] H. 386; M. 202, 1; A. & G. 228; G. 347; B. 187, III.

[149] H. 430 (last example); M. 249; A. & G. 262, N. 2; G. 563, 2; B. 230.

[150] H. 391; M. 214; A. & G. 234; G. 359; B. 192, 1.

[151] H. 417; M. 239, 1; A. & G. 247; G. 398; B. 217, 1.

[152] H. 419, II; M. 246; A. & G. 251; G. 400; B. 224, 1.

[153] H. 503, I; M. 383, 2; A. & G. 320; G. 631, 2; B. 283, 1.

[154] H. 396, V; M. 222; A. & G. 215; G. 365; B. 203, 1.

[155] H. 391; M. 214; A. & G. 234; G. 359; B. 192, 1.

[156] H. 510, II; M. 366; A. & G. 308; G. 597; B. 304, 1.

[157] H. 424; M. 238, 1; A. & G. 253; G. 397; B. 226.

[158] H. 184, 3; M. 77, 2; A. & G. 99, _f_; G. 102, N. 2; B. 6, 3.

[159] H. 404; M. 224; A. & G. 252, _a_; G. 379; B. 203, 3.

[160] H. 421, I; M. 253; A. & G. 249; G. 407; B. 218, 1.

[161] H. 517, 3, 1); M. 382, 2, N.; A. & G. 326, N. 1; G. 498, N. 8; B. 286, 2.

[162] H. 385, II, 2; M. 211; A. & G. 229; G. 347, 5; B. 188, 2, _d_.

[163] H. 399; M. 226, 1; A. & G. 218; G. 374; B. 204, 1.

[164] H. 397, 3; M. 225, 2; A. & G. 216, _a_, 3; G. 369; B. 201, 2.

[165] H. 385, 1; M. 204; A. & G. 227, _c_; G. 346, R. 2, N. 2; B. 187, III.

[166] H. 542, IV; M. 292; A. & G. 301; G. 431; B. 338, 4, _a_.

[167] H. 415; M. 234; A. & G. 244; G. 395; B. 215.

[168] H. 542, I; M. 289; A. & G. 298; G. 428; B. 338, 1, _c_.

[169] H. 516, II; M. 357; A. & G. 321; G. 541; B. 286, 1.

[170] H. 417; M. 239, 1; A. & G. 247; G. 398; B. 217, 1.

[171] H. 503, I; M. 383, 1; A. & G. 320; G. 631, 1; B. 283, 1.

[172] H. 451, 3; M. 446; A. &. G. 195, _e_; G. 310; B. 248, 1.

[173] H. 415, I, N. 1; M. 247, 3; A. & G. 246, _b_; G. 401; B. 141.

[174] H. 423; M. 248; A. & G. 250; G. 403; B. 223.

[175] H. 429; M. 243, 2; A. & G. 256; G. 393; B. 231.

[176] H. 387; M. 212; A. & G. 231; G. 349; B. 190.

[177] H. 384, 4; M. 208; A. & G. 235, _a_; G. 350, 1; B. 188, 1.

[178] H. 416; M. 254; A. & G. 245; G. 408; B. 219.

[179] H. 544, 2, N. 2; M. 295, 2; A. & G. 294, _d_; G. 430; B. 337, 7, _b_, 2).

[180] H. 396, V; M. 222; A. & G. 215; G. 365; B. 203, 1.

[181] H. 399, II; M. 226, 1; A. & G. 218, _b_; G. 375; B. 204, 1.

[182] H. 421, I; M. 253; A. & G. 249; G. 407; B. 218, 1.

[183] H. 410, III; M. 251; A. & G. 220, _b_, 1; G. 404; B. 208, 2, _b_.

[184] H. 391, I; M. 214; A. & G. 234, _a_; G. 359; B. 192, 1.

[185] H. 410, V. 3; M. 231; A. & G. 223, _a_; G. 407, N. 2, (_d_); B. 212, 2.

[186] H. 399, 2; M. 226, 1; A. & G. 218, _a_; G. 374; B. 204, 1.

[187] H. 517, 3, 1); M. 382, 2 N.; A. & G. 320, _c_; G. 633; B. 283, 3.

[188] H. 503, I; M. 383, 1; A. & G. 320; G. 631, 2; B. 283, 2.

[189] H. 515, III; M. 378, 6; A. & G. 313, _d_; G. 587; B. 309, 3.

[190] H. 421, III; M. 247, N. 1; A. & G. 254, _b_, 2; G. 401, N. 6; B. 219, 1.

[191] H. 513, II; M. 375; A. & G. 312; G. 602; B. 307, 1.

[192] H. 423; M. 248; A. & G. 250; G. 403; B. 223.

[193] H. 235; M. 100, 1; A. & G. 128, _a_, 1; G. 131, 1; B. 116, 1.

[194] H. 387, N. 1; M. 212, N. 2; A. & G. 231, _b_; G. 349, R. 5; B. 190, 1.

[195] H. 421, III; M. 238, 2; A. & G. 245, _a_, 1; G. 397, N. 2; B. 226, 2.

[196] H. 503, II, 2; M. 383, 1; A. & G. 320; G. 631, 2; B. 282, 3.

[197] H. 510; M. 366; A. & G. 308; G. 597; B. 304, 1.

[198] H. 385, II; M. 205; A. & G. 227; G. 346; B. 187, II, _a_.

[199] H. 410, III; M. 251; A. & G. 220, _b_, 1; G. 404; B. 225.

BIBLIOGRAPHY

The following books have been referred to in the Notes. While the references are intended principally for the teacher, every student should be provided with a copy of Creighton’s Primer of Roman History. If Eutropius is studied in connection with this book, the student cannot fail to obtain a fair knowledge of the main facts of Roman History.

Ancient Rome in the Light of Recent Discoveries. Rodolfo
Lanciani.

Early Rome (Epochs of History). W. Ihne.

Mommsen’s History of Rome, Abridged for Schools and Colleges.
C. Bryans and F. J. R. Hendy.

Rome and Carthage (Epochs of History). R. Bosworth Smith.

The History of Rome (History Primer Series). M. Creighton.

The Early Empire (Epochs of History). W. W. Capes.

The Roman Triumvirates (Epochs of History). Charles Merivale.

The Age of the Antonines (Epochs of History). W. W. Capes.

Myths of Greece and Rome. H. A. Guerber.

The Story of the Romans. H. A. Guerber.

The Development of the Roman Constitution (History Primer
Series). Ambrose Tighe.

NOTE

In the Notes the references to Harkness’ Grammar occur in two forms, the first referring to the New Latin Grammar (1898), the second, in brackets, to the Standard Latin Grammar.

NOTES

LIFE OF EUTROPIUS

Of the life of Eutropius we know very little. Only once in his work does he mention himself, Bk. X, Ch. 16. He was proconsul in Asia in 371 A.D., and praetorian praefect 380-387 A.D. He is said to have been the secretary of the Emperor Constantine the Great.

The only one of his works that is extant is the _Breviārium_, a brief history of Rome from the founding of the city to the death of the Emperor Jovian, 364 A.D. He dedicated the work to the Emperor Valens, 364-378 A.D., composing it probably at the emperor’s request.

Through the republican period he follows Livy, whom he knows at first hand. Afterwards he takes Suetonius and the Augustan History for his guides. His style is simple and terse, and the diction is very good for the age in which the book was written. As a historian his judgment is cool and impartial. He makes some blunders, but mostly in the matter of dates. A Greek translation made by a certain Capito, a Lycian, is mentioned, but it has been lost. A later Greek version by Paeanius is extant.