Chapter XIII: Part 13

Ugly, égli umbrella, embréla unable, enéibel unaware, eneuéier unbelief, enbelíf uncivil, ensívil uncle, énkel unclose, enclóus uncork, encórk unction, énchon under, énder undertake, endertéik underwood, énderuud undress, endrés undue, endíu uneasy, enísi unequal, enícuol unfair, enféir unfed, enféd unfit, enfít unfortunate, enfórchiuneit ungrateful, engréitful unhappy, enjépi unit, iúnit unite, iunáit unity, iúniti unjust, enyest unkind, enkáind unknown, ennóun unless, enlés unlike, enláik unmarried, enmárid unprovided, enprováided unquiet, encuáiet unripe, enráip unseat, ensít unsettle, ensétel unsociable, ensóchabel unsound, ensáund untie, entái until, entíl untrue, entrú unwell, enuél up, ep upon, epón urgent, óryent us, es use, iús useful, iúsful useless, iúsles usual, iúchual utilize, iútilais

Vacant, véicant vacation, vakéichon vaccinate, vásineit vacillate, vásileit vain, véin vale, veil valiant, vályant valley, váli valuable, váliuabel value, váliu vane, véin vanity, vániti variable, véiriabel variation, veriéichon variety, varáieti vase, véis vault, volt veal, vil vegetable, véyetabel vehicle, víikel veil, véil vein, véin venerate, vénereit venial, vínial ventilate, véntileit venture, vénchur verify, vérifai vermicelly, vermichéli vertigo, vertáigo vesture, véschiur viaduct, váiadoct viand, váiand vicar, viker vice, váis vicious, víchos view, viú vile, váil violet, váiolet violin, váiolin violoncello, violonchélo virtue, vérchiu vocabulary, vocábiulery voice, vóis volume, vólium vowel, váuel

Wafer, uéifer wages, uéichs waist, uéist wait, uéit waiter, uéiter wake, uéik walk, uók walking, uókin wall, uól walnut, uólnot want, uónt war, uór ware, uéar warm, uorm was, uós wash, uóch wasp, uásp waste, uéist watch, uóch water, uóter watering-place, uóterin-pleis wax, uáx way, uéi we, uí weak, uík wear, uéar weather, uéder weave, uiv wednesday, uénsdei week, uik weep, uíp weigh, uéi weight, uéit welcome, uélcome well, uél were, uér wet, uét wether, ueder whale, juéil wharf, juórf what, juót wheat, juít wheel, juíl when, juén where, juéar whether, juéder which, juich while, juáil whip, juíp whisky, juíski whisper, juísper whistle, juísel white, juáit who, ju whole, jóul wholesale, jóulseil whom, jum why, juái wick, uík wicked, uíked wide, uáid widow, uídou widower, uídouer wife, uáif wig, uíg wild, uáild wilful, uílful will, uíl win, uín wind, uínd wind-mill, uínd-mil window, uíndou wine, uáin wing, uíng wink, uínk wire, uáir wise, uáis wish, uích wit, uit witch, uítch with, uíz within, uízin without, uizáut withy, uizi witness, uítnes woe, uó wolf, uulf woman, uúman women, uímen wonder, uónder woo, uu wood, uúd wool, uúl woolen, uulen word, uórd wordy, uordi work, uork world, uórld worm, uórm worst, uórst worth, uórz worthy, uórzi wound, uúnd wove, uóuv wrath, roz wreath, riz wreck, rek wrench, rench wrinkle, rínkel wrist, rist write, ráit writing, ráitin wrong, rong

Yawn, yon ye, yi year, yíer yellow, yélou yes, yes yesterday, yésterdei yet, yet yield, yild you, yu young, yong your, yúer youth, yúz

Zeal, sil zinc, sinc zoology, sóoloyi

INDICE

Pág. PAHAMATNGON 3 ALFABETO NGA ININGLES 5

Ang tao; lain laing mga pagcabutang nia 11
Ang panimalay; ang pagcacaubanan 14
Ang calag; ang mga virtud ug ang mga vicio 16
Ang lauas sa tao; ang mga balatian 21
Lain laing mga butang nga nahatungud sa lauas 24
Mga saquit 26
Mga tambal 28
Ang ciudad 30
Ang singbahan 32
Ang balay 34
Ang casangcapan con ang mga galamiton sa balay 36
Mga panapton nga nagcalain lain 38
Mga visti 39
Mga dayan dayan, mga hias, &. 41
Mga galamiton sa pagcaon ug sa paginom 42
Mga galamiton sa cocina 43
Mga galamiton sa cuarto nga pagahigda-an 44
Ang panhunauan 45
Ang sulatan 46
Ang capandayan 47
Mga galamiton sa mananalot 48
Capandayan sa magbobohat ug sapin 48
Mga bahin sa horasan 49
Guarniciones, silla, &. 49
Mga armas, &. 50
Ang música 51
Mga dula-an, mga calilingauan 53
Ang pagcaon 54
Ang paginom 57
Ang Religión 59
Mga quinaadman, mga arte, &. 62
Mga guinharian, &. 65
Mga ponoan ug mga magsisilve sa singbahan 67
Mga ponoan ug lain pang mga tao nga may catungdanan 68
Lain laing mga tao nga may oficio con catungdanan 69
Ubang mga ngalan 73
Mga pulong nga igtalahod 76
Ang firmamento 76
Ang yuta 78
Ang tubig 79
Ang tanaman 80
Mga mananap 83
Mga langgam 86
Mga isda, &. 87
Tungud sa mga mananap, &. 88
Mga sacayan 90
Ang pagcomercio 92
Ang pagisip 97
Mga adlao, mga bulan, &. 100
Ang salapi 104
Mga tilimbangan nga americano 107
Mga tilimbangan nga bisaya 108
Mga tacsanan nga americano 108
Mga tacsanan nga bisaya 109
Mga solocdan 109
Lain laing mga adjetivo 110
Mga verbo 114
Mga panigingnan sa nagcalain laing mga tiempo sa verbo 120
Ang verbo to have 139
Ang verbo to be 146
Lain laing mga pagpamulong 153
Mga pagtocso sa pagsusi cun sa pagpangutana sa bisan onsa 192
Paquigpulong tungud sa mga pinamulongan 198
,, ,, sa mga fecha, mga adlao, &. 202
,, ,, sa tiempo 208
,, ,, sa mga noticia 213
,, ,, sa edad 216
,, sa pagpangutana tungud sa usa ca tao 219
,, sa pagpaquigsabut sa usa ca tao 222
,, tungud sa pagcahigala 224
,, ,, sa tao ug sa mga caubanan nia 226
,, sa paghinagbo sa usa ca tao 232
,, tungud sa Religión 237
,, ,, sa balay 240
,, ,, sa singbahan 244
,, sa escuelahan 246
,, sa usa ca ciudad 250
,, tungud sa vacaciones 253
,, ,, sa pagsodoy sodoy 255
,, ,, sa mga cahuy, &. 261
,, ,, sa pagcaligo 267
,, ,, sa mga quinahanglan sa tao 270
,, ,, sa mga saquit 272
,, sa masaquiton ug sa mananambal 278
,, sa pagduao 280
,, tungud sa pagadto sa higda-an 285
,, ,, sa pagbangon sa higda-an 286
,, ,, sa paglacao, pagviaje, &. 289
,, sa pagpanamilit 296
,, tungud sa pagsulat 297
,, ,, sa pagcaon, &. 302
,, ,, sa mga ilimnon 308
,, ,, sa pagvisti 311
,, sa bata bata 314
,, sa usa ca mananahi 318
,, sa magbabaliguia ug papel, &. 320
,, sa magbabaliguia sa mga mueble 322
,, sa magbabaliguia sa mga sinina, &. 325
,, sa magbabaliguia sa mga hias 329
,, sa magbabaliguia sa mga libro 330
,, sa usa ca tienda 333
,, sa usa ca fonda 335
,, sa usa ca hotel 338
,, sa usa ca Banco 340
,, sa pagabang sa usa ca sologo-on 343
,, sa pagabang sa usa ca carruage 345
,, tungud sa pagpatigayon, pagpalit, &. 347
Lain laing mga sugo sa pagpalit, pagbaliguia, &. 353
Paquigpulong tungud sa pagisip sa salapi 356
Mga pagpamulong sa caligutgut, &. 361
,, ,, sa pagpamatuod, sa paglimod, &. 362
,, ,, sa paghitingala 366
,, ,, sa calooy, &. 368
,, ,, sa pagpangayo ug sa pagtamod 369
Mga pagpamulong sa paghigugma, &. 371
,, ,, sa calipay, &. 372
,, ,, sa cahadluc, &. 374
Mga panigingnan sa mga sulat, &. 375

VOCABULARIO NGA DIOTAY SA PAGCASANGPOT SA MGA PULONG
NGA ININGLES 391

NOTES

[1] Sa pinolongan nga bisaya totolo da ang mga vocal: a, e cun i ug o cun u; apan sa iningles lilima man ug usahay ngani ang w ug ang y, ug ang tagsa canila aduna man ug mga tingug nga caogalingon nila nga dili macasacot sa uban, ingon sa mga regla nga dinaclit nga arang maquita sa magbabasa. Quinahanglan gayud nga ang tinonan dili macaala sa nagcalain lain nga mga tingug sa pagsulti, ug nga dili usab ilisan nia ang mga letra sa pagsulat nia sa iningles, hinoo magabantay sia unta ug maayo sa paghatag sa tagsa ca letra sa tingug cun sa pagcamao nga caogalingon niya.

[2] Maingon man nga sa binisaya quinahanglan nga ang mga pulong lalaqui ug babaye mucuyog guihapon sa mga sustantivo cun ang nagasulti may tuyo sa paglain sa masculino sa femenino, ingon man usab sa iningles dunay male ug female, man ug woman, &. ug uban pa nga guitodlo sa gramática. Male child, bata nga lalaqui; female child, bata nga babaye; man servant, sologo-on nga lalaqui; maid servant, sologo-on nga babaye, &. Quining tolomanon mao day pagasondon niadtong mga sustantivo nga muangay sa cahologan sa masculino ug femenino; ingon man usab, dili sumpayon canang mga pulong male, female, &. cun dili quinahanglanon ang paglain sa nagasulti sa lalaqui sa babaye, maingon sa guituman sa binisaya.

[3] Quinahanglan nga dili masayop ang tinonan sa iningles sa paggamit niining mga sustantivo nga guihinganlan compuesto. Lain man wine-bottle, lain bottle of wine; ang nahauna may cahologan botella nga pagasudlan ug vino, ug ang icaduha botella nga may vino cun napono sa vino. Ang nahauna guihubad co sa mga pulong botella sa vino ug ang icaduha botella nga vino. Guiingon co quini cay usahay nadungug man botella sa vino, botella sa tubig, &. ug masabut sa nagapamati botella nga may vino, botella nga may tubig, &. ug dili gayud mao ang cahologan niadtong mga pagpamulong.

[4] Ang tolomanon sa paggamit sa mga pulong male ug female sa paglain sa mga lalaqui sa mga babaye matuman usab sa mga mananap sa paglain sa mga laqui sa mga baye. Dinhi niini naonahan ang mga sustantivo sa mga pronombre he ug she; sanglet: he-goat, canding nga laqui; she-goat, canding nga baye. Sa paglain sa mga langgam naonahan ang sustantivo sa mga pulong cock ug hen: cock-sparrow, gorrion nga laqui; hen-sparrow, gorrion nga baye. Sayod ang magbabasa nga dili magaona quining mga pulong cun dili sa mga sustantivo nga iningles nga maoy cahologan ug usa ca mananap cun langgam ba nga laqui ug baye.

[5] Tacus man nga hibaloan sa magbabasa nga may duha ca agui sa paghimo niining tiempo ug sa uban pa nga arang maquita sa ubus nga magadala sa mga auxiliar will ug shall, would ug should. Cun sa atung pagpamulong mao day tuyo natu ang pagpahibalo sa usa ca buhat cun tuman nga umalabut, atong gamiton ang nahaunang agui; ug ang icaduha cun magpadayag quita sa atung pagbuut nga matuman gayud ang buhat nga ipahibalo ta sa atung pagpamulong. Ang tolomanon sa pagcahimo sa mga tiempo nga magadala nianang mga auxiliar mao ang sumunud:

====================================================================== | Nahaunang agui | Icaduhang agui | |----------------+----------------+----------------+-----------------| | I shall love | We shall love | I will love | We will love | |----------------+----------------+----------------+-----------------| | You will love | You will love | You shall love | You shall love | |----------------+----------------+----------------+-----------------| | He will love | They will love | He shall love | They shall love | ======================================================================

[6] Mao day usa ca agui sa paghubad sa binisaya nianang duha ca pagpamulong nga iningles; ug quinahanglan gayud nga hibaloan sa magbabasa ang tolomanon sa paggamit nila. Cun diha ca sa salas, pananglet, ug muanha usa ca tao sa pulta, pasudlon mo sia sa pagingon: come in; apan cun didto sa goa camong duha ug buut ca magpasulud cania, ingna: go in. Mao man usab ang tolomanon nga sondon mo sa mga pagpamulong nga sumunud: go down, come down, &. Cun ang tao nga pamolongan mo tua sa itaas sa balay, pananglet, pacanaogon mo sia sa pagingon: go down; apan ug didto na icao sa ubus ug sia sa ita-as, ingna sia: come down.

[7] Quining mga pagpamulong nga iningles: It is late, It is early, hubadon sa binisaya, ang nahauna, sa mga pulong: buntag na, hapon na, gabii na, hata-as na ang adlao &., ug ang icaduha, buntag pa, hapon pa, masayo man, &. sumala sa horas nga guipatungud sa nagasulti, ingon sa batasan pagsabut sa cahologan nianang mga pagpamulong ug sa uban pa, nga, maingon sa naasuy, nagpahibalo canatu sa tiempo cun sa horas sa pagtuman sa bisan onsa.

[8] Cun lalaqui unta ang pangutanon mo taga diin ba sia, ingnon mo sa iningles: what countryman are you?; apan cun babaye sia ogaling, ingna: what countrywoman are you? Labi pang masayon mao ang pagingon: from where are you? cun where are you from?

[9] Guinganlan co nga sevillana ang moneda Conant sa tagpolo ca centavo, peseta ang sa tagcaloha-an ca centavo, ug salapi ang sa tagcalim-an ca centavo cay caron sa pagsunud lang sa batasan sa mga tao sa paghatag sa mga ngalan nga naasuy sa mga bag-ong moneda nga nanigingon sa mga da-an.

[10] Quinahanglang nga pagatiman-an caayo sa magbabasa nga ang salapi nga americano vale ug doble sa salapi nga filipino, ug usahay capin ngani sa doble ingon sa mga balaod sa mga ponoan.