Chapter XIII: Part II: Rashness justly punished (9)

Text size

Me miserum, quanti montes volvuntur aquarum!
Iam iam tacturos sidera summa putes. 20
Quantae diducto subsidunt aequore valles!
Iam iam tacturas Tartara nigra putes.
Quocumque aspicio, nihil est nisi pontus et aer,
Fluctibus hic tumidus, nubibus ille minax. 24
Inter utrumque fremunt inmani murmure venti:
Nescit, cui domino pareat, unda maris.
Nam modo purpureo vires capit Eurus ab ortu,
Nunc Zephyrus sero vespere missus adest, 28
Nunc sicca gelidus Boreas bacchatur ab Arcto,
Nunc Notus adversa proelia fronte gerit.
Rector in incerto est nec quid fugiatve petatve
Invenit: ambiguis ars stupet ipsa malis. 32

OVID, _Tr._ I. ii. 19-32.

_The passing of Romulus._

Sol fugit, et removent subeuntia nubila caelum,
Et gravis effusis decidet imber aquis.
Hinc tonat, hinc missis abrumpitur ignibus aether,
Fit fuga, rex patriis astra petebat equis.

OVID, _Fast._ ii. 493-496. [Hallam II. 369-372]

_Thunder and Hail._

Ínterea prope iam óccidente sóle inhorrescít mare,
Ténebrae conduplicántur, noctisque ét nimbum occaecát nigror,
Flámma inter nubés coruscat, caélum tonitru cóntremit,
Grándo mixta imbri largifico súbita praecipitáns cadit,
Úndique omnes vénti erumpunt, saévi existunt túrbines,
Férvit aestu pélagus.

PACUVIUS _ap._ CIC. _De Div._ I. xiv. 24.

_The Argo in a Gale._

Tollitur atque intra Minyas Argoaque vela
Styrus adest: vasto rursus desidit hiatu
Abrupta revolutus aqua. Iamque omnis in astra 330
Itque reditque ratis, lapsoque reciproca fluctu
Descendit. Vorat hos vertex, hos agmine toto
Gurges agit. Simul in voltus micat undique terror;
Crebra ruina poli caelestia limina laxat.

VAL. FL. _Argon._ viii. 328-334.

Cf. VERG. _Aen._ i. 81-123, _Aen._ iv, 160-168; STAT. _Theb._ i. 336-363.

PETS RENOWNED IN SONG.

_Lesbia's Sparrow._

Lugete, o Veneres Cupidinesque,
Et quantumst hominum venustiorum.
Passer mortuus est meae puellae,
Passer, deliciae meae puellae,
Quem plus illa oculis suis amabat. 5
Nam mellitus erat suamque norat
Ipsam tam bene quam puella matrem;
Nec sese a gremio illius movebat,
Sed circumsiliens modo huc modo illuc
Ad solam dominam usque pipiabat. 10
Qui nunc it per iter tenebricosum
Illuc, unde negant redire quemquam.
At vobis male sit, malae tenebrae
Orci, quae omnia bella devoratis:
Tam bellum mihi passerem abstulistis. 15
Vae factum male! vae miselle passer!
Tua nunc opera meae puellae
Flendo turgiduli rubent ocelli.

CATULLUS, iii.

'_My Parrot an obtrusive bird._'

Psittace, dux volucrum, domini facunda voluptas,
Humanae sollers imitator, psittace, linguae,
Quis tua tam subito praeclusit murmura fato?

STATIUS, _Silv._ ii. 4

_The Lap-dog and its Portrait._

Issa est passere nequior Catulli,
Issa est purior osculo columbae,
Issa est blandior omnibus puellis,
Issa est carior Indicis lapillis,
Issa est deliciae catella Publi. 5
Hanc tu, si queritur, loqui putabis;
Sentit tristitiamque gaudiumque.
Collo nixa cubat capitque somnos,
Ut suspiria nulla sentiantur.
Hanc ne lux rapiat suprema totam, 10
Picta Publius exprimit tabella,
In qua tam similem videbis Issam,
Ut sit tam similis sibi nec ipsa.
Issam denique pone cum tabella:
Aut utramque putabis esse veram, 15
Aut utramque putabis esse pictam.

MARTIAL, I. cix.

Cf. CATULL. ii.; OVID, _Am._ ii. 6.

THE ROMAN SATIRISTS. (1)

A. Satura quidem tota nostra est, in qua primus insignem laudem adeptus Lucilius quosdam ita deditos sibi adhuc habet amatores, ut eum non eiusdem modo operis auctoribus, sed omnibus poetis praeferre non dubitent. Ego quantum ab illis tantum ab Horatio dissentio, qui Lucilium _fluere lutulentum et esse aliquid, quod tollere possis_, putat. Nam et eruditio in eo mira et libertas atque inde acerbitas, et abunde salis. Multum eo est tersior ac purus magis Horatius, et, nisi labor eius amore, praecipuus. Multum et verae gloriae, quamvis uno libro, Persius meruit.

QUINT. X. i. 93.

_A Criticism of Lucilius._

Eupolis atque Cratinus Aristophanesque poetae
Atque alii, quorum comoedia prisca virorum est,
Siquis erat dignus describi, quod malus ac fur,
Quod moechus foret aut sicarius aut alioqui
Famosus, multa cum libertate notabant. 5
Hinc omnis pendet Lucilius, hosce secutus
Mutatis tantum pedibus numerisque, facetus,
Emunctae naris, durus componere versus.
Nam fuit hoc vitiosus: in hora saepe ducentos,
Ut magnum, versus dictabat stans pede in uno; 10
Cum flueret lutulentus, erat quod tollere velles;
Garrulus atque piger scribendi ferre laborem.

HORACE, _Sat._ I. iv. 1-12.

_Juvenal's Reasons for Writing Satire._

Cur tamen hoc potius libeat decurrere campo, 19
Per quem magnus equos Auruncae flexit alumnus,
Si vacat ac placidi rationem admittitis, edam. 21
Cum pars Niliacae plebis, cum verna Canopi 26
Crispinus Tyrias umero revocante lacernas
Ventilet aestivum digitis sudantibus aurum
Nec sufferre queat maioris pondera gemmae,
Difficile est saturam non scribere. 30

JUVENAL, _Sat._ i. 19-21, 26-30.

_His Subject._

Ex quo Deucalion, nimbis tollentibus aequor, 81
Navigio montem ascendit sortesque poposcit,
Paulatimque anima caluerunt mollia saxa, 83
Quidquid agunt homines, votum, timor, ira, voluptas, 85
Gaudia, discursus, nostri farrago libelli est. 86

JUVENAL, _Sat._ i. 81-86.

[Transcriber's Note:
The omitted line (84) is
_Et maribus nudas ostendit Pyrrha puellas_]

THE ROMAN SATIRISTS. (2)

_Virtue defined._

Virtus, Albine, est pretium persolvere verum
Quis in versamur, quis vivimus rebus potesse:
Virtus est homini scire id quo quaeque habeat res.
Virtus scire homini rectum, utile, quid sit honestum;
Quae bona, quae mala item, quid inutile, turpe, inhonestum; 5
Virtus quaerendae finem rei scire modumque:
Virtus divitiis pretium persolvere posse:
Virtus, id dare, quod re ipsa debetur, honori;
Hostem esse atque inimicum hominum morumque malorum,
Contra defensorem hominum morumque bonorum; 10
Hos magni facere, his bene velle, his vivere amicum;
Commoda praeterea patriai prima putare,
Deinde parentum, tertia iam postremaque nostra.

LUCILIUS, _Sat. Frag._

'_The names of men so poor
Who could do mighty deeds._'

Cum tremerent autem Fabios durumque Catonem 90
Et Scauros et Fabricium rigidique severos
Censoris mores etiam collega timeret,
Nemo inter curas et seria duxit habendum
Qualis in Oceani fluctu testudo nataret
Clarum Troiugenis factura et nobile fulcrum, 95
Sed nudo latere et parvis frons aerea lectis
Vile coronati caput ostendebat aselli,
Ad quod lascivi ludebant ruris alumni.
Tales ergo cibi qualis domus atque supellex.

JUVENAL, _Sat._ xi. 90-99.

_Persius in Praise of his Tutor, Cornutus._

Cum primum pavido custos mihi purpura cessit 30
Bullaque succinctis Laribus donata pependit;
Cum blandi comites totaque inpune Subura
Permisit sparsisse oculos iam candidus umbo,
Cumque iter ambiguum est et vitae nescius error
Deducit trepidas ramosa in compita mentes, 35
Me tibi supposui. Teneros tu suscipis annos
Socratico, Cornute, sinu; tum fallere sollers
Apposita intortos extendit regula mores,
Et premitur ratione animus vincique laborat
Artificemque tuo ducit sub pollice vultum. 40

PERSIUS, _Sat._ v. 19-25, 30-40.

THE THEATRE.

_Objections to a Permanent Theatre, 151 B.C._

A. Cum locatum a censoribus theatrum exstrueretur, P. Cornelio Nasica auctore tamquam inutile et nociturum publicis moribus ex senatus consulto destructum est, populusque aliquamdiu stans ludos spectavit.

LIVY, _Epit._ 48.

_Scenic Arrangements._

B. Apud maiores theatri gradus tantum fuerunt. Nam scena de lignotantum ad tempus fiebat, unde hodieque permansit consuetudo, ut componantur pegmata a ludorum theatralium editoribus. Scena autem, quae fiebat, aut versilis erat aut ductilis. Versilis tunc erat, cum subito tota machinis quibusdam convertebantur, et aliam picturae faciem ostendebat. Ductilis tunc, cum tractis tabulatis hac atque illac species picturae nudabatur interior. Unde perite utrumque tetigit, dicens, 'Versis discedat frontibus': singula singulis complectens sermonibus. Quod Varro et Suetonius commemorant.

SUET. _ap. Serv. Georg._ iii. 24.

_The Awnings._

Et vulgo faciunt id lutea russaque vela 75
Et ferrugina, cum magnis intenta theatris
Per malos volgata trabesque trementia flutant;
Namque ibi consessam caveai subter et omnem
Scaenai speciem, patrum coetumque decorum
Inficiunt coguntque suo fluitare colore. 80

LUCRETIUS, iv. 75-80.

_The Law of Otho, 67 B.C._

D. L. Roscius Otho tribunus plebis legem tulit, ut equitibus Romanis in theatro quattuordecim gradus proximi adsignarentur.

LIVY, _Epit._ 99.

_Usurpers of Equestrian Privileges._

'Sectus flagellis hic triumviralibus
Praeconis ad fastidium
Arat Falerni mille fundi iugera
Et Appiam mannis terit 30
Sedilibusque magnus in primis eques
Othone contempto sedet.'

HORACE, _Epod._ iv. 11-16.

SPINNING.

_The Parcae spin the Web of Fate._

Laeva colum molli lana retinebat amictum,
Dextera tum leviter deducens fila supinis
Formabat digitis, tum prono in pollice torquens
Libratum tereti versabat turbine fusum,
Atque ita decerpens aequabat semper opus dens, 315
Laneaque aridulis haerebant morsa labellis,
Quae prius in levi fuerant extantia filo:
Ante pedes autem candentis mollia lanae
Vellera virgati custodibant calathisci.
Haec tum clarisona pellentes vellera voce 320
Talia divino fuderunt carmine fata,
Carmine perfidiae quod post nulla arguet aetas.
'O decus eximium magnis virtutibus augens,
Emathiae tutamen opis, clarissime nato,
Accipe, quod laeta tibi pandunt luce sorores, 325
Veridicum oraclum--sed vos quae fata secuntur
Currite ducentes subtemina, currite fusi.'

CATULLUS, lxiv. 311-327.

_The Skill of Arachne. Her Contest with Pallas._

Sive rudem primos lanam glomerabat in orbes,
Seu digitis subigebat opus repetitaque longo 20
Vellera mollibat nebulas aequantia tractu
Sive levi teretem versabat pollice fusum,
Seu pingebat acu scires a Pallade doctam.
. . . . . . .
Haud mora constituunt diversis partibus ambae
Et gracili geminas intendunt stamine telas.
Tela iugo vincta est, stamen secernit harundo, 55
Inseritur medium radiis subtemen acutis
Quod digiti expediunt, atque inter stamina ductum
Percusso paviunt insecti pectine dentes.
Utraque festinant cinctaeque ad pectora vestes
Bracchia docta movent, studio fallente laborem. 60

OVID, _Met._ vi. 19-23, 53-60.

_The Pastime of Circe._

Proxima Circaeae raduntur litora terrae 10
Dives inaccessos ubi Solis filia lucos
Assiduo resonat cantu, tectisque superbis
Urit odoratam nocturna in lumina cedrum,
Arguto tenues percurrens pectine telas.

VERG. _Aen._ vii. 10-14.

Cf. OVID, _Met._ iv. 220-229; _Fasti_, iii. 815-20. [III. 857-862]

ANDROMEDA. (1)

_The Approach of the Monster._

Andromedan poenas immitis iusserat Ammon. 671
Quam simul ad duras religatam bracchia cautes
Vidit Abantiades, nisi quod levis aura capillos
Moverat et tepido manabant lumina fletu,
Marmoreum ratus esset opus. Trahit inscius ignes 675
Et stupet et visae correptus imagine formae
Paene suas quatere est oblitus in aere pennas. . . . 677
Ecce velut navis praefixo concita rostro 706
Sulcat aquas, iuvenum sudantibus acta lacertis,
Sic fera dimotis inpulsu pectoris undis
Tantum aberat scopulis, quantum Balearica torto
Funda potest plumbo medii transmittere caeli; 710
Cum subito iuvenis pedibus tellure repulsa
Arduus in nubes abiit. Ut in aequore summo
Umbra viri visa est, visam fera saevit in umbram.
Utque Iovis praepes, vacuo cum vidit in arvo
Praebentem Phoebo liventia terga draconem, 715
Occupat aversum, neu saeva retorqueat ora,
Squamigeris avidos figit cervicibus ungues,
Sic celeri missus praeceps per inane volatu
Terga ferae pressit dextroque frementis in armo
Inachides ferrum curvo tenus abdidit hamo. 720

_How Perseus won his Bride._

Vulnere laesa gravi modo se sublimis in auras
Attollit, modo subdit aquis, modo more ferocis
Versat apri, quem turba canum circumsona terret.
Ille avidos morsus velocibus effugit alis;
Quaque patet, nunc terga cavis super obsita conchis, 725
Nunc laterum costas, nunc qua tenuissima cauda
Desinit in piscem, falcato vulnerat ense.
Belua puniceo mixtos cum sanguine fluctus
Ore vomit; maduere graves adspergine pennae.
Nec bibulis ultra Perseus talaribus ausus 730
Credere, conspexit scopulum, qui vertice summo
Stantibus extat aquis, operitur ab aequore moto.
Nixus eo rupisque tenens iuga prima sinistra
Ter quater exegit repetita per ilia ferrum.
Litora cum plausu clamor superasque deorum 735
Inplevere domos; gaudent generumque salutant
Auxiliumque domus servatoremque fatentur
Cassiope Cepheusque pater, resoluta catenis
Incedit virgo, pretiumque et causa laboris.

OVID, _Met._ iv. 671-677, 706-720, 721-739.

ANDROMEDA. (2)

'_From afar, unknowing, I marked thee,
Shining, a snow-white cross on the dark-green walls
of the sea-cliff._' --KINGSLEY.

Tandem Gorgonei victorem Persea monstri
Felix illa dies redeuntem ad litora duxit.
Isque ubi pendentem vidit de rupe puellam,
Deriguit facie, quam non stupefecerat hostis; 670
Vixque manu spolium tenuit; victorque Medusae
Victus in Andromeda est. Iam cautibus invidet ipsis
Felicesque vocat, teneant quae membra, catenas.
Et postquam poenae causam cognovit ab ipsa,
Destinat in thalamos per bellum vadere ponti, 675
Altera si Gorgo veniat, non territus ira.
Concitat aerios cursus flentesque parentes
Promissu vitae recreat pactusque maritam
Ad litus remeat. Gravidus nam surgere pontus
Coeperat, et longo fugiebant agmine fluctus 680
Impellentis onus monstri. Caput eminet undis
Scindentis pelagusque movet. Circumsonat aequor
Dentibus, inque ipso rapidum mare navigat ore.

_The Death of the Monster._

Illa[37] subit contra versoque a gurgite frontem 595
Erigit et tortis innitens orbibus alte
Emicat ac toto sublimis corpore fertur.
Sed quantum illa subit semet iaculata profundo,
In tantum revolat laxumque per aethera ludit
Perseus et ceti subeuntis verberat ora. 600
Nec cedit tamen illa viro, sed saevit in auras
Morsibus, et vani crepitant sine vulnere dentes;
Efflat et in caelum pelagus mergitque volantem
Sanguineis undis pontumque extollit in astra.
Spectabat pugnam pugnandi causa puella; 605
Iamque oblita sui, metuit pro vindice tali
Suspirans, animoque magis quam corpore pendet.
Tandem confossis subsedit belua membris
Plena maris summasque iterum remeavit ad undas
Et magnum vasto contexit corpore pontum, 610
Tunc quoque terribilis nec virginis ore videnda.
Perfundit liquido Perseus in marmore corpus
Maior et ex undis ad cautes pervolat alto
Solvitque haerentem vinclis de rupe puellam
Desponsam pugna, nupturam dote mariti. 615

MANILIUS, _Astronomica_, v. 667-583, 595-615.

[Footnote 37: _illa_ = _belua_.]

SCHOOLS.

_The School of Flavius, at Venusia._

Causa fuit pater his, qui macro pauper agello
Noluit in Flavi ludum me mittere, magni
Quo pueri magnis e centurionibus orti,
Laevo suspensi loculos tabulamque lacerto,
Ibant octonos refererentes Idibus aeris. 75

HOR. _Sat._ I. vi. 71-75.

_Ovid and his Brother educated at Rome._

Protinus excolimur teneri, curaque parentis
Imus ad insignes Urbis ab arte viros. 16
Frater ad eloquium viridi tendebat ab aevo,
Fortia verbosi natus ad arma fori.
At mihi iam puero caelestia sacra placebant,
Inque suum furtim Musa trahebat opus. 20

OVID, _Tristia_, IV. x. 15-20.

_The Schoolmaster's life a hard one._

Dummodo non pereat, mediae quod noctis ab hora
Sedisti, qua nemo faber, qua nemo sederet,
Qui docet obliquo lanam deducere ferro;
Dummodo non pereat, totidem olfecisse lucernas, 225
Quot stabant pueri, cum totus decolor esset
Flaccus, et haereret nigro fuligo Maroni.

JUVENAL, vii. 222-227.

_Early School._

Surgite: iam vendit pueris ientacula pistor,
Cristataeque sonant undique lucis aves.

MARTIAL, XIV. ccxxiii.

_Homogeneous Divisions._

Non inutilem scio servatum esse a praeceptoribus meis morem, qui, cum pueros in classes distribuerent, ordinem discendi secundum vires ingeni dabant.

QUINTIL. I. ii. 23.

_Plagosus Orbilius._

Quid tibi nobiscum est, ludi scelerate magister,
Invisum pueris virginibusque caput?
Nondum cristati rupere silentia galli:
Murmure iam saevo verberibusque tonas.

MARTIAL, IX. lxviii. 1-4.

Cf. JUV. x. 114-7; MARTIAL, X. lxii.; HOR. _Ep._ II. i. 69-71.

BOOKS.

Parve (nec invideo) sine me, liber, ibis in urbem:
Ei mihi, quod domino non licet ire tuo.
Vade, sed incultus, qualem decet exsulis esse:
Infelix habitum temporis huius habe. 4
Nec te purpureo velent vaccinia fuco:
Non est conveniens luctibus ille color:
Nec titulus minio nec cedro charta notetur,
Candida nec nigra cornua fronte geras. 8
Felices ornent haec instrumenta libellos:
Fortunae memorem te decet esse meae.
Nec fragili geminae poliantur pumice frontes,
Hirsutus sparsis ut videare comis. 12
Neve liturarum pudeat. Qui viderit illas
De lacrimis factas sentiat esse meis.
Vade, liber, verbisque meis loca grata saluta:
Contingam certe quo licet illa pede. 16

OVID, _Trist._ I. i. 1-16.

Lutea sed niveum involvat membrana libellum,
Pumex et canas tondeat ante comas
Summaque praetexat tenuis fastigia chartae
Indicet ut nomen littera facta meum, 12
Atque inter geminas pingantur cornua frontes:
Sic etenim comptum mittere oportet opus.

TIBULLUS, III. i. 9-14.

Qui tecum cupis esse meos ubicumque libellos
Et comites longae quaeris habere viae,
Hos eme, quos artat brevibus membrana tabellis:
Scrinia da magnis, me manus una capit. 4
Ne tamen ignores ubi sim venalis et erres
Urbe vagus tota, me duce certus eris:
Libertum docti Lucensis quaere Secundum
Limina post Pacis Palladiumque forum. 8

MARTIAL, I. ii.

Cf. HOR. _Epist._ I. xx.; CATULL. xxii, 4-8; STATIUS, _Silvae_, IV. ix.

ARETHUSA.

'_As an eagle pursuing
A dove to its ruin
Down the streams of the cloudy wind._'--SHELLEY.

Lassa revertebar (memini) Stymphalide silva; 585
Aestus erat, magnumque labor geminaverat aestum.
Invenio sine vertice aquas, sine murmure euntes,
Perspicuas ad humum, per quas numerabilis alte
Calculus omnis erat, quas tu vix ire putares. . . . 589
Nescioquod medio sensi sub gurgite murmur 597
Territaque insisto propioris margine fontis.
'Quo properas Arethusa?' suis Alpheos ab undis,
'Quo properas?' iterum rauco mihi dixerat ore. . . . 600
Sic ego currebam, sic me ferus ille premebat, 604
Ut fugere accipitrem penna trepidante columbae,
Ut solet accipiter trepidas urguere columbas.
Usque sub Orchomenon Psophidaque Cyllenenque
Maenaliosque sinus gelidumque Erymanthon et Elin
Currere sustinui; nec me velocior ille.
Sed tolerare diu cursus ego, viribus inpar, 610
Non poteram; longi patiens erat ille laboris.
Per tamen et campos, per opertos arbore montes,
Saxa quoque et rupes et qua via nulla, cucurri.

'_Alpheum fama est huc Elidis amnem
Occultas egisse vias subter mare, qui nunc
Ore, Arethusa, tuo Siculis confunditur undis._' --VERGIL.

Sol erat a tergo: vidi praecedere longam
Ante pedes umbram, nisi si timor illa videbat, 615
Sed certe sonitusque pedum terrebat et ingens
Crinales vittas afflabat anhelitus oris.
Fessa labore fugae 'fer opem, deprendimur,' inquam,
'Armigerae, Diana, tuae, cui saepe dedisti
Ferre tuos arcus inclusaque tela pharetra.' 620
Mota dea est spissisque ferens e nubibus unam
Me super iniecit. lustrat caligine tectam
Amnis et ignarus circum cava nubila quaerit.
Bisque locum, quo me dea texerat, inscius ambit
Et bis 'io Arethusa, io Arethusa' vocavit. . . . 625
In latices mutor, sed enim cognoscit amatas 636
Amnis aquas, positoque viri, quod sumpserat, ore
Vertitur in proprias, ut se mihi misceat, undas.
Delia rupit humum, caecisque ego mersa cavernis
Advehor Ortygiam, quae me cognomine divae 640
Grata meae superas eduxit prima sub auras.

OVID, _Met._ v. 586-641 (sel.).

HYLAS

#Houtô men kallistos Hulas makarôn arithmeitai.#

Namque ferunt olim Pagasae navalibus Argon
Egressam longe Phasidis isse viam,
Et iam praeteritis labentem Athamantidos undis
Mysorum scopulis applicuisse ratem. 20
Hic manus heroum, placidis ut constitit oris,
Mollia composita litora fronde tegit.
At comes invicti iuvenis processerat ultra,
Sacram sepositi quaerere fontis aquam. 24
Hanc circum irriguo surgebant lilia prato 37
Candida purpureis mixta papaveribus.
Quae modo decerpens tenero pueriliter ungui
Proposito florem praetulit officio, 40
Ex modo formosis incumbens nescius undis
Errorem blandis tardat imaginibus.
Tandem haurire parat demissis flumina palmis
Innixus dextro plena trahens umero. 44
Cuius ut accensae Hydriades candore puellae
Miratae solitos destituere choros.
Prolapsum leviter facili traxere liquore:
Tum sonitum rapto corpore fecit Hylas. 48

PROPERTIUS, I. xx. 17-24, 37-48.

_Litus 'Hyla Hyla' omne sonabat._

Continuo, volucri ceu pectora tactus asilo
Emicuit Calabria taurus per confraga saeptis
Obvia quaque ruens, tali se concitat ardens
In iuga senta fuga: pavet omnis conscia late
Silva, pavent montes, luctu succensus acerbo 585
Quid struat Alcides tantaque quid apparet ira.
Ille, velut refugi quem contigit improba Mauri
Lancea sanguineus vasto leo murmure fertur,
Frangit et absentem vacuis sub dentibus hostem,
Sic furiis accensa gerens Tirynthius ora 590
Fertur et intento decurrit montibus arcu.
Heu miserae quibus ille ferae, quibus incidit usquam
Immeritis per lustra viris! volat ordine nullo
Cuncta petens; nunc ad ripas deiectaque saxis
Flumina, nunc notas nemorum procurrit ad umbras. 595
Rursus Hylan et rursus Hylan per longa reclamat
Avia: responsant silvae et vaga certat imago.

VALERIUS FLACCUS, _Argonautica_, iii. 581-597.

Cf. APOLLONIUS RHODIUS, _Argonautica_, i. 1224-1239.

PLAUTUS.

_The Portmanteau Fish._

(TRACHALIO--GRIPUS.)

TR. Quid ais, impudens?
Ausu's etiam comparare vidulum cum piscibus?
Eadem tandem res videtur? GR. In manu non est mea: 60
Ubi demisi rete atque hamum, quidquid haesit extraho
Meum quod rete atque bami nancti sunt, meum potissimumst.

TR. Immo hercle haud est, siquidem quod
vas excepisti.

GR. Philosophe!

TR. Sed tu, enunquam piscatorem vidisti, venefice,
Vidulum piscem cepisse aut protulisse ullum in forum? 65
Non enim tu hic quidem occupabis omnes quaestus quos voles:
Et vitorem et piscatorem te esse, impure, postulas.
Vel te mihi monstrare oportet piscis qui sit vidulus:
Vel quod in mari non natumst neque habet squamas ne feras.

GR. Quid tu? nunquam audisti antehac vidulum
esse piscem? TR. Scelus, 70
Nullus est. GR. Immost profecto: ego qui sum piscator scio.
Verum rare capitur: nullus minus saepe ad terram venit.

TR. Nil agis: dare verba speras mihi te posse, furcifer.
Quo colorest? GR. Hoc colore capiuntur pauxilluli:
Sunt alii puniceo corio, magni autem, atque atri.

TR. Scio: 75
Tu hercle, opino, in vidulum piscem te convortes, nisi caves:
Fiet tibi puniceum corium, postea atrum denuo.

_Rudens_, IV. iii. 58-77.

TERENCE.

'_Humani nil a me alienum puto._'

(CHREMES--MENEDEMUS.)

CH. Numquam tam mane egredior neque tam vesperi 15
Domum revortor, quin te in fundo conspicer
Fodere aut arare aut aliquid ferre. Denique
Nullum remittis tempus neque te respicis.
Haec non voluptati tibi esse satis certo scio.
'Enim,' dices, 'quantum hic operis fiat poenitet.' 20
Quod in opere faciundo operae consumis tuae,
Si sumas in illis exercendis, plus agas.

ME. Chremes, tantumne ab re tuast oti tibi,
Aliena ut cures ea quae nil ad te attinent?

CH. Homo sum: humani nil a me alienum puto. 25
Vel me monere hoc vel percontari puta:
Rectumst, ego ut faciam; non est, te ut deterream.

ME. Mihi sic est usus: tibi ut opus factost, face.

CH. An quoiquamst usus homini, se ut cruciet?

ME. Mihi. 30

CH. Siquid laborist, nollem: sed quid istuc malist?
Quaeso, quid de te tantum commeruisti?

ME. Eheu.

CH. Ne lacruma, atque istuc, quidquid est, fac me ut sciam;
Ne retice, ne verere, crede inquam mihi:
Aut consolando aut consilio aut re iuvero. 34

_Hautont._ I. i. 15-34.

_Cicero on Terence._

'Tu quoque, qui solus lecto sermone, Terenti,
Conversum expressumque Latina voce Menandrum
In medium nobis sedatis vocibus effers,
Quiddam come loquens, atque omnia dulcia miscens.'

SUETON. _Vit. Ter._ p. 34.

_Terence defends his use of 'Contaminatio.'_[38]

Nam quod rumores distulerunt malivoli
Multas contaminasse Graecas, dum facit
Paucas Latinas: factum id esse hic non negat,
Neque se pigere et deinde facturum autumat.
Habet bonorum exemplum, quo exemplo sibi 20
Licere id facere quod illi fecerunt putat.

_Hautont._ Prol. 16-21.

[Footnote 38: _Contaminatio_ = the _blending_ of the parts of
different comedies into one whole--e.g. the _Andria_ of Terence,
an adaptation of Menander's _Andria_ and _Perinthia_.]

PLINY THE ELDER.

_The Song of the Nightingale._

A. Lusciniis diebus ac noctibus continuis xv garrulus sine intermissu cantus densante se frondium germine, non in novissimum digna miratu ave. Primum tanta vox tam parvo in corpusculo, tam pertinax spiritus; deinde in una perfecta musica scientia: modulatus editur sonus, et nunc continuo spiritu trahitur in longum, nunc variatur inflexo, nunc distinguitur conciso, copulatur intorto, promittitur revocato, infuscatur ex inopinato interdum et secum ipse murmurat, plenus, gravis, acutus, creber, extentus, ubi visum est, vibrans, summus, medius, imus; breviterque omnia tam parvulis in faucibus quae tot exquisitis tibiarum tormentis ars hominum excogitavit, ut non sit dubium hanc suavitatem praemonstratam efficaci auspicio, cum in ore Stesichori cecinit infantis. Ac ne quis dubitet artis esse, plures singulis sunt cantus, nec iidem omnibus, sed sui cuique. Certant inter se, palamque animosa contentio est: victa morte finit saepe vitam, spiritu prius deficiente quam captu. Meditantur iuveniores versusque quos imitentur accipiunt: audit discipula intentione magna et reddit vicibusque reticent; intelligitur emendatae correptio et in docente quaedam reprehensio.

_Hist. Nat._ x. 81.

PLINY THE YOUNGER.

_A Corinthian Statuette._

B. Ex hereditate, quae mihi obvenit, emi proxime Corinthium signum, modicum quidem, sed festivum et expressum, quantum ego sapio, qui fortasse in omni re, in hac certe perquam exiguum sapio: hoc tamen signum ego quoque intellego. Est enim nudum, nec aut vitia, si qua sunt, celat, aut laudes parum ostentat. Effingit senem stantem: ossa, musculi, nervi, venae, rugae etiam ut spirantis apparent: rari et cedentes capilli, lata frons, contracta facies, exile collum. Aes ipsum, quantum verus color indicat, vetus et antiquum. Talia denique omnia, ut possint artificum oculos tenere, delectare imperitorum. Quod me, quamquam tirunculum, solicitavit ad emendum. Emi autem, non at haberem domi, verum ut in patria nostri celebri loco ponerem; ac potissimum in Iovis templo. Videtur enim dignum templo, dignum deo donum.

_Ep._ iii. 6.

METHODS OF WORK.

_Helps to Style._

A. Quaeris, quemadmodum in secessu, quo iam diu frueris, putem te studere oportere. Utile in primis, et multi praecipiunt, vel ex Graeco in Latinum, vel ex Latino vertere in Graecum: quo genere exercitationis proprietas splendorque verborum, copia figurarum, vis explicandi, praeterea imitatione optimorum similia inveniendi facultas paratur; simul quae legentem fefellissent transferentem fugere non possunt. Intelligentia ex hoc et iudicium adquiritur. Nihil obfuerit, quae legeris hactenus, ut rem argumentumque teneas, quasi aemulum scribere lectisque conferre, ac sedulo pensitare quid tu, quid ille commodius. Magna gratulatio, si non nulla tu; magnus pudor, si cuncta ille melius. Licebit interdum et notissima eligere, et certare cum electis. Poteris et, quae dixeris, post oblivionem retractare, multa retinere, plura transire, alia interscribere, alia rescribere. Laboriosum istud et taedio plenum sed difficultate ipsa fructuosum, recalescere ex integro, et resumere impetum fractum omissumque, postremo nova velut membra peracto corpori intexere, nec tamen priora turbare. Fas est et carmine remitti, non dico continuo et longo (id enim perfici nisi in otio non potest), sed hoc arguto et brevi, quod apte quantaslibet occupationes curasque distinguit.

PLINY THE YOUNGER, _Ep._ vii. 9 (sel.)

_Importance of Concentration._

B. Sed silentium et secessus et undique liber animus ut sunt maxime optanda, ita non semper possunt contingere, ideoque non statim, si quid obstrepet, abiciendi codices erunt et deplorandus dies, verum incommodis repugnandum et hic faciendus usus, ut omnia quae impedient vincat intentio: quam si tota mente in opus ipsum direxeris, nihil eorum, quae oculis vel auribus incursant, ad animum perveniet. An vero frequenter etiam fortuita hoc cogitatio praestat, ut obvios non videamus et itinere deerremus; non consequemur, si et voluerimus? Non est indulgendum causis desidiae. Nam si nonnisi refecti, nonnisi hilares, nonnisi omnibus aliis curis vacantes studendum existimaverimus, semper erit propter quod nobis ignoscamus.

QUINTILIAN, _Inst. Or._ X. iii. 28.

PHAEDRUS.

_De Simonide._

Homo doctus in se semper divitias habet.
Simonides, qui scripsit egregium melos,
Quo paupertatem sustineret facilius,
Circum ire coepit urbes Asiae nobiles,
Mercede accepta laudem victorum canens. 5
Hoc genere quaestus postquam locuples factus est,
Revenire in patriam voluit cursu pelagio;
Erat autem, ut aiunt, natus in Chia insula.
Ascendit navem, quam tempestas horrida
Simul et vetustas medio dissolvit mari. 10
Hi zonas, illi res pretiosas colligunt,
Subsidium vitae. Quidam curiosior:
'Simonide, tu ex opibus nil sumis tuis?'
'Mecum,' inquit, 'mea sunt cuncta.'[39] Tunc pauci enatant,
Quia plures onere degravati perierant. 15
Praedones adsunt, rapiunt quod quisque extulit,
Nudos relinquunt. Forte Clazomenae prope
Antiqua fuit urbs; quam petierunt naufragi.
Hic litterarum quidam studio deditus,
Simondis qui saepe versus legerat 20
Eratque absentis admirator maximus,
Sermone ab ipso cognitum cupidissime
Ad se recepit; veste, nummis, familia
Hominem exornavit. Ceteri tabulam suam
Portant rogantes victum. Quos casu obvios 25
Simonides ut vidit, 'Dixi' inquit 'mea
Mecum esse cuncta: vos quod habuistis, perit.'

iv. 23.

[Footnote 39: Cf. 'Omnia bona mea mecum sunt.' --SENECA, _Ep._ 9.]

_Mons Parturiens._

Mons parturibat, gemitus immanes ciens,
Eratque in terris maxima expectatio.
At ille murem peperit. Hoc scriptum est tibi,
Qui, magna cum minaris, extricas nihil.

iv. 24.

_Nihil ita occultum esse quod non reveletur._

Pastor capellae cornu baculo fregerat:
Rogare coepit, ne se domino proderet ...
'Quamvis indigne laesa, reticebo tamen;
Sed res clamabit ipsa quid deliqueris.'

_Appendix_, 22.

TIBULLUS.

_The Golden Age._

Quam bene Saturno vivebant rege, priusquam
Tellus in longas est patefacta vias! 36
Nondum caeruleas pinus contempserat undas,
Effusum ventis praebueratque sinum,
Nec vagus ignotis repetens compendia terris
Presserat externa navita merce ratem. 40
Illo non validus subiit iuga tempore taurus,
Non domito frenos ore momordit equus,
Non domus ulla fores habuit, non fixus in agris
Qui regeret certis finibus arva, lapis. 44
Ipsae mella dabant quercus, ultroque ferebant
Obvia securis ubera lactis oves.
Non acies, non ira fuit, non bella, nec ensem
Immiti saevus duxerat arte faber. 48
Nunc Iove sub domino caedes et vulnera semper,
Nunc mare, nunc leti mille repente viae.

I. iii. 35-50.

Cf. CATULLUS, lxiv.; VERGIL, _Ecl._ iv.

_Birthday Wishes._

Dicamus bona verba: venit natalis ad aras:
Quisquis ades, lingua, vir mulierque fave.
Urantur pia tura focis, urantur odores,
Quos tener e terra divite mittit Arabs. 4
Ipse suos Genius adsit visurus honores,
Cui decorent sanctas mollia serta comas.
Illius puro destillent tempora nardo,
Atque satur libo sit madeatque mero, 8
Adnuat et, Cornute, tibi quodcumque rogabis.
En age, quid cessas? adnuit ille: roga.
Auguror, uxoris fidos optabis amores;
Iam reor hoc ipsos edidicisse deos. 12
Nec tibi malueris, totum quaecumque per orbem
Fortis arat valido rusticus arva bove,
Nec tibi, gemmarum quidquid felicibus Indis
Nascitur, Eoi qua maris unda rubet. 16
Vota cadunt: utinam strepitantibus advolet alis
Flavaque coniugio vincula portet Amor,
Vincula, quae maneant semper, dum tarda senectus
Inducat rugas inficiatque comas. 20
Hic veniat natalis avis prolemque ministret,
Ludat et ante tuos turba novella pedes.

II. ii.

Cf. TIBULL. I. vii. 49-54; PERSIUS, ii. 1-4.

HUNTING.

_On the delights of hunting with a note-book._

A. Ridebis, et licet rideas. Ego ille, quem nosti apros tres, et quidem pulcherrimos, cepi. Ipse? inquis. Ipse; non tamen ut omnino ab inertia mea et quiete discederem. Ad retia sedebam: erat in proximo, non venabulum aut lancea, sed stilus et pugillares. Meditabar aliquid enotabamque, ut, si manus vacuas, plenas tamen ceras reportarem. Non est, quod contemnas hoc studendi genus. Mirum est ut animus agitatione motuque corporis excitetur. Iam undique silvae et solitudo, ipsumque illud silentium, quod venationi datur, magna cogitationis incitamenta sunt. Proinde cum venabere, licebit auctore me ut panarium et lagunculam sic etiam pugillares feras. Experieris non Dianam magis montibus, quam Minervam inerrare. Vale.

PLINY, _Ep._ i. 6.

_Oenone Paridi._

Quis tibi monstrabat saltus venatibus aptos
Et tegeret catulos qua fera rupe suos?
Retia saepe comes maculis distincta tetendi;
Saepi cites egi per iuga longa canes. 20

OVID, _Her._ v. 17-20.

_The Hunting Party._

Oceanum interea surgens Aurora reliquit.
It portis iubare exorto delecta iuventus; 130
Retia rara, plagae, lato venabula ferro,
Massylique ruunt equites et odora canum vis.
Reginam thalamo cunctantem ad limina primi
Poenorum exspectant, ostroque insignis et auro
Stat sonipes ac frena ferox spumantia mandit. 135
. . . . . . .
Postquam altos ventum in montes atque invia lustra
Ecce ferae, saxi deiectae vertice, caprae
Decurrere iugis; alia de parte patentes
Transmittunt cursu campos atque agmina cervi
Pulverulenta fuga glomerant montisque relinquunt. 155
At puer Ascanius mediis in vallibus acri
Gaudet equo, iamque hos cursu, iam praeterit illos
Spumantemque dari pecora inter inertia votis
Optat aprum aut fulvum descendere monte leonem.

VERG. _Aen._ iv. 129-135, 151-159.

ROMAN DAY.

_Its Duties and Amusements._

Prima salutantes atque altera conterit hora;
Exercet raucos tertia causidicos;
In quintam varies extendit Roma labores;
Sexta quies lassis; septima finis erit; 4
Sufficit in nonam nitidis octava palaestris;
Imperat exstructos frangere nona toros;
Hora libellorum decima est, Eupheme, meorum,
Temperat ambrosias cum tua cura dapes 8
Et bonus aetherio laxatur nectare Caesar
Ingentique tenet pocula parca manu.
Tunc admitte iocos: gressu timet ire licenti
Ad matutinum nostra Thalia Iovem. 12

MARTIAL, IV. viii.

_The Simple Life. How Horace spent his day._

Hoc ego commodius quam tu praeclare senator, 110
Milibus atque aliis vivo. Quacunque libido est
Incedo solus, percontor quanti holus ac far,
Fallacem circum vespertinumque pererro
Saepe forum, adsisto divinis. Inde domum me
Ad porri et ciceris refero laganique catinum; 115
Cena ministratur pueris tribus, et lapis albus
Pocula cum cyatho duo sustinet, astat echinus
Vilis, cum patera guttus, Campana supellex.
Deinde eo dormitum, non sollicitus, mihi quod cras
Surgendum sit mane, obeundus Marsya, qui se 120
Voltum ferre negat Noviorum posse minoris.
Ad quartam iaceo; post hanc vagor, aut ego, lecto
Aut scripto quod me tacitum iuvet, unguor olivo,
Non quo fraudatis immundus Natta lucernis.
Ast ubi me fessum sol acrior ire lavatum 125
Admonuit, fugio campum lusumque trigonem.
Pransus non avide quantum interpellet inani
Ventre diem durare, domesticus otior. Haec est
Vita solutorum misera ambitione gravique.
His me consolor victurum suavius, ac si 130
Quaestor avus pater atque meus patruusque fuisset.

HORACE, _Sat._ I. vi. 110-131.

Cf. Cic. _ad Fam._ ix. 20; Lucr. ii. 14-33; Verg. _Georg._ ii. 458-474; Hor. _Od._ III, i.

TACITUS.

'_Lives of great men all remind us,
We can make our lives sublime._'

A. Si quis piorum manibus locus, si, ut sapientibus placet, non cum corpore extinguuntur magnae animae, placide quiescas, nosque domum tuam ab inferno desiderio et muliebribus lamentis ad contemplationem virtutum tuarum voces, quas neque lugeri neque plangi fas est. Admiratione te potius et immortalibus laudibus et, si natura suppeditet, similitudine colamus: is verus honos, ea coniunctissimi cuiusque pietas. Id filiae quoque uxorique praeceperim, sic patris, sic mariti memoriam venerari, ut omnia facta dictaque eius secum revolvant, formamque ac figuram animi magis quam corporis complectantur, non quia intercedendum putem imaginibus quae marmore aut aere finguntur, sed, ut vultus hominum, ita simulacra vultus imbecilla ac mortalia sunt, forma mentis aeterna, quam tenere et exprimere non per alienam materiam et artem, sed tuis ipse moribus possis. Quidquid ex Agricola amavimus, quidquid mirati sumus, manet mansurumque est in animis hominum, in aeternitate temporum, in fama rerum; nam multos veterum velut inglorios et ignobilis oblivio obruet: Agricola posteritati narratus et traditus superstes erit.

_Agricola_ 46.

_The Climate and Products of Britain._

B. Caelum crebris imbribus ac nebulis foedum; asperitas frigorum abest. Dierum spatia ultra nostri orbis mensuram; nox clara et extrema Britanniae parte brevis, ut finem atque initium lucis exiguo discrimine internoscas. Quod si nubes non officiunt, aspici per noctem solis fulgorem, nec occidere et exsurgere, sed transire affirmant. Scilicet extrema et plana terrarum humili umbra non erigunt tenebras, infraque caelum et sidera nox cadit. Solum praeter oleam vitemque et cetera calidioribus terris oriri sueta patiens frugum, fecundum: tarde mitescunt, cito proveniunt; eademque utriusque rei causa, multus umor terrarum caelique. Fert Britannia aurum et argentum et alia metalla, pretium victoriae. Gignit et oceanus margarita, sed subfusca ac liventia.

_Agricola_ 12.

TRIMALCHIO'S SUPPER.

_Le Bourgeois Gentilhomme. An Ignorant Connoisseur._

A. Plausum post hoc automatum familia dedit, et 'Gaio feliciter!' conclamavit: nec non cocus potione oneratus est, et argentea corona poculumque in lance accepit Corinthia. Quam cum Agamemnon propius consideraret, ait Trimalchio: 'Solus sum, qui vera Corinthea habeam.' Exspectabam, ut pro reliqua insolentia diceret sibi vasa Corintho afferri. Sed ille melius: 'Et forsitan,' inquit, 'quaeris, quare solus Corinthea vera possideam? Quia scilicet aerarius, a quo emo, Corinthus vocatur; quid est autem Corintheum, nisi quis Corinthum habeat? Et ne me putetis nesapium esse, valde bene scio, unde primum Corinthea nata sint. Cum Ilium captum est, Hannibal, homo vafer, et magnus stelio, omnes statuas aeneas, et aureas, et argenteas in unum rogum congessit, et eas incendit; factae sunt in unum aera miscellanea. Ita ex hac massa fabri sustulerunt, et fecerunt catilla et paropsides et statuncula. Sic Corinthea nata sunt, ex omnibus in unum, nec hoc, nec illud.'

PETRONIUS ARBITER, 50.

_The Glass Bowl, and its Maker._

B. 'Ignoscetis mihi,' inquit Trimalchio, 'quod dixero: ego malo mihi vitrea; certe non olunt. Quod si non frangerentur, mallem mihi, quam aurum; nunc autem vilia sunt. Fuit tamen faber, qui fecit phialam vitream, quae non frangebatur. Admissus ergo Caesarem est cum suo munere; deinde fecit se porrigere Caesari, et illam in pavimentum proiecit. Caesar non pote validius, quam expavit. At ille sustulit phialam de terra: collisa erat, tanquam vasum aeneum. Deinde marceolum de sinu protulit, et phialam otio belle correxit. Hoc facto putabat se solium Iovis tenere, utique, postquam illi dixit: "Numquid alius scit hanc condituram vitreorum?" Vide modo. Postquam negavit, iussit illum Caesar decollari; quia enim, si scitum esset, aurum pro luto haberemus.'

PETRONIUS ARBITER, 51.

PRONUNCIATION.[40]

[Footnote 40: For further information see Dr. Postgate's _How to
pronounce Latin_ (Bell & Sons).]

+H.+

I. Diu deinde servatum ne consonantibus (veteres) adspirarent, ut in _Graccis_ et in _triumpis_. Erupit brevi tempore nimius usus, ut _choronae_, _chenturiones_, _praechones_ adhuc quibusdam in inscriptionibus maneant, qua de re Catulli nobile epigramma est.

QUINT. i. 5. 20.

C_h_ommoda dicebat, si quando commoda vellet
Dicere, et insidias Arrius _h_insidias,
Et tum mirifice sperabat se esse locutum,
Cum quantum poterat dixerat _h_insidias.
Credo, sic mater, sic liber avonculus eius,
Sic maternus avos dixerat atque avia.
Hoc misso in Syriam requierant omnibus aures:
Audibant eadem haec leviter et leviter,
Nec sibi postilla metuebant talia verba,
Cum subito adfertur nuntius horribilis,
Ionios fluctus, postquam illuc Arrius isset,
Iam non Ionios esse, sed _H_ionios.

CATULLUS, lxxxiv.

_A Street Cry._

II. Cum M. Crassus exercitum Brundisii imponeret, quidam in portu, caricas Cauno advectas vendens, _Cauneas!_ clamitabat. Dicamus, si placet, monitum ab eo Crassum, caveret, ne iret (_cau[e] n[e] eas_ = _do not go_): non fuisse periturum, si omini paruisset. Quae si suscipiamus, pedis offensio nobis et abruptio corrigiae et sternutamenta erunt observanda.

CICERO, _Div._ ii. 40. 84.

+K. Q. C.+

III. +K+ perspicuum est littera quod vacare possit;
Et +Q+, similis, namque eadem vis in utraque est;
Quia qui locus est primitus unde exoritur +C+,
Quascunque deinceps libeat iugare voces,
Mutare necesse est sonitum quidem supremum,
Refert nihilum, +K+ prior an +Q+ siet an +C+.

TERENTIANUS MAURUS (_circ._ 300 A.D.).

+U.+

IV.

ME. Egon' dedi?

PE. Tu tu, istic, inquam! Vin' adferri noctuam
Quae _tu tu_ usque dicat tibi? Nam nos iam defessi sumus.

PLAUTUS, _Men._ 553-6.

PROVERBIAL EXPRESSIONS.

I. Nam quae volumus et credimus libenter.

CAES. _B. Civ._ ii. 27.

II. Cuiusvis hominis est errare; nullius nisi insipientis in errore perseverare. Posteriores enim cogitationes, ut aiunt, sapientiores solent esse.

CIC. _Phil._ xii. 5.

III. Dimidium facti qui coepit habet.

HOR. _Ep._ I. ii. 40.

IV. Nemo repente fuit turpissimus.

JUV. _Sat._ ii. 83.

V. Velut materiam igni praebentes.

LIVY, xxi. 10.

VI. Et quasi cursores vitai lampada tradunt.

LUCR. ii. 79.

VII.

Non amo te, Sabidi, nec possum dicere quare:
Hoc tantum possum dicere, non amo te.

MARTIAL, _Ep._ I. xxxii.

VIII.

quem di diligunt
Adulescens moritur.

PLAUT. _Bacch._ I. ii. 36.

IX. Nullumst iam dictum, quod non sit dictum prius.

TERENCE, _Eun. Prol._ 41.

X. Quot homines tot sententiae: suus cuique mos.

TER. _Phormio_, II. iv. 14.

XI. Stultum facit fortuna, quem vult pedere.

PUB. SYRUS.

XII.

Vita brevis est, longa ars.
Vita, si scias uti, longa est.

SEN. _de Brevit. vitae_, i. 2.

XIII. Omne ignotum pro magnifico.

TAC. _Agric._ 30.

XIV. Divina natura dedit agros, ars humana aedificavit urbes.

VARRO, _de Re Rust._ iii. 1.

XV.

Tu ne cede malis, sed contra audentior ito
Quam tua te Fortuna sinet.

VERG. _Aen._ vi. 95.

XVI.
. . . . Sunt hic etiam sua praemia laudi;
Sunt lacrimae rerum, et mentem mortalia tangunt.

VERG. _Aen._ i. 461-2.

CONSOLATIO.

'_Whom the gods love die young._'

A. Una post haec Quintiliani mei spe ac voluptate nitebar: at poterat sufficere solatio. Non enim flosculos, sicut prior, sed iam decimum aetatis ingressus annum, certos ac deformatos fructus ostenderat. Iuro per mala mea, per infelicem conscientiam, per illos manes, numina mei doloris, has me in illo vidisse virtutes ingeni, non modo ad percipiendas disciplinas, quo nihil praestantius cognovi plurima expertus studiique iam tum non coacti (sciunt praeceptores), sed probitatis, pietatis, humanitatis, liberalitatis, ut prorsus posset hinc esse tanti fulminis metus, quod observatum fere est, celerius occidere festinatam maturitatem: et esse nescio quam quae spes tantas decerpat invidiam, ne videlicet ultra, quam homini datum est, nostra provehantur. Etiam illa fortuita aderant omnia, vocis iucunditas claritasque, oris suavitas, et in utracumque lingua, tanquam ad eam demum natus esset, expressa proprietas omnium litterarum. Sed haec spes adhuc: illa maiora, constantia, gravitas, contra dolores etiam ac metus robur. Nam quo ille animo, qua medicorum admiratione, mensium octo valetudinem tulit! ut me in supremis consolatus est! quam etiam deficiens, iamque _non_ [41]_noster_, ipsum illum alienatae mentis errorem circa solas literas habuit!

QUINTILIAN, _Inst. Or._ VI. i. 9.

[Footnote 41: Cf. 'Invalidasque tibi tendens, heu _non tua_,
palmas.'
VERG. _G._ iv. 498.]

_Servius Sulpicius to Cicero._

B. Quae res mihi non mediocrem consolationem attulerit, volo tibi commemorare, si forte eadem res tibi dolorem minuere possit. [42]Ex Asia rediens, cum ab Aegina Megaram versus navigarem, coepi regiones circumcirca prospicere. Post me erat Aegina, ante me Megara, dextra Piraeeus, sinistra Corinthus: quae oppida quodam tempore florentissima fuerunt, nunc prostrata et diruta ante oculos iacent. Coepi egomet mecum sic cogitare: 'Hem! nos homunculi indignamur, si quis nostrum interiit aut occisus est, quorum vita brevior esse debet, cum uno loco tot oppidum cadavera proiecta iacent? Visne tu te, Servi, cohibere et meminisse hominem te esse natum?'

CICERO, _Ep. ad Fam._ iv. 5.

[Footnote 42: Cf. Byron, _Childe Harold_, iv. 44-5.]

ELEGIES.

_Catullus at the Grave of his Brother._

Multas per gentes et multa per aequora vectus
Advenio has miseras, frater, ad inferias,
Ut te postremo donarem munere mortis
Et mutam nequiquam alloquerer cinerem, 4
Quandoquidem fortuna mihi tete abstulit ipsum,
Heu miser indigne frater adempte mihi.
Nunc tamen interea haec prisco quae more parentum
Tradita sunt tristes munera ad inferias, 8
Accipe fraterno multum manantia fletu,
Atque in perpetuum, frater, ave atque vale.

CATULLUS, ci.

_To Calvus on the Death of his Wife._

Si quicquam muteis gratum acceptumve sepulcris
Accidere a nostro, Calve, dolore potest,
Cum desiderio veteres renovamus amores
Atque olim amissas flemus amicitias,
Certe non tanto mors immatura dolori est
Quintiliae, quantum gaudet amore tuo.

CATULLUS, xcvi.

_The Plea of Cornelia to her Husband._

Desine, Paule, meum lacrimis urgere sepulcrum:
Panditur ad nullas ianua nigra preces.
Cum semel infernas intrarunt funera leges,
Obserat umbrosos lurida porta locos. . . . 4
Nunc tibi commendo communia pignora natos:
Haec cura et cineri spirat inusta meo.
Te Lepide, et te, Paule, meum post fata levamen;
Condita sunt vestro lumina nostra sinu. 76
Fungere maternis vicibus, pater: illa meorum
Omnis erit collo turba ferenda tuo.
Oscula cum dederis tua flentibus, adice matris:
Tota domus coepit nunc onus esse tuum. 80

PROPERTIUS, IV. (V.) xi. 1-4, 73-80.

_Mors Tibulli._

Memnona si mater, mater ploravit Achillem,
Et tangunt magnas tristia fata deas,
Flebilis indignos, Elegia, solve capillos:
A nimis ex vero nunc tibi nomen erit!
Ille tui vates operis, tua fama, Tibullus
Ardet in exstructo corpus inane rogo.

OVID, _Am._ III. ix. (sel.)

MARTIALIS APOPHORETA[43] (1).

[Footnote 43: Apophoreta (#apophorêta# = to be carried away),
Christmas presents which were interchanged at the Saturnalia.]

_Lectori._

Quo vis cumque loco potes hunc finire libellum:
Versibus explicitumst omne duobus opus.
Lemmata si quaeris cur sint adscripta, docebo,
Ut, si malueris, lemmata sola legas.

_Chartae Epistulares._

I. Seu leviter noto seu caro missa sodali
Omnes ista solet charta vocare suos.

_Theca Libraria._

II. Sortitus thecam calamis armare memento:
Cetera nos dedimus, tu leviora para.

_Umbella._

III. Accipe quae nimios vincant umbracula soles:
Sit licet et ventus, te tua vela tegent.

_Parazonium._

IV. Militiae decus hoc gratique erit omen honoris,
Arma tribunicium cingere digna latus.

_Falx._

V. Pax me certa ducis placidos curvavit in usus.
Agricolae nunc sum, militis ante fui.

_Scrinium._

VI. Selectos nisi das mihi libellos,
Admittam tineas trucesque blattas.

_Candelabrum Corinthium._

VII. Nomina candelae nobis antiqua dederunt.
Non norat parcos uncta lucerna patres.

_Pila Paganica._

VIII. Haec quae difficili turget paganica pluma,
Folle minus laxast et minus arta pila.

_Pila Trigonalis._

IX. Si me mobilibus scis expulsare sinistris,
Sum tua. Tu nescis? rustice, redde pilam.

_Follis._

X. Ite procul, iuvenes: mitis mihi convenit aetas:
Folle decet pueros ludere, folle senes.

_Vergilius in membranis._

I. Quam brevis immensum cepit membrana Maronem!
Ipsius vultus prima tabella gerit.

_Cicero in membranis._

II. Si comes ista tibi fuerit membrana, putato
Carpere te longas cum Cicerone vias.

_Monobyblos Properti._

III. Cynthia, facundi carmen iuvenale Properti,
Accepit famam; non minus ipsa dedit.

_Titus Livius in membranis._

IV. Pellibus exiguis artatur Livius ingens,
Quem mea non totum bybliotheca capit.

_Sallustius._

V. Hic erit, ut perhibent doctorum corda virorum,
Primus Romana Crispus in historia.

_Lucanus._

VI. Sunt quidam qui me dicunt non esse poetam:
Sed qui me vendit bybliopola putat.

_Catullus._

VII. Tantum magna suo debet Verona Catullo,
Quantum parva suo Mantua Vergilio.

_Fistula._

VIII. Quid me corapactam ceris et harundine rides?
Quae primum structa est fistula talis erat.

_Catella Gallicana._

IX. Delicias parvae si vis audire catellae
Narranti brevis est pagina tota mihi.

_Minerva argentea._

X. Dic mihi, virgo ferox, cum sit tibi cassis et hasta
Quare non habeas aegida. 'Caesar habet.'

_Hercules fictilis._

XI. Sum fragilis: sed tu, moneo, ne sperne sigillum:
Non pudet Alciden nomen habere meum.

_Toga._

XII. 'Romanos rerum dominos gentemque togatam'
Ille facit, magno qui dedit astra patri.

EPITAPHS AND INSCRIPTIONS.

_On Naevius_ (by himself).

I. 'Immortales mortales si foret fas flere
Flerent divae Camenae Naevium poetam;
Itaque postquam est Orci traditus thesauro
Obliti sunt Romai loquier lingua Latina.'

_On Ennius_ (by himself).

II. 'Aspicite, o cives, senis Enni imaginis formam:
Hic vestrum panxit maxima facta patrum.
Nemo me lacrumis decoret nec funera fletu
Faxit. Cur? Volito vivas per ora virum.'

_On Pacuvius_ (by himself).

III. 'Adulescens, tametsi properas, te hoc saxum rogat,
Ut sese aspicias, deinde quod scriptum est, legas.
Hic sunt poetae Pacuvi Marci sita
Ossa. Hoc volebam nescius ne esses. Vale.'

_On Plautus_ (by himself).

IV. 'Postquam est mortem aptus Plautus, Comoedia luget,
Scena est deserta, ac dein Risus, Ludus, Iocusque,
Et Numeri innumeri simul omnes collacrumarunt.'

_On Tibullus._

V. 'Te quoque Vergilio comitem non aequa, Tibulle,
Mors iuvenem campos misit ad Elysios,
Ne foret aut elegis molles qui fleret amores
Aut caneret forti regia bella pede.'

DOMITIUS MARSUS.

_In tumulo hominis felicis._

VI. 'Sparge mero cineres, bene olentis et unguine nardi,
Hospes, et adde rosis balsama puniceis.
Perpetuum mihi ver agit illacrimabilis urna
Et commutavi saecula, non obii.
Nulla mihi veteris perierunt gaudia vitae,
Seu meminisse putes omnia, sive nihil.'

AUSONIUS, _Epit._ 36.

_Thermopylae._

VII. #'Ô xein', angellein Lakedaimoniois, hoti têde
Keimetha, tois keinôn rhêmasi peithomenoi.'#

SIMONIDES _of Ceos_.

'Dic, hospes, Spartae, nos te vidisse iacentes,
Dum sanctis patriae legibus obsequimur.'

_Transl. by_ CICERO, _Tusc._ i. 42. 101.

Previous Next

Comments

Helps to Latin Translation at SightChapter XIII: Part II: Rashness justly punished (9)

0%27 min left in chapter